ECLI:NL:RBGEL:2024:4099

RECHTBANK GELDERLAND Team strafrecht Zittingsplaats Arnhem Parketnummer: 01/267877-21 en 05/238335-22 (gev. ttz.) Datum uitspraak : 4 juli 2024 Tegenspraak vonnis van de meervoudige kamer in de zaak van de officier van justitie tegen [verdachte] , geboren op [geboortedag] 1949 in [geboorteplaats] , wonende aan de [adres 1] , [postcode] te [woonplaats 1] . Raadsvrouw: mr. T. Urbanus, advocaat in Amsterdam. Dit vonnis is gewezen naar aanleiding van het onderzoek op openbare terechtzittingen. 1De inhoud van de tenlastelegging In de tenlastelegging van verdachte staat de stofnaam van middel x genoemd. De rechtbank zal die stofnaam in de hierna genoemde tenlastelegging en de rest van dit vonnis vervangen door en aanduiden als middel x. Aan verdachte is ten laste gelegd dat: parketnummer 01/267877-21 feit 1 zij op één of meer tijdstip(pen) in of omstreeks de periode van 4 juni 2018 tot en met 15 november 2018, in de gemeente Amersfoort, in ieder geval in Nederland, tezamen en in vereniging met een ander of anderen, in ieder geval alleen, opzettelijk behulpzaam is geweest bij de zelfdoding van [naam 1] en/of daartoe de middelen heeft verschaft, terwijl die zelfdoding daarop is gevolgd, immers heeft zij, verdachte, en/of haar mededader(

1. s)opzettelijk tegen betaling voor de zelfdoding van voornoemde [naam 1] de benodigde goederen aan die [naam 1] verstrekt of laten verstrekken, te weten een hoeveelheid [middel x] en/of Domperidon en/of Primperan en/of diverse andere medicijnen en/of een gebruiksaanwijzing voor het gebruik van dat voornoemde middel/die voornoemde middelen; feit 2 zij op één of meer tijdstip(pen) in of omstreeks de periode van 1 april 2020 tot en met 12 mei 2020, in de gemeente Bosch en Duin en/of Amersfoort, in ieder geval in Nederland, opzettelijk behulpzaam is geweest bij de zelfdoding van [naam 2] en/of daartoe de middelen heeft verschaft, terwijl die zelfdoding daarop is gevolgd, immers heeft zij, verdachte, opzettelijk tegen betaling van 50 Euro, in ieder geval enig geldbedrag, voor de zelfdoding van voornoemde [naam 2] de benodigde goederen aan die [naam 2] verstrekt of laten verstrekken, te weten een hoeveelheid [middel x] en/of Domperidon en/of Primperan en/of diverse andere medicijnen en/of een gebruiksaanwijzing voor het gebruik van dat voornoemde middel/die voornoemde middelen; feit 3 zij op één of meer tijdstip(pen) in of omstreeks de periode van 1 april 2018 tot en met 20 juli 2021 in de gemeente Amersfoort, in ieder geval in Nederland, meermalen, in ieder geval éénmaal, (telkens) opzettelijk niet voor onderzoek bedoelde geneesmiddelen, te weten hoeveelheden Domperidon 10 mg, bevattende de werkzame stof Domperidon en/of Primperan 10 mg, bevattende de werkzame stof metoclopramide, zonder vergunning van Onze Minister als bedoeld in artikel 1 sub a van de Geneesmiddelenwet in voorraad heeft gehad, te koop heeft aangeboden, heeft afgeleverd, dan wel een groothandel heeft gedreven; parketnummer 05/238335-22 zij op één of meer tijdstip(pen) in of omstreeks de periode van 26 maart 2018 tot en met 29 september 2021, in de gemeente Amersfoort en/of in ieder geval (elders) in Nederland, heeft deelgenomen aan een organisatie, te weten een groep van personen, bestaande onder meer uit [medeverdachte 1] en/of [medeverdachte 2] en/of [medeverdachte 3] en/of [medeverdachte 4] en/of [medeverdachte 5] en/of [medeverdachte 6] , welke organisatie tot oogmerk had het plegen van misdrijven, namelijk: het opzettelijk een ander behulpzaam zijn bij zelfdoding en/of de middelen daartoe verschaffen, zoals bedoeld in artikel 294 lid 2 Wetboek van Strafrecht. 2Woord vooraf Deze strafzaak, die gaat over hulp bij zelfdoding gefaciliteerd in georganiseerd verband, is gevoelig van aard. Bij veel mensen bestaat de wens te kunnen kiezen voor een levenseinde in eigen regie. Critici zijn er ook: mensen die vinden dat met het verstrekken van een levenseindemiddel het leven niet voldoende gerespecteerd wordt en dat het een gevaar vormt voor de samenleving. In dat geval kan er te makkelijk aan een levenseindemiddel worden gekomen en gekozen worden voor zelfdoding. Tot groot verdriet van nabestaanden; omdat zij hun naasten moesten missen, maar ook omdat zij soms niet betrokken werden bij het zelfgekozen levenseinde. Wij moeten als strafrechters uitgaan van de kaders die de wet ons geeft, maar binnen die kaders is er ruimte voor de strafrechter om rekening te houden met feiten, omstandigheden en persoonlijke aspecten. En dat is precies wat de rechtbank zoveel mogelijk heeft gedaan. Wie verandering van wetgeving wil, moet aankloppen bij bestuur en politiek. En als er dan voldoende maatschappelijke behoefte bestaat zal onze democratische rechtstaat werken en daarin op enigerlei wijze voorzien door het stellen van regels, en die zullen dan ook echt nog nodig zijn. Op sommige momenten tijdens de behandeling van deze zaak is het beeld ontstaan dat de verdachten zouden hebben ‘gehandeld in de dood’. Dat zij bepaalden wie op welk moment dood mocht gaan en wie wel of niet zou mogen sterven. Dat is in ieder geval niet het beeld dat de rechtbank heeft gekregen. Het beeld dat de rechtbank kreeg is dat van een groep mensen bij wie het ideaal van autonomie bij het bepalen van het eigen sterven voorop heeft gestaan. In het hiernavolgende zal de rechtbank eerst de formele verweren bespreken en daarna zal de rechtbank ingaan op de rol van de verdachte. 