RECHTBANK Amsterdam Civiel recht Zaaknummer: C/13/764350 / HA RK 25-50 Beschikking van 5 juni 2025 in de zaak van GEMEENTE [verzoeker], gevestigd te [vestigingsplaats] , verzoekende partij, hierna te noemen: de Gemeente, advocaat: mr. S. Elbertsen, tegen STICHTING ANDIAMO, gevestigd te Amsterdam, verwerende partij, hierna te noemen: Andiamo, advocaat: mr. E.D. de Jong. 1De procedure 1.
- Het verloop van de procedure blijkt uit: - de beschikking van 27 maart 2025 waarin een mondelinge behandeling is bepaald, - het verweerschrift van 2 mei 2025 van Andiamo, - de mondelinge behandeling van 8 mei
- 1.
- De beschikking is bepaald op heden. 2De feiten 2.
- De Gemeente heeft een aantal jaar geleden het pand aan de [locatie] , aangekocht (hierna: het pand). Daarna heeft de gemeenteraad de bestemming van het pand gewijzigd naar een woonbestemming. De gemeenteraad heeft een aantal functionele eisen gesteld aan de herontwikkeling van het pand. Een van deze eisen was betaalbare woningbouw voor bepaalde doelgroepen: startende jongeren en/of ouderen. Dit vertaalde zich in een woningprogramma met (huur)woningen in vijf categorieën (hierna ook: de huurcategorisering): tenminste 15 % tot de eerste aftoppingsgrens (€ 589,- per maand) 10 % tot de tweede aftoppingsgrens (€ 628,- per maand) 15 % tot de liberalisatiegrens (€ 710,- per maand) 45 % boven de liberalisatiegrens (vrije sector huur, max. € 900,- per maand) maximaal 15% koopappartementen tot € 200.000,-. Daarbij werd bepaald dat de huurwoningen voor minimaal 15 jaar in de genoemde onderverdeling naar prijsklassen in stand moesten worden gehouden. 2.
- In 2020 heeft de Gemeente het pand verkocht aan Stadsbouwmeesters B.V. Partijen hebben op 10 december 2020 daartoe een koopovereenkomst gesloten (hierna: de Gemeentelijke Koopovereenkomst). Daarin zijn, voor zover van belang, de volgende bepalingen opgenomen: “(…) 1.2 a. Door of in opdracht en voor rekening en risico van de Ontwikkelaar zal op het verkochte een bouwplan worden ontwikkeld en gerealiseerd, één en ander zoals nader is uitgewerkt in het als Bijlage 2 bij deze overeenkomst behorende en als zodanig gewaarmerkte schetsontwerp “herbestemming voormalig bibliotheekgebouw [locatie] ” d.d. 2 februari 2020, zoals deze in het kader van de hiervoor onder overweging D. genoemde verkoop door de Ontwikkelaar is ingediend. Het bouwplan bestaat uit minimaal 27 huurappartementen met een totale grootte van (338+ 158 + 592 =) 1.088 m2 GO in de volgende verdeling: 15% tot € 589,-
(4) 10% tot € 628,-
(3) 15% tot € 710,-
(4) 60% tot € 900,-
(16)(…) 1.3 a. Het hiervoor onder 1.2 genoemde bouwplan voorziet in ieder geval in een (semi) openbare functie op de begane grond. Woningbouw is deels op de begane grond, en geheel op de eerste en tweede verdieping toegestaan, waarbij moet worden voldaan aan het onderstaande woningprogramma: tenminste 15 % tot de eerste aftoppingsgrens (€ 589,- per maand) 10 % tot de tweede aftoppingsgrens (€ 628,- per maand) 15 % tot de liberalisatiegrens (€ 710,- per maand) 45 % boven de liberalisatiegrens (vrije sector huur, max. € 900,- per maand) maximaal 15% koopappartementen tot € 200.000,-. De huurwoningen dienen voor minimaal 15 jaar in stand te worden gehouden, in de genoemde onderverdeling naar prijsklassen. (…)”. 2.
- Daarnaast is volgens de Gemeentelijke Koopovereenkomst en de bijbehorende algemene verkoopvoorwaarden doorverkoop en levering van het pand alleen toegestaan met toestemming van de Gemeente. 2.
