ECLI:NL:RBGEL:2019:2832

RECHTBANK GELDERLAND Team strafrecht Zitting houdende in de extra beveiligde zittingszaal van de rechtbank Noord-Holland, Haarlemmermeer (Justitieel Complex Schiphol) te Badhoevedorp. Parketnummers : 05/880583-16, 05/780094-17 en 05/780083-17 (gev. ttz. 7 december 2017) Datum uitspraak : 26 juni 2019 Tegenspraak vonnis van de meervoudige kamer in de zaken van de officier van justitie bij het arrondissementsparket Oost-Nederland tegen [verdachte] geboren op [geboortedag 1] 1994 te [geboorteplaats] wonende te [adres 1] thans gedetineerd [detentieadres] , raadslieden: mr. J.H.L.C.M. Kuijpers en mr. F.L.C. Schoolderman, advocaten te Amsterdam en ‘s-Hertogenbosch. Dit vonnis is gewezen naar aanleiding van het onderzoek op de terechtzittingen van 8 februari 2017, 19 april 2017, 5 juli 2017, 20 september 2017, 7 december 2017, 5 februari 2018, 10 april 2018, 27 juni 2018, 24 september 2018, 13 december 2018, 11 maart 2019, 14 mei 2019, 21 mei 2019, 22 mei 2019, 27 mei 2019, 28 mei 2019, 29 mei 2019 en 26 juni

2. De inhoud van de tenlastelegging [verdachte] wordt onder parketnummer 05/880583-16 (Bosnië) – kort gezegd – verweten dat hij op 31 december 2015 in Kerkdriel samen met een ander of anderen dan wel alleen met voorbedachten rade [slachtoffer 1] om het leven heeft gebracht, dan wel dat hij met die anderen of alleen [slachtoffer 1] opzettelijk heeft gedood (feit 1); op 31 december 2015 in Kerkdriel samen met een ander of anderen dan wel alleen geprobeerd heeft [slachtoffer 2] en [slachtoffer 3] met voorbedachten rade om het leven te brengen, dan wel dat hij met die anderen of alleen opzettelijk heeft geprobeerd [slachtoffer 2] en [slachtoffer 3] te doden (feit 2); in de periode van 27 december 2015 tot en met 30 december 2015 in Kerkdriel, Amsterdam en/of Capelle aan den IJssel de liquidatie van [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2] heeft voorbereid (feit 3). [verdachte] wordt onder parketnummer 05/780094-17 (Brandberg) – kort gezegd – verweten dat hij op 7 november 2015 in Krommenie samen met een ander of anderen dan wel alleen (met voorbedachten rade) [slachtoffer 4] om het leven heeft gebracht. [verdachte] wordt onder parketnummer 05/780083-17 (IJshamer) – kort gezegd – verweten dat hij op 3 april 2016 in Amsterdam samen met een ander of anderen of alleen geprobeerd heeft [slachtoffer 5] en een onbekend gebleven persoon (met voorbedachten rade) om het leven te brengen, dan wel dat hij aan dit feit medeplichtig is geweest. 2Overwegingen ten aanzien van het bewijs Bewijsverweren inzake Ennetcom Het standpunt van de verdediging betreffende Ennetcom Door de verdediging is aangesloten bij de in de strafzaak tegen medeverdachte [medeverdachte 1] gevoerde verweren. Door de verdediging in de zaak [medeverdachte 1] is aangevoerd dat de inhoud van de e-mailberichten en de notities afkomstig van de Ennetcom-server (verder gezamenlijk aangeduid als Ennetcom-data) door technische omstandigheden zouden kunnen zijn aangetast of door menselijk ingrijpen zouden kunnen zijn vervalst. Dit maakt dat de authenticiteit en de betrouwbaarheid van de Ennetcom-data feitelijk en juridisch niet kunnen worden gecontroleerd. Daartoe is aangevoerd dat: voor Ennetcom B.V. meerdere werknemers werkten die toegang hadden tot de servers. Zo ook bij de door Ennetcom ingehuurde bedrijven [bedrijfsnaam 1] en [bedrijfsnaam 2] , de resellers van de PGP-telefoons en [naam serververhuurder] , de verhuurder van de server in Canada. Wie er allemaal over de wachtwoorden kon beschikken is onduidelijk, maar alle Ennetcom-data konden worden benaderd en ontsleuteld als men de beschikking had over al de benodigde wachtwoorden. Na de ontsleuteling konden berichten worden gelezen, gekopieerd, verplaatst en aangepast; door het retentiebeleid op de S/MIME-server grote hoeveelheden e-mailberichten zijn bewaard terwijl deze berichten na korte tijd automatisch zouden worden verwijderd; de eigenaar en bestuurder van Ennetcom door het Openbaar Ministerie wordt verdacht van het onderhouden van nauwe relaties met bekende criminelen en criminele organisaties; er hardnekkige geruchten zijn dat Ennetcom gefinancierd is door partijen die stevig verankerd zijn in het internationale drugsmilieu en dat deze partijen een stevige vinger in de pap hebben gehouden bij het bedrijf om informatie te krijgen over anderen in het criminele milieu en om zelf een sturende rol te kunnen spelen; uit de beschikbare Ennetcom-data blijkt dat er beveiligingsproblemen waren bij Ennetcom, te weten bij de behandeling van kopieer- en wipe verzoeken, dat het “stelen” van een Ennetcom-adres mogelijk was en dat e-mails werden ontvangen die niet bestemd waren voor de ontvanger; beheer en manipulatie van versleutelde communicatie voor criminele groeperingen aantrekkelijk is, wat volgt uit het Marengo-onderzoek waar de criminele groepering over een eigen reseller (van PGP-telefoons) zou kunnen beschikken en men probeerde om de schuld van een vergismoord bij [medeverdachte 1] te leggen. Daarom dient bij de controle van de authenticiteit van de Ennetcom-data ervan uit te worden gegaan dat (onbekende) derden toegang tot de (key)servers hadden en het oogmerk hadden om informatie te manipuleren. Door deze kwetsbaarheid en de manipuleerbaarheid van het Ennetcom-systeem moeten voorafgaand aan de interpretatie van de Ennetcom-data de volgende vragen gesteld worden: is de inhoud van de tekst van de e-mailberichten en notities authentiek; zijn de tijdstippen en de data van verzending en ontvangst wel correct (geregistreerd); zijn de e-mails en notities wel afkomstig van de geregistreerde afzender en zijn deze teksten wel ontvangen door de geregistreerde ontvanger. Artikel 344 lid 5 Sv De informatie afkomstig van de Ennetcom-server dient juridisch gezien gekwalificeerd te worden als “andere geschriften” als bedoeld in artikel 344 lid 5 van het Wetboek van Strafvordering (verder: Sv) en kunnen slechts als bewijsmiddel gelden “in verband met den inhoud van andere bewijsmiddelen”. Voorts is de bewijskracht van de Ennetcom-data door de kwetsbaarheid en de manipuleerbaarheid zwakker dan de bewijskracht die volgens de CAG bij het arrest van de Hoge Raad van 28 september 2004, ECLI:NL:PHR:2004:AO9193, aan door verbalisanten uitgewerkte tapverslagen kan worden toegekend. Daarbij komt dat de Ennetcom-berichten en notities regelmatig afkomstig zijn van onbekend gebleven personen en in gevolge het bepaalde in artikel 344a derde lid Sv slechts voor het bewijs mogen worden gebruikt: als het geschrift in belangrijke mate steun vindt in ander bewijsmateriaal; waarbij de rechter in gevolge het bepaalde in artikel 360 Sv het gebruik van een schriftelijk bescheid houdende de verklaring van een onbekend gebleven persoon moet motiveren. Ook voor schriftelijke bescheiden geldt dat deze, gelet op jurisprudentie van het EHRM, slechts voor het bewijs kunnen worden gebruikt wanneer de inhoud voldoende steun vindt in andersoortige, los van deze schriftelijke bescheiden staande, bewijsmiddelen die zien op het daderschap van verdachte. In aanvulling op en/of in afwijking van de verweren gevoerd in de zaak [medeverdachte 1] is betoogd dat: de integriteit van het Ennetcom-systeem niet is onderzocht en het dossier nauwelijks informatie bevat over de werking van, de toegang tot, de beveiliging en het beheer van de servers en de Ennetcom-data; dit nog meer klemt omdat de berichten die in april 2019 zijn gevoegd een andere opmaak kennen en de metadata ontbreken, en; de techniek onbekend is en niet onfeilbaar, het uitgangspunt niet kan zijn dat de Ennetcom-data authentiek en betrouwbaar zijn. Dit geldt nog te meer nu informatie over bugs, spyware en backdoors ontbreekt en er door de politie ook geen onderzoek naar is gedaan. Dit moet leiden tot uitsluiting van het bewijs van de Ennetcom-data. Schending van het recht op een eerlijk proces, de equality of arms. Voorts is geen sprake van een fair trial, door schending van het beginsel “equality of arms” omdat de verdediging continue gehinderd werd door een gebrek aan informatie, waardoor zij de authenticiteit en betrouwbaarheid van het bewijs niet heeft kunnen controleren en betwisten. Daartoe is aangevoerd dat: in het onderzoek 26DeVink meer bekend is over de techniek van en de menselijke bemoeienis bij Ennetcom, maar deze informatie niet in het dossier van de onderhavige zaken is gevoegd; de verdediging de belangrijkste getuigen over de technische aspecten niet heeft kunnen bevragen, en voor zover de verdediging verbalisanten en de getuigen heeft kunnen ondervragen, zij bij deze bevraging een wezenlijke informatieachterstand had. Toestemming gebruik Ennetcom-data in strijd met artikel 1 Sv Ook is er een inbreuk gemaakt op artikel 1 Sv omdat de rechter-commissaris naar aanleiding van de beslissing van de Canadese rechter heeft moeten toetsen of de Ennetcom-data in deze strafzaken mochten worden gebruikt, een beslissing waarin de wet niet voorziet. Het gebruik van de Ennetcom-data raakt de eerlijkheid van het proces als geheel en het gebruik van deze data is dan ook in strijd met het recht op een eerlijk proces. Het standpunt van het Openbaar Ministerie Het Openbaar Ministerie kan zich niet verenigen met het standpunt van de verdediging over het gebrek aan integriteit en beveiliging van het Ennetcom-systeem. Het Openbaar Ministerie baseert zich daarbij op de volgende punten. Het Ennetcom-systeem is ontwikkeld om betrouwbaar te zijn, om communicatie af te schermen en geheim te houden. Als bekend zou worden dat het systeem ondeugdelijk was, zou dat funest zijn voor de bedrijfsvoering. Voorts volgt uit het dossier dat er binnen de Ennetcom-organisatie zorg werd besteed aan het bewaken van de integriteit en dat er werd opgetreden in geval van bedreiging daarvan. Anders dan de verdediging suggereert, staat niet vast dat hele groepen personen van verschillende bedrijven toegang hadden tot cruciale delen van de servers. Medewerkers van [bedrijfsnaam 1] en Ennetcom hadden beheerderstoegang tot bepaalde servers, maar zij konden de versleutelde e-mails niet lezen. Verder is uit de verhoren bij de rechter-commissaris niet gebleken dat iemand voor zijn werkzaamheden toegang had tot de keyserver en de zich daarop bevindende private keys. Voor het werk van [bedrijfsnaam 2] was geen toegang tot de server nodig. [naam 1] ( [naam serververhuurder] ) was de verhuurder van de servers. Om de data te kunnen veranderen is naast toegang tot de servers middels de wachtwoorden ook (algemene) kennis nodig over Microsoft Exchange en de [telefoonmerk 1] Enterprise Servers en specialistische kennis over de wijze waarop de sleutels opgeslagen waren op de S/MIME server, omdat hiervoor niet was gekozen voor een standaard IT-oplossing. Hoewel het onderzoek van de server niet gericht was op het vinden van sporen die er op duiden dat de Ennetcom-servers gehackt of gemanipuleerd waren, zijn er geen aanwijzingen gevonden dat hiervan sprake was. Op basis van de voorgaande argumenten mag de rechter ervan uit gaan dat bestanden die zijn aangetroffen in een digitale omgeving, daar geplaatst zijn door de gebruiker van die digitale omgeving. Een bewezenverklaring op basis van de data is mogelijk, zelfs als deskundigen in het algemeen of theoretisch niet kunnen uitsluiten dat er is gehackt. Dit is pas anders als aannemelijk is dat de integriteit van de data is aangetast. Overige onderzoeksresultaten valideren de integriteit van de Ennetcom-data.  