ECLI:NL:RBGEL:2019:2831

RECHTBANK GELDERLAND Team strafrecht Zitting houdende in de extra beveiligde zittingszaal van de rechtbank Noord-Holland, Haarlemmermeer (Justitieel Complex Schiphol) te Badhoevedorp. Parketnummers : 05/881324-16 en 05/780084-17 (gev. ttz. 7 december 2017) Datum uitspraak : 26 juni 2019 Tegenspraak vonnis van de meervoudige kamer in de zaken van de officier van justitie bij het arrondissementsparket Oost-Nederland tegen [verdachte] geboren op [geboortedatum 1] 1990 te [geboorteplaats] , zonder vaste woon- of verblijfplaats in Nederland, thans gedetineerd te PI Zuid West - De Dordtse Poorten te Dordrecht, raadsman: mr. S.R. Bordewijk, advocaat te Schiedam. Dit vonnis is gewezen naar aanleiding van het onderzoek op de terechtzittingen van 8 februari 2017, 19 april 2017, 5 juli 2017, 20 september 2017, 7 december 2017, 5 februari 2018, 10 april 2018, 27 juni 2018, 24 september 2018, 13 december 2018, 11 maart 2019, 14 mei 2019, 21 mei 2019, [datum 8] 2019, 27 mei 2019, 28 mei 2019, 29 mei 2019 en 26 juni

2. De inhoud van de tenlastelegging [verdachte] wordt onder parketnummer 05/881324-16 (Bosnië) – kort gezegd – verweten dat hij op 31 december 2015 in Kerkdriel samen met een ander of anderen dan wel alleen met voorbedachten rade [slachtoffer 1] om het leven heeft gebracht, dan wel dat hij met die anderen of alleen [slachtoffer 1] opzettelijk heeft gedood (feit 1); op 31 december 2015 in Kerkdriel samen met een ander of anderen dan wel alleen geprobeerd heeft [slachtoffer 2] en [slachtoffer 3] met voorbedachten rade om het leven te brengen, dan wel dat hij met die anderen of alleen opzettelijk heeft geprobeerd [slachtoffer 2] en [slachtoffer 3] te doden (feit 2); in de periode van 27 december 2015 tot en met 30 december 2015 in Kerkdriel, Amsterdam en/of Capelle aan den IJssel de liquidatie van [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2] heeft voorbereid (feit 3). [verdachte] wordt onder parketnummer 05/780084-17 (IJshamer) – kort gezegd – verweten dat hij op 3 april 2016 in Amsterdam samen met een ander of anderen of alleen geprobeerd heeft [slachtoffer 4] en een onbekend gebleven persoon met voorbedachten rade om het leven te brengen, dan wel dat hij bij dit feit medeplichtig is geweest. 2Overwegingen ten aanzien van het bewijs Bewijsverweren inzake Ennetcom Het standpunt van de verdediging Door de verdediging is aangesloten bij de in de strafzaak tegen medeverdachte [medeverdachte 2] gevoerde verweren. Door de verdediging in de zaak [medeverdachte 2] is aangevoerd dat de inhoud van de e-mailberichten en de notities afkomstig van de Ennetcom-server (verder gezamenlijk aangeduid als Ennetcom-data) door technische omstandigheden zouden kunnen zijn aangetast of menselijk ingrijpen zouden kunnen zijn vervalst. Dit maakt dat de authenticiteit en de betrouwbaarheid van de Ennetcom-data feitelijk en juridisch niet kunnen worden gecontroleerd. Daartoe is aangevoerd dat: voor Ennetcom B.V. meerdere werknemers werkten die toegang hadden tot de servers. Zo ook bij de door Ennetcom ingehuurde bedrijven Dahvo B.V. en RIN B.V., de resellers van de PGP-telefoons en Bitflow, de verhuurder van de server in Canada. Wie er allemaal over de wachtwoorden kon beschikken is onduidelijk, maar alle Ennetcom-data konden worden benaderd en ontsleuteld als men de beschikking had over al de benodigde wachtwoorden. Na de ontsleuteling kunnen berichten worden gelezen, gekopieerd, verplaatst en aangepast; door het retentiebeleid op de S/MIME-server grote hoeveelheden e-mailberichten zijn bewaard terwijl deze berichten na korte tijd automatisch zouden worden verwijderd; de eigenaar en bestuurder van Ennetcom door het Openbaar Ministerie wordt verdacht van het onderhouden van nauwe relaties met bekende criminelen en criminele organisaties; er hardnekkige geruchten zijn dat Ennetcom gefinancierd is door partijen die stevig verankerd zijn in het internationale drugsmilieu en dat deze partijen een stevige vinger in de pap hebben gehouden bij het bedrijf om informatie te krijgen over anderen in het criminele milieu en om zelf een sturende rol te kunnen spelen; uit de beschikbare Ennetcom-data blijkt dat er beveiligingsproblemen waren bij Ennetcom, te weten bij de behandeling van kopieer- en wipe verzoeken, dat het “stelen” van een Ennetcom-adres mogelijk was en dat e-mails werden ontvangen die niet bestemd waren voor de ontvanger; beheer en manipulatie van versleutelde communicatie voor criminele groeperingen aantrekkelijk is, wat volgt uit het Marengo-onderzoek waar de criminele groepering over een eigen reseller (van PGP-telefoons) zou kunnen beschikken en men probeerde om de schuld van een vergismoord bij [medeverdachte 2] te leggen. Daarom dient bij de controle van de authenticiteit van de Ennetcom-data ervan uit te worden gegaan dat (onbekende) derden toegang tot de (key)servers hadden en het oogmerk hadden om informatie te manipuleren. Door deze kwetsbaarheid en de manipuleerbaarheid van het Ennetcom-systeem moeten voorafgaand aan de interpretatie van de Ennetcom-data de volgende vragen gesteld worden: is de inhoud van de tekst van de e-mailberichten en notities authentiek; zijn de tijdstippen en de data van verzending en ontvangst wel correct (geregistreerd); zijn de e-mails en notities wel afkomstig van de geregistreerde afzender en zijn deze teksten wel ontvangen door de geregistreerde ontvanger. Artikel 344 lid 5 Sv De informatie afkomstig van de Ennetcom-server dient juridisch gezien gekwalificeerd te worden als “andere geschriften” als bedoeld in artikel 344 lid 5 van het Wetboek van Strafvordering (verder: Sv) en kunnen slechts als bewijsmiddel gelden “in verband met den inhoud van andere bewijsmiddelen”. Voorts is de bewijskracht van de Ennetcom-data door de kwetsbaarheid en de manipuleerbaarheid zwakker dan de bewijskracht die volgens de CAG bij het arrest van de Hoge Raad van 28 september 2004, ECLI:NL:PHR:2004:AO9193 aan door verbalisanten uitgewerkte tapverslagen kan worden toegekend. Daarbij komt dat de Ennetcom-berichten en notities regelmatig afkomstig zijn van onbekend gebleven personen en in gevolge het bepaalde in artikel 344a derde lid Sv slechts voor het bewijs mogen worden gebruikt: als het geschrift in belangrijke mate steun vindt in ander bewijsmateriaal; waarbij de rechter in gevolge het bepaalde in artikel 360 Sv het gebruik van een schriftelijk bescheid houdende de verklaring van een onbekend gebleven persoon moet motiveren. Ook voor schriftelijke bescheiden geldt dat deze, gelet op jurisprudentie van het EHRM, slechts voor het bewijs kunnen worden gebruikt wanneer de inhoud voldoende steun vindt in andersoortige los van deze schriftelijke bescheiden staande bewijsmiddelen die zien op het daderschap van verdachte. Ennetcom-data zijn gefragmenteerd bewaard en geven een incompleet beeld In aanvulling op en/of in afwijking van de verweren gevoerd in de zaak [medeverdachte 2] is betoogd dat niet alle berichten bewaard zijn gebleven waardoor een incompleet beeld kan zijn ontstaan. Ook daarom wordt de rechtbank verzocht de Ennetcom-data niet voor het bewijs te gebruiken. Het standpunt van het Openbaar Ministerie Het Openbaar Ministerie kan zich niet verenigen met het standpunt van de verdediging over het gebrek aan integriteit en beveiliging van het Ennetcom-systeem. Het Openbaar Ministerie baseert zich daarbij op de volgende punten. Het Ennetcom-systeem is ontwikkeld om betrouwbaar te zijn, om communicatie af te schermen en geheim te houden. Als bekend zou worden dat het systeem ondeugdelijk was, zou dat funest zijn voor de bedrijfsvoering. Voorts volgt uit het dossier dat er binnen de Ennetcom-organisatie zorg werd besteed aan het bewaken van de integriteit en dat