- Vervolgens is het pand doorverkocht, eerst aan De Goede Vastgoed B.V en daarna aan [bedrijf] B.V. In beide gevallen zijn de rechten en plichten uit de Gemeentelijke Koopovereenkomst overgedragen aan deze kopers. 2.
- In 2022 heeft [bedrijf] B.V. het pand verkocht aan Andiamo. [naam 1] is de [functie] van Andiamo. Voorafgaand aan de verkoop heeft het volgende contact plaatsgevonden. 2.5.
- Op 29 augustus 2022 heeft de Gemeente, bij monde van projectleider- en adviseur vastgoed [naam 2] (hierna: [naam 2] ), het volgende e-mailbericht gestuurd aan [naam 3] (hierna: [naam 3] ): “(…) Gelet hierop is de gemeente bereid medewerking te verlenen aan en toestemming te geven voor de eigendomsoverdracht van de locatie/de opstal [locatie] door [bedrijf] B.V. aan Stichting Andiamo te Amsterdam. Dit onder de volgende voorwaarden: (…) - alle verplichtingen die op basis van de tussen Stadsbouwmeesters B.V. (later overgegaan naar De Goede Vastgoed B.V. en [bedrijf] B.V.) en de gemeente [gemeente] gesloten overeenkomst met bijlagen (…) over de verkoop en herontwikkeling van het perceel/pand [locatie] jegens de gemeente bestaan, worden ondubbelzinnig en onvoorwaardelijk over- en aangenomen en uitgevoerd door de koper/investeerder, waaronder begrepen – maar niet uitsluitend – het ontwikkelen en realiseren van een bouwplan zoals is uitgewerkt in het als bijlage 2 bij de hiervoor genoemde koopovereenkomst behorende en als zodanig gewaarmerkte schetsontwerp ‘herbestemming voormalig bibliotheekgebouw [locatie] ’ d.d. 2 februari 2020 en overigens conform de daarvoor verleende omgevingsvergunning met kenmerk (…); Je begrijpt dat voornoemde voorwaarden erop zijn gericht dat er op de locatie [locatie] (nog steeds) een bouwplan wordt gerealiseerd op basis waarvan de gemeenteraad de verkoop en herontwikkeling indertijd heeft gegund. (…)”. 2.5.
- Op 31 augustus 2022 heeft [naam 3] daarop als volgt gereageerd: “(…) Dank voor uw onderstaande bericht met de akkoordbevestiging voor de eigendomsoverdracht van [locatie] . Namens de koper – en verkoper – bevestig ik hierbij dat aan de genoemde voorwaarden gesteld door de gemeente [gemeente] voor de eigendomsoverdracht wordt ingestemd. Wij gaan over tot het berichten van de notaris omtrent het akkoord van de gemeente [gemeente] , zodat de eigendomsoverdracht aan koper/investeerder op korte termijn kan plaatsvinden. Namens partijen nogmaals dank voor uw snelle reactie en akkoordbevestiging. (…)”. 2.
- Op 8 september 2022 is de akte van levering gepasseerd tussen [bedrijf] B.V. en Andiamo. Daarin zijn, voor zover van belang, de volgende bepalingen opgenomen: “(...) OMSCHRIJVING ERFDIENSTBAARHEDEN, KWALITATIEVE VERPLICHTINGEN EN/OF BIJZONDERE VERPLICHTINGEN Met betrekking tot bekende erfdienstbaarheden, kwalitatieve verplichtingen, kettingbedingen en/of bijzondere rechten en verplichtingen wordt – voorzover nog van toepassing – uitdrukkelijk verwezen naar voormelde akte van levering waarbij verkoper het Verkochte in eigendom verkreeg, waarin ten aanzien van het hierbij Verkochte ondermeer het navolgende woordelijk staat vermeld: “Artikel 7 Verplichting met betrekking tot het realiseren bouwplan In de koopovereenkomst zijn partijen woordelijk het volgende overeengekomen: 1.2 a. Door of in opdracht en voor rekening en risico van de Ontwikkelaar zal op het Verkochte een bouwplan worden ontwikkeld en gerealiseerd (…) Het bouwplan bestaat uit minimaal 27 huurappartementen met een totale grootte van (338+ 158 + 592 =) 1.088m2 GO in de volgende verdeling: 15% tot € 589,-
(4) 10% tot € 628,-
(3) 15% tot € 710,-
(4) 60% tot € 900,-
(16)(…) TOESTEMMING GEMEENTE [gemeente] (...) Verkoper en koper verklaren dat zij hebben ingestemd met de aan de toestemming van de gemeente [gemeente] voor de verkoop en levering van het Verkochte verbonden voorwaarden, waarvan mede blijkt uit een aan deze akte gehechte e-mail de dato éénendertig augustus tweeduizend tweeëntwintig. (...)”. 2.