Context-informatie uit andere onderzoeksresultaten valideren de integriteit en authenticiteit van de Ennetcom-data, bijvoorbeeld als via een Ennetcom-account wordt gemaild over een afspraak bij de [naam 17] en de gebruiker van dat account een afspraak met de [naam 17] heeft.  De communicatie tussen de Ennetcom-accounts verloopt adequaat. Het Openbaar Ministerie kan zich niet verenigen met het standpunt van de verdediging over de bewijswaarde van de Ennetcom-berichten en volgt de vergelijking met de unus testis rechtspraak niet op grond van het volgende: uit het arrest van de Hoge Raad van 2004 volgt dat “andere geschriften”, inhoudende de weergave van telefoontaps, kunnen worden bevestigd door de weergave van andere telefoontaps, ook zijnde “andere geschriften” in de zin van artikel 344 Sv. Dit geldt ook voor de weergave van Ennetcom-berichten; de Ennetcom-berichten zijn middels processen-verbaal van bevindingen in het dossier gevoegd, en de inhoud van deze berichten wordt in deze processen-verbaal bevestigd door andere bewijsmiddelen; er daarom geen sprake is van een situatie waarin het unus-testis beginsel geldt, het gaat immers niet om het aannemen van een gebeurtenis op basis van één getuigenverklaring; ook uit de unus-testis jurisprudentie volgt niet dat sprake moet zijn van twee bewijsmiddelen die de verdachte als dader aanwijzen. Geen schending van het recht op een eerlijk proces, de equality of arms Het Openbaar Ministerie stelt zich op het standpunt dat geen sprake is van een schending van artikel 6 van het EVRM omdat: de verdediging wel stukken uit het onderzoek 26DeVink heeft ontvangen; de verdediging in de gelegenheid is gesteld om de verbalisanten van 26DeVink onbeperkt te bevragen, en de verdediging in de gelegenheid is gesteld om zelf onderzoek te doen in de datasets van Bosnië, IJshamer en Brandberg. Hierdoor was de verdediging in de gelegenheid om een adequate verdediging te voeren ook zonder dat de getuigen [getuige 1] , [getuige 2] en [getuige 3] konden worden gehoord. Toestemming gebruik Ennetcom-data niet in strijd met artikel 1 Sv Voorts is er geen sprake van een onrechtmatige/buitenwettelijke toetsing door de rechter-commissaris nu de Canadese rechter het speelveld heeft bepaald en de Nederlandse opsporingspraktijk dit heeft gerespecteerd in het kader van de beginselen van internationaal recht door te toetsen aan artikel 126ng Sv, de zwaarste toets binnen de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden, een toetsing die in de lijn is van het smartphone-arrest van de Hoge Raad (net als in de zaak [naam 2] , r.o. 6.4.1). Beoordeling door de rechtbank De verdediging bepleit bewijsuitsluiting van de Ennetcom-data. De gronden die zij daarvoor aanvoert komen er in essentie op neer dat: de betrouwbaarheid en authenticiteit van het Ennetcom-systeem en de Ennetcom-data wordt betwist; het recht op een eerlijk proces, in het bijzonder de equality of arms, zou zijn geschonden; het recht op een eerlijk proces zou zijn geschonden omdat de rechter-commissaris in strijd met artikel 1 Sv toestemming heeft verleend voor het gebruik van Ennetcom-data in de onderhavige stafzaken, door middel van een procedure waarin de wet niet voorziet. Voordat de rechtbank de verweren zal behandelen, zal zij in het algemeen ingaan op de Ennetcom-data en het gebruik daarvan in de onderzoeken Bosnië, Brandberg en IJshamer. De Ennetcom-data Het Nederlandse bedrijf Ennetcom B.V. verkocht “Pretty Good Privacy telefoons” (verder PGP-telefoons) waarmee alleen versleutelde e-mails konden worden verstuurd en ontvangen en waarmee notities konden worden opgeslagen. De e-mailadressen bestonden uit een willekeurige, niet tot een persoon te herleiden, combinatie van cijfers en letters. De e-mailadressen werden door de gebruikers op de “telefoons” opgeslagen onder door hen gebruikte en bij hen bekende bijnamen. Door de versleuteling konden derden de e-mailberichten niet lezen en door het gebruik van bijnamen bleven de verzender en de ontvanger van de berichten voor derden anoniem. Ennetcom maakte gebruik van [telefoonmerk 1] Enterprice Servers (verder: BES) gehuurd bij het bedrijf [naam serververhuurder] in Toronto, Canada. Ongeveer 19.000 mensen maakten gebruik van deze dienst van het bedrijf Ennetcom B.V. [slachtoffer 1] werd op 31 december 2015 te Kerkdriel geliquideerd. [slachtoffer 2] en [slachtoffer 3] raakten gewond maar overleefden de aanslag. Uit de historische verkeersgegevens van een zendmast in de directe omgeving van de plaats delict, bleek dat deze mast in de periode van deze aanslag en in de dagen daarvoor werd aangestraald door een PGP-toestel voorzien van het telefoonnummer eindigend op [X 1] met het bijbehorende IMEl-nummer [X 2] . Uit gegevens gevorderd van [bedrijfsnaam 3] bleek dat het toestel gebruik maakte van het e-mailadres beginnende met [X 3] . Naar aanleiding van deze liquidatie werd een strafrechtelijk onderzoek opgestart onder de naam Bosnië. Uit dit onderzoek kwamen de volgende deelonderzoeken voort: Brandberg, naar de liquidatie van [slachtoffer 4] op 7 november 2015 te Krommenie; IJshamer, naar een poging tot liquidatie van [slachtoffer 5] op 3 april 2016 te Amsterdam; Maan, naar voorbereidingshandelingen voor de liquidatie van [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2] op 20/21 november 2015 te Utrecht. Toestemming gebruik Ennetcom-data in strijd met artikel 1 Sv In het strafrechtelijk onderzoek 26DeVink, naar de verdenking van deelneming aan een criminele organisatie en witwassen door het Nederlandse bedrijf Ennetcom en zijn directeur [getuige 2] , is op 8 april 2016 een rechtshulpverzoek gedaan aan de bevoegde autoriteiten in Canada om forensische kopieën te maken van de data op de BES-server(s) in Toronto, Canada. Aan dit verzoek is mede ten grondslag gelegd dat in drie andere Nederlandse strafrechtelijke onderzoeken het ernstige vermoeden is gerezen dat personen die betrokken zijn bij liquidaties gebruik maakten van PGP-telefoons die geleverd zijn door Ennetcom B.V. Op 19 september 2016 heeft het Superior Court of Justice in Toronto een zogenoemde “sending order” uitgegeven, waarbij is bepaald dat alle in beslag genomen data aan Nederland worden overgedragen. Dit onder de voorwaarden dat de Ennetcom-data alleen mogen worden gebruikt voor onderzoek en vervolging van strafbare feiten als deelneming aan criminele organisatie, moord, doodslag, witwassen, brand/ontploffing, alsmede pogingen en voorbereidingshandelingen daartoe, die direct verband houden met de onderzoeken 26Koper, 13Rooibos, 13Rendlia en 26DeVink, tenzij hiervoor van tevoren een gerechtelijke machtiging door het Koninkrijk der Nederlanden is afgegeven. De Canadese rechter heeft dus geen toestemming verleend voor het gebruik van de Ennetcom-data in de strafrechtelijke onderzoeken Bosnië, IJshamer, Brandberg en Maan, maar heeft deze beslissing overgelaten aan een Nederlandse rechter. Om te voldoen aan de voorwaarden van de Canadese rechter, moest een Nederlandse rechter toestemming geven voor het gebruik van de Ennetcom-data in de onderhavige opsporingsonderzoeken. Met de verdediging en de officieren van justitie stelt de rechtbank vast dat het Wetboek van Strafvordering, noch enige andere wet, een procedure kent tot het afgeven van een machtiging, zoals door de Canadese rechter wordt geëist. Daarom heeft het Openbaar Ministerie voor de vorm waarin het onderzoek plaatsvindt, gekozen voor een vordering aan de rechter-commissaris tot het verrichten van onderzoekshandelingen aan de Ennetcom-data, onderzoekshandelingen die de rechter-commissaris heeft gedelegeerd aan verbalisanten (artikel 181 jo. artikel 179 Sv). Voor de inhoudelijke toetsing van de vordering heeft de rechter-commissaris aansluiting gezocht bij artikel 126ng Sv, de bepaling die vordering van digitale gegevens van Nederlandse telecommunicatie-aanbieders mogelijk maakt. Dit artikel bepaalt dat de rechter-commissaris aan de volgende drie vereisten moet toetsen: het moet gaan om een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegestaan en dat een ernstige inbreuk op de rechtsorde oplevert; het belang van het onderzoek moet dringend vorderen dat toegang tot de gegevens wordt verkregen, en het moet gaan om gegevens die klaarblijkelijk van de verdachte afkomstig zijn, voor hem bestemd zijn, op hem betrekking hebben of tot het begaan van het strafbare feit hebben gediend, of met betrekking tot welke gegevens klaarblijkelijk het strafbare feit is gepleegd. Artikel 1 Sv luidt: “Strafvordering heeft alleen plaats op de wijze bij