3De geldigheid van de dagvaarding Standpunten De verdediging heeft gesteld dat de tenlastelegging ten aanzien van het onderdeel ‘onder meer’ onvoldoende geconcretiseerd is en dat daarom de dagvaarding partieel nietig moet worden verklaard. De officieren van justitie hebben zich op het standpunt gesteld dat de dagvaarding geldig is. Beoordeling door de rechtbank In de tenlastelegging wordt verdachte verweten dat zij heeft deelgenomen aan een vermeende criminele organisatie. Die organisatie zou een groep personen zijn, bestaande uit ‘onder meer’ de concreet in de tenlastelegging genoemde personen. De verdediging stelt dat de tenlastelegging partieel nietig moet worden verklaard, omdat niet duidelijk is op welke persoon of personen de woorden ‘onder meer’ slaan. Een tenlastelegging moet voldoende concreet en feitelijk zijn. Een verdachte moet weten waar hij of zij zich tegen moet verdedigen. Volgens vaste jurisprudentie van de Hoge Raad moet de geldigheid van de tekst van de tenlastelegging worden beoordeeld naar de bedoeling van de stellers daarvan en tegen de achtergrond van het dossier in de zaak waar het om gaat, in dit geval het dossier Condor. De officieren van justitie hebben er voor gekozen in de tenlastelegging alleen die personen te noemen, die gelijktijdig met verdachte vervolgd zijn binnen het onderzoek Condor. Met de woorden ‘onder meer’ hebben zij willen aanduiden dat er meer personen betrokken waren dan alleen de genoemde personen. In het dossier komen ook verschillende andere personen naar voren, waarvan het dossier de indruk wekt dat die samen met verdachte en de andere concreet genoemde personen zouden hebben samengewerkt bij de hulp bij zelfdoding en het verstrekken van middelen daartoe. Daarmee is de tenlastelegging, gelezen in samenhang met het dossier Condor, voldoende concreet en feitelijk. Het nietigheidsverweer met betrekking tot de woorden ‘onder meer’ wordt verworpen. De dagvaarding is geldig. 4De ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie 4.1. Strijd met het gelijkheidsbeginsel en verbod van willekeur Standpunten De verdediging heeft betoogd dat het Openbaar Ministerie niet-ontvankelijk moet worden verklaard in de vervolging, omdat de vervolging van verdachte willekeurig en in strijd is met het gelijkheidsbeginsel. Verschillende personen tegen wie een vergelijkbare of soms zwaardere verdenking bestond zijn niet vervolgd of nog niet vervolgd. Het valt niet te verwachten dat die personen alsnog zullen worden vervolgd. Sommigen hebben zelfs een sepotbeslissing ontvangen. De keuze van het Openbaar Ministerie om verdachte wel te vervolgen is willekeurig en in strijd met het gelijkheidsbeginsel. De officieren van justitie hebben zich op het standpunt gesteld dat het niet-ontvankelijkheidsverweer verworpen dient te worden. Beoordeling door de rechtbank De rechtbank stelt voorop dat in artikel 167, eerste lid, van het Wetboek van Strafvordering aan het Openbaar Ministerie de bevoegdheid is toegekend zelfstandig te beslissen of naar aanleiding van een ingesteld opsporingsonderzoek vervolging moet plaatsvinden. De beslissing van het Openbaar Ministerie om tot vervolging over te gaan leent zich slechts in zeer beperkte mate voor een inhoudelijke rechterlijke toetsing. Slechts in uitzonderlijke gevallen is plaats voor een niet-ontvankelijkverklaring van het Openbaar Ministerie in de vervolging omdat het instellen of voortzetten van die vervolging onverenigbaar is met beginselen van een goede procesorde. Zo'n uitzonderlijk geval doet zich voor wanneer de vervolging wordt ingesteld of voortgezet terwijl geen redelijk handelend lid van het Openbaar Ministerie heeft kunnen oordelen dat met (voortzetting van) de vervolging enig door strafrechtelijke handhaving beschermd belang gediend kan zijn. In het geval van een zodanige, overduidelijke onevenredigheid van de vervolgingsbeslissing is de (verdere) vervolging onverenigbaar met het verbod van willekeur. Van een schending van het gelijkheidsbeginsel is slechts sprake wanneer gelijke gevallen ongelijk worden behandeld en een redelijke en objectieve rechtvaardiging voor die ongelijke behandeling ontbreekt. De officieren van justitie hebben de beslissing om verdachte wel en andere in het dossier voorkomende personen niet te vervolgen als volgt toegelicht. Het doel van het onderzoek Condor bij de start medio 2021 was de handel in middel x te stoppen. Al vrij snel werd duidelijk dat ingegrepen moest worden omdat, aldus de officieren van justitie, bleek dat zowel [naam 3] als [medeverdachte 6] zich op dat moment bezighielden met de handel in middel x. Daarmee werd de verwezenlijking van het bereiken van het doel van het onderzoek voor het Openbaar Ministerie spoedeisend. Verdachte kwam naar voren als iemand die een belangrijke rol had bij het distributiesysteem van middel x. Mede daarom is besloten haar te vervolgen. Ook hebben de officieren van justitie toegelicht dat de beperkte beschikbare capaciteit een rol speelt in de beslissing om bepaalde personen die voorkomen in het dossier niet te vervolgen. De keuze op welke personen capaciteit in te zetten werd mede bepaald door de actualiteit van het moment dat het onderzoek naar buiten trad. De rechtbank vindt deze toelichting op de keuze van de officieren van justitie begrijpelijk en navolgbaar. Daarmee is de vervolgingsbeslissing van verdachte voldoende overwogen en niet in strijd met het gelijkheidsbeginsel en het verbod van willekeur genomen. Dat bij het nadere onderzoek, onder andere het in beslag genomen materiaal, ook andere personen naar voren kwamen, zoals [naam 4] en [naam 5] , die (vooralsnog) niet door het Openbaar Ministerie zijn vervolgd, maakt dat niet anders. Hetzelfde geldt voor de keuze om [naam 3] niet te vervolgen voor het deelnemen aan een criminele organisatie. Die keuze is mede begrijpelijk nu [naam 3] in onderzoek Helian al werd vervolgd voor onder andere hulp bij zelfdoding en in dat onderzoek in juli 2023, en dus vóór het moment van de vervolgingsbeslissing van verdachte in december 2023, in eerste aanleg ook is veroordeeld tot een aanzienlijke gevangenisstraf. Dat sprake is van aperte onevenredigheid van de vervolgingsbeslissing die meebrengt dat een (verdere) vervolging onverenigbaar is met het verbod van willekeur, valt uit de door de verdediging naar voren gebrachte feiten en omstandigheden – en ook overigens – niet af te leiden. Het verbod op willekeur maakt niet dat het Openbaar Ministerie alle personen die in het dossier voorkomen zou moeten vervolgen. De rechtbank verwerpt dus het niet-ontvankelijkheidsverweer voor zover dat ziet op het verbod op willekeur en strijd met het gelijkheidsbeginsel. 