- De Gemeente heeft op verschillende momenten Andiamo verzocht om een afschrift van alle getekende (geanonimiseerde) huurovereenkomsten, waarna Andiamo een huurovereenkomst met Blackstone Dutch Fonds LLC (hierna: Blackstone) heeft verstrekt. 3Het verzoek 3.
- De Gemeente verzoekt, voor zover mogelijk uitvoerbaar bij voorraad, Andiamo te bevelen om: I. binnen veertien dagen na de te dezen wijzen beschikking de volgende afschriften aan de Gemeente te verstrekken: alle getekende huurovereenkomsten, zowel lopende als reeds beëindigden, met bewoners met betrekking tot woningen die zich bevinden in het gebouw, gelegen te [locatie] bekend gemeente [gemeente] , [sectie+nummer] , althans de getekende huurovereenkomsten met bewoners met betrekking tot de appartementsrechten zoals deze zijn ontstaan na splitsing bij akte van 29 december 2023, welke op diezelfde dag is ingeschreven op het kantoor van de Dienst voor het Kadaster en de Openbare Registers in [register + nummer] ; én II. dat Andiamo, na afloop van de termijn van veertien dagen een dwangsom verbeurt van € 10.000,00 per dag dat zij in gebreke blijft om aan de veroordeling zoals verzocht onder I. te voldoen, met een maximum van € 500.000,00; én III. dat Andiamo de kosten van deze procedure draagt, waaronder salaris advocaat, met wettelijke rente en nakosten. 3.
- De Gemeente legt aan haar verzoek artikel 194 Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) ten grondslag. Zij heeft sterke vermoedens dat Andiamo niet voldoet aan de op haar rustende verplichting tot het in stand houden van de huurappartementen in overeenstemming met de huurprijscategorisering. 3.
- Andiamo verzet zich tegen dit verzoek. Zij stelt – kort gezegd – dat zij niet is gebonden aan de eisen van de Gemeente wat betreft de verhuur van het pand en dat zij de (enige) huurovereenkomst die zij heeft gesloten al aan de Gemeente heeft verstrekt. Andiamo meent dat zij niet gehouden is en kan zijn om de verzochte stukken aan de Gemeente af te geven. 3.
- Op de stellingen van partijen wordt hierna, voor zover nodig, nader ingegaan. 4De beoordeling 4.
- Voor het recht op inzage, afschrift of uittreksel van bepaalde gegevens op grond van artikel 194 Rv moet aan een aantal voorwaarden zijn voldaan. Een partij bij een rechtsbetrekking heeft recht op afgifte tegenover degene die over deze gegevens beschikt. De informatie moet voldoende bepaald zijn en deze partij moet voldoende belang hebben bij het verzoek (lid 1). Degene die over de gegevens beschikt, hoeft de gegevens niet te verstrekken als hij een beroep kan doen op een verschoningsrecht of andere gewichtige redenen zich verzetten tegen het verstrekken van de informatie (lid 2). partij bij een rechtsbetrekking 4.
- Partijen twisten over de vraag of er een rechtsbetrekking bestaat tussen de Gemeente en Andiamo. De Gemeente stelt dat dit het geval is. [bedrijf] B.V. en Andiamo waren voor de verkoop en overdracht van het pand afhankelijk van de toestemming van de Gemeente, die de Gemeente onder voorwaarden heeft verleend. Een van die voorwaarden hield in dat de verplichtingen wat betreft de verhuur zouden worden overgedragen. Andiamo heeft deze verplichtingen ondubbelzinnig aanvaard omdat zij via [naam 3] , haar makelaar, zo begreep de Gemeente, de verplichtingen voortvloeiend uit de Gemeentelijke Koopovereenkomst uitdrukkelijk heeft aanvaard (zie 2.5.2). In de akte van levering is de verplichting ten aanzien van de huurprijscategorisering woordelijk geciteerd. Bovendien wordt in die akte verwezen naar het e-mailbericht van [naam 3] en is die e-mail ook aan de akte gehecht. In de akte heeft Andiamo verklaard hier volledig bekend mee te zijn en hiermee in te stemmen (zie 2.6). Tot slot stelt de Gemeente dat (ook) sprake is van een cessie van de op [bedrijf] B.V. rustende verplichtingen aan Andiamo of een derdenbeding, waarmee Andiamo blijkens de akte van levering ook uitdrukkelijk akkoord is gegaan. 4.