er werd opgetreden in het geval van bedreiging daarvan. Anders dan de verdediging suggereert, staat niet vast dat hele groepen personen van verschillende bedrijven toegang hadden tot cruciale delen van de servers. Medewerkers van Dahvo en Ennetcom hadden beheerderstoegang tot bepaalde servers, maar zij konden de versleutelde e-mails niet lezen. Verder is uit de verhoren bij de rechter-commissaris niet gebleken dat iemand voor zijn werkzaamheden toegang had tot de keyserver en de zich daarop bevindende private keys. Voor het werk van RIN B.V. was geen toegang tot de server nodig. [naam 1] (Bitflow) was de verhuurder van de servers. Om de data te kunnen veranderen is naast toegang tot de servers middels de wachtwoorden ook (algemene) kennis nodig over Microsoft Exchange en de BlackBerry Enterprise Servers en specialistische kennis over de wijze waarop de sleutels opgeslagen waren op de S/MIME server, omdat hiervoor niet was gekozen voor een standaard IT-oplossing. Hoewel het onderzoek van de server niet gericht was op het vinden van sporen die er op duiden dat de Ennetcom-servers gehackt of gemanipuleerd waren, zijn er geen aanwijzingen gevonden dat hiervan sprake was. Op basis van de voorgaande argumenten mag de rechter ervan uit gaan dat bestanden die zijn aangetroffen in een digitale omgeving, daar geplaatst zijn door de gebruiker van die digitale omgeving. Een bewezenverklaring op basis van de data is mogelijk, zelfs als deskundigen in het algemeen of theoretisch niet kunnen uitsluiten dat er is gehackt. Dit is pas anders als aannemelijk is dat de integriteit van de data is aangetast. Overige onderzoeksresultaten valideren de integriteit van de Ennetcom-data.  Context-informatie uit andere onderzoeksresultaten valideren de integriteit en authenticiteit van de Ennetcom-data, bijvoorbeeld als via een Ennetcom-account wordt gemaild over een afspraak bij de reclassering en de gebruiker van dat account een afspraak met de reclassering heeft.  De communicatie tussen de Ennetcom-accounts verloopt adequaat. Het Openbaar Ministerie kan zich niet verenigen met het standpunt van de verdediging over de bewijswaarde van de Ennetcom-berichten en volgt de vergelijking met de unus testis rechtspraak niet op grond van het volgende. uit het arrest van de Hoge Raad van 2004 volgt dat “andere geschriften”, inhoudende de weergave van telefoontaps, kunnen worden bevestigd door de weergave van andere telefoontaps, ook zijnde “andere geschriften” in de zin van artikel 344 Sv. Dit geldt ook voor de weergave van Ennetcom-berichten; de Ennetcom-berichten zijn middels processen-verbaal van bevindingen in het dossier gevoegd, en de inhoud van deze berichten wordt in deze processen-verbaal bevestigd door andere bewijsmiddelen; er daarom geen sprake is van een situatie waarin het unus-testis beginsel geldt, het gaat immers niet om het aannemen van een gebeurtenis op basis van één getuigenverklaring; ook uit de unus-testis jurisprudentie volgt niet dat sprake moet zijn van twee bewijsmiddelen die de verdachte als dader aanwijzen. Beoordeling door de rechtbank Voordat de rechtbank de verweren zal behandelen, zal zij in het algemeen ingaan op de Ennetcom-data en het gebruik daarvan in de onderzoeken Bosnië, Brandberg en IJshamer. De Ennetcom-data Het Nederlandse bedrijf Ennetcom B.V. verkocht “Pretty Good Privacy telefoons” (verder PGP-telefoons) waarmee alleen versleutelde e-mails konden worden verstuurd en ontvangen en waarmee notities konden worden opgeslagen. De e-mailadressen bestonden uit een willekeurige, niet tot een persoon te herleiden, combinatie van cijfers en letters. De e-mailadressen werden door de gebruikers op de “telefoons” opgeslagen onder door hen gebruikte en bij hen bekende bijnamen. Door de versleuteling konden derden de e-mailberichten niet lezen en door het gebruik van bijnamen bleven de verzender en de ontvanger van de berichten voor derden anoniem. Ennetcom maakte gebruik van BlackBerry Enterprice Servers (verder: BES) gehuurd bij het bedrijf Bitflow in Toronto, Canada. Ongeveer 19.000 mensen maakten gebruik van deze dienst van het bedrijf Ennetcom B.V. [slachtoffer 1] werd op 31 december 2015 te Kerkdriel geliquideerd. [slachtoffer 2] en [slachtoffer 3] raakten gewond maar overleefden de aanslag. Uit de historische verkeersgegevens van een zendmast in de directe omgeving van de plaats delict, bleek dat deze mast in de periode van deze aanslag en in de dagen daarvoor werd aangestraald door een PGP-toestel voorzien van het telefoonnummer eindigend op 5126 met het bijbehorende IMEl-nummer [nummer 1] . Uit gegevens gevorderd van BlackBerry Nederland bleek dat het toestel gebruik maakte van het e-mailadres beginnende met 9b
3. Naar aanleiding van deze liquidatie werd een strafrechtelijk onderzoek opgestart onder de naam Bosnië. Uit dit onderzoek kwamen de volgende deelonderzoeken voort: Brandberg, naar de liquidatie van [naam 52] op [datum 1] te Krommenie; IJshamer, naar een poging tot liquidatie van [slachtoffer 4] op 3 april 2016 te Amsterdam; Maan, naar voorbereidingshandelingen voor de liquidatie van [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2] op 20/21 november 2015 te Utrecht. De betrouwbaarheid en authenticiteit van de Ennetcom-data De rechtbank stelt voorop dat Ennetcom B.V. de communicatie met PGP-telefoons heeft ontwikkeld om anonieme en versleutelde communicatie tussen de gebruikers mogelijk te maken. Verdachte ontkent dat hij een PGP-telefoon in zijn bezit heeft gehad. De rechtbank merkt op dat de verdediging als zij spreekt over de betrouwbaarheid en authenticiteit van de Ennetcom-data vaak de woorden “het valt niet uit te sluiten” en “het is niet ondenkbaar” gebruikt of woorden met een soortgelijke betekenis. Met de verdediging en de officieren van justitie is de rechtbank van oordeel dat kan worden gesteld dat van geen enkel ICT-systeem dat verbinding heeft met het internet “valt uit te sluiten” dat het systeem kan worden gehackt of dat data op andere wijze door technische omstandigheden zouden kunnen zijn aangetast of menselijk ingrijpen zouden kunnen zijn vervalst. Iedereen die het nieuws volgt, weet bijvoorbeeld dat zelfs computers van het Amerikaanse ministerie van defensie zijn gehackt en dat een containeroverslagbedrijf in de Rotterdamse haven is lamgelegd door een computervirus. Echter, voor een bewezenverklaring die mede gebaseerd is op de Ennetcom-data hoeft de rechtbank geen “bewijsmiddelen” op te nemen waaruit volgt dat de theoretische mogelijkheid is uitgesloten dat de Ennetcom-data zijn aangetast of vervalst. De rechtbank moet beoordelen of de verweren van de verdediging hierover voldoende aannemelijk zijn geworden. Het is aan de verdediging om aannemelijk te maken dat de Ennetcom-data zijn aangetast of vervalst door deze stelling met feiten en omstandigheden te onderbouwen. Bij de beoordeling van de verweren mag de rechter volgens vaste jurisprudentie, naast de weerlegging in de bewijsmotivering, ook de onwaarschijnlijkheid, onaannemelijkheid en/of de ongeloofwaardigheid van alternatieve scenario’s in zijn oordeelsvorming betrekken. Uit het voorgaande volgt dat de rechtbank -behoudens aanwijzingen van het tegendeel- als uitgangspunt neemt dat Ennetcom-berichten of notities aangetroffen in het account van een gebruiker, afkomstig zijn van deze gebruiker of aan hem zijn verzonden en dat deze berichten of notities niet zijn aangetast of vervalst. Met betrekking tot de aangevoerde verweren overweegt de rechtbank als volgt:  Het enkele feit dat het bedrijf Ennetcom B.V. en de eigenaar zijn vervolgd wegens witwassen en deelneming aan een criminele organisatie of dat er volgens de verdediging “hardnekkige geruchten” zijn dat Ennetcom B.V. is gefinancierd door een partij die stevig verankerd is in het internationale drugsmilieu, is onvoldoende onderbouwing voor de stelling dat het Ennetcom-systeem zo was ingericht dat de Ennetcom-data konden worden aangetast of vervalst, en zeker niet voor de verweren dat dit daadwerkelijk is gebeurd in de onderhavige strafzaken.  Ennetcom B.V. had ongeveer 19.000 gebruikers. Dit betekent dat er accounts moesten worden geactiveerd en verwijderd, dat er onderhoud aan het systeem moest worden verricht en service aan de gebruikers moest worden verleend. Daarvoor moesten helpdesk- en onderhoudsmedewerkers van Ennetcom (beperkte) toegang hebben tot de Ennetcom-servers. Ook medewerkers van de serververhuurder Bitflow zullen werkzaamheden op de servers hebben moeten verrichten en daartoe (beperkt) toegang hebben gehad tot de servers. Dat deze medewerkers ook toegang hadden tot de keyserver en de kennis hadden om (metadata van) de Ennetcom-berichten en notities aan te passen, is onvoldoende onderbouwd. Dit volgt ook niet uit de verhoren van verbalisanten, noch uit de verhoren van andere getuigen en de deskundige [naam 4] . De theoretische mogelijkheid dat één of meer personen beschikten over de benodigde wachtwoorden en daarbij ook de kennis hadden om daarmee de Ennetcom-data te vervalsen, betekent nog niet dat aannemelijk is dat dit ook daadwerkelijk is gebeurd. Dit geldt te meer nu op de Ennetcom-servers de personalia van de gebruikers niet aan hun accounts zijn gekoppeld. De verdediging heeft gesteld dat uit het Marengo-onderzoek is af te leiden dat een criminele organisatie [medeverdachte 2] de schuld probeerde te geven van een vergismoord. Als deze stelling al waar is, volgt uit hetgeen de verdediging ter onderbouwing heeft aangevoerd enkel dat hierover is gecommuniceerd met PGP-telefoons, niet dat de valse beschuldiging tot stand is gekomen door het vervalsen van PGP-berichten. De verdediging heeft gewezen op communicatie tussen gebruikers en helpdeskmedewerkers van Ennetcom, waaruit zou volgen dat data van het ene naar het andere account konden worden gekopieerd, er fouten zijn gemaakt bij de uitvoering van wipe-verzoeken en een gebruiker e-mails heeft ontvangen die niet voor hem bestemd waren. Dit is onvoldoende onderbouwing voor de stelling dat het gehele Ennetcom-systeem onbetrouwbaar is. Ten eerste kende Ennetcom ongeveer 19.000 gebruikers en het gaat slechts om enkele voorbeelden. Ten tweede kan sprake zijn van menselijke fouten van een of meer gebruikers en een of meer helpdeskmedewerkers. De PGP-communicatie die via de S/MIME-server verliep, kende een retentiebeleid waarbij berichten automatisch na één dag werden verwijderd. Als berichten werden verplaatst naar een andere map op de server, was dit retentiebeleid niet meer van kracht. Door een bericht handmatig te wissen, werd dit bericht naar de map “prullenbak” verplaatst. Ook door de “verplaatsing naar de prullenbak” werd het bericht niet meer automatisch en definitief gewist. Anders dan de verdediging gaat de rechtbank uit van een systeemfout en niet van boze opzet om berichten tegen de zin van de gebruiker te bewaren. Dit omdat: o dit retentiebeleid gold voor alle gebruikers van PGP-toestellen die via de S/MIME-server communiceerden, niet voor slechts enkele accounts; o de informatie hierdoor slechts gefragmenteerd beschikbaar kwam, immers alleen handmatig “gewiste” informatie bleef op de server achter; o en de informatie versleuteld werd bewaard. Het dossier bevat daarnaast informatie, die de betrouwbaarheid en authenticiteit van de Ennetcom-data bevestigt. De rechtbank wijst hiervoor op de volgende punten die verder zullen worden uitgewerkt bij het linken van de PGP-accounts aan de verschillende gebruikers:  Onderzoeksgegevens uit andere bronnen valideren de integriteit en authenticiteit van de Ennetcom-data. Het gaat hier bijvoorbeeld om: o reizen van de gebruiker van de PGP-telefoon waarbij de PGP-telefoon lijkt mee te reizen met een gewone telefoon of de auto van de gebruiker; o het aanstralen van telefoonmasten in de directe omgeving van Schiphol door de PGP-telefoon, op de momenten dat de gebruiker aankomt in Nederland of vanaf Schiphol vertrekt; o afspraken en gebeurtenissen waarover wordt gemaild en waarvan uit andere onderzoeksgegevens blijkt dat die daadwerkelijk hebben plaatsgevonden; o berichten over en notities van telefoonnummers van familie en/of de vriendin van de gebruikers. De berichtenuitwisseling tussen de verschillende gebruikers van de PGP-telefoons verloopt adequaat. Ondanks dat e-mailberichten slechts gedeeltelijk zijn bewaard, valt uit de bewaarde data te concluderen dat men weet met wie men mailt en (een deel) van de berichten sluit op elkaar aan. Zoals hiervoor reeds is opgemerkt, wordt een deel van de berichten gerelateerd aan gebeurtenissen die bevestigd worden door andere onderzoeksresultaten. Hierdoor wordt het account niet alleen gelinkt aan een gebruiker, maar wordt ook het tijdstip en de datum van verzending bevestigd. Het beroep op artikel 344 lid 5 Sv Het beroep op artikel 344 lid 5 Sv wordt verworpen. Uit de hieronder opgenomen bewijsmiddelen volgt dat naast de PGP-berichten ook andere bewijsmiddelen worden gebruikt zoals getuigenverklaringen, sectieverslagen, processen-verbaal van bevindingen, zendmastgegevens, gegevens van automatische nummerplaatherkenningscamera’s en opnamen van beveiligingscamera’s. Dit geldt te meer nu “het andere bewijsmiddel” die het gebruik van “andere geschriften” voor het bewijs mogelijk maken, ook “een ander geschrift” kan zijn. Ennetcom-berichten zijn gedeeltelijk bewaard en geven een incompleet beeld Met de verdediging vindt de rechtbank dat uit het dossier volgt dat de Ennetcom-data een incompleet beeld geven van (delen van) de communicatie tussen de verschillende Ennetcom-accounts en de in die accounts opgeslagen notities. De stelling dat daarom de Ennetcom-data niet voor het bewijs kunnen worden gebruikt, vindt echter geen steun in het recht. Immers, de zittingsrechter die over de feiten oordeelt, selecteert -binnen de door de wet getrokken grenzen- uit het beschikbare materiaal, het materiaal waar geen waarde aan wordt gehecht en het materiaal dat betrouwbare redengevende bewijsmiddelen oplevert. Vervolgens moet de rechter beoordelen of er voldoende wettige bewijs is om tot de overtuiging te komen dat verdachte het tenlastegelegde heeft begaan. Gelet op het voorgaande oordeelt de rechtbank dat de Ennetcom-data voldoende betrouwbaar zijn en dat met deze bewijsmiddelen niet terughoudend behoeft te worden omgegaan. Daarmee wordt het beroep op bewijsuitsluiting verworpen. Onderzoek Bosnië (05/881324-16) Het standpunt van het Openbaar Ministerie De officieren van justitie hebben gesteld dat het alternatieve scenario van [verdachte] door de politie is onderzocht. Uit dit onderzoek volgt dat dit alternatieve scenario niet aannemelijk is geworden. Op grond van het zich in het dossier bevindende wettige bewijs zijn de officieren van justitie tot de overtuiging gekomen dat [verdachte] kan worden veroordeeld voor medeplegen van: de moord op [slachtoffer 1] op 31 december 2015 te Kerkdriel; de poging tot moord op [slachtoffer 2] en [slachtoffer 3] op 31 december 2015 te Kerkdriel, en de voorbereidingshandelingen voor de liquidatie van [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2] in de periode van 27 december 2015 tot en met 30 december 2015 te Kerkdriel, Amsterdam en/of Capelle aan den IJssel. Het standpunt van de verdediging De verdediging heeft vrijspraak bepleit van de moord op [slachtoffer 1] , de pogingen tot moord op [slachtoffer 2] en [slachtoffer 3] en tot slot de voorbereiding op de liquidatie van de [slachtoffers] . Daartoe is onder meer aangevoerd dat de politie op basis van onder meer zendmastgegevens de verkeerde conclusies trekt over verdachtes reisbewegingen in de periode van 28 tot en met 31 december 2015 en het doel en de exacte bestemming van de reizen. Verdachte schetst een alternatief scenario dat volgens de verdediging past bij de zich in het dossier bevindende zendmastgegevens, maar betrokkenheid bij de tenlastegelegde feiten uitsluit. Verder is aangevoerd dat [verdachte] niet door de getuige [getuige 2] als één van de mannen op de camping is herkend en dat de schoenmaat van [verdachte] afwijkt van de schutter(s). Evenmin kan worden bewezen dat [verdachte] de gebruiker is geweest van de PGP-accounts o95w en 8g90, dan wel dat hij hiervan de enige gebruiker is geweest. Beoordeling door de rechtbank Vooraf De rechtbank zal het alternatieve scenario van de verdediging -voor zover de aannemelijkheid daarvan kan worden getoetst- bespreken tijdens de behandeling van de bewijsmiddelen. Voor zover het alternatieve scenario niet te verifiëren is door het ontbreken van een naam, telefoonnummer of camerabeelden, is dit te wijten aan de onderbouwing die de verdediging geeft voor het alternatieve scenario en het tijdstip waarop verdachte zijn verklaring heeft afgelegd. Wat verder door en namens verdachte is aangevoerd ter ondersteuning van de Ennetcom-verweren, het alternatieve scenario en de overige bewijsverweren, wordt weerlegd door de bewijsmiddelen of hoeft niet besproken te worden omdat het verweer onvoldoende is onderbouwd en/of omdat de verdediging niet heeft aangegeven welk rechtsgevolg aan het verweer dient te worden verbonden. De feiten Op 31 december 2015 om 18:14 uur vertrokken [slachtoffer 2] (achterin), [slachtoffer 3] (bijrijder) en [slachtoffer 1] (bestuurder) van de camping in Kerkdriel. Ze verbleven pas maximaal drie weken, vanaf na Sinterklaas, in het chalet van [naam 5] (rechtbank: [naam 5]). Ze reden naar de slagboom. De slagboom ging open en [slachtoffer 2] hoorde knallen. Zijn broertje [slachtoffer 1] schreeuwde, hij was geraakt. Er waren twee schutters. Ze werden van rechts en van voren beschoten. [slachtoffer 2] zag een schutter voor hem staan. Er ging door het portier een kogel langs zijn hoofd. [slachtoffer 3] zag een schutter recht voor hem. Het was een getinte man van ongeveer 1.83 meter met een normaal dan wel slank postuur, een zwarte hoodie, een korte jas tot aan de heupen en gezichtsbedekkende kleding van kin tot neus. De man begon gericht te schieten. [slachtoffer 3] dook weg. Hij ging in een foetushouding zitten en hoorde knallen van rechts. Hij werd door een kogel via de bijrijdersdeur geraakt. Dit was rechts boven zijn bil, in zijn onderrug. De schoten waren heel snel achter elkaar. Hij hoorde [slachtoffer 1] zeggen dat hij ook was geraakt en zag bloed op zijn T-shirt. Niettemin reed [slachtoffer 1] door. Ze sloegen bij de uitgang van de camping links af en vervolgden hun weg via de dijk. [slachtoffer 1] hield het vervolgens niet meer vol en [slachtoffer 2] nam het stuur vanuit de achterbank over. Samen met [slachtoffer 3] bracht hij het voertuig tot stilstand, waarna [slachtoffer 1] achterin werd gelegd en [slachtoffer 2] verder reed. Een paar minuten later kwamen ze aan bij een woning waar [slachtoffer 3] aanbelde. Aan de [straatnaam 1] in Hoenzadriel werd tussen 18:15 uur en 18:20 uur getoeterd door een auto. De bewoners van nummer 4, waaronder [naam 6] , zagen ineens een vrij nieuwe witte Mercedes met kenteken [kenteken 1] op hun oprit staan. Deze auto was met grote snelheid aan komen rijden. Er werd geroepen dat ze beschoten waren en er een ambulance gebeld moest worden. De jongen (rechtbank: [slachtoffer 2]) haalde daarop een gewonde man, zijn broertje (rechtbank: [slachtoffer 1]), uit de auto. De derde betrokken persoon (rechtbank: [slachtoffer 3] ) – met een verwonding aan zijn heup – belde bij de overburen aan, waar hij vervolgens in elkaar zakte. De melding luidde vervolgens als volgt: “M: Goedendag met [naam 6] (de rechtbank begrijpt: [naam 6] ), [straatnaam 1] in Hoenzadriel. Ik heb met spoed een ambulance nodig. (…) De zijn mensen hier melden zich bij mij die zijn beschoten. Ik heb een gewonde man op straat en de bestuurder is ook gewond. De man vertelt over 3 man, 3 man die gewond zijn. (…) 3 gewonden waarvan 1 man op straat ligt te kermen. (…) A: zijn de daders daar nog mijnheer? M: nee hun zijn weggereden. (…) Ik geef u even 1 van de gewonden. NM1: hij krijgt moeilijk adem. Moet ik hem optillen of laten liggen? A: laten liggen mijnheer. NM1: Ok laten liggen. Hij krijgt moeilijk adem wat moet ik dan? A: U kunt hem het beste even op de zij draaien. Lukt dat? NM1: Op de zij, ga maar op je zij liggen [slachtoffer 1] . A: Luister eens. Hij is beschoten zegt u? NM1: hij is beschoten in zijn buik. A: in zijn buik geschoten. NM1: Ja ik ben in mijn hoofd geraakt. A: U in uw hoofd geraakt en die ander? NM1: die ander is ook geraakt. (…) Ik weet niet waar mevrouw. Mevrouw wilt u aub. Mijn broertje is even belangrijker op dit moment. (…) NM1; Hoe laat zijn ze hier denkt u. Mevrouw ik kan daar niet over beginnen. Alleen mijn broertje. weet u hoe lang ze hier zijn? Ik ben geraakt in mijn gezicht volgens mij. Hij krijgt moeilijk adem. A: Ademt diegene nog wel? NM1: Ja je ademt toch nog een beetje [slachtoffer 1] . Je ademt nog. (…)NM1: ja er komt bloed uit de buik. Moet ik me hand daar houden? (…) NM1: Ja ik weet het niet mevrouw. Ik voel geen pijn, maar ik ben wel geraakt. Paar keer in mijn gezicht volgens mij.(…)”. De politie kwam na de melding van omstreeks 18:19 uur ter plaatse bij de [straatnaam 1] (ter hoogte van nummer 1a) in Hoenzadriel aan. Midden op de weg lag een man op zijn linkerzij. Er was bloed op zijn borst te zien. Een ander slachtoffer, met zijn hele hoofd onder het bloed, hing over hem heen. Hij vertelde dat ze beschoten waren op de camping bij de grote sporthal en sportschool. Het was de verbalisant ambtshalve bekend dat de sporthal [naam 7] zich nabij [naam 4] aan de [adres 1] in Kerkdriel bevond. Het slachtoffer gaf zijn eigen en zijn broers personalia door, [slachtoffer 2] (geboren op [geboortedatum 2] 1985) en [slachtoffer 1] (geboren op [geboortedatum 3] 1988). Het derde slachtoffer lag in de voortuin, rechts naast een voordeur, op de grond. Deze persoon, [slachtoffer 3] , hield een doek op zijn rechterbil vast en zei dat hij was beschoten. Vervolgens werden alle slachtoffers de ambulance in geholpen en naar het ziekenhuis gebracht. Verder werden de witte Mercedes met kenteken [kenteken 1] met diverse schotbeschadigingen en bloedvegen -en spatten, en de bebloede witte toegangspas in de berm veiliggesteld. [slachtoffer 1] werd tussen 19:00 en 19:10 uur op de SEH van het UMCU binnengebracht met vele kogelverwondingen. Er was sprake van ernstig inwendig bloedverlies. Om 19:28 uur werd [slachtoffer 1] officieel als overleden beschouwd. Er werd dan ook sectie op het lichaam van [slachtoffer 1] verricht. Er waren totaal ongeveer 27 perforaties, grotendeels het gevolg van schotletsels. Het betrof zowel directe als indirecte schotletsels, al dan niet via het afketsen van kogels dan wel ook door uiteenspattende munitiedelen, losgeschoten autodelen en/of losgeschoten botdelen. Er bevonden zich circa 15 projectiel(delen) in het lichaam. Alle schotletsels en schotkanalen bevonden zich aan de rechterzijde van het lichaam. Als gevolg van de schotverwondingen was massaal bloedverlies en algehele orgaanschade door zuurstofgebrek opgetreden. De patholoog concludeerde: “ [slachtoffer 1] , 27 jaar oud geworden, is overleden als gevolg van verwikkelingen van meermalen bij leven opgelopen schotverwondingen”. [slachtoffer 2] werd op 31 december 2015 ook in het Universitair Medisch Centrum te Utrecht behandeld aan zijn verwondingen. Het ging daarbij om een schotwond aan de linkerzijde van de borstkas, een schotwond aan het onderbeen rechts en tot slot een schampwond van een kogel op de bovenzijde van het hoofd. Bij [slachtoffer 3] werden op 31 december 2015 twee huiddefecten in de bilregio waargenomen. Daarbij was sprake van ernstig bloedverlies. Beelden Van de schietpartij zijn camerabeelden beschikbaar, die door de politie zijn bekeken. Op de beelden is te zien dat er om 17:35 uur een donkerkleurige auto, type stationwagen, met dimlicht over de [adres 1] komt aanrijden en op de parkeerplaats van [naam 4] parkeert (met de achterzijde richting de dijk). De auto wordt vervolgens, zodra mogelijk, twee keer dichterbij de ingang van de camping geparkeerd. Om 18:14 uur is te zien dat er een lichtgekleurde personenauto stopt voor de slagboom. Het logo van het automerk Mercedes wordt herkend. De bestuurder steekt zijn arm uit in de richting van de detectiepaal. Op dat moment komt vanuit de donkerkleurige personenauto schutter 1 (NN03) over de stoep aangerend. De slagboom gaat omhoog en rechtsvoor van de Mercedes komt een capuchon dragende (met bontkraag en verder schoenen met anders gekleurde neuzen) schutter 1 aangerend in de richting van de Mercedes. Schutter 1 schiet vervolgens gericht, op ongeveer een afstand van twee meter, op de witte Mercedes in de richting van de bestuurder. Terwijl de slagboom verder omhoog gaat, blijft schutter 1 in de richting van de Mercedes schieten. Rechtsachter schutter 1 is schutter 2 (NN04 met een jas met een horizontale reflecterende streep op borsthoogte) te zien. De witte Mercedes rijdt onder de slagboom door, in de richting van de uitgang, terwijl schutter 1 doorgaat met schieten. Wanneer de auto ter hoogte van schutter 2 is, vuurt deze schutter voor de eerste keer in de richting van de Mercedes. Schutter 1 en 2 blijven op de witte Mercedes schieten, terwijl het voertuig verder richting de uitgang rijdt. De Mercedes rijdt met hoge snelheid het parkeerterrein van de camping af, links de [adres 1] op in de richting van Hoenzadriel. Op de beelden is gezien (en geteld) dat schutter 1 en 2 allebei meer dan 10 keer hebben gevuurd. Omstreeks 18:15 uur stappen de schutters in een donkerkleurige auto, type stationwagen, en rijden weg richting sporthal [naam 7] . Camping De politie heeft op 31 december 2015 ter plaatse op de camping aan de [adres 1] , [postcode 1] in Kerkdriel, gemeente Maasdriel, nader onderzoek verricht. Voor het bedrijfsgebouw op de camping – waarin de receptie, het eetcafé [naam 8] en de cafetaria [naam 9] zijn gevestigd – langs loopt de toegangsweg naar het campingterrein. Deze toegangsweg is versperd door één slagboom. Bij het onderzoek zijn (in)schotbeschadigingen in het bedrijfsgebouw, waaronder in een ruit die behoorde tot de receptie van de camping en een ruit die behoorde tot de cafetaria (met ook een dergelijke beschadiging in de reclamepop die buiten in de hoek voor cafetaria [naam 9] stond), waargenomen. Op het wegdek van het parkeerterrein zijn verder 17 hulzen aangetroffen. Alle aangetroffen hulzen op de parkeerplaats (AAIP8573NL, - 74NL, -75NL, - 76NL, -77NL, - 78NL, - 79NL, -80NL, -81NL, -82NL, -83NL, -84NL, -85NL, -86NL, -87NL, -88NL, -89NL) en op de tafel – welke al door de beheerder waren opgeveegd en daar waren neergelegd – in de receptie (AAIP8563NL, - 62NL, -61NL, -60NL, -59NL en -58NL) zijn veiliggesteld. BMW Op 31 december 2015 is vervolgens omstreeks 18:24 uur een autobrand ter hoogte van de [adres 2] in Zaltbommel gemeld. Op het moment dat de brandweer arriveert, staat de auto al helemaal in brand. Nadat de brandweer rondom de auto hulzen en kogels vindt, wordt de politie ingeschakeld. Het kenteken van de auto is [kenteken 2] , aldus de getuigen [getuige 15] en [getuige 16] van de brandweer. De vraag is of dit ook het echte kenteken van de auto betreft en zo ja aan wie deze auto toebehoort. Daartoe is onder meer onderzoek gedaan naar het chassisnummer. Op de rechter schroefveerkoker onder de motorkap is chassisnummer [nummer 3] aangetroffen, een nummer dat behoort bij een personenauto van het merk BMW, type 535D Touring Automaat, kleur zwart met kenteken [kenteken 3] . Dit voertuig staat sinds 23 oktober 2015 als gestolen geregistreerd. Sinds 10 januari 2014 is [naam 10] de eigenaar van dit voertuig. Het kenteken [kenteken 2] hoort, aldus navraag bij het RDW, bij een BMW van het type 525XI Touring Automaat, kleur blauw met chassisnummer [nummer 4] en staat sinds 19 april 2015 op naam van [naam 11] . Hieruit volgt dat een gestolen voertuig en valse/van diefstal afkomstige kentekenplaten zijn gebruikt. De politie heeft ook de inhoud van de auto en de omgeving rondom de auto onderzocht. In een straal van ongeveer twintig meter bevonden zich restanten van munitie. Deze munitie bestond uit losse onderdelen (hulzen, kogelpunten en manteldelen) van geëxplodeerde geweerpatronen, wat onder meer kan plaatsvinden in geval van hitte-inwerking zoals bijvoorbeeld door een brand. In het voertuig zelf werden voor de bijrijdersstoel verbrande resten van twee wapens aangetroffen. De wapens (SIN AAIK9061NL en AAIK9062NL) konden aan de hand van nader onderzoek worden aangemerkt als automatische wapens van het merk CZ, type VZOR-58 met kaliber 7,62 mm. Vervolgens werd onderzoek gedaan naar een mogelijk verband tussen de schietpartij en de negen minuten later aangetroffen BMW in Zaltbommel. Hiervoor is onder meer gekeken naar uiterlijke overeenkomsten tussen foto’s van de BMW 535D Touring in originele en uitgebrande staat en vervolgens de donkerkleurige personenauto op de camerabeelden van [naam 4] . Bij de vergelijking zijn overeenkomsten aangetroffen qua: Merk/Type: BMW type 5 serie; Model E61 Touring (stationwagen); Donkerkleurig/zwart carrosserie; Lijn van de koplichten behorende bij het model; Dakrails; Shadowline zijraam lijsten kleur zwart; Derde remlicht in achterruit; GPS antenne op het dak (driehoekige vorm); Naar binnen gebogen achterlichten; Richtingaanwijzer op spatschermen voor; Originele BMW lichtmetalen velgen (dubbelspaak). Vervolgens zijn de twee (verbrande) automatische wapens met de aangetroffen hulzen op de camping (en later ook in het lichaam van [slachtoffer 1] ) vergeleken. Bij dit onderzoek zijn naar aanleiding van alle veiliggestelde hulzen twee groepen gevormd, waarbij beide groepen hulzen bestaan uit zowel hulzen van de parkeerplaats als hulzen van de tafel op de camping. Deze hulzen zijn vergeleken met de twee automatische wapens. Het NFI-concludeert dat het meer dan één miljoen keer waarschijnlijker is (rechtbank: hoogste gradatie van het NFI) dat de hulzen uit groep І (AAIP8558NL, -60NL, -61NL, -62NL, -63NL, -81NL, -82NL, -86NL, -87NL, -88NL en -89NL) zijn verschoten met het geweer AAIK9062NL dan dat zij zijn verschoten met één of meer vuurwapens van hetzelfde kaliber en met dezelfde systeemkenmerken. Hetzelfde geldt vervolgens voor de hulzen van groep ІІ (AAIP8559NL, -73NL, -74NL, -75NL, -76NL, -77NL, -78NL,-79NL, -80NL, -83NL, -84NL en -85NL), waarvan ook wordt geconcludeerd dat het meer dan één miljoen keer waarschijnlijker is (rechtbank: hoogste gradatie van het NFI) dat zij zijn verschoten met het geweer AAIK9061NL dan met één of meerdere wapens van hetzelfde kaliber en met dezelfde systeemkenmerken. Verder zijn 12 kogels dan wel delen van munitie uit het lichaam van [slachtoffer 1] veiliggesteld (SIN: AAJA3703NL). Daarvan wordt geconcludeerd dat het 10 tot 100 keer waarschijnlijker is dat de kogelmanteldelen (AAJA3703NL#8.1 en -#11) zijn afgevuurd uit de loop van het geweer AAIK9062NL dan uit het geweer AAIK9061NL of een andere loop van hetzelfde kaliber en met dezelfde kenmerken. Gelet op deze resultaten van het vergelijkend onderzoek in samenhang met de genoemde overeenkomsten tussen de auto op de beelden van de camping en het voertuig aan de Hogeweg in Zaltbommel, acht de rechtbank bewezen dat deze wapens door de schutters op de camping zijn gebruikt en dat de auto is gebruikt voor de vlucht vanaf de camping naar Zaltbommel. Voorbereiding Zoals overwogen, verbleven de [slachtoffers] pas hooguit drie weken in het chalet op de camping in Kerkdriel. Het gaat hierbij om chalet [nummer 5] , waarvan de sleutel ook aan de sleutelbos in de Mercedes Benz met kenteken [kenteken 1] is aangetroffen. Het chalet ligt aan het water, een eind van het hoofdpad af. Eén van de buurtbewoners noemt de waterscooter van [naam 5] van chalet [nummer 5] . Over het chalet heeft [slachtoffer 2] verklaard dat het moeilijk te vinden is. Je moet echt weten om welk chalet het gaat. [slachtoffer 3] bevestigt dat ze verbleven aan een huisje aan het einde van een pad. Hij verklaart: “het is aan het water ongeveer 300 of 400 meter en dan ga je naar rechts en dan zie je een huisje met een terras”. De witte Mercedes hebben ze ook maar maximaal drie weken in hun bezit gehad. Daarvoor is het een Volvo V60 geweest. De getuige [getuige 2] verklaart dat hij één-twee dagen voor de schietpartij rond 19:00 uur met zijn Renault Traffic de camping op reed en werd aangesproken door twee Marokkaanse jongens. Eén van de jongens vroeg waar chalet [nummer 6] was. De getuige had geantwoord dat dit ongeveer in het midden was. De andere jongen liep door, de camping af, en riep tegen de jongen die bij de getuige stond dat hij moest opschieten. De jongen gaf vervolgens aan hij weg moest en liep achter hem aan. De jongen die de getuige aan had gesproken, was begin twintig, mager en ongeveer 1.90 meter lang. Verder had hij een licht getinte huidskleur, kort zwart haar, en droeg hij naast donkere kleding een capuchon (zonder verdere kraag) over zijn hoofd. De jongen die door liep, was ook rond de 20 jaar oud. Verder had de jongen een licht getinte huidskleur, donker kort haar, een mager postuur, een lengte van ongeveer 1.80 meter en droeg hij donkere kleding. Chalet [nummer 6] lag net voor het pad dat leidt naar chalet [nummer 5] . Als vanuit het naastgelegen grindpad naar het water werd gelopen, was chalet [nummer 5] goed zichtbaar. Tot slot overweegt de rechtbank dat het chalet een schuiladres was. [naam 12] (rechtbank: [naam 12]) had aangegeven dat hij “die broers” zou gaan pakken. Vanuit de groep van [naam 12] en [naam 13] werden [slachtoffer 2] en zijn broertje [slachtoffer 1] “de zusjes” genoemd. Eerdere bezoeken aan de camping De rechtbank leidt uit dit voorgaande af dat voor wat betreft het achterhalen van de verblijfplaats van de [slachtoffers] een voorbereiding kort voor het feit nodig is geweest. Naast de camerabeelden van 31 december 2015, zijn vervolgens ook de overige camerabeelden bekeken om te onderzoeken of de verdachten dan wel de door hen gebruikte voertuigen, de BMW en zoals nog volgt de Ford Fiesta, eerder op de beelden van de camping zijn geregistreerd. Dit heeft geleid tot een beschrijving van vijf bezoeken. Op de beelden van 28 december 2015 (bezoek 1) zijn daarbij de volgende bijzonderheden geconstateerd. Omstreeks 20:38 uur lopen twee onbekende mannen vanaf de [adres 1] richting de ingang van [naam 4] . Eén van de personen heeft een capuchon op zijn hoofd en draagt schoenen met verschillende kleuren (persoon 2, NN04). Deze persoon heeft een vreemd loopje. De andere persoon (persoon 1, NN03) heeft zijn capuchon met bontkraag niet op zijn hoofd en draagt verder schoenen met anders gekleurde neuzen. Op de hoek van de receptie blijven ze staan. Omstreeks 20:42 uur lopen de twee onbekende personen langs de slagboom in de richting van het campingterrein. Om 20:47 uur rijdt een donkerkleurige Renault Traffic het terrein op en stopt enkele meters na de slagboom. Omstreeks 20:48 uur is te zien dat de twee onbekende personen het campingterrein af lopen, langs de slagboom, terug in de richting van de parkeerplaats aan de dijk. Gelet op de inhoud van deze beelden in samenhang met de verklaring van de getuige [getuige 2] – in de zin dat hij met zijn Renault Traffic het terrein is opgereden en vervolgens is gevraagd naar een chalet dichtbij het chalet van de slachtoffers (passend bij een voorbereidend bezoek en waarna de jongens ook snel zijn vertrokken) –, acht de rechtbank bewezen dat de bewoner [getuige 2] getuige is geweest van het laatste deel van het eerste bezoek van de mannen aan de camping. Op 29 december 2015 zijn er meerdere bezoeken waar te nemen, te beginnen met een donkerkleurige personenauto, type stationwagen, die om 03:20-03:21 uur (bezoek 2) over de [adres 1] komt aanrijden uit de richting van Zaltbommel. De auto rijdt het parkeerterrein van [naam 4] op en wordt met de achterzijde in de richting van de [adres 1] geparkeerd. Twee onbekende personen stappen uit en lopen via de slagboom het campingterrein op. Wederom gaat het om een persoon met een jas zonder bontkraag (en schoenen met verschillende kleuren, NN04) en persoon met een jas met bontkraag (NN03 en schoenen met anders gekleurde neuzen). Verder is een op een automatisch vuurwapen gelijkend voorwerp bij NN04 te zien. Deze persoon heeft opnieuw een afwijkende manier van lopen. Vervolgens komen de twee onbekende personen om 03:36 uur teruggelopen uit de richting van het campingterrein en stappen in de donkerkleurige personenauto, type stationwagen, die boven aan de [adres 1] rechts in de richting van Zaltbommel rijdt. Later deze dag, om 20:42 uur, is op de beelden waar te nemen dat er twee onbekende personen vanaf de parkeerplaats aan de dijk in de richting van de receptie lopen (bezoek 3). Het betreffen opnieuw twee personen, waarvan één persoon een jas met bontkraag (NN03) en de andere persoon een jas zonder bontkraag (NN04, met verder een afwijkende manier van lopen) draagt. Om 20:53-20:54 uur komen de personen uit de richting van het campingterrein en lopen over de parkeerplaats in de richting van de [adres 1] , waar om 20:55 uur een donkerkleurige stationwagen uit de richting van Hoenzadriel komt rijden en in de richting van Zaltbommel gaat. Het voertuig lijkt op het model en type waarmee de twee verdachten na de schietpartij zijn weggereden. Om 21:30 uur komt vervolgens een donkerkleurige personenauto, type stationwagen, aanrijden over de [adres 1] . De auto komt uit de richting van Zaltbommel, rijdt links het parkeerterrein van [naam 4] op en parkeert daar met de achterzijde in de richting van het watersportcentrum. De bestuurder van de donkerkleurige personenauto (NN03) en de bijrijder (NN04) stappen om 22:11 uur uit de auto. Zij passeren de slagboom en lopen in de richting van het campingterrein. Zij dragen dezelfde kleding als eerder deze avond. Om 22:13 uur komen deze personen uit de richting van het campingterrein teruggelopen en stappen de donkerkleurige personenauto weer in. Om 22:35-22:36 uur gaat het autoportier van de bestuurder open en stapt NN03 uit de auto. Deze persoon rent – vermoedelijk met een vuurwapen, model automatisch geweer, in zijn linkerhand – in de richting van een kleine lichtkleurige personenauto, merk Peugeot. Nadat er een auto voorbij is gereden, rent NN03 terug naar de donkerkleurige personenauto en stapt weer aan de bestuurderszijde in. Om 23:01 uur en 23:03-23:04 uur herhaalt zich dit, waarbij NN03 zich de laatste keer ook achter de Peugeot verbergt tot een bestelauto voorbij is gereden. Om 23:06 uur verlaat de donkerkleurige personenauto de parkeerplaats en gaat rechts boven aan de dijk richting Zaltbommel. De auto die op 29 december 2015 is gebruikt, vertoont grote overeenkomsten met de auto waarmee de twee verdachten na het schietincident zijn weggereden, zijnde de BMW met kenteken [kenteken 2] . Gelet op de overeenkomsten voor wat betreft de auto en de kleding in de avond, acht de rechtbank bewezen dat in het tijdvak van 20:42 tot 23:06 uur de camping meermalen door dezelfde personen is bezocht. Op 30 december 2015 zijn de volgende bijzonderheden waargenomen. Omstreeks 19:20 uur komen er twee NN-mannen uit de richting van de campinginrit aan de dijk gelopen. Zij lopen met gebogen hoofd en capuchon langs de slagboom het campingterrein op. Daarbij is te zien dat bij het lopen het linkerbeen van één van de mannen een opvallende “zwabberbeweging” maakt. De man (NN04) draait zijn linkervoet bij het neerzetten naar “links buiten” (en draagt weer schoenen met verschillende stoffen/kleuren). Omstreeks 19:29 uur komt een fors gebouwde NN-man het campingterrein afgelopen in de richting van het parkeerterrein, gevolgd door de twee NN-mannen. De mannen verdwijnen uit het zicht tot omstreeks 20:44 uur NN04 (met dezelfde kleding) weer uit de richting van de campinginrit aan de dijk, langs de slagboom, het campingterrein oploopt. Deze persoon vertoont grote gelijkenis met één van de twee onbekende personen eerder die avond om 19:20 uur. Tien minuten later (20:54 uur) rent NN04 terug, het campingterrein af, in de richting van het parkeerterrein. De rechtbank acht ook hier – mede in samenhang met de nog te volgen reisbewegingen – bewezen dat het gaat om dezelfde persoon die deze avond meermalen op de camping is geweest. Vervolgens is gekeken naar de overeenkomsten van deze personen met de verdachten van de schietpartij op 31 december
4. Daarbij is het volgende naar voren gekomen: “NN03 (rechtbank: schutter 1) Man ongeveer een halve hoofdlengte groter dan NN04 (…) Geschatte lengte tussen de 1,70 meter en 1,95 meter Normale manier van lopen Kort geknipt kapsel, vermoedelijk donkerkleurig haar Op 28-12, 29-12 's nachts en op 31-12 draagt hij een jas met capuchon met daaraan een bontkraag. (…) Op 28-12, 29-12 ’s nachts en op 31-12 draagt hij schoenen waarvan de neus anders gekleurd is (…) NN04 (rechtbank: schutter 2) Man ongeveer een halve hoofdlengte kleiner dan NN03 (…) Geschatte lengte tussen de 1,65 meter en 1,85 meter Afwijkende manier van lopen (…) Op 28, 29 en 30 december draagt hij een jas met capuchon, zonder bontkraag. (…) Schoenen met verschillende kleuren en/of materiaal (…) Op 31 december draagt hij een jas met een horizontale reflecterende streep op borsthoogte. Deze streep is zowel op de voor- als achterkant waar te nemen (…)”. Uit het voorgaande volgt naar het oordeel van de rechtbank dat sprake is geweest van een vijftal bezoeken. Het gaat om bezoeken op: 28 december 2015 tussen 20:38 uur en 20:48 uur (bezoek 1); 29 december 2015 tussen 03:20 en 03:36 uur (bezoek 2); 29 december 2015 tussen 20:42 en 23:06 uur (bezoek 3); 30 december 2015 tussen 19:20 en 20:54 uur (bezoek 4); 31 december 2015 tussen 17:35 uur en 18:15 uur (bezoek 5). Bij deze bezoeken zijn voor wat betreft het signalement op meerdere dagen overeenkomsten waar te nemen. Ford Fiesta Naast de BMW die in ieder geval op 31 december 2015 – en zoals ook nog zal volgen op 29 december 2015 – is gebruikt, is sprake geweest van een tweede voertuig waarmee de verdachten zich vanaf de [adres 2] in Zaltbommel hebben verplaatst. Om te ontdekken welk voertuig dit is geweest, is onderzocht of de BMW met (duplicaat) kenteken [kenteken 2] samen reist met een ander voertuig. Hiertoe zijn de geregistreerde kentekens in de periodes van vijf minuten voor en na de registraties van het kenteken [kenteken 2] opgevraagd. Vervolgens is te zien dat het voertuig met het kenteken [kenteken 4] op 29 december 2015 om 02:21:06 uur en de BMW met kenteken [kenteken 2] op 29 december 2015 om 02:21:08 uur dezelfde Vialis camera passeren. Er is sprake van een tussenruimte van twee seconden. Dit geldt vervolgens ook voor de registratie van het kenteken [kenteken 4] op 29 december 2015 om 02:21:08 uur en de registratie van de BMW ( [kenteken 2] ) op dezelfde dag om 02:21:10 uur door dezelfde ARS-camera aan de Nieuwe Leeuwarderweg in Amsterdam richting de ringweg Noord/A10 (richting zuid oost). Tot slot worden de kentekens [kenteken 4] en 18-TFP-Z om 02:21:21 uur en 02:21:24 uur – met een tussenruimte van drie seconden – door dezelfde ARS camera op de oprit A10 vanaf de N247 richting Watergraafsmeer geregistreerd. Uit dit voorgaande volgt dat de BMW en de Ford Fiesta zich in ieder geval op deze momenten in elkaars onmiddellijke nabijheid bevonden en zich in dezelfde richting verplaatsten, waarbij de beide auto’s tenminste éénmaal van rijrichting veranderen. Het kenteken [kenteken 4] is afgegeven voor een groene Ford Fiesta en heeft in de periode van 19 december 2015 tot en met 5 januari 2016 op naam gestaan van [medeverdachte 1] , wonend aan de [adres 3] in Amsterdam. Kenmerkend voor dit type voertuig is onder meer dat het derde remlicht aan de bovenkant zit, de achterlichten zich redelijk hoog ten opzichte van het nummerbord bevinden en dat de voorlichten – door de gebolde vorm – enigszins uitstralen naar de zijkant. Hierop zijn vervolgens (nogmaals) de beelden van de camera’s op en rond de in- en uitgang van [naam 4] bekeken. Op de camerabeelden is zoals voornoemd onder meer te zien dat op 28 december 2015 omstreeks 20:38 uur twee personen de parkeerplaats van de camping op lopen. Zij komen lopend vanaf de [adres 1] (uit de richting van Hoenzadriel). Gelet daarop is gekeken naar voertuigen die tussen 20:28 en 20:38 uur over de [adres 1] zijn gereden. Vervolgens zijn aan de hand van kenmerken van het voornoemde type Ford Fiesta – voornamelijk aan de hand van de positionering van de achterlichten en de reflectoren op de achterbumper – drie voertuigen gezien die grote overeenkomsten vertonen met het model van deze Ford Fiesta. Het gaat om een auto om 20:30:02 uur vanuit de richting Zaltbommel in de richting van Hoenzadriel, een voertuig om 20:32:50 uur – beduidend langzamer rijdend dan het overige verkeer – vanuit de richting Hoenzadriel naar Zaltbommel en tot slot een auto om 20:34:58 uur vanuit Zaltbommel naar Hoenzadriel. De vervolgvraag is of dit ook daadwerkelijk de Ford Fiesta met kenteken [kenteken 4] is geweest. De rechtbank beantwoordt deze vraag bevestigend en verwijst hiertoe naar de reisbewegingen van de auto. Op onder meer 28 december 2015 reizen met de auto mee de telefoonnummers [telefoonnummer 2] , [telefoonnummer 3] en [telefoonnummer 1] . Telefoonnummers ten aanzien waarvan de rechtbank – zoals nog volgt – zal overwegen dat [medeverdachte 1] de gebruiker is geweest. De reisbewegingen van deze nummers, het nummer [telefoonnummer 4] – zoals nog volgt van [verdachte] – en tot slot de Ford Fiesta zullen nog nader aan de orde komen. [medeverdachte 1] heeft onder meer verklaard dat hij “de auto (…) die jullie aantonen” (de rechtbank begrijpt onder meer de Ford Fiesta met kenteken [kenteken 4]) in gebruik heeft gehad. Hij verklaart echter ook dat hij de auto in de periode van 28 tot en met 31 december 2015 heeft uitgeleend (p. 4270). Deze alternatieve verklaring acht de rechtbank niet aannemelijk. De rechtbank overweegt hiertoe dat, zoals zal volgen, bij alle bezoeken één of meerdere telefoonnummers van [medeverdachte 1] meereizen met de Ford Fiesta. Daar komt nog bij dat [medeverdachte 1] ook meermalen praat over zijn auto (m’n waggie/wakkie), te beginnen op 25 december 2015: Tapgesprek d.d. 25 december 2015 om 16:35 uur van 6666 ( [naam 14] ) naar 3028 ( [medeverdachte 1] ): “(…) H: ... ik ga naar garage, vriend, m'n waggie is kapot (…) H:...ntv...een kleine ... autootje (praten door elkaar) R: wat dan gewoon zo'n wegwerpding? H: juist, zo'n Fiesta, een beetje die nieuwe, je weet toch R: hee man je moet ééntje halen die je kan weggooien soldier, gewoon wegwerp-tielie je weet toch, zo eentje moet je halen.... H: ja he he he (lacht) R: gewoon weggooie-oes, broer, gewoon uitstapp-oes (fon) weggooie-oes, loesoe, rot op, je weet zelf!(…) H: he maar die ...ntv (klinkt als een naam of 'die ander') mag echt niet weten he, dat snap je toch? R ja ja ja nee ik ga hem bellen ik ga zeggen ja man [naam 34] heeft gedaan man, ben je gek, of zo?! H: nee nee, ben je gek, bek je gek, nou maak je niet druk! (…)”. Via stemherkenning is vastgesteld dat de gebruiker van telefoonnummer 3028 [medeverdachte 1] was, die in dit gesprek dus ook [naam 34] werd genoemd. Vervolgens stuurt [medeverdachte 1] als gebruiker van het account h249 aan de gebruiker van account 08rh ( [medeverdachte 2] ) – waarbij de rechtbank hierna nog op de identificatie zal ingaan – op 1 januari 2016 de volgende berichten: “19:59:25 h249 Bro met die wakkie weggrijden van mij als vluchtauto is ook fuckingg heet he gaan we nooit meer doen man beter huren en op iemand andere naam gooien ofso (…) 20:53:42 h249 Top broo lovee youu bro echt alleen aan wat ik nu denk bro is me wakkie ze kunnen niks doen toch is geen bewijs dat ik daar ben geweest met me wak neetoch (…)”. Uit al dit voorgaande volgt naar het oordeel van de rechtbank niet alleen dat het niet aannemelijk is dat [medeverdachte 1] de auto heeft uitgeleend – hij heeft immers over “die wakkie van mij” en “me wakkie” en zijn telefoons reizen met de auto mee – , maar ook dat deze Ford Fiesta bij de liquidatie als verkennings- en vluchtauto is gebruikt. Reisbewegingen: Vervolgens zal de rechtbank, zoals aangekondigd, ingaan op de reisbewegingen van onder meer de verschillende telefoonnummers van [medeverdachte 1] en het telefoonnummer [telefoonnummer 4] , een telefoonnummer van [verdachte] . Bij de reisbewegingen zullen ook de PGP-toestellen 9b16 en o95w worden betrokken, de toestellen – zoals de rechtbank later zal concluderen – van [medeverdachte 1] en [verdachte] . Bezoek 1: maandag 28 december 2015 (op de camping tussen ongeveer 20:38 en 20:48 uur) Telefoonnummer (eindigend op de laatste vier cijfers)/kenteken Tijd Locatie mast / camera en/of bijzonderheden 5126 (9b16) 15:40 uur [adres 4] in Amsterdam (thuismast) 3028 15:44 en 16:00 uur [adres 4] in Amsterdam (thuismast) 3173 17:03 uur [adres 5] in Capelle aan den IJssel (thuismast) 3173 vanaf 17:03 uur Meerdere gesprekken naar een taxibedrijf, waarbij om 16:51 uur een taxi is besteld vanaf de [adres 6] in Capelle aan den IJssel. Om 17:03 uur is door de taxichauffeur gebeld naar het telefoonnummer eindigend op
5. De taxichauffeur verklaart dat hij heeft gebeld toen hij het adres niet kon vinden en dat de klant op de kruising van de Witte de Withstraat met de William Boothlaan in Rotterdam is uitgestapt. Dit is om 17:25 uur geweest, aldus de rittenstaat. [kenteken 4] 17:28 - 17:31 uur Stadhoudersviaduct / Henegouwenlaan Rotterdam, zijnde in de richting van centrum Rotterdam/Witte de Withstraat. 5126 (9b16) 18:27 uur [adres 7] te Oosterhout (bij de A59, de snelweg tussen de A16 en Den Bosch) 3173 18:28 uur [adres 8] te Raamsdonkveer (bij de A59, de snelweg tussen de A16 en Den Bosch) 3173 gebruikt 7x 19:49 - 20:16 uur Den Bosch / Rosmalen, waaronder de mast Hintham 117 op 20:15 en 20:16 uur 2202 20:12 uur [adres 9] en Godschalxstraat Den Bosch [kenteken 4] 20:15:53 20:17:12 20:17:46 A59 van Den Bosch naar Zevenbergen A59 van Zevenbergen naar Den Bosch A59 oprit naar A2, HMP 139,9 richting Noord West 5126 (9b16) 20:31 uur [adres 10] te Kerkdriel (gemeten tijdens netwerkmeting camping) NN1 en NN2 20:38 - 20.48 uur [naam 4] , Kerkdriel IMSI: [nummer 7] (behorend bij IMEI: 3567120639623400 en e-mailadres o95w) 21:13 uur [adres 11] , Kerkdriel 5126 (9b16) 22:01 uur [adres 10] te Kerkdriel GJ869V (in gebruik bij [slachtoffer 1] ) 22:05 uur Verlaten [naam 4] 2202 22:18 uur Gestelseweg en Voetboog te Boxtel (aan de snelweg A2 tussen Den Bosch en Eindhoven) GJ869V ( [slachtoffer 1] ) 7x geregistreerd 22:24 – 23:05 uur Eindhovenseweg Zuid in Best, Onze Lieve Vrouwestraat en verschillende locaties op John F. Kennedylaan in Eindhoven. [kenteken 4] 6x geregistreerd 22:26 – 23:14 uur Verschillende locaties op John F. Kennedylaan, Eindhoven (eerste registratie om 22:25 uur net na de afrit van de snelweg A50) 3173 gebruikt 6 x 22:36 – 22:59 uur Eindhoven 5524 ( [slachtoffer 1] ) 3x 23:04 – 23:05 uur [adres 12] en [adres 13] Eindhoven 5126 (9b16), 3028 en [kenteken 4] 23:17 uur tot 29-12-2015 om 00:43 uur Reisbeweging van Best (een paar kilometer ten noorden van Eindhoven) via Liempde, Enspijk, Beesd, Utrecht en Oudekerk aan de Amstel naar Amsterdam. 3028 00:40 uur [adres 14] te Amsterdam Zuidoost [kenteken 4] 00:43 uur Registratie Amsterdam op ongeveer 5,2 kilometer van de Borchlandweg. 2202 00:48 uur [adres 15] in Amsterdam (afstand camera auto [kenteken 4] om 00:48 uur en deze zendmast bedraagt ongeveer 240 meter). Zowel het telefoonnummer eindigend op 5126 als op 3028 straalt voorafgaand aan bezoek 1 de mast aan de [adres 4] in Amsterdam aan. Deze zendmast bevindt zich op ongeveer 530 meter afstand van de woning van [medeverdachte 1] aan de [adres 3] in Amsterdam. Vervolgens is te zien dat het voertuig met het kenteken [kenteken 4] zich vanaf 17:28 uur voor het eerst – niet eerder in deze stad geregistreerd – in Rotterdam bevindt (Stadhoudersviaduct) en richting het centrum van Rotterdam rijdt (Henegouwenlaan). Vanaf het Stadshouderviaduct is het vervolgens 11 minuten rijden naar de kruising Witte de Withstraat/William Boothlaan, waar [verdachte] omstreeks 17:25 uur ook uit de taxi is gestapt. Vervolgens worden door de telefoons met de nummers eindigend op 5126 ( [medeverdachte 1] ) en 3173 ( [verdachte] ) telefoonmasten aangestraald die dichtbij elkaar liggen, zoals Oosterhout om 18:27 uur (nummer 5126) en Raamsdonkveer om 18:28 uur (nummer 3173) op hemelsbreed 3,2 kilometer afstand. Vervolgens is het voertuig met kenteken [kenteken 4] om 20:15:53, 20:17:12 en 20:17:46 uur vlakbij de afrit 48 op de A59 en het knooppunt Hintham (snelwegen A59 en A2) geregistreerd. Deze camera’s bevinden zich op vier kilometer afstand van de zendmasten aan de [adres 9] en Burgemeester Godschalxstraat, waarvan het telefoonnummer eindigend op 2202 (van [medeverdachte 1] ) om 20:12 uur gebruik gemaakt heeft. Voor wat betreft het telefoonnummer eindigend op 3173, straalt de telefoon om 20:15 en 20:16 uur een mast aan op ongeveer 200 meter afstand van de camera waarmee de auto met het kenteken [kenteken 4] om 20:17:46 uur is geregistreerd. De afstand van deze camera naar de camping in Kerkdriel bedraagt daarna ongeveer 13,6 kilometer, zijnde dertien minuten rijden. Vervolgens straalt het telefoonnummer eindigend op 5126 ( [medeverdachte 1] ) na bijna veertien minuten de mast aan de [adres 10] in Kerkdriel – welke ook vanuit de camping wordt gebruikt – aan, waarna vervolgens zeven minuten later het eerste bezoek op de camerabeelden is te zien. Tijdens dit bezoek straalt verder de PGP-telefoon met e-mailaccount o95w (en bijbehorend IMSI-nummer [nummer 7] en IMEI-nummer [nummer 8] ) – zoals nog aan de orde komt te relateren aan [verdachte] – de mast aan de Kerkstraat in Kerkdriel aan. De afstand van deze zendmast tot de zendmast aan de [adres 10] is hemelsbreed ongeveer 260 meter. De afstand van de mast aan de [adres 10] tot de ingang van de camping bedraagt hemelsbreed ongeveer 530 meter. Na 22:02 uur is aan de hand van de door de telefoonnummers 3028, 3173 en 2202 – de telefoonnummers van [medeverdachte 1] en [verdachte] – en tot slot de registraties van kenteken [kenteken 4] een reisbeweging naar Eindhoven te zien. Zo straalt bijvoorbeeld de telefoon van [medeverdachte 1]