4.2. De ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie voor feit 2 van parketnummer 01/267877-21 Standpunten De verdediging heeft betoogd dat het Openbaar Ministerie niet-ontvankelijk dient te worden verklaard voor feit 2 onder parketnummer 01/267877-21, omdat verdachte onvoorwaardelijk is toegezegd dat zij voor dat feit niet zou worden vervolgd, dan wel dat aan verdachte onvoldoende kenbaar is gemaakt dat er sprake was van een voorbehoud bij die toezegging. Door verdachte wel te vervolgen voor dit feit is het vertrouwensbeginsel geschonden. De officieren van justitie hebben zich op het standpunt gesteld dat het niet-ontvankelijkheidsverweer dient te worden verworpen. Beoordeling door de rechtbank De verdenking is dat verdachte in de periode van 1 april 2020 tot en met 12 mei 2020 [naam 2] behulpzaam zou zijn geweest bij diens zelfdoding, al dan niet door het verstrekken van middel x en/of andere middelen en/of een gebruiksaanwijzing. Naar aanleiding van het overlijden van [naam 2] heeft [verbalisant 1] op 11 november 2020 een (door hem zo genoemd) stopgesprek gevoerd met verdachte. Op diezelfde dag verbaliseert [verbalisant 1] daarover het volgende: “In overleg met de officier van justitie, mr. Esbir Wildeman, is besloten geen strafrechtelijk onderzoek in te stellen naar de middelen die door [verdachte] [de rechtbank begrijpt: verdachte] zouden zijn verstrekt. Besloten werd om haar te confronteren met de voorlopige bevindingen en haar aan te zeggen dat, wanneer opnieuw informatie over verstrekking van dergelijke middelen zou worden verkregen, een strafrechtelijk onderzoek zal worden ingesteld.” Mr. Vis, de toenmalige raadsman van verdachte, heeft per e-mail d.d. 2 december 2020 aan de officier van justitie gevraagd te bevestigen dat verdachte niet zou worden vervolgd. De officier van justitie heeft ter terechtzitting van 8 april 2024 meegedeeld dat op die e-mail geen reactie is gevolgd vanuit het Openbaar Ministerie. Aan de rechtbank ligt de vraag voor of verdachte aan het gesprek met [verbalisant 1] , mede in het licht van het ontbreken van een reactie vanuit het Openbaar Ministerie op een verzoek tot verduidelijking van hetgeen door [verbalisant 1] aan verdachte is meegedeeld, het vertrouwen mocht ontlenen dat zij voor betrokkenheid bij de dood van [naam 2] onvoorwaardelijk niet zou worden vervolgd. [verbalisant 1] verklaarde bij de rechter-commissaris dat de officier van justitie had besloten tot het voeren van een stopgesprek. Op de vraag wat het stopgesprek inhoudt verklaart [verbalisant 1] : “Een eenzijdig gesprek waarbij wij onze bevindingen hebben verteld dat er sterke aanwijzingen waren dat zij het middel had verstrekt waaraan [naam 2] is overleden. Wij hebben afgesproken met de officier van justitie naar de verdachte toe te gaan met de mededeling, een eenzijdig gesprek te voeren, haar te wijzen op haar verschoningsrecht, dat wij geen vragen zouden stellen en dat zij verder niet op de zaak in moest gaan. En zo is het ook verlopen. Een stopgesprek is een gesprek dat ook wordt gevoerd bij bijvoorbeeld stalking, er wordt een waarschuwing gegeven en als je je daaraan houdt heeft het geen consequenties, hou je daar niet aan dan ondernemen wij actie en nemen wij de zaak weer mee.” [verbalisant 1] verklaart verder: “Het stopgesprek hield in dat we niet verder gingen onderzoeken. Strafrechtelijke vervolging heb ik niet genoemd [de rechtbank begrijpt: ten aanzien van het overlijden van [naam 2] ], dat is niet aan mij en dat weet ik ook heel goed.” De rechtbank begrijpt uit het proces-verbaal van [verbalisant 1] en zijn verklaring bij de rechter-commissaris dat het gesprek met verdachte zo was bedoeld dat er geen verder onderzoek naar verdachte zou plaatsvinden als zij zou stoppen met het verstrekken van middel x. Daarmee is het stopgesprek naar zijn aard een gesprek bedoeld om het verboden gedrag te stoppen en daarmee ook bedoeld als toezegging om niet verder op te sporen dan wel, zeker zoals in een casus als deze na afstemming met de officier van justitie, niet te vervolgen, onder de voorwaarde dat het strafbare gedrag beëindigd wordt. Dat verdachte het gesprek ook zo moet hebben begrepen leidt de rechtbank af uit het volgende. Op 27 oktober 2021 verklaart verdachte tijdens de behandeling van de vordering gevangenhouding in de raadkamer het volgende: “Ik vind het vreemd hoe het is gegaan na het stopgesprek. Die agent kwam toen naar mij toe en gaf aan dat het geen gevolgen voor mij zou hebben en dat ik enkel moest zorgen dat alles uit mijn huis was. Ik heb toen alles verwijderd uit mijn huis en nog gesproken met [naam 3] en met andere mensen. De prijsverhoging waarover de officier van justitie sprak was ook meer een zakelijk advies aan [naam 3] . Na het stopgesprek heb ik misschien nog een enkel pakketje gegeven aan iemand.” Dat het woord stopgesprek door de raadkamer van de rechtbank in de mond van verdachte zou zijn gelegd, zoals verdachte ter zitting heeft verklaard, en dat zij niet wist wat een stopgesprek inhield, vindt de rechtbank niet geloofwaardig. Uit de woorden van verdachte tijdens de procedure in de raadkamer leidt de rechtbank af dat verdachte, moet hebben geweten wat de bedoeling was van het gesprek dat [verbalisant 1] met haar voerde, namelijk dat verdachte zou stoppen met het verstrekken van middel x. Dat verdachte bijna tien jaar werkzaam is geweest bij slachtofferhulp en dat zij dat woord (de rechtbank begrijpt: stopgesprek) alleen kent van stalking, zoals zij in een later politieverhoor verklaart, sterkt de rechtbank in haar oordeel. Het is de rechtbank ambtshalve bekend dat bij stalking vaak stopgesprekken worden gevoerd, in die zin dat het waarschuwingsgesprekken betreffen. Dat het gesprek met [verbalisant 1] een waarschuwing betrof, zegt verdachte overigens ook zelf in haar verklaring bij de politie en ter terechtzitting. Zelfs als het al zo zou zijn dat [verbalisant 1] het woord ‘stopgesprek’ niet letterlijk aan verdachte heeft genoemd, dan betekent dat nog niet dat zij het gesprek met [verbalisant 1] niet als zodanig moet hebben opgevat. Dat de officier van justitie Esbir Wildeman niet heeft gereageerd op de e-mail van mr. Vis is laakbaar, maar maakt nog niet dat het Openbaar Ministerie daarmee het recht op vervolging heeft verspeeld. Nu verdachte bovendien op 27 oktober 2021 tijdens de raadkamerprocedure zelf heeft verklaard na het stopgesprek ‘misschien’ nog een enkel pakketje aan iemand te hebben gegeven, is de voorwaarde door verdachte geschonden en de toezegging om na het stopgesprek op 11 november 2020 geen verder onderzoek naar verdachte te doen en verdachte ook niet te vervolgen voor hulp bij zelfdoding van [naam 2] daarmee vervallen. De rechtbank verwerpt het verweer. Het Openbaar Ministerie is ontvankelijk in de vervolging. 