- Andiamo betwist het bestaan van een rechtsbetrekking. Andiamo is niet gebonden aan de door de Gemeente gestelde voorwaarden. [naam 3] heeft in zijn hoedanigheid als [functie] van [bedrijf] B.V. verklaard akkoord te zijn met die voorwaarden. [naam 3] heeft niets met Andiamo te maken en heeft daarom ook nooit opgetreden en kunnen optreden namens Andiamo. De verklaring van [naam 3] komt enkel voor rekening [naam 3] en [bedrijf] B.V. Andiamo is niet gekend in die verklaring en heeft nooit te kennen gegeven dat zij de bedoelde verplichtingen jegens de Gemeente zou overnemen. Andiamo wist ook helemaal niet om welke verplichtingen het ging. De stelling van de Gemeente dat Andiamo de verplichtingen in de akte van levering heeft aanvaard, betekent niet dat Andiamo zich tegenover haar heeft verplicht. De verplichtingen gelden (slechts) voor de ontwikkelaar, zo blijkt uit de bewoordingen in de akte van levering, en dat is Andiamo niet. De prijscategorisering is niet als kettingbeding opgenomen onder het expliciet opgenomen artikel ‘Vestiging ketting beding’ in de akte van levering. Er is geen sprake van een derdenbeding, dat heeft Andiamo in ieder geval niet overeen willen komen. Kortom, er is slechts sprake van een overeenkomst tussen [bedrijf] B.V. en Andiamo, aldus steeds Andiamo. 4.
- Geoordeeld wordt als volgt. [naam 3] heeft in zijn e-mail van 31 augustus 2022 aan de Gemeente bevestigd dat Andiamo heeft ingestemd met het aanvaarden van de verplichtingen voortvloeiend uit de Gemeentelijke Koopovereenkomst (zie 2.5.2). In de akte van levering heeft Andiamo verklaard met de inhoud van de e-mail volledig bekend te zijn en hiermee in te stemmen (zie 2.6). Andiamo zegt thans dat zij niet heeft gewild gebonden te zijn aan de voorwaarden over de huurcategorisering jegens de Gemeente. Andiamo doet dus een beroep op het ontbreken van wilsovereenstemming. Dat beroep slaagt niet. Uitgangspunt is weliswaar dat een rechtshandeling een op een rechtsgevolg gerichte wil vereist, maar op het ontbreken van een met de verklaring overeenstemmende wil kan niet altijd een beroep worden gedaan. Van belang is de zin die de Gemeente aan de verklaring(en) van Andiamo onder de gegeven omstandigheden redelijkerwijze mocht toekennen (artikel 3:35 BW). 4.
- Het beroep van Andiamo op onbevoegde vertegenwoordiging door [naam 3] kan haar niet baten. De achterman (hier: Andiamo) is ondanks de onbevoegdheid van de vertegenwoordiger (hier: [naam 3] ) toch gebonden aan de overeenkomst wanneer de derde (hier: de Gemeente) heeft aangenomen en onder de gegeven omstandigheden redelijkerwijs mocht aannemen dat de achterman een toereikende volmacht aan de vertegenwoordiger heeft verleend (artikel 3:61 lid 2 BW). Dit vertrouwen kan zijn gebaseerd op een handelen van de achterman, maar ook op feiten en omstandigheden die voor risico van die achterman komen en waaruit naar verkeersopvattingen zodanige schijn van vertegenwoordigingsbevoegdheid kan worden afgeleid. Het moet mede gaan om feiten of omstandigheden die de onbevoegd vertegenwoordigde (hier: Andiamo) betreffen en die rechtvaardigen dat hij in zijn verhouding tot de wederpartij het risico van de onbevoegde vertegenwoordiging draagt. 4.