de wet voorzien”. In deze bepaling is het legaliteitsbeginsel voor het strafprocesrecht vastgelegd. De overheid wordt bij het maken van inbreuk op vrijheden of rechten van haar burgers gebonden aan de wet. De uitvoerende macht, politie en het Openbaar Ministerie, en de rechterlijke macht mogen geen nieuwe opsporingsbevoegdheden scheppen, waardoor inbreuken op rechten en vrijheden van burgers mogelijk worden. Hieronder valt ook de inbreuk op het recht op privacy. Zoals hiervoor reeds is vermeld, kent de Nederlandse wet geen bepaling die is geschreven voor de toetsing die de Canadese rechter als voorwaarde stelt aan het gebruik van Ennetcom-data in andere strafzaken. Voor de beantwoording van de vraag of artikel 1 Sv zo strikt moet worden uitgelegd dat daarom het onderzoek aan de Ennetcom-data in deze strafzaken onrechtmatig is geweest, vindt de rechtbank het volgende van belang: De Canadese rechter heeft nadrukkelijk de mogelijkheid opengelaten dat ook in andere strafrechtelijke onderzoeken naar ernstige misdrijven gebruik werd gemaakt van de Ennetcom-data, en waarbij de toetsing daarvan wordt overgelaten aan een Nederlandse rechter. Als de Ennetcom-servers in Nederland hadden gestaan, dan was de inbeslagneming van de Ennetcom-data in de opsporingsonderzoeken 26Koper, 13Rooibos, 13Rendlia en 26DeVink volgens artikel 126ng Sv mogelijk geweest en had de officier van justitie toestemming kunnen verlenen om deze informatie ook in andere opsporingsonderzoeken te gebruiken. Ook als de Canadese rechter voorafgaand aan het gebruik van de Ennetcom-data in andere strafzaken geen toets door een rechter had geëist, had de officier van justitie toestemming kunnen verlenen om deze informatie ook in andere strafzaken te gebruiken. Uit het stelsel van de wet volgt dat bij een inbreuk op de vrijheden of rechten van burgers de autoriteit die toestemming moet verlenen, hoger moet zijn als de ernst van de inbreuk toeneemt (bij een beperkte inbreuk is de bevoegdheid verleend aan alle verbalisanten en naar mate de ernst van de inbreuk toeneemt, is de bevoegdheid verleend aan respectievelijk een hulpofficier van justitie, een officier van justitie of een rechter-commissaris). Toestemming voor ernstige inbreuken op vrijheden of rechten kan alleen worden verleend voor de opsporing van zware misdrijven (het proportionaliteitsbeginsel). Ook wordt alleen toestemming verleend als het doel niet op andere wijze dan door een inbreuk op rechten of vrijheden kan worden bereikt (het subsidiariteitsbeginsel). Onder andere door de snelle technische ontwikkelingen in de afgelopen decennia is in de rechtspraktijk het bewustzijn ontstaan dat niet elk strafvorderlijk handelen van een functionaris gebaseerd kan zijn op een expliciet in de wet geformuleerde bevoegdheid. Zo bepaalde de Hoge Raad in het Zwolsman-arrest dat opsporingsmethoden alleen bij ernstige of stelselmatige inbreuken op grondrechten een expliciete wettelijke basis in de zin van artikel 1 Sv nodig hebben. Lichtere inbreuken op grondrechten vallen onder de algemene bevoegdheidstoewijzing van artikel 3 van de Politiewet. Ook heeft de wetgever het in de rechtspraktijk ontwikkelde toetsingskader voor de inbreuk op grondrechten gelegaliseerd. Een deel van de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden (verder: Wet BOB) is hier een voorbeeld van. Ennetcom B.V. is een Nederlands bedrijf met deels Nederlandse klanten. De PGP-telefoons van Ennetcom B.V. maakten gebruik van mobiele telecommunicatie via het internet. In de praktijk betekent dat de servers, de hardware benodigd voor deze vorm van communicatie, zich overal ter wereld konden bevinden, zolang men ter plaatse maar beschikte over elektriciteit en een snelle internetverbinding. Ook onderhouds- en beheersactiviteiten op de servers door Ennetcom B.V. waren vanaf elke plaats ter wereld mogelijk. Dit is een technische ontwikkeling waarvan de juridische implicaties bij de totstandkoming van de Wet BOB niet zijn voorzien. Ook kon niet worden voorzien dat een buitenlandse rechter toetsing door een Nederlandse rechter zou eisen voorafgaand aan het verdere gebruik van de in het buitenland in het kader van een Nederlands rechtshulpverzoek in beslaggenomen data. De rechtbank vindt dat het ontbreken van een expliciet juridisch kader a priori niet in de weg mag staan aan opsporing en vervolging van ernstige misdrijven als moord, poging tot moord of de voorbereiding van moord. De volgende vraag die de rechtbank dan moet beantwoorden is of andere feiten of omstandigheden in de weg staan aan het gebruik van de Ennetcom-data in de onderhavige strafzaken. Voor de inhoudelijke toetsing van de beschikbaarstelling van de Ennetcom-data heeft de rechter-commissaris gekozen voor artikel 126ng Sv. De toets in dit artikel ligt bij de rechter-commissaris, de hoogste toetsingsfunctionaris binnen de Wet BOB. De rechter-commissaris heeft zijn toestemming verleend op basis van een plan van aanpak waarin de zoektermen zijn opgenomen waarmee de Ennetcom-data zullen worden doorzocht. De strafbare feiten die onderzocht werden in de opsporingsonderzoeken Bosnië, Brandberg en IJshamer vallen binnen de voorwaarden die door de Canadese rechter en artikel 126ng Sv worden gesteld. Uit het omvangrijke dossier volgt dat er weinig ander bewijs is dat kon leiden tot de identificatie van de daders. Daarom vindt de rechtbank dat de gekozen werkwijze en het toetsingskader past in het stelsel van de Nederlandse wet, maximale waarborgen bieden om een onnodige inbreuk op de privacy van andere Ennetcom-gebruikers te voorkomen zonder dat dit strijd oplevert met de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit. De rechtbank komt dan ook tot de conclusie dat toetsing ex artikel 181 jo. artikel 177 Sv en artikel 126ng Sv niet in strijd met artikel 1 Sv is. Het enkele feit dat voor deze unieke situatie geen expliciete wettelijke bepaling is, maakt dus niet dat het gebruik van de Ennetcom-data onrechtmatig is. De rechtbank verwerpt het verweer. Schending van het recht op een eerlijk proces, de equality of arms Voorts is gesteld dat sprake is van een schending van het recht op een eerlijk proces omdat de verdediging: niet alle informatie uit het onderzoek 26DeVink over de techniek van en de menselijke bemoeienis bij Ennetcom B.V. en de Ennetcom-data heeft ontvangen; de belangrijkste getuige over de technische aspecten niet heeft kunnen bevragen, en een wezenlijke informatieachterstand had bij het horen van verbalisanten en getuigen. De rechtbank stelt voorop dat de verdediging geen onbeperkt recht heeft op het ontvangen van alle informatie waarom zij verzoekt. Slechts die informatie die relevant is voor enige in de strafzaak te nemen beslissing moet in het dossier worden gevoegd. De rechtbank stelt vervolgens vast dat de officieren van justitie de verdediging, naast het strafdossier: wel relevante stukken uit het onderzoek 26DeVink hebben verstrekt; alle beschikbare Ennetcom-data over de door de politie aan verdachte toegeschreven e-mailaccounts op CD-rom hebben verstrekt; in de gelegenheid hebben gesteld om zelf onderzoek te doen in de datasets van Bosnië, IJshamer en Brandberg en eventuele aanvullende stukken die uit dit onderzoek voortkwamen in het dossier te voegen. Met de verdediging en de officieren van justitie betreurt de rechtbank dat de getuigen [getuige 1] , [getuige 2] en [getuige 3] ondanks herhaalde pogingen niet konden worden gehoord. De rechtbank heeft echter de conclusie moeten trekken dat het onaannemelijk was dat deze getuigen binnen aanvaardbare termijn konden worden gehoord en heeft om die reden afgezien van hernieuwde oproeping van deze getuigen. De rechtbank is van oordeel dat het strafdossier zodanig is samengesteld dat de verdediging in de gelegenheid was om een adequate verdediging te voeren. Dit geldt te meer nu de verdediging in de gelegenheid is gesteld om zelf onderzoek te doen in de datasets van Bosnië, IJshamer en Brandberg en naast het dossier alle beschikbare informatie over de aan verdachte toegeschreven e-mailaccounts op Cd-rom heeft ontvangen. Er is geen sprake van schending van het recht op een eerlijk proces. Daarom verwerpt de rechtbank het verweer. De betrouwbaarheid en authenticiteit van de Ennetcom-data De rechtbank stelt voorop dat Ennetcom B.V. de communicatie met PGP-telefoons heeft ontwikkeld om anonieme en versleutelde communicatie tussen de gebruikers mogelijk te maken. Weliswaar erkent verdachte dat hij telefoons, waaronder een PGP-telefoon, voor anderen heeft bewaard en dat hij soms berichten voor anderen heeft doorgestuurd, maar hij ontkent zelf met anderen te hebben gecommuniceerd met de [X 3] en de [X 4] . Ten aanzien van de stelling dat niet is onderzocht of Ennetcom-accounts zijn gehackt, merkt de rechtbank op dat als sprake is van “hacking” daarvan niet altijd ook (traceerbare) digitale sporen achterblijven. Zelfs bij vergaand en deskundig onderzoek van de Ennetcom-servers zal nooit kunnen worden uitgesloten dat een account of accounts zijn gehackt. Daarnaast is het een feit van algemene bekendheid dat een zeer groot aantal computers en servers in aanraking komt met malware en daarom ook (veelal door beveiligingssoftware geneutraliseerde) sporen van malware bevat. Zelfs als op de Ennetcom-servers sporen zouden zijn aangetroffen van malware betekent dat nog niet noodzakelijkerwijs dat hiermee een aannemelijke verklaring is gegeven voor de bestreden inhoud van de Ennetcom-berichten of het linken van de accounts aan de gebruikers. Ten aanzien van de technische problemen van het “zoekprogramma” Hansken, overweegt de rechtbank dat deze enkel zien op de laatste dataset van 1 april 2019, dus op de Ennetcom-data opgenomen in de aanvullende processen-verbaal van 18 april 2019 en 8 mei