5De formele verweren met betrekking tot artikel 140 Sr Een belangrijk onderdeel van het in deze zaak gevoerde debat is of de tenlastelegging van deelname aan een organisatie die tot oogmerk heeft het opzettelijk behulpzaam zijn bij zelfdoding of daarvoor middelen verschaffen het misdrijf deelname aan een criminele organisatie kan opleveren. Ofwel, of een combinatie van artikel 140 en artikel 294 lid 2 van het Wetboek van Strafrecht (hierna: Sr), in het algemeen en in het specifieke geval van deze zaak, mogelijk is. De verdediging van verdachte en de verdediging van de medeverdachten hebben verschillende argumenten naar voren gebracht waarom deze combinatie (in deze zaak) niet mogelijk is. De rechtbank bespreekt in dit vonnis van verdachte alle verweren, dus ook de verweren genoemd in de zaken van de medeverdachten. De rechtbank zal al deze verweren verwerpen. Dat betekent dat de tenlastelegging zoals die voor verdachte geldt een strafbaar feit zou kunnen opleveren. De rechtbank zal in deze paragraaf motiveren hoe zij tot dat oordeel komt. In paragraaf 6 zal de rechtbank ingaan op de vraag of zij wettig en overtuigend bewezen vindt dat verdachte zich schuldig heeft gemaakt aan het aan haar ten laste gelegde feit. De reikwijdte van artikel 140 Sr Eén van de door de verdediging genoemde argumenten is dat het nooit de bedoeling van de wetgever is geweest om artikel 140 Sr van toepassing te laten zijn op organisaties van wie het oogmerk ziet op misdrijven met een laag strafmaximum. Daarmee doelt de verdediging onder andere op het gronddelict dat in deze zaak van toepassing is: artikel 294 lid 2 Sr (hulp bij zelfdoding). Dat artikel wordt bedreigd met maximaal 3 jaar gevangenisstraf. Doordat dit delict het gronddelict is voor de verdenking van deelname aan een de criminele organisatie, is volgens de verdediging sprake van een door de wetgever onbedoelde strafverzwaring. De rechtbank overweegt als volgt. Uit de wetsgeschiedenis kan worden afgeleid dat het doel van artikel 140 Sr de bescherming van de maatschappij is, tegen het (voortdurende) gevaar dat uitgaat van criminele organisaties. Het is niet noodzakelijk dat de door de organisatie beoogde misdrijven al zijn gepleegd (vgl. HR 13 oktober 1987, ECLI:NL:HR:1987:AC3222, r.o. 5.4). Door het vormen van een criminele organisatie strafbaar te stellen, zonder dat die organisatie is overgegaan tot de voorbereiding of het daadwerkelijk plegen van beoogde misdrijven, biedt het artikel een ruime mogelijkheid voor strafvervolging en kent het veel toepassingsmogelijkheden. Uit de wetsgeschiedenis bij het wijzigingsvoorstel om de strafmaxima te verhogen volgt inderdaad dat de vraag aan de orde is geweest of de reikwijdte van artikel 140 Sr beperkt diende te worden. Bijvoorbeeld door het opnemen van de beperking dat het dient te gaan om misdrijven met een strafmaximum van zes jaar of méér of in ieder geval misdrijven als bedoeld in artikel 67 Sv (misdrijven waarvoor een bevel tot voorlopige hechtenis kan worden gegeven). Op het voorstel van leden van de Eerste Kamer tot beperking van de reikwijdte van artikel 140 Sr antwoordt de minister van Justitie afwijzend (Kamerstukken I 1998/99, 25638, nr. 7c, p. 2): “Ook bij misdrijven die niet met vier jaar gevangenisstraf bedreigd worden, mag de omstandigheid dat zij in het kader van een organisatie worden begaan naar mijn mening namelijk een vertaling krijgen in de toepasselijke maximumstraf. De omstandigheid dat dergelijke misdrijven georganiseerd, min of meer planmatig, vanuit een groep gepleegd worden, kan voor hun strafrechtelijke waardering van groot belang zijn. Te denken valt bijvoorbeeld aan het misdrijf zaaksbeschadiging, waar een gevangenisstraf van twee jaar op staat. Indien door een groep personen min of meer planmatig auto’s (of andere goederen) vernield worden, kan dat een groot gevoel van onveiligheid teweeg brengen. Naar mijn mening dient deze factor daarom in de toepasselijke strafmaat tot uitdrukking te kunnen komen.” In zijn brief aan de Eerste Kamer van 20 mei 1999 schrijft de minister verder dat een inperking van de reikwijdte van dit misdrijf (de rechtbank begrijpt: artikel 140 Sr) tot het deelnemen aan organisaties die misdrijven beogen waarop vier jaar gevangenisstraf of meer staat, onwenselijk lijkt. Ook bij misdrijven waarop een lagere straf staat, kan toepassing van artikel 140 Sr een nuttige rol vervullen (Kamerstukken I 1998/99, 25638, nr. 7e). Naar het oordeel van de rechtbank volgt uit deze wetsgeschiedenis dat het uitdrukkelijk niet de bedoeling is geweest van de wetgever de reikwijdte van artikel 140 Sr tot enige vorm van misdrijven te beperken. Dat betekent dat het bestanddeel ‘misdrijven’ uit artikel 140 Sr ook kan zien op misdrijven als genoemd in artikel 294 lid 2 Sr (hulp bij zelfdoding). Het oogmerk Door de verdediging zijn verder argumenten naar voren gebracht waarom de al dan niet bestaande organisatie, in het algemeen en in dit specifieke geval, niet het oogmerk op (strafbare) hulp bij zelfdoding kan hebben gehad. Dit is op twee verschillende manieren onderbouwd:  voor een bewezenverklaring is vereist dat in