- De Gemeente heeft redelijkerwijs mogen aannemen dat [naam 3] bevoegd was Andiamo te vertegenwoordigen. In het e-mailbericht van [naam 3] aan de Gemeente bevestigt hij uitdrukkelijk namens koper (Andiamo) en verkoper ( [bedrijf] B.V.) de door de Gemeente gevraagde instemming (zie 2.5.2). Dat, zoals Andiamo heeft aangevoerd, [naam 3] (slechts) [functie] was van [bedrijf] B.V. doet hier niet aan af. Ter zitting heeft de Gemeente onweersproken gesteld dat Andiamo tot voor kort enig aandeelhouder en [functie] was van [bedrijf] B.V., zich actief heeft bemoeid in een geschil tussen [bedrijf] B.V. en diens aannemer, en in dat kader zelfs de rekeningen van [bedrijf] B.V. heeft betaald. Het betoog van Andiamo dat [naam 3] “niets met Andiamo te maken heeft” klopt dus niet. De Gemeente heeft in het licht van de (voormalige) betrokkenheid van Andiamo bij [bedrijf] B.V. dan ook redelijkerwijs mogen aannemen dat [naam 3] inderdaad namens beide partijen sprak. 4.
- Ook het argument dat de Gemeente geen partij is bij de akte van levering en dus niet rechtstreeks rechten kan ontlenen aan de akte van levering, kan Andiamo niet baten. De Gemeente heeft terecht gesteld dat Andiamo niet kan volhouden dat zij niet heeft begrepen dat zij zich ook tegenover de Gemeente heeft verplicht zich te houden aan de verplichtingen voortvloeiend uit de Gemeentelijke Koopovereenkomst. In de akte van levering is de verplichting omtrent huurcategorisering uit de Gemeentelijke Koopovereenkomst immers woordelijk opgenomen en het e-mailbericht van [naam 3] aan de Gemeente – met daarin de bevestiging – is aan de akte gehecht. 4.
- Dit betekent dat het bestaan van een overeenkomst tussen partijen (voldoende) aannemelijk is. Indien toch geen sprake is van een overeenkomst tussen de Gemeente en Andiamo, heeft de Gemeente zich (ook) terecht op het standpunt gesteld dat in ieder geval het beding in de leveringsakte onder ‘Toestemming Gemeente [gemeente] ’ (zie 2.6) moet worden gezien als een derdenbeding dat blijkens die akte uitdrukkelijk door Andiamo is aanvaard. 4.
- Linksom of rechtsom is Andiamo dus ook jegens de Gemeente verplicht zich aan de huurcategorisering te houden en is dus sprake van een rechtsbetrekking als bedoeld in artikel 194 Rv. gericht aan degene die over de gegevens beschikt 4.
- Andiamo betwist dat zij over de verzochte huurovereenkomsten beschikt. Zij verhuurt het gehele pand aan Blackstone. Die huurovereenkomst heeft Andiamo reeds verstrekt. 4.
- Ook dit verweer kan Andiamo niet baten. Dat de huurovereenkomsten zich mogelijk bij een derde, in dit geval Blackstone, bevinden, staat aan afgifte op voet van artikel 194 Rv in dit geval niet in de weg. Blijkens de Memorie van Toelichting bij de Wet vereenvoudiging en modernisering bewijsrecht heeft de wetgever een ruimte uitleg van ‘degene die over de gegevens beschikt’ beoogd. Van het beschikken over gegevens is in elk geval sprake als een partij de gegevens waarvan inzage wordt verlangd, fysiek onder zich heeft. Het kan ook zijn dat de aangesproken partij de gegevens niet fysiek ter beschikking heeft, maar deze wel gemakkelijk van een derde kan verkrijgen. Gelet op de verplichting van een partij bij een rechtsbetrekking om mee te werken aan de opheldering van feiten en aan de oplossing van een geschil moet de zinsnede ‘tegenover degene die daarover beschikt’ zo ruim worden uitgelegd dat de aangesproken partij in het geval deze gegevens zich bij een derde bevinden, ook in dat geval gehouden is om de gegevens bij die derde op te vragen. 4.
- Andiamo stelt dat er niet vanuit kan worden gegaan dat zij op eenvoudige wijze die stukken van Blackstone zou kunnen verkrijgen. Blackstone is immers helemaal niet gehouden om die huurovereenkomsten aan Andiamo af te geven. Indien Andiamo wordt veroordeeld tot afgifte, rust op haar enkel een inspanningsverplichting en geen resultaatsverplichting, en daaraan kan dus geen dwangsom worden verbonden. 4.
- Ook dit verweer wordt verworpen. De Gemeente heeft aannemelijk gemaakt dat er een duidelijke link bestaat tussen (vertegenwoordigers van) Andiamo en Blackstone. Allereerst heeft de Gemeente gewezen op twee recente arresten van het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden. In die arresten staat een geschil tussen [naam 4] (die tegenover de Gemeente heeft opgetreden als vertegenwoordiger van Andiamo) en Stichting Brick One enerzijds en een derde anderzijds centraal. Hangende het hoger beroep is gebleken dat [naam 4] het pand waar het in dat geschil om ging had doorverkocht aan Stichting Brick One. Blijkens een van de arresten werd deze stichting enige tijd bestuurd door Blackstone. Voorts heeft de Gemeente gesteld dat uit vertrouwelijk inzicht in de huurovereenkomst voor één appartement (met verhuurder Blackstone) blijkt dat huurders de huurpenningen rechtstreeks aan Andiamo moeten overmaken. Andiamo heeft dit alles niet betwist. bepaalde gegevens voldoende belang bij verstrekking 4.
- Andiamo betwist niet dat het verzoek van de Gemeente ziet op bepaalde gegevens waarbij zij voldoende belang heeft. Van een uitzonderingsgrond is niet gebleken. 4.
- Dit alles leidt tot de slotsom dat aan de vereisten van artikel 194 Rv is voldaan. Dwangsom 4.
- Nu aannemelijk is dat Andiamo voldoende invloed kan uitoefenen op Blackstone staat het verweer van Andiamo ook aan oplegging van een dwangsom niet in de weg. Er is bovendien voldoende reden om aan te nemen dat Andiamo niet van plan is vrijwillig te gaan voldoen aan de beschikking. De dwangsom zal wel worden gematigd en gemaximeerd op de wijze als in de beslissing vermeld. Proceskosten 4.
- Er wordt aanleiding gezien Andiamo, zoals verzocht, te veroordelen in de proceskosten (inclusief nakosten), te vermeerderen met de wettelijke rente. De proceskosten (inclusief nakosten) van de Gemeente worden begroot op: - griffierecht € 714,00 - salaris advocaat € 1.228,00 (2 punten × € 614,00) - nakosten € 178,00 (plus de verhoging zoals vermeld in de beslissing) Totaal € 2.120,00 5De beslissing De rechtbank 5.
- beveelt Andiamo om binnen veertien dagen na heden aan de Gemeente te verstrekken afschriften van alle getekende huurovereenkomsten, zowel lopende als reeds beëindigde, met bewoners met betrekking tot woningen die zich bevinden in het gebouw, gelegen te [locatie] bekend gemeente [gemeente] , [sectie+nummer] , althans de getekende huurovereenkomsten met bewoners met betrekking tot de appartementsrechten zoals deze zijn ontstaan na splitsing bij akte van 29 december 2023, welke op diezelfde dag is ingeschreven op het kantoor van de Dienst voor het Kadaster en de Openbare Registers in [register + nummer] , 5.
- veroordeelt Andiamo om aan de Gemeente een dwangsom te betalen van € 5.000,00 voor iedere dag dat zij niet volledig aan de veroordeling onder 5.1 voldoet, tot een maximum van € 100.000,00 is bereikt, 5.
- veroordeelt Andiamo in de proceskosten van € 2.120,00, te betalen binnen veertien dagen na aanschrijving daartoe, te vermeerderen met € 92,00 plus de kosten van betekening als Stichting Andiamo niet tijdig aan de veroordelingen voldoet en de beschikking daarna wordt betekend, 5.
- veroordeelt Andiamo tot betaling van de wettelijke rente over de proceskosten als deze niet binnen veertien dagen na aanschrijving zijn betaald, 5.
- verklaart deze beschikking uitvoerbaar bij voorraad. Deze beschikking is gewezen door mr. R.A. Dudok van Heel, bijgestaan door mr. L.M. Garritsen en in het openbaar uitgesproken op 5 juni
- Hoge Raad 19 februari 2010 ECLI:NL:HR:2010:BK7671 Hoge Raad 3 februari 2017 ECLI:HR:2017:142 Kamerstukken II 2019/20, 35498, nr. 3, p. 49 Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 19 november 2024 ECLI:NL:GHARL:2024:7123 en ECLI:NL:GHARL:2024:7127