3. De rechtbank heeft geconstateerd dat alleen de datum, tijd, zender en ontvanger bij de berichten ontbreken. Feitelijk gaat het dus – ten aanzien van de dataset van 1 april 2019 – enkel om de compleetheid van de gegevens en niet om de integriteit hiervan. De incompleetheid van de gegevens, veroorzaakt door een update van “Hansken”, kan mogelijk vragen oproepen over de bruikbaarheid van de Ennetcom-datasets van 18 april en 8 mei 2019, maar heeft geen invloed op de integriteit van deze data en zeker niet van alle voorgaande Ennetcom-datasets. De rechtbank merkt op dat de verdediging, als zij spreekt over de betrouwbaarheid en authenticiteit van de Ennetcom-data, vaak de woorden “het valt niet uit te sluiten” en “het is niet ondenkbaar” gebruikt of woorden met een soortgelijke betekenis. Met de verdediging en de officieren van justitie is de rechtbank van oordeel dat kan worden gesteld dat van geen enkel ICT-systeem dat verbinding heeft met het internet “valt uit te sluiten” dat het systeem kan worden gehackt of dat data op andere wijze door technische omstandigheden zouden kunnen zijn aangetast of menselijk ingrijpen zouden kunnen zijn vervalst. Iedereen die het nieuws volgt, weet bijvoorbeeld dat zelfs computers van het Amerikaanse ministerie van defensie zijn gehackt en dat een containeroverslagbedrijf in de Rotterdamse haven is lamgelegd door een computervirus. Echter, voor een bewezenverklaring die mede gebaseerd is op de Ennetcom-data hoeft de rechtbank geen “bewijsmiddelen” op te nemen waaruit volgt dat de theoretische mogelijkheid is uitgesloten dat de Ennetcom-data zijn aangetast of vervalst. De rechtbank moet beoordelen of de verweren van de verdediging hierover voldoende aannemelijk zijn geworden. Het is aan de verdediging om aannemelijk te maken dat de Ennetcom-data zijn aangetast of vervalst door deze stelling met feiten en omstandigheden te onderbouwen. Bij de beoordeling van de verweren mag de rechter volgens vaste jurisprudentie, naast de weerlegging in de bewijsmotivering, ook de onwaarschijnlijkheid, onaannemelijkheid en/of de ongeloofwaardigheid van alternatieve scenario’s in zijn oordeelsvorming betrekken. Uit het voorgaande volgt dat de rechtbank -behoudens aanwijzingen van het tegendeel- als uitgangspunt neemt dat Ennetcom-berichten of notities aangetroffen in het account van een gebruiker, afkomstig zijn van deze gebruiker of aan hem zijn verzonden en dat deze berichten of notities niet zijn aangetast of vervalst. Met betrekking tot de aangevoerde verweren overweegt de rechtbank als volgt:  Het enkele feit dat het bedrijf Ennetcom B.V. en de eigenaar zijn vervolgd wegens witwassen en deelneming aan een criminele organisatie of dat er volgens de verdediging “hardnekkige geruchten” zijn dat Ennetcom B.V. is gefinancierd door een partij die stevig verankerd is in het internationale drugsmilieu, is onvoldoende onderbouwing voor de stelling dat het Ennetcom-systeem zo was ingericht dat de Ennetcom-data konden worden aangetast of vervalst, en zeker niet voor de verweren dat dit daadwerkelijk is gebeurd in de onderhavige strafzaken.  Ennetcom B.V. had ongeveer 19.000 gebruikers. Dit betekent dat er accounts moesten worden geactiveerd en verwijderd, dat er onderhoud aan het systeem moest worden verricht en service aan de gebruikers moest worden verleend. Daarvoor moesten helpdesk- en onderhoudsmedewerkers van Ennetcom (beperkte) toegang hebben tot de Ennetcom-servers. Ook medewerkers van de serververhuurder [naam serververhuurder] zullen werkzaamheden op de servers hebben moeten verrichten en daartoe (beperkt) toegang hebben gehad tot de servers. Dat deze medewerkers ook toegang hadden tot de keyserver en de kennis hadden om (metadata van) de Ennetcom-berichten en notities aan te passen, is onvoldoende onderbouwd. Dit volgt ook niet uit de verhoren van verbalisanten, noch uit de verhoren van andere getuigen en de deskundige [naam 3] . De theoretische mogelijkheid dat één of meer personen beschikten over de benodigde wachtwoorden en daarbij ook de kennis hadden daarmee de Ennetcom-data te vervalsen, betekent nog niet dat aannemelijk is dat dit ook daadwerkelijk is gebeurd. Dit geldt te meer nu op de Ennetcom-servers de personalia van de gebruikers niet aan hun accounts zijn gekoppeld. De verdediging heeft gesteld dat uit het Marengo-onderzoek is af te leiden dat een criminele organisatie [medeverdachte 1] de schuld probeerde te geven van een vergismoord. Als deze stelling al waar is, volgt uit hetgeen de verdediging ter onderbouwing heeft aangevoerd enkel dat hierover is gecommuniceerd met PGP-telefoons, niet dat de valse beschuldiging tot stand is gekomen door het vervalsen van PGP-berichten. De verdediging heeft gewezen op communicatie tussen gebruikers en helpdeskmedewerkers van Ennetcom, waaruit zou volgen dat data van het ene naar het andere account konden worden gekopieerd, er fouten zijn gemaakt bij de uitvoering van wipe-verzoeken en een gebruiker e-mails heeft ontvangen die niet voor hem bestemd waren. Dit is onvoldoende onderbouwing voor de stelling dat het gehele Ennetcom-systeem onbetrouwbaar is. Ten eerste kende Ennetcom ongeveer 19.000 gebruikers en het gaat slechts om enkele voorbeelden. Ten tweede kan sprake zijn van menselijke fouten van een of meer gebruikers en een of meer helpdeskmedewerkers. De PGP-communicatie die via de S/MIME-server verliep, kende een retentiebeleid waarbij berichten automatisch na één dag werden verwijderd. Als berichten werden verplaatst naar een andere map op de server, was dit retentiebeleid niet meer van kracht. Door een bericht handmatig te wissen, werd dit bericht naar de map “prullenbak” verplaatst. Ook door de “verplaatsing naar de prullenbak” werd het bericht niet meer automatisch en definitief gewist. Anders dan de verdediging gaat de rechtbank uit van een systeemfout en niet van boze opzet om berichten tegen de zin van de gebruiker te bewaren. Dit omdat: o dit retentiebeleid gold voor alle gebruikers van PGP-toestellen die via de S/MIME-server communiceerden, niet voor slechts enkele accounts; o de informatie hierdoor slechts gefragmenteerd beschikbaar kwam, immers alleen handmatig “gewiste” informatie bleef op de server achter, en o de informatie versleuteld werd bewaard. Het dossier bevat daarnaast informatie, die de betrouwbaarheid en authenticiteit van de Ennetcom-data bevestigt. De rechtbank wijst hiervoor op de volgende punten die verder zullen worden uitgewerkt bij het linken van de PGP-accounts aan de verschillende gebruikers:  Onderzoeksgegevens uit andere bronnen valideren de integriteit en authenticiteit van de Ennetcom-data. Het gaat hier bijvoorbeeld om: o reizen van de gebruiker van de PGP-telefoon, waarbij de PGP-telefoon lijkt mee te reizen met een gewone telefoon of de auto van de gebruiker; o het aanstralen van telefoonmasten in de directe omgeving van Schiphol door de PGP-telefoon, op de momenten dat de gebruiker aankomt in Nederland of vanaf Schiphol vertrekt; o afspraken en gebeurtenissen waarover wordt gemaild en waarvan uit andere onderzoeksgegevens blijkt dat die daadwerkelijk hebben plaatsgevonden; o berichten over en notities van telefoonnummers van familie en/of de vriendin van de gebruikers. De berichtenuitwisseling tussen de verschillende gebruikers van de PGP-telefoons verloopt adequaat. Ondanks dat e-mailberichten slechts gedeeltelijk zijn bewaard, valt uit de bewaarde data te concluderen dat men weet met wie men mailt en (een deel) van de berichten sluit op elkaar aan. Zoals hiervoor reeds is opgemerkt, wordt een deel van de berichten gerelateerd aan gebeurtenissen die bevestigd worden door andere onderzoeksresultaten. Hierdoor wordt het account niet alleen gelinkt aan een gebruiker, maar wordt ook het tijdstip en de datum van verzending bevestigd. Het beroep op artikel 344 lid 5 Sv Het beroep op artikel 344 lid 5 Sv wordt verworpen. Uit de hieronder opgenomen bewijsmiddelen volgt dat naast de PGP-berichten ook andere bewijsmiddelen worden gebruikt zoals getuigenverklaringen, sectieverslagen, processen-verbaal van bevindingen, zendmastgegevens, gegevens van automatische nummerplaatherkenningscamera’s en opnamen van beveiligingscamera’s. Dit geldt te meer nu “het andere bewijsmiddel” die het gebruik van “andere geschriften” voor het bewijs mogelijk maken, ook “een ander geschrift” kan zijn. Gelet op het voorgaande oordeelt de rechtbank dat de Ennetcom-data voldoende betrouwbaar zijn en hoeft hier niet terughoudend mee om te worden gegaan. Daarmee wordt het beroep op bewijsuitsluiting verworpen. Onderzoek Bosnië (05/880583-16) Het standpunt van het Openbaar Ministerie De officieren van justitie hebben gesteld dat het alternatieve scenario van [verdachte] door de politie is onderzocht. Uit dit onderzoek volgt dat dit alternatieve scenario niet aannemelijk is geworden. Op grond van het zich in het dossier bevindende wettige bewijs zijn de officieren van justitie tot de overtuiging gekomen dat [verdachte] kan worden veroordeeld voor medeplegen van: de moord op [slachtoffer 1] op 31 december 2015 te Kerkdriel; de poging tot moord op [slachtoffer 2] en [slachtoffer 3] op 31 december 2015 te Kerkdriel; de voorbereidingshandelingen voor de liquidatie van [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2] in de periode van 27 december 2015 tot en met 30 december 2015 te Kerkdriel, Amsterdam en/of Capelle aan den IJssel. Het standpunt van de verdediging De verdediging heeft vrijspraak bepleit van de moord op [slachtoffer 1] , de pogingen tot moord op [slachtoffer 2] en [slachtoffer 3] en de voorbereiding op de liquidatie van de broers [slachtoffers 1 en 2] . Daartoe is onder meer aangevoerd dat verdachte de [automerk 1] en de telefoons die bij deze aanslag zijn gebruikt, weliswaar in zijn bezit heeft gehad, maar dat hij deze goederen voor anderen heeft bewaard. Hij kan niet zeggen wie over de auto en de telefoons beschikte in de periode van 28 tot en met 31 december 2015, omdat het noemen van namen levensgevaarlijk is. Hij is in ieder geval niet de enige gebruiker van de verschillende telefoons en de auto geweest. Verder is er onvoldoende bewijs om aan te nemen dat [verdachte] één van de schutters is geweest. De inhoud van de Ennetcom-berichten – waarbij ook niet kan worden bewezen dat [verdachte] de gebruiker van account [X 4] is geweest – dient met terughoudendheid te worden beoordeeld en de camerabeelden, al dan niet in samenhang met de verkeersgegevens, zijn hiervoor onvoldoende. Tot slot is met betrekking tot het derde feit aangevoerd dat niet kan worden bewezen dat sprake is geweest van een voorverkenning. Evenmin kan worden bewezen dat het hier steeds gaat om dezelfde personen als de schutters dan wel steeds om dezelfde twee personen (en vervolgens dat [verdachte] één van deze personen is geweest). Beoordeling door de rechtbank Vooraf De rechtbank zal het alternatieve scenario van de verdediging – voor zover de aannemelijkheid daarvan kan worden getoetst – bespreken tijdens de behandeling van de bewijsmiddelen. Voor zover het alternatieve scenario niet te verifiëren is door het ontbreken van een naam en andere gegevens is dit te wijten aan de onderbouwing die de verdediging geeft voor het alternatieve scenario en de wijze waarop verdachte zijn verklaring heeft afgelegd. Wat verder door en namens verdachte is aangevoerd ter ondersteuning van de Ennetcom-verweren, het alternatieve scenario en de overige bewijsverweren, wordt weerlegd door de bewijsmiddelen of hoeft niet besproken te worden omdat het verweer onvoldoende is onderbouwd en/of omdat de verdediging niet heeft aangegeven welk rechtsgevolg aan het verweer dient te worden verbonden. De feiten Op 31 december 2015 om 18:14 uur vertrokken [slachtoffer 2] (achterin), [slachtoffer 3] (bijrijder) en [slachtoffer 1] (bestuurder) van de camping in Kerkdriel. Ze verbleven pas maximaal drie weken, vanaf na Sinterklaas, in het chalet van [naam 4] . Ze reden naar de slagboom. De slagboom ging open en [slachtoffer 2] hoorde knallen. Zijn broertje [slachtoffer 1] schreeuwde, hij was geraakt. Er waren twee schutters. Ze werden van rechts en van voren beschoten. [slachtoffer 2] zag een schutter voor hem staan. Er ging door het portier een kogel langs zijn hoofd. [slachtoffer 3] zag een schutter recht voor hem. Het was een getinte man van ongeveer 1.83 meter met een normaal dan wel slank postuur, een zwarte hoodie, een korte jas tot aan de heupen en gezichtsbedekkende kleding van kin tot neus. De man begon gericht te schieten. [slachtoffer 3] dook weg. Hij ging in een foetushouding zitten en hoorde knallen van rechts. Hij werd door een kogel via de bijrijdersdeur geraakt. Dit was rechts boven zijn bil, in zijn onderrug. De schoten waren heel snel achter elkaar. Hij hoorde [slachtoffer 1] zeggen dat hij ook was geraakt en zag bloed op zijn T-shirt. Niettemin reed [slachtoffer 1] door. Ze sloegen bij de uitgang van de camping links af en vervolgden hun weg via de dijk. [slachtoffer 1] hield het vervolgens niet meer vol en [slachtoffer 2] nam het stuur vanuit de achterbank over. Samen met [slachtoffer 3] bracht hij het voertuig tot stilstand, waarna [slachtoffer 1] achterin werd gelegd en [slachtoffer 2] verder reed. Een paar minuten later kwamen ze aan bij een woning waar [slachtoffer 3] aanbelde. Aan de [adres 2] werd tussen 18:15 uur en 18:20 uur getoeterd door een auto. De bewoners van nummer 4, waaronder [naam bewoner] , zagen ineens een vrij nieuwe [getuige 8] [automerk 2] met kenteken [kenteken 1] op hun oprit staan. Deze auto was met grote snelheid aan komen rijden. Er werd geroepen dat ze beschoten waren en er een ambulance gebeld moest worden. De jongen (rechtbank: [slachtoffer 2]) haalde daarop een gewonde man, zijn broertje (rechtbank: [slachtoffer 1]), uit de auto. De derde betrokken persoon (rechtbank: [slachtoffer 3] ) – met een verwonding aan zijn heup – belde bij de overburen aan, waar hij vervolgens in elkaar zakte. De melding luidde vervolgens als volgt: “M: Goedendag met [naam bewoner] (de rechtbank begrijpt: [naam bewoner] ), [adres 2] . Ik heb met spoed een ambulance nodig. (…) De zijn mensen hier melden zich bij mij die zijn beschoten. Ik heb een gewonde man op straat en de bestuurder is ook gewond. De man vertelt over 3 man, 3 man die gewond zijn. (…) 3 gewonden waarvan 1 man op straat ligt te kermen. (…) A: zijn de daders daar nog mijnheer? M: nee hun zijn weggereden. (…) Ik geef u even 1 van de gewonden. NM1: hij krijgt moeilijk adem. Moet ik hem optillen of laten liggen? A: laten liggen mijnheer. NM1: Ok laten liggen. Hij krijgt moeilijk adem wat moet ik dan? A: U kunt hem het beste even op de zij draaien. Lukt dat? NM1: Op de zij, ga maar op je zij liggen [slachtoffer 1] . A: Luister eens. Hij is beschoten zegt u? NM1: hij is beschoten in zijn buik. A: in zijn buik geschoten. NM1: Ja ik ben in mijn hoofd geraakt. A: U in uw hoofd geraakt en die ander? NM1: die ander is ook geraakt. (…) Ik weet niet waar mevrouw. Mevrouw wilt u aub. Mijn broertje is even belangrijker op dit moment. (…) NM1; Hoe laat zijn ze hier denkt u. Mevrouw ik kan daar niet over beginnen. Alleen mijn broertje. weet u hoe lang ze hier zijn? Ik ben geraakt in mijn gezicht volgens mij. Hij krijgt moeilijk adem. A: Ademt diegene nog wel? NM1: Ja je ademt toch nog een beetje [slachtoffer 1] . Je ademt nog. (…)NM1: ja er komt bloed uit de buik. Moet ik me hand daar houden? (…) NM1: Ja ik weet het niet mevrouw. Ik voel geen pijn, maar ik ben wel geraakt. Paar keer in mijn gezicht volgens mij.(…)”. De politie kwam na de melding van omstreeks 18:19 uur ter plaatse bij de [adres 2] aan. Midden op de weg lag een man op zijn linkerzij. Er was bloed op zijn borst te zien. Een ander slachtoffer, met zijn hele hoofd onder het bloed, hing over hem heen. Hij vertelde dat ze beschoten waren op de camping bij de grote sporthal en sportschool. Het was de verbalisant ambtshalve bekend dat de sporthal [naam 5] zich nabij camping [naam 6] aan de [adres 3] bevond. Het slachtoffer gaf zijn eigen en zijn broers personalia door, [slachtoffer 2] (geboren op [geboortedag 2] 1985) en [slachtoffer 1] (geboren op [geboortedag 3] 1988). Het derde slachtoffer lag in de voortuin, rechts naast een voordeur, op de grond. Deze persoon, [slachtoffer 3] , hield een doek op zijn rechterbil vast en zei dat hij was beschoten. Vervolgens werden alle slachtoffers de ambulance in geholpen en naar het ziekenhuis gebracht. Verder werden de [getuige 8] [automerk 2] met kenteken [kenteken 1] met diverse schotbeschadigingen en bloedvegen -en spatten, en de bebloede [getuige 8] toegangspas in de berm veiliggesteld. [slachtoffer 1] werd tussen 19:00 en 19:10 uur op de SEH van het UMCU binnengebracht met vele kogelverwondingen. Er was sprake van ernstig inwendig bloedverlies. Om 19:28 uur werd [slachtoffer 1] officieel als overleden beschouwd. Er werd dan ook sectie op het lichaam van [slachtoffer 1] verricht. Er waren totaal ongeveer 27 perforaties, grotendeels het gevolg van schotletsels. Het betrof zowel directe als indirecte schotletsels, al dan niet via het afketsen van kogels dan wel ook door uiteenspattende munitiedelen, losgeschoten autodelen en/of losgeschoten botdelen. Er bevonden zich circa 15 projectiel(delen) in het lichaam. Alle schotletsels en schotkanalen bevonden zich aan de rechterzijde van het lichaam. Als gevolg van de schotverwondingen was massaal bloedverlies en algehele orgaanschade door zuurstofgebrek opgetreden. De patholoog concludeerde: “ [slachtoffer 1] , 27 jaar oud geworden, is overleden als gevolg van verwikkelingen van meermalen bij leven opgelopen schotverwondingen”. [slachtoffer 2] werd op 31 december 2015 ook in het Universitair Medisch Centrum te Utrecht behandeld aan zijn verwondingen. Het ging daarbij om een schotwond aan de linkerzijde van de borstkas, een schotwond aan het onderbeen rechts en tot slot een schampwond van een kogel op de bovenzijde van het hoofd. Bij [slachtoffer 3] werden op 31 december 2015 twee huiddefecten in de bilregio waargenomen. Daarbij was sprake van ernstig bloedverlies. Beelden Van de schietpartij zijn camerabeelden beschikbaar, die door de politie zijn bekeken. Op de beelden is te zien dat er om 17:35 uur een donkerkleurige auto, type stationwagen, met dimlicht over de Maasbandijk komt aanrijden en op de parkeerplaats van camping [naam 6] parkeert (met de achterzijde richting de dijk). De auto wordt vervolgens, zodra mogelijk, twee keer dichterbij de ingang van de camping geparkeerd. Om 18:14 uur is te zien dat er een lichtgekleurde personenauto stopt voor de slagboom. Het logo van het automerk [automerk 2] wordt herkend. De bestuurder steekt zijn arm uit in de richting van de detectiepaal. Op dat moment komt vanuit de donkerkleurige personenauto schutter 1 ( [X 5] ) over de stoep aangerend. De slagboom gaat omhoog en rechtsvoor van de [automerk 2] komt een capuchon dragende (met bontkraag en verder schoenen met anders gekleurde neuzen) schutter 1 aangerend in de richting van de [automerk 2] . Schutter 1 schiet vervolgens gericht, op ongeveer een afstand van twee meter, op de [getuige 8] [automerk 2] in de richting van de bestuurder. Terwijl de slagboom verder omhoog gaat, blijft schutter 1 in de richting van de [automerk 2] schieten. Rechtsachter schutter 1 is schutter 2 ( [X 6] met een jas met een horizontale reflecterende streep op borsthoogte) te zien. De [getuige 8] [automerk 2] rijdt onder de slagboom door, in de richting van de uitgang, terwijl schutter 1 doorgaat met schieten. Wanneer de auto ter hoogte van schutter 2 is, vuurt deze schutter voor de eerste keer in de richting van de [automerk 2] . Schutter 1 en 2 blijven op de [getuige 8] [automerk 2] schieten, terwijl het voertuig verder richting de uitgang rijdt. De [automerk 2] rijdt met hoge snelheid het parkeerterrein van de camping af, links de Maasbandijk op in de richting van Hoenzadriel. Op de beelden is gezien (en geteld) dat schutter 1 en 2 allebei meer dan 10 keer hebben gevuurd. Omstreeks 18:15 uur stappen de schutters in een donkerkleurige auto, type stationwagen, en rijden weg richting sporthal [naam 5] . Camping De politie heeft op 31 december 2015 ter plaatse op de camping aan de [adres 4] , nader onderzoek verricht. Voor het bedrijfsgebouw op de camping – waarin de receptie, het eetcafé [naam 7] en de cafetaria [naam 8] zijn gevestigd – langs loopt de toegangsweg naar het campingterrein. Deze toegangsweg is versperd door één slagboom. Bij het onderzoek zijn (in)schotbeschadigingen in het bedrijfsgebouw, waaronder in een ruit die behoorde tot de receptie van de camping en een ruit die behoorde tot de cafetaria (met ook een dergelijke beschadiging in de reclamepop die buiten in de hoek voor cafetaria [naam 8] stond), waargenomen. Op het wegdek van het parkeerterrein zijn verder 17 hulzen aangetroffen. Alle aangetroffen hulzen op de parkeerplaats (AAIP8573NL, - 74NL, -75NL, - 76NL, -77NL, - 78NL, - 79NL, -80NL, -81NL, -82NL, -83NL, -84NL, -85NL, -86NL, -87NL, -88NL, -89NL) en op de tafel – welke al door de beheerder waren opgeveegd en daar waren neergelegd – in de receptie (AAIP8563NL, - 62NL, -61NL, -60NL, -59NL en -58NL) zijn veiliggesteld. [automerk 3] Op 31 december 2015 is vervolgens omstreeks 18:24 uur een autobrand ter hoogte van de [adres 5] gemeld. Op het moment dat de brandweer arriveert, staat de auto al helemaal in brand. Nadat de brandweer rondom de auto hulzen en kogels vindt, wordt de politie ingeschakeld. Het kenteken van de auto is [kenteken 2] , aldus de getuigen [getuige 4] en [getuige 5] van de brandweer. De vraag is of dit ook het echte kenteken van de auto betreft en zo ja aan wie deze auto toebehoort. Daartoe is onder meer onderzoek gedaan naar het chassisnummer. Op de rechter schroefveerkoker onder de motorkap is chassisnummer [X 7] aangetroffen, een nummer dat behoort bij een personenauto van het merk [automerk 4] met kenteken [kenteken 3] Dit voertuig staat sinds 23 oktober 2015 als gestolen geregistreerd. Sinds 10 januari 2014 is [naam 9] de eigenaar van dit voertuig. Het kenteken [kenteken 2] hoort, aldus navraag bij het RDW, bij een [automerk 5] met chassisnummer [X 8] en staat sinds 19 april 2015 op naam van [naam 10] . Hieruit volgt dat een gestolen voertuig en valse/van diefstal afkomstige kentekenplaten zijn gebruikt. De politie heeft ook de inhoud van de auto en de omgeving rondom de auto onderzocht. In een straal van ongeveer twintig meter bevonden zich restanten van munitie. Deze munitie bestond uit losse onderdelen (hulzen, kogelpunten en manteldelen) van geëxplodeerde geweerpatronen, wat onder meer kan plaatsvinden in geval van hitte-inwerking zoals bijvoorbeeld door een brand. In het voertuig zelf werden voor de bijrijdersstoel verbrande resten van twee wapens aangetroffen. De wapens ([X 9] en [X 10]) konden aan de hand van nader onderzoek worden aangemerkt als automatische wapens van het merk [merknaam 1] . Vervolgens werd onderzoek gedaan naar een mogelijk verband tussen de schietpartij en de negen minuten later aangetroffen [automerk 3] in Zaltbommel. Hiervoor is onder meer gekeken naar uiterlijke overeenkomsten tussen foto’s van de [automerk 4] in originele en uitgebrande staat en vervolgens de donkerkleurige personenauto op de camerabeelden van camping [naam 6] . Bij de vergelijking zijn overeenkomsten aangetroffen qua: [beschrijving auto] [beschrijving auto] [beschrijving auto] [beschrijving auto] [beschrijving auto] [beschrijving auto] [beschrijving auto] [beschrijving auto] [beschrijving auto] [beschrijving auto] . Vervolgens zijn de twee (verbrande) automatische wapens met de aangetroffen hulzen op de camping (en later ook in het lichaam van [slachtoffer 1] ) vergeleken. Bij dit onderzoek zijn naar aanleiding van alle veiliggestelde hulzen twee groepen gevormd, waarbij beide groepen hulzen bestaan uit zowel hulzen van de parkeerplaats als hulzen van de tafel op de camping. Deze hulzen zijn vergeleken met de twee automatische wapens. Het NFI-concludeert dat het meer dan één miljoen keer waarschijnlijker is (rechtbank: hoogste gradatie van het NFI) dat de hulzen uit groep І (AAIP8558NL, -60NL, -61NL, -62NL, -63NL, -81NL, -82NL, -86NL, -87NL, -88NL en -89NL) zijn verschoten met het geweer [X 10] dan dat zij zijn verschoten met één of meer vuurwapens van hetzelfde kaliber en met dezelfde systeemkenmerken. Hetzelfde geldt vervolgens voor de hulzen van groep ІІ (AAIP8559NL, -73NL, -74NL, -75NL, -76NL, -77NL, -78NL,-79NL, -80NL, -83NL, -84NL en -85NL), waarvan ook wordt geconcludeerd dat het meer dan één miljoen keer waarschijnlijker is (rechtbank: hoogste gradatie van het NFI) dat zij zijn verschoten met het geweer [X 9] dan met één of meerdere wapens van hetzelfde kaliber en met dezelfde systeemkenmerken. Verder zijn 12 kogels dan wel delen van munitie uit het lichaam van [slachtoffer 1] veiliggesteld (SIN: AAJA3703NL). Daarvan wordt geconcludeerd dat het 10 tot 100 keer waarschijnlijker is dat de kogelmanteldelen (AAJA3703NL#8.1 en -#11) zijn afgevuurd uit de loop van het geweer [X 10] dan uit het geweer [X 9] of een andere loop van hetzelfde kaliber en met dezelfde kenmerken. Gelet op deze resultaten van het vergelijkend onderzoek in samenhang met de genoemde overeenkomsten tussen de auto op de beelden van de camping en het voertuig aan de Hogeweg in Zaltbommel, acht de rechtbank bewezen dat deze wapens door de schutters op de camping zijn gebruikt en dat de auto is gebruikt voor de vlucht vanaf de camping naar Zaltbommel. Voorbereiding Zoals overwogen, verbleven de broers [slachtoffers 1 en 2] pas hooguit drie weken in het chalet op de camping in Kerkdriel. Het gaat hierbij om chalet 218, waarvan de sleutel ook aan de sleutelbos in de [automerk 2] met kenteken [kenteken 1] is aangetroffen. Het chalet ligt aan het water, een eind van het hoofdpad af. Eén van de buurtbewoners noemt de waterscooter van [naam 4] van chalet
4. Over het chalet heeft [slachtoffer 2] verklaard dat het moeilijk te vinden is. Je moet echt weten om welk chalet het gaat. [slachtoffer 3] bevestigt dat ze verbleven aan een huisje aan het einde van een pad. Hij verklaart: “het is aan het water ongeveer 300 of 400 meter en dan ga je naar rechts en dan zie je een huisje met een terras”. De [getuige 8] [automerk 2] hebben ze ook maar maximaal drie weken in hun bezit gehad. Daarvoor is het een [automerk 6] geweest. De getuige [getuige 6] verklaart dat hij één-twee dagen voor de schietpartij rond 19:00 uur met zijn [automerk 7] de camping op reed en werd aangesproken door twee Marokkaanse jongens. Eén van de jongens vroeg waar chalet 201 was. De getuige had geantwoord dat dit ongeveer in het midden was. De andere jongen liep door, de camping af, en riep tegen de jongen die bij de getuige stond dat hij moest opschieten. De jongen gaf vervolgens aan hij weg moest en liep achter hem aan. De jongen die de getuige aan had gesproken, was begin twintig, mager en ongeveer 1.90 meter lang. Verder had hij een licht getinte huidskleur, kort [X 39] haar, en droeg hij naast donkere kleding een capuchon (zonder verdere kraag) over zijn hoofd. De jongen die door liep, was ook rond de 20 jaar oud. Verder had de jongen een licht getinte huidskleur, donker kort haar, een mager postuur, een lengte van ongeveer 1.80 meter en droeg hij donkere kleding. Chalet 201 lag net voor het pad dat leidt naar chalet
5. Als vanuit het naastgelegen grindpad naar het water werd gelopen, was chalet 218 goed zichtbaar. Tot slot overweegt de rechtbank dat het chalet een schuiladres was. [naam 11] had aangegeven dat hij “die broers” zou gaan pakken. Vanuit de groep van [naam 11] en [naam 12] werden [slachtoffer 2] en zijn broertje [slachtoffer 1] “de [naam 56] ” genoemd. Eerdere bezoeken aan de camping De rechtbank leidt uit dit voorgaande af dat voor wat betreft het achterhalen van de verblijfplaats van de broers [slachtoffers 1 en 2] een voorbereiding kort voor het feit nodig is geweest. Naast de camerabeelden van 31 december 2015, zijn vervolgens ook de overige camerabeelden bekeken om te onderzoeken of de verdachten dan wel de door hen gebruikte voertuigen, de [automerk 3] en zoals nog volgt de [automerk 1] , eerder op de beelden van de camping zijn geregistreerd. Dit heeft geleid tot een beschrijving van vijf bezoeken. Op de beelden van 28 december 2015 (bezoek 1) zijn daarbij de volgende bijzonderheden geconstateerd. Omstreeks 20:38 uur lopen twee onbekende mannen vanaf de Maasbandijk richting de ingang van camping [naam 6] . Eén van de personen heeft een capuchon op zijn hoofd en draagt schoenen met verschillende kleuren (persoon 2, [X 6] ). Deze persoon heeft een vreemd loopje. De andere persoon (persoon 1, [X 5] ) heeft zijn capuchon met bontkraag niet op zijn hoofd en draagt verder schoenen met anders gekleurde neuzen. Op de hoek van de receptie blijven ze staan. Omstreeks 20:42 uur lopen de twee onbekende personen langs de slagboom in de richting van het campingterrein. Om 20:47 uur rijdt een donkerkleurige [automerk 7] het terrein op en stopt enkele meters na de slagboom. Omstreeks 20:48 uur is te zien dat de twee onbekende personen het campingterrein af lopen, langs de slagboom, terug in de richting van de parkeerplaats aan de dijk. Gelet op de inhoud van deze beelden in samenhang met de verklaring van de getuige [getuige 6] – in de zin dat hij met zijn [automerk 7] het terrein is opgereden en vervolgens is gevraagd naar een chalet dichtbij het chalet van de slachtoffers (passend bij een voorbereidend bezoek en waarna de jongens ook snel zijn vertrokken) –, acht de rechtbank bewezen dat de bewoner [getuige 6] getuige is geweest van het laatste deel van het eerste bezoek van de mannen aan de camping. Op 29 december 2015 zijn er meerdere bezoeken waar te nemen, te beginnen met een donkerkleurige personenauto, type stationwagen, die om 03:20-03:21 uur (bezoek 2) over de Maasbandijk komt aanrijden uit de richting van Zaltbommel. De auto rijdt het parkeerterrein van camping [naam 6] op en wordt met de achterzijde in de richting van de Maasbandijk geparkeerd. Twee onbekende personen stappen uit en lopen via de slagboom het campingterrein op. Wederom gaat het om een persoon met een jas zonder bontkraag (en schoenen met verschillende kleuren, [X 6] ) en persoon met een jas met bontkraag ( [X 5] en schoenen met anders gekleurde neuzen). Verder is een op een automatisch vuurwapen gelijkend voorwerp bij [X 6] te zien. Deze persoon heeft opnieuw een afwijkende manier van lopen. Vervolgens komen de twee onbekende personen om 03:36 uur teruggelopen uit de richting van het campingterrein en stappen in de donkerkleurige personenauto, type stationwagen, die boven aan de Maasbandijk rechts in de richting van Zaltbommel rijdt. Later deze dag, om 20:42 uur, is op de beelden waar te nemen dat er twee onbekende personen vanaf de parkeerplaats aan de dijk in de richting van de receptie lopen (bezoek 3). Het betreffen opnieuw twee personen, waarvan één persoon een jas met bontkraag ( [X 5] ) en de andere persoon een jas zonder bontkraag ( [X 6] , met verder een afwijkende manier van lopen) draagt. Om 20:53-20:54 uur komen de personen uit de richting van het campingterrein en lopen over de parkeerplaats in de richting van de Maasbandijk, waar om 20:55 uur een donkerkleurige stationwagen uit de richting van Hoenzadriel komt rijden en in de richting van Zaltbommel gaat. Het voertuig lijkt op het model en type waarmee de twee verdachten na de schietpartij zijn weggereden. Om 21:30 uur komt vervolgens een donkerkleurige personenauto, type stationwagen, aanrijden over de Maasbandijk. De auto komt uit de richting van Zaltbommel, rijdt links het parkeerterrein van camping [naam 6] op en parkeert daar met de achterzijde in de richting van het watersportcentrum. De bestuurder van de donkerkleurige personenauto ( [X 5] ) en de bijrijder ( [X 6] ) stappen om 22:11 uur uit de auto. Zij passeren de slagboom en lopen in de richting van het campingterrein. Zij dragen dezelfde kleding als eerder deze avond. Om 22:13 uur komen deze personen uit de richting van het campingterrein teruggelopen en stappen de donkerkleurige personenauto weer in. Om 22:35-22:36 uur gaat het autoportier van de bestuurder open en stapt [X 5] uit de auto. Deze persoon rent – vermoedelijk met een vuurwapen, model automatisch geweer, in zijn linkerhand – in de richting van een kleine lichtkleurige personenauto, [automerk 8] . Nadat er een auto voorbij is gereden, rent [X 5] terug naar de donkerkleurige personenauto en stapt weer aan de bestuurderszijde in. Om 23:01 uur en 23:03-23:04 uur herhaalt zich dit, waarbij [X 5] zich de laatste keer ook achter de [automerk 8] verbergt tot een bestelauto voorbij is gereden. Om 23:06 uur verlaat de donkerkleurige personenauto de parkeerplaats en gaat rechts boven aan de dijk richting Zaltbommel. De auto die op 29 december 2015 is gebruikt, vertoont grote overeenkomsten met de auto waarmee de twee verdachten na het schietincident zijn weggereden, zijnde de [automerk 3] met kenteken [kenteken 2] . Gelet op de overeenkomsten voor wat betreft de auto en de kleding in de avond, acht de rechtbank bewezen dat in het tijdvak van 20:42 tot 23:06 uur de camping meermalen door dezelfde personen is bezocht. Op 30 december 2015 zijn de volgende bijzonderheden waargenomen. Omstreeks 19:20 uur komen er twee NN-mannen uit de richting van de campinginrit aan de dijk gelopen. Zij lopen met gebogen hoofd en capuchon langs de slagboom het campingterrein op. Daarbij is te zien dat bij het lopen het linkerbeen van één van de mannen een opvallende “zwabberbeweging” maakt. De man ( [X 6] ) draait zijn linkervoet bij het neerzetten naar “links buiten” (en draagt weer schoenen met verschillende stoffen/kleuren). Omstreeks 19:29 uur komt een fors gebouwde NN-man het campingterrein afgelopen in de richting van het parkeerterrein, gevolgd door de twee NN-mannen. De mannen verdwijnen uit het zicht tot omstreeks 20:44 uur [X 6] (met dezelfde kleding) weer uit de richting van de campinginrit aan de dijk, langs de slagboom, het campingterrein oploopt. Deze persoon vertoont grote gelijkenis met één van de twee onbekende personen eerder die avond om 19:20 uur. Tien minuten later (20:54 uur) rent [X 6] terug, het campingterrein af, in de richting van het parkeerterrein. De rechtbank acht ook hier – mede in samenhang met de nog te volgen reisbewegingen – bewezen dat het gaat om dezelfde persoon die deze avond meermalen op de camping is geweest. Vervolgens is gekeken naar de overeenkomsten van deze personen met de verdachten van de schietpartij op 31 december
6. Daarbij is het volgende naar voren gekomen: “ [X 5] (rechtbank: schutter 1) Man ongeveer een halve hoofdlengte groter dan [X 6] (…) Geschatte lengte tussen de 1,70 meter en 1,95 meter Normale manier van lopen Kort geknipt kapsel, vermoedelijk donkerkleurig haar Op 28-12, 29-12 's nachts en op 31-12 draagt hij een jas met capuchon met daaraan een bontkraag. (…) Op 28-12, 29-12 ’s nachts en op 31-12 draagt hij schoenen waarvan de neus anders gekleurd is (…) [X 6] (rechtbank: schutter 2) Man ongeveer een halve hoofdlengte kleiner dan [X 5] (…) Geschatte lengte tussen de 1,65 meter en 1,85 meter Afwijkende manier van lopen (…) Op 28, 29 en 30 december draagt hij een jas met capuchon, zonder bontkraag. (…) Schoenen met verschillende kleuren en/of materiaal (…) Op 31 december draagt hij een jas met een horizontale reflecterende streep op borsthoogte. Deze streep is zowel op de voor- als achterkant waar te nemen (…)”. Uit het voorgaande volgt naar het oordeel van de rechtbank dat sprake is geweest van een vijftal bezoeken. Het gaat om bezoeken op: 28 december 2015 tussen 20:38 uur en 20:48 uur (bezoek 1); 29 december 2015 tussen 03:20 en 03:36 uur (bezoek 2); 29 december 2015 tussen 20:42 en 23:06 uur (bezoek 3); 30 december 2015 tussen 19:20 en 20:54 uur (bezoek 4); 31 december 2015 tussen 17:35 uur en 18:15 uur (bezoek 5). Bij deze bezoeken zijn voor wat betreft het signalement op meerdere dagen overeenkomsten waar te nemen. [automerk 1] Naast de [automerk 3] die in ieder geval op 31 december 2015 – en zoals ook nog zal volgen op 29 december 2015 – is gebruikt, is sprake geweest van een tweede voertuig waarmee de verdachten zich vanaf de [adres 5] hebben verplaatst. Om te ontdekken welk voertuig dit is geweest, is onderzocht of de [automerk 3] met (duplicaat) kenteken [kenteken 2] samen reist met een ander voertuig. Hiertoe zijn de geregistreerde kentekens in de periodes van vijf minuten voor en na de registraties van het kenteken [kenteken 2] opgevraagd. Vervolgens is te zien dat het voertuig met het kenteken [kenteken 4] op 29 december 2015 om 02:21:06 uur en de [automerk 3] met kenteken [kenteken 2] op 29 december 2015 om 02:21:08 uur dezelfde [naam 94] camera passeren. Er is sprake van een tussenruimte van twee seconden. Dit geldt vervolgens ook voor de registratie van het kenteken [kenteken 4] op 29 december 2015 om 02:21:08 uur en de registratie van de [automerk 3] ( [kenteken 2] ) op dezelfde dag om 02:21:10 uur door dezelfde ARS-camera aan de Nieuwe Leeuwarderweg in Amsterdam richting de ringweg Noord/A10 (richting zuid oost). Tot slot worden de kentekens [kenteken 4] en [kenteken 2] om 02:21:21 uur en 02:21:24 uur – met een tussenruimte van drie seconden – door dezelfde ARS camera op de oprit A10 vanaf de N247 richting Watergraafsmeer geregistreerd. Uit dit voorgaande volgt dat de [automerk 3] en de [automerk 1] zich in ieder geval op deze momenten in elkaars onmiddellijke nabijheid bevonden en zich in dezelfde richting verplaatsten, waarbij de beide auto’s tenminste éénmaal van rijrichting veranderen. Het kenteken [kenteken 4] is afgegeven voor een groene [automerk 1] en heeft in de periode van 19 december 2015 tot en met 5 januari 2016 op naam gestaan van [verdachte] , wonend aan de [adres 1] . Kenmerkend voor dit type voertuig is onder meer dat het derde remlicht aan de bovenkant zit, de achterlichten zich redelijk hoog ten opzichte van het nummerbord bevinden en dat de voorlichten – door de gebolde vorm – enigszins uitstralen naar de zijkant. Hierop zijn vervolgens (nogmaals) de beelden van de camera’s op en rond de in- en uitgang van camping [naam 6] bekeken. Op de camerabeelden is zoals voornoemd onder meer te zien dat op 28 december 2015 omstreeks 20:38 uur twee personen de parkeerplaats van de camping op lopen. Zij komen lopend vanaf de Maasbandijk (uit de richting van Hoenzadriel). Gelet daarop is gekeken naar voertuigen die tussen 20:28 en 20:38 uur over de Maasbandijk zijn gereden. Vervolgens zijn aan de hand van kenmerken van het voornoemde type [automerk 1] – voornamelijk aan de hand van de positionering van de achterlichten en de reflectoren op de achterbumper – drie voertuigen gezien die grote overeenkomsten vertonen met het model van deze [automerk 1] . Het gaat om een auto om 20:30:02 uur vanuit de richting Zaltbommel in de richting van Hoenzadriel, een voertuig om 20:32:50 uur – beduidend langzamer rijdend dan het overige verkeer – vanuit de richting Hoenzadriel naar Zaltbommel en tot slot een auto om 20:34:58 uur vanuit Zaltbommel naar Hoenzadriel. De vervolgvraag is of dit ook daadwerkelijk de [automerk 1] met kenteken [kenteken 4] is geweest. De rechtbank beantwoordt deze vraag bevestigend en verwijst hiertoe naar de reisbewegingen van de auto. Op onder meer 28 december 2015 reizen met de auto mee de telefoonnummers [X 11] , [X 12] en [X 13] . Telefoonnummers ten aanzien waarvan de rechtbank – zoals nog volgt – zal overwegen dat [verdachte] de gebruiker is geweest. De reisbewegingen van deze nummers, het nummer [X 14] – zoals nog volgt van [medeverdachte 3] – en tot slot de [automerk 1] zullen nog nader aan de orde komen. [verdachte] heeft onder meer verklaard dat hij “de auto (…) die jullie aantonen” (de rechtbank begrijpt onder meer de [automerk 1] met kenteken [kenteken 4]) in gebruik heeft gehad. Hij verklaart echter ook dat hij de auto in de periode van 28 tot en met 31 december 2015 heeft uitgeleend (p. 4270). Deze alternatieve verklaring acht de rechtbank niet aannemelijk. De rechtbank overweegt hiertoe dat, zoals zal volgen, bij alle bezoeken één of meerdere telefoonnummers van [verdachte] meereizen met de [automerk 1] . Daar komt nog bij dat [verdachte] ook meermalen praat over zijn auto (m’n waggie/wakkie), te beginnen op 25 december 2015: Tapgesprek d.d. 25 december 2015 om 16:35 uur van 6666 ( [X 15] ) naar [X 11] ( [verdachte] ): “(…) H: ... ik ga naar garage, vriend, m'n waggie is kapot (…) H:...ntv...een kleine ... autootje (praten door elkaar) R: wat dan gewoon zo'n wegwerpding? H: juist, zo'n [automerk 1] , een beetje die nieuwe, je weet toch R: hee man je moet ééntje halen die je kan weggooien soldier, gewoon wegwerp-tielie je weet toch, zo eentje moet je halen.... H: ja he he he (lacht) R: gewoon weggooie-oes, broer, gewoon uitstapp-oes (fon) weggooie-oes, loesoe, rot op, je weet zelf!(…) H: he maar die ...ntv (klinkt als een naam of 'die ander') mag echt niet weten he, dat snap je toch? R ja ja ja nee ik ga hem bellen ik ga zeggen ja man [naam 30] heeft gedaan man, ben je gek, of zo?! H: nee nee, ben je gek, bek je gek, nou maak je niet druk! (…)”. Via stemherkenning is vastgesteld dat de gebruiker van telefoonnummer [X 11] [verdachte] was, die in dit gesprek dus ook [naam 30] werd genoemd. Vervolgens stuurt [verdachte] als gebruiker van het account [X 4] aan de gebruiker van account [X 16] ( [medeverdachte 1] ) – waarbij de rechtbank hierna nog op de identificatie zal ingaan – op 1 januari 2016 de volgende berichten: “19:59:25 [X 4] Bro met die wakkie weggrijden van mij als vluchtauto is ook fuckingg heet he gaan we nooit meer doen man beter huren en op iemand andere naam gooien ofso (…) 20:53:42 [X 4] Top broo lovee youu bro echt alleen aan wat ik nu denk bro is me wakkie ze kunnen niks doen toch is geen bewijs dat ik daar ben geweest met me wak neetoch (…)”. Uit al dit voorgaande volgt naar het oordeel van de rechtbank niet alleen dat het niet aannemelijk is dat [verdachte] de auto heeft uitgeleend – hij heeft immers over “die wakkie van mij” en “me wakkie” en zijn telefoons reizen met de auto mee – , maar ook dat deze [automerk 1] bij de liquidatie als verkennings- en vluchtauto is gebruikt. Reisbewegingen: Vervolgens zal de rechtbank, zoals aangekondigd, ingaan op de reisbewegingen van onder meer de verschillende telefoonnummers van [verdachte] en het telefoonnummer [X 14] , een telefoonnummer van [medeverdachte 3] . Bij de reisbewegingen zullen ook de PGP-toestellen [X 3] en [X 17] worden betrokken, de toestellen – zoals de rechtbank later zal concluderen – van [verdachte] en [medeverdachte 3] . Bezoek 1: maandag 28 december 2015 (op de camping tussen ongeveer 20:38 en 20:48 uur) Telefoonnummer (eindigend op de laatste vier cijfers)/kenteken Tijd Locatie mast / camera en/of bijzonderheden [X 1] ( [X 3] ) 15:40 uur [adres 6] (thuismast) [X 11] 15:44 en 16:00 uur [adres 6] (thuismast) [X 14] 17:03 uur [adres 7] (thuismast) [X 14] vanaf 17:03 uur Meerdere gesprekken naar een taxibedrijf, waarbij om 16:51 uur een taxi is besteld vanaf de [adres 8] . Om 17:03 uur is door de taxichauffeur gebeld naar het telefoonnummer eindigend op [X 14] . De taxichauffeur verklaart dat hij heeft gebeld toen hij het adres niet kon vinden en dat de klant op de kruising van de [getuige 8] de Withstraat met de William Boothlaan in Rotterdam is uitgestapt. Dit is om 17:25 uur geweest, aldus de rittenstaat. [kenteken 4] 17:28 - 17:31 uur Stadhoudersviaduct / Henegouwenlaan Rotterdam, zijnde in de richting van centrum Rotterdam/ [getuige 8] de Withstraat. [X 1] ( [X 3] ) 18:27 uur [adres 9] (bij de A59, de snelweg tussen de A16 en Den Bosch) [X 14] 18:28 uur [adres 10] (bij de A59, de snelweg tussen de A16 en Den Bosch) [X 14] gebruikt 7x 19:49 - 20:16 uur Den Bosch / Rosmalen, waaronder de mast [adres 11] op 20:15 en 20:16 uur [X 13] 20:12 uur [adres 13] Den Bosch [kenteken 4] 20:15:53 20:17:12 20:17:46 A59 van Den Bosch naar Zevenbergen A59 van Zevenbergen naar Den Bosch A59 oprit naar A2, HMP 139,9 richting Noord West [X 1] ( [X 3] ) 20:31 uur [adres 14] (gemeten tijdens netwerkmeting camping) NN1 en NN2 20:38 - 20.48 uur Camping [naam 6] , Kerkdriel IMSI: [X 18] (behorend bij IMEI: 3567120639623400 en e-mailadres [X 17] ) 21:13 uur [adres 15] , Kerkdriel [X 1] ( [X 3] ) 22:01 uur [adres 14] GJ869V (in gebruik bij [slachtoffer 1] ) 22:05 uur Verlaten camping [naam 6] [X 13] 22:18 uur Gestelseweg en Voetboog te Boxtel (aan de snelweg A2 tussen Den Bosch en Eindhoven) GJ869V ( [slachtoffer 1] ) 7x geregistreerd 22:24 – 23:05 uur Eindhovenseweg Zuid in Best, Onze Lieve Vrouwestraat en verschillende locaties op John F. Kennedylaan in Eindhoven. [kenteken 4] 6x geregistreerd 22:26 – 23:14 uur Verschillende locaties op John F. Kennedylaan, Eindhoven (eerste registratie om 22:25 uur net na de afrit van de snelweg A50) [X 14] gebruikt 6 x 22:36 – 22:59 uur Eindhoven 5524 ( [slachtoffer 1] ) 3x 23:04 – 23:05 uur [adres 16] en [adres 17] Eindhoven [X 1] ( [X 3] ), [X 11] en [kenteken 4] 23:17 uur tot 29-12-2015 om 00:43 uur Reisbeweging van Best (een paar kilometer ten noorden van Eindhoven) via Liempde, Enspijk, Beesd, Utrecht en Oudekerk aan de Amstel naar Amsterdam. [X 11] 00:40 uur [adres 18] te Amsterdam Zuidoost [kenteken 4] 00:43 uur Registratie Amsterdam op ongeveer 5,2 kilometer van de Borchlandweg. [X 13] 00:48 uur [adres 19] in Amsterdam (afstand camera auto [kenteken 4] om 00:48 uur en deze zendmast bedraagt ongeveer 240 meter). Zowel het telefoonnummer eindigend op [X 1] als op [X 11] straalt voorafgaand aan bezoek 1 de mast aan de [adres 6] aan. Deze zendmast bevindt zich op ongeveer 530 meter afstand van de woning van [verdachte] aan de [adres 1] . Vervolgens is te zien dat het voertuig met het kenteken [kenteken 4] zich vanaf 17:28 uur voor het eerst – niet eerder in deze stad geregistreerd – in Rotterdam bevindt (Stadhoudersviaduct) en richting het centrum van Rotterdam rijdt (Henegouwenlaan). Vanaf het Stadshouderviaduct is het vervolgens 11 minuten rijden naar de kruising [getuige 8] de Withstraat/William Boothlaan, waar [medeverdachte 3] omstreeks 17:25 uur ook uit de taxi is gestapt. Vervolgens worden door de telefoons met de nummers eindigend op [X 1] ( [verdachte] ) en [X 14] ( [medeverdachte 3] ) telefoonmasten aangestraald die dichtbij elkaar liggen, zoals Oosterhout om 18:27 uur (nummer [X 1] ) en Raamsdonkveer om 18:28 uur (nummer [X 14] ) op hemelsbreed 3,2 kilometer afstand. Vervolgens is het voertuig met kenteken [kenteken 4] om 20:15:53, 20:17:12 en 20:17:46 uur vlakbij de afrit 48 op de A59 en het knooppunt Hintham (snelwegen A59 en A2) geregistreerd. Deze camera’s bevinden zich op vier kilometer afstand van de zendmasten aan de [adres 13] en [adres 13] , waarvan het telefoonnummer eindigend op [X 13] (van [verdachte] ) om 20:12 uur gebruik gemaakt heeft. Voor wat betreft het telefoonnummer eindigend op [X 14] , straalt de telefoon om 20:15 en 20:16 uur een mast aan op ongeveer 200 meter afstand van de camera waarmee de auto met het kenteken [kenteken 4] om 20:17:46 uur is geregistreerd. De afstand van deze camera naar de camping in Kerkdriel bedraagt daarna ongeveer 13,6 kilometer, zijnde dertien minuten rijden. Vervolgens straalt het telefoonnummer eindigend op [X 1] ( [verdachte] ) na bijna veertien minuten de mast aan de [adres 14] in Kerkdriel – welke ook vanuit de camping wordt gebruikt – aan, waarna vervolgens zeven minuten later het eerste bezoek op de camerabeelden is te zien. Tijdens dit bezoek straalt verder de PGP-telefoon met e-mailaccount [X 17] (en bijbehorend IMSI-nummer [X 18] en IMEI-nummer [X 18] ) – zoals nog aan de orde komt te relateren aan [medeverdachte 3] – de mast aan de Kerkstraat in Kerkdriel aan. De afstand van deze zendmast tot de zendmast aan de [adres 14] is hemelsbreed ongeveer 260 meter. De afstand van de mast aan de [adres 14] tot de ingang van de camping bedraagt hemelsbreed ongeveer 530 meter. Na 22:02 uur is aan de hand van de door de telefoonnummers [X 11] , [X 14] en [X 13] – de telefoonnummers van [verdachte] en [medeverdachte 3] – en tot slot de registraties van kenteken [kenteken 4] een reisbeweging naar Eindhoven te zien. Zo straalt bijvoorbeeld de telefoon van [verdachte] ( [X 13] ) om 22:18 uur de mast in Boxtel – op de snelweg van Den Bosch naar Eindhoven – aan en wordt vervolgens de [automerk 1] ongeveer acht minuten – en 15,4 kilometer – later (net als ook de auto van [slachtoffer 1] ) in Eindhoven geregistreerd. Vervolgens wordt vanaf 22:36 uur ook door de telefoon van [medeverdachte 3] zesmaal gebruik gemaakt van een mast in Eindhoven. Gelet op al dit voorgaande acht de rechtbank bewezen dat [verdachte] en [medeverdachte 3] op 28 december 2015 samen – waarbij ook het aanstralen van de PGP-telefoon van [medeverdachte 3] past in de reisbewegingen – met de [automerk 1] in de richting van Kerkdriel en daarna naar Eindhoven zijn gereisd. Nu verder de [automerk 1] om 20:17 uur op een afstand van 13 minuten van de camping is geregistreerd, vervolgens vanaf 20:30 uur driemaal een auto wordt gezien met de kenmerken van dit specifieke type [automerk 1] en tot slot de telefoon van [verdachte] om 20:31 uur ook gebruik gemaakt van de mast aan de [adres 14] in Kerkdriel, acht de rechtbank bewezen dat niet alleen de telefoons met de gebruikers [verdachte] en [medeverdachte 3] maar ook dat de [automerk 1] omstreeks het tijdstip van het eerste bezoek bij/op de camping is geweest. Bezoek 2: 29 december 2015 (op de camping tussen ongeveer 03:20 uur en 03:36 uur) Telefoon/kenteken Tijd Locatie mast / camera [kenteken 4] Vanaf 00:43 tot 02:01:06 uur Registraties in Amsterdam [kenteken 4] 02:21:06 uur Afrit Nieuwe Leeuwarderweg, Amsterdam (richting NO) [kenteken 2] 02:21:08 uur Afrit Nieuwe Leeuwarderweg, Amsterdam (richting NO) [kenteken 4] 02:21:08 uur Oprit A10 vanaf N247 richting Watergraafsmeer [kenteken 2] 02:21:10 uur Oprit A10 vanaf N247 richting Watergraafsmeer [kenteken 4] 02:21:21 uur ASR-camera 169-A [kenteken 2] 02:21:24 uur ASR-camera 169-A [kenteken 2] 02:23 uur Amsterdam, Ringweg Oost/A10 NN1 en NN2 03.20 - 03.36 uur Camping [naam 6] , Kerkdriel [X 1] ( [X 3] ) 03:40 uur [adres 20] te Hedel (gemeten tijdens netwerkmeting camping) [kenteken 4]