georganiseerd verband meermalen hulp is geboden bij zelfdodingen of middelen daarvoor zijn verschaft aan personen, waarna de zelfdoding van die personen is gevolgd en verdachte ook wist, in de zin van vol opzet, dat die zelfdodingen zouden volgen. Wettig en overtuigend bewijs dat die zelfdodingen zijn gevolgd, ontbreekt;  een bewezenverklaring van de combinatie van artikel 140 Sr en artikel 294 lid 2 Sr is überhaupt niet mogelijk omdat het oogmerk van een organisatie niet kan zien op een omstandigheid die niet afhankelijk is van het handelen van die organisatie, in dit geval de gevolgde zelfdodingen. De rechtbank overweegt als volgt. Artikel 140 Sr verbiedt het deelnemen aan een organisatie die tot oogmerk heeft het plegen van misdrijven. Met oogmerk wordt het doel van de organisatie bedoeld. In deze zaak zijn die misdrijven ten laste gelegd als het opzettelijk een ander behulpzaam zijn bij zelfdoding en/of de middelen daartoe verschaffen, zoals bedoeld in artikel 294 lid 2 Sr. In artikel 294 lid 2 Sr staat dat de hulp bij zelfdoding of het verschaffen van middelen daartoe alleen strafbaar is als de zelfdoding volgt. De deelnemer moet wetenschap hebben van het oogmerk van de organisatie in de zin van ‘onvoorwaardelijk opzet’, ook wel ‘vol opzet’ genoemd. Het oogmerk van de organisatie moet gericht zijn op het plegen van misdrijven. Dat betekent dat het moet gaan om meer dan één misdrijf. Het betekent echter niet dat de deelnemer wetenschap moet hebben van één of meer concrete misdrijven die door een organisatie worden beoogd. Voldoende is dat de deelnemer in zijn algemeenheid weet dat de organisatie tot oogmerk heeft het plegen van misdrijven (vgl. HR 8 oktober 2002, ECLI:NL:HR:2002:AE5651). Zoals hiervoor overwogen is het niet noodzakelijk dat de door de organisatie beoogde misdrijven al zijn gepleegd. A.N. Kesteloo schrijft hierover (Strafbare deelneming aan criminele organisatie, PWS nr. 17, 2023/3.2.3): “Elk misdrijf dat nog niet is gepleegd, maar waarvan voldoende vaststaat dat het betreffende misdrijf door een organisatie wordt beoogd om meermalen te plegen en dat beogen door die organisatie voldoende concreet gevaarzettend is, is in principe toereikend voor het bewijs van het oogmerk van die organisatie.” De rechtbank omarmt deze theoretische visie op het begrip oogmerk van de organisatie en leidt daaruit het volgende af. Om tot een bewezenverklaring voor overtreding van artikel 140 Sr te komen, is niet vereist dat sprake is van voltooide misdrijven. Met Kesteloo is de rechtbank van oordeel dat wel vast moet komen te staan dat de organisatie meermalen hulp bij zelfdoding heeft geboden of middelen heeft verstrekt en dat dit voldoende concreet gevaarzettend is geweest voor mogelijk daaropvolgende zelfdodingen. Dat de verstrekking van middelen alleen dan strafbaar is, als die verstrekking was aan mensen die al tot zelfdoding besloten hadden, is een vereiste die de wet, noch de jurisprudentie stelt. De rechtbank deelt deze visie van de verdediging ook niet. De rechtbank verwerpt verder het verweer dat de combinatie van artikel 140 en artikel 294 lid 2 Sr niet mogelijk is, omdat het oogmerk van de organisatie niet kan zien op een omstandigheid die buiten haar macht of de macht van de deelnemers ligt. In dit geval de gevolgde zelfdodingen. Voor de strafbaarheid van hulp bij zelfdoding als zelfstandig strafbaar feit moet een objectieve voorwaarde buiten de macht van de verdachte vervuld worden. Dit doet er echter niet aan af dat de organisatie als zodanig met haar handelen de vervulling van deze voorwaarde wel kan hebben beoogd en dat het handelen van de deelnemers van de organisatie daartoe ook voldoende gevaarzettend is geweest. Voor de strafbaarheid van deelname aan een organisatie met als doel hulp bij zelfdodingen geldt bovendien, zoals hiervoor overwogen, dat nog niet sprake hoeft te zijn van het voltooide delict hulp bij zelfdodingen. Daarbij komt dat artikel 140 Sr is opgenomen in titel V van het Wetboek van Strafrecht. Die titel ziet op misdrijven tegen de openbare orde. Mede door plaatsing van het artikel in deze titel heeft de wetgever met artikel 140 Sr tot doel het beschermen van de maatschappij tegen de dreiging die uitgaat van het beramen en plegen van misdrijven door ‘criminele organisaties’. Niet valt in te zien waarom de wetgever de maatschappij niet heeft willen beschermen tegen de dreiging die uitgaat van een organisatie die tot oogmerk heeft aan meerdere personen hulp bij zelfdoding te bieden en wiens handelen ook voldoende gevaarzettend is geweest om uiteindelijke zelfdodingen te bewerkstelligen. 6Overwegingen ten aanzien van het bewijs 6.1. De standpunten Het standpunt van de officieren van justitie De officieren van justitie hebben gesteld dat wettig en overtuigend bewezen kan worden dat verdachte zich schuldig heeft gemaakt aan alle aan haar ten laste gelegde feiten. Het standpunt van de verdediging De raadsvrouw heeft ten aanzien van parketnummer 01/267877-21 bepleit dat niet kan worden bewezen dat verdachte zich schuldig heeft gemaakt aan strafbare hulp bij zelfdoding. Ten aanzien van feit 1 heeft de raadsvrouw verzocht verdachte vrij te spreken, nu niet kan worden bewezen dat verdachte, al dan niet in vereniging, middel x of een gebruiksaanwijzing aan [naam 1] heeft verstrekt. Ten aanzien van feit 2 heeft de raadsvrouw bepleit dat verdachte dient te worden vrijgesproken, omdat de doodsoorzaak van [naam 2] niet kan worden vastgesteld. Daarnaast kan niet worden bewezen dat verdachte middel x en/of een gebruiksaanwijzing aan [naam 2] heeft verstrekt. Met betrekking tot feit 3 van parketnummer 01/267877-21 is de raadsvrouw van mening dat niet kan worden bewezen dat verdachte middelen te koop heeft aangeboden en in voorraad heeft gehad. Verder kan niet worden bewezen dat verdachte na het stopgesprek op 11 november 2020 nog in het bezit is geweest van geneesmiddelen. De raadsvrouw heeft ten aanzien van parketnummer 05/238335-22 bepleit dat vrijspraak moet volgen. Uit het dossier blijkt niet dat er sprake was van een criminele organisatie, noch dat verdachte daaraan heeft deelgenomen. 6.2. Beoordeling door de rechtbank 6.2.1. Vrijspraak voor parketnummer 01/267877-21, feit 2 Op 12 mei 2020 is [naam 2] overleden. Het vermoeden bestond dat hij met middel x zelf een einde aan zijn leven had gemaakt. [benadeelde 1] , de echtgenote van [naam 2] , verklaarde over de wijze waarop [naam 2] middel x zou hebben verkregen. [benadeelde 1] verklaarde dat [naam 2] het middel haalde in [woonplaats 1] . Hiervoor had hij een consult afgesproken met een vrouw met wie hij in contact was gekomen via de website van de verdachte. Hij had in het consult zijn verhaal verteld. Na het consult had de vrouw hem op een potje gewezen en daarbij gezegd: “Daar staat het". Hierna zou [naam 2] het potje met middel x hebben meegenomen. Dat verdachte en [naam 2] met elkaar hebben gesproken bij verdachte thuis in [woonplaats 1] , vermoedelijk op 25 april 2020, kan worden afgeleid uit verschillende e-mailberichten tussen hen. De vraag is of verdachte, tijdens of na het gesprek of op een ander moment, aan [naam 2] middel x en/of een gebruiksaanwijzing voor het gebruik van middel x heeft verstrekt. Verdachte heeft ter zitting verklaard dat zij het antwoord niet weet op de vraag of zij middel x heeft verstrekt aan [naam 2] . De rechtbank overweegt dat er geen direct bewijs voorhanden is dat verdachte middel x en/of een gebruiksaanwijzing aan [naam 2] heeft verstrekt. Dat dit zou zijn gebeurd zou enkel kunnen volgen uit de verklaring van [benadeelde 1] , die dat weer heeft gehoord van [naam 2] zelf. Naar het oordeel van de rechtbank is deze de auditu-verklaring onvoldoende om te dienen als wettig en overtuigend bewijs dat verdachte middel x of een gebruiksaanwijzing voor het gebruik van dat middel heeft verstrekt aan [naam 2] . Dat er een afspraak heeft plaatsgevonden tussen verdachte en [naam 2] en verdachte, zoals zij zelf in raadkamer van 27 oktober 2021 heeft verklaard, middel x aan andere personen heeft verstrekt, vormt daarvoor onvoldoende steunbewijs. De rechtbank betrekt daarbij dat verdachte vanuit haar werk vaker en al langere tijd (al voor het beschikbaar komen van middel
2. x)gesprekken voerde met mensen over levenseindevraagstukken. De rechtbank zal verdachte vrijspreken van het tenlastegelegde onder feit 2 van parketnummer 01/267877-21. 6.2.2. Bewezenverklaring 6.2.2.1 Parketnummer 01/267877-21, feit 1 Op 15 november 2018 werd [naam 1] in haar woning aangetroffen. Zij bleek overleden te zijn. [naam 1] werd in haar bed aangetroffen. Op haar kussen lag een 'niet reanimeren' verklaring en een brief gericht aan de huisarts. Op het nachtkastje stonden enkele glazen en een leeg potje met de vermelding ‘middel x’. Aan een bureaulamp naast het bed was een zogenaamde selfiestick met daarop een iPhone vastgemaakt. Achterop de iPhone zat een sticker met daarop het verzoek de iPhone te sturen naar de Coöperatie Laatste Wil (hierna: CLW) ter attentie van [medeverdachte 2] te [plaats 1] . In de woning werd een afscheidsbrief aangetroffen die aan de huisarts van [naam 1] was gericht. De brief was ondertekend door [naam 1] . [naam 1] schreef in de brief dat ze middel x had ingenomen met zelfeuthanasie als doel. Het schouwverslag concludeert dat sprake is van een niet natuurlijk overlijden na inname van een chemische stof (middel x). Op 4 juni 2018 om 08:43 uur heeft [naam 1] 20 euro overgemaakt naar de bankrekening van [naam 3] met de omschrijving “dank je wel”. Uit de mailwisseling tussen verdachte en [naam 3] blijkt dat de dag vóór de betaling, dat wil zeggen op 3 juni 2018, e-mails zijn verstuurd door verdachte aan [naam 3] . Op 3 juni 2018 om 11:29 uur mailde verdachte: ‘(…) Heb jij al een betaling ontvangen van [e-mailadres 1] ( [naam 1] ) ? Die is hier afgelopen vrijdag geweest. Ze had het niet helemaal begrepen. Groetjes, [verdachte] ’ Op 3 juni 2018 om 11:51 uur mailde verdachte aan [naam 3] : ‘(…) Ja, ze had de mail wel ontvangen, maar wist er geen raad mee. Ik heb erg op haar in moeten praten om te betalen en een mail met haar adres te sturen. Dus ik wil het even blijven volgen (…)’ Verdachte heeft verklaard dat zij [naam 1] een aantal keer heeft ontmoet. [naam 1] wilde een einde aan haar leven maken en zocht steun; iemand met wie ze erover kon praten. Ze gaf in haar laatste weken aan dat ze het op 14 of 15 november 2018 wilde gaan doen. Verdachte stelde voor om nog één keer met [naam 1] uit eten te gaan. Dat hebben ze gedaan op 13 november 2018. Verdachte had [naam 1] geadviseerd dat ze van de beëindiging (de rechtbank begrijpt: levensbeëindiging) een opname kon maken om uit te sluiten dat nabestaanden behulpzaam zijn geweest. Zij had nog een oude iPhone liggen die ze aan [naam 1] heeft gegeven. Zij heeft [naam 1] verteld dat de telefoon naar de CLW kon worden gestuurd en dat de telefoon dan weer bij verdachte zou komen. Verdachte heeft [medeverdachte 2] van de CLW gevraagd of zij het goed vond dat de telefoon naar haar zou worden opgestuurd. Verdachte heeft verder verklaard dat zij op enig moment pakketjes heeft gegeven aan mensen. Zij wist niet hoeveel pakketjes dat waren. Middel x en domperidon waren aan elkaar gekoppeld. Op basis van de bewijsmiddelen stelt de rechtbank vast dat [naam 3] middel x heeft verstrekt aan [naam 1] . Naar het oordeel van de rechtbank is vast komen te staan dat verdachte in nauwe en bewuste samenwerking met [naam 3] een pakketje met middel x en domperidon heeft geleverd aan [naam 1] , waarna zij met deze middelen een einde aan haar leven heeft gemaakt. Verdachte had contact met [naam 3] over de betaling van [naam 1] en praatte op [naam 1] in, zodat zij aan [naam 3] zou betalen en haar adres zou doorgeven. Verdachte zorgde er daarmee voor dat [naam 3] het middel x en de domperidon ook daadwerkelijk leverde aan [naam 1] . Verdachte was op de hoogte van de zeer concrete doodswens van [naam 1] en leende een iPhone aan haar uit om een opname van de zelfdoding te maken. Aldus komt de rechtbank tot de slotsom dat zij medepleger van [naam 3] is geweest. De rechtbank komt daarmee tot een bewezenverklaring van het tenlastegelegde onder feit 1 van parketnummer 01/267877-21. Uit het dossier blijkt niet dat verdachte in nauwe en bewuste samenwerking met [naam 3] aan [naam 1] andere middelen dan middel x en domperidon en een gebruiksaanwijzing heeft verstrekt. De rechtbank zal verdachte daarom van die onderdelen van het tenlastegelegde vrijspreken. 6.2.2.2 Parketnummer 01/267877-21, feit 3 Verdachte heeft verklaard dat zij op enig moment pakketjes heeft gegeven aan mensen. Zij wist niet hoeveel pakketjes dat waren. Het waren er in ieder geval niet meer dan 100, maar het zouden er wel meer dan 50 kunnen zijn. Middel x en domperidon waren aan elkaar gekoppeld. Verdachte verklaarde dat zij niet besefte dat zij domperidon niet in huis mocht hebben. Na het stopgesprek had verdachte alles verwijderd uit haar huis (de rechtbank begrijpt: pakketjes middel x en domperidon). Na het stopgesprek heeft verdachte misschien nog een enkel pakketje gegeven aan iemand. Verdachte had nog een paar porties van [naam 3] gekregen nadat ze alle middelen uit haar huis had verwijderd. Verdachte leverde ook in gespreksgroepen. Ze had naast [naam 3] geen andere personen bij wie ze middelen inkocht. Naar aanleiding van het overlijden van [naam 2] heeft [verbalisant 1] op 11 november 2020 een (door hem zo genoemd) stopgesprek gevoerd met verdachte. Op 20 juli 2021 is de woning van [naam 3] doorzocht. Daarbij zijn meerdere verpakkingen domperidontabletten aangetroffen. Die verpakkingen zijn beoordeeld door de Inspectie Gezondheidszorg. De verpakkingen bevatten volgens die beoordeling verschillende soorten middelen van telkens 10 mg domperidon per tablet. De producten voldoen aan het begrip geneesmiddel als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder b, van de Geneesmiddelenwet en kunnen daarmee als geneesmiddel worden geclassificeerd. Door de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd is een beoordelingsbevoegdheid gedaan ten aanzien van verdachte. Hieruit volgt dat verdachte niet over enige bevoegdheid beschikt tot het bedrijfsmatig verrichten van activiteiten met een geneesmiddel en/of werkzame stof als bedoeld in de Geneesmiddelenwet en/of met een middel als bedoeld in lijst I of II behorende bij de Opiumwet. Op basis van deze bewijsmiddelen stelt de rechtbank vast dat verdachte zowel voor als na het stopgesprek op 11 november 2020 meerdere pakketjes bestaande uit de combinatie van middel x en domperidon in tabletten van 10 mg heeft afgeleverd aan anderen. Een tablet Domperidon 10 mg is een geneesmiddel. Verdachte had geen vergunning om geneesmiddelen af te leveren. Dat verdachte ook na het stopgesprek op 11 november 2020 pakketjes heeft geleverd volgt uit haar eigen verklaring. Haar latere verklaring bij de politie op 26 januari 2022, inhoudende dat zij na het stopgesprek op 11 november 2020 geen domperidon meer heeft geleverd, maar alleen middel x, vindt de rechtbank niet geloofwaardig. Verdachte verklaart tijdens de raadkamerzitting op 27 oktober 2021 immers dat een pakketje bestaat uit middel x en domperidon en dat zij na het stopgesprek nog enkele pakketjes heeft geleverd. De rechtbank acht het tenlastegelegde onder feit 3 van parketnummer 01/267877-21 daarmee bewezen. Voor het overige onder feit 3 van 01/267877-21 tenlastegelegde spreekt de rechtbank verdachte vrij wegens het ontbreken van voldoende wettig en overtuigend bewijs. 6.2.2.3 Parketnummer 05/238335.22 Inleiding Op 26 april 2013 werd de Coöperatie Laatste Wil (hierna: CLW) opgericht. De CLW bood de gelegenheid aan haar leden om contact met elkaar te zoeken in zogenaamde huiskamergesprekken. In de huiskamergesprekken konden leden met gelijkgestemden praten over door hen gekozen onderwerpen. De huiskamergesprekken werden georganiseerd door leden die hun huis ter beschikking stelden, de zogeheten huiskamergespreksleiders. In juni 2017 kwam uit de ledenorganisatie (de rechtbank begrijpt: de CLW) het bericht dat er een legaal laatstewilmiddel was gevonden. Het bestuur van de CLW was hier ook sinds juni 2017 van op de hoogte. In september 2017 bracht het bestuur van de CLW in een uitzending van Nieuwsuur naar buiten dat zij een laatstewilmiddel hadden ontdekt. Het middel werd aangeduid als ‘middel x’. Na de aankondiging van middel x in Nieuwsuur door de CLW, was sprake van een grote stijging van het aantal leden van de CLW. Middel x kon alleen in grote hoeveelheden worden ingekocht. Het bestuur van de CLW vond het niet wenselijk dat leden van de CLW afzonderlijk over een grote hoeveelheid van het middel zouden beschikken. In het laatste kwartaal van 2017 ontstond het idee om inkoopgroepen te starten om middel x in te kopen, omkleed met veiligheidsmaatregelen, zodat ieder lid de benodigde (de rechtbank begrijpt: dodelijke) hoeveelheid van het middel kon verkrijgen. Per brief van 21 maart 2018 heeft het Openbaar Ministerie de CLW verzocht het initiatief rondom de inkoopgroepen te staken. Dat heeft de CLW vervolgens gedaan. Beoordeling door de rechtbank De rechtbank zal aan het eind van deze paragraaf concluderen dat verdachte zich schuldig heeft gemaakt aan deelname aan een organisatie die tot doel had hulp te bieden bij zelfdoding door het verstrekken van middel x. Alvorens die conclusie te bespreken, zal de rechtbank eerst de bewijsmiddelen vermelden op basis waarvan de rechtbank tot die conclusie is gekomen. Tussendoor zal de rechtbank enkele tussenconclusies trekken. Daarna zal de rechtbank de verschillende onderdelen van de tenlastelegging bespreken. De bewijsmiddelen Aan de hand van het dossier en het onderzoek ter terechtzitting stelt de rechtbank de volgende feiten en omstandigheden vast. Op 24 april 2018 om 17:24 uur mailde een persoon die zich [naam 3] noemde vanaf het e-mailadres [e-mailadres 2] : Hoi [verdachte] , wat aardig dat je dit op jouw website hebt geplaatst. Ik vind het prima zo. Met betrekking tot het veilig bewaren van [middel x] raad ik aan het bestand te lezen dat ik heb toegevoegd aan deze mail. In het kort; bewaar het in een kluis of een luchtdichte container op een koele plaats buiten direct zonlicht. (…) Ik ben nog aan het experimenteren met een pil vorm van [middel x], dit zou het nemen van [middel x] veiliger maken voor bij wanneer er andere aanwezig zijn bij de euthanasie. Het is altijd belangrijk hoe je alles achterlaat, zo dat de mens die jouw lichaam zult vinden, niet per ongeluk zelf vergiftigd raakt door in aanraking te komen met [middel x] (…). Groeten, [naam 3] Het e-mailadres [e-mailadres 2] was in gebruik bij [naam 3] . Op 27 april 2018 om 08:26 uur mailde verdachte vanaf het e-mailadres [e-mailadres 3] : Hoi [naam 3] , Je hebt net de pil van Drion gemaakt. Revolutionair. (…) Je zou het bijna wereldkundig maken, maar dat zullen we maar niet doen. Verkoop je deze ook? Wat gaan ze kosten, potje of zakje met twee pillen? Ik ben wel geïnteresseerd. Gemakkelijker te bewaren en in te nemen Heb je enig idee hoe lang het dan duurt voordat het gaat werken? Hoe lang kun je ze bewaren? Groetjes, [verdachte] Op 27 april 2018 om 15:02 uur mailde verdachte vanaf het e-mailadres [e-mailadres 3] : Hoi [naam 3] , Wat lief van je om de capsules te sturen. (…) Ik kan aan de toxicoloog van de CLW vragen wat de afbreektijd is van en capsule. Hij staat open voor vragen op dit gebied en informatie verschaffen is nog steeds niet strafbaar. Opbergen, koel en donker. In de koelkast? Ik zou wel voorzichtig zijn met delen en aanbieden, zeker nu je het tot pil verwerkt hebt lijkt het mij een andere status te krijgen (juridisch gezien dan). Ik ben geen jurist, maar het voelt zo aan Groetjes, [verdachte] Op 27 april 2018 om 15:14 uur stuurde verdachte de volgende e-mail naar het e-mailadres [e-mailadres 4] van de Coöperatie Laatste Wil: Hoi CLW, Ik ken iemand die het/een middel in een capsule kan doen en het zo veiliger is om in te nemen (en om te bewaren). Kan iemand van onze groep, mogelijk ‘onze’ toxicoloog, aangeven hoe lang een capsule nodig heeft om af te breken. De stof waar ik over spreek heeft de chemische samenstelling (…) en zit dus in een capsule. (dit kan een ‘drionpil’ genoemd worden) Hoelang duurt het dan in deze vorm voordat de dood intreedt? (…) Groetjes, [verdachte] Tussenconclusie van de rechtbank De rechtbank stelt op basis van de bovenstaande e-mails vast dat verdachte en [naam 3] in ieder geval vanaf 24 april 2018 contact hadden over middel x. Verdachte had kennelijk iets op haar website geplaatst en [naam 3] bedankte haar daarvoor. Uit de e-mails van 27 april 2018 blijkt dat verdachte zich er bewust van was dat [naam 3] voorzichtig om diende te gaan met het delen en aanbieden van middel x, zeker nu [naam 3] het middel tot pil had verwerkt. Dit kon volgens verdachte immers leiden tot een andere juridische status. Verdachte zocht vervolgens contact met de CLW om voor [naam 3] nadere informatie in te winnen over onder andere de afbreektijd van het middel. Op 26 mei 2018 om 19:08 uur e-mailde [naam 3] vanaf het e-mailadres [e-mailadres 2] naar verdachte: Hoi [verdachte] . Het was echt heel leuk om je te hebben gezien. Ik wou jouw [sic] nog vertellen dat als ik de [middel x-]pillen verkoopt [sic] jij ook een deel van de winst verdiend [sic]. Ik weet nog niet welke prijs een goede prijs is maar je mag er zeer zeker een deel van hebben. Wat jij eerlijk vind [sic]. Je doet namelijk ook je best met het digitaliseren em [sic] schrijven van instructies etcetera Groetjes, [naam 3] Op 26 mei 2018 om 19:53 uur reageerde verdachte op de voorgaande e-mail: Hoi [naam 3] , Geld vind ik in deze niet zo belangrijk en bij mij leeft er ook een passie om dit voor elkaar te krijgen. Laten we ons focussen op de afhandeling. En kijken hoe we het zo veilig mogelijk gaan doen. Morgen ga ik met die adressen aan de slag. (…) Groetjes, [verdachte] Op 18 juni 2018 om 08:47 uur stuurde verdachte vanaf het e-mailadres [e-mailadres 5] aan [naam 3] : Hoi [naam 3] , ben niet gaan sporten en ben begonnen met de mail en de richtlijn. Kijk ernaar, vul aan, verbeter. Zie het wel retour als je er tijd voor hebt gehad. Kun jij nog een aparte richtlijn maken voor [de rechtbank begrijpt: een laatstewilmiddel, niet zijnde middel x]? Fijne dag Met vriendelijke groet, [verdachte] Bij de bovenstaande e-mail van 18 juni 2018 zijn bijlagen gevoegd, waaronder de bijlage ‘Middel mail 2.docx’ en de ‘richtlijn [middel x].docx’. De bijlage ‘Middel mail 2.docx’ betreft een brief die begint met: “ik heb jullie e-mailadressen ontvangen met de vraag een middel te leveren”. In de brief wordt onder andere uitgelegd wat geleverd kan worden, te weten middel x en een ander laatstewilmiddel. Aan de lezer wordt gevraagd aan te geven welk middel diegene wil en een uitleg gegeven bij de middelen. De brief eindigt met: “Dit gaat overigens geheel buiten de CLW om!” Achter de brief zit een bijlage met een gebruiksinstructie voor middel x. Ook de bijlage ‘richtlijn [middel x].docx’ betreft een brief die begint met “ik heb jullie e-mailadressen ontvangen met de vraag een middel te leveren” en eindigt met: “Dit gaat overigens geheel buiten de CLW om!” Deze brief is qua inhoud grotendeels gelijk aan de brief in de bijlage ‘Middel mail 2’. In de bijlage ‘richtlijn [middel x].docx’ is een opmerking te zien met als auteur: [initialen verdachte] (de rechtbank begrijpt: verdachte), met daarin de vraag ‘Wat versnelt de werking?’. Tussenconclusie van de rechtbank Uit de bovenstaande bewijsmiddelen leidt de rechtbank af dat tussen verdachte en [naam 3] in juni 2018 een samenwerking was ontstaan. Er werd door [naam 3] gesproken over het delen van winst met verdachte, hetgeen logisch verklaarbaar is gezien het feit dat verdachte een bijdrage leverde door het digitaliseren en het schrijven van stukken die zagen op het leveren van middel x. Overigens reageerde verdachte daarop met de opmerking dat zij geld minder belangrijk vindt. Zij gaf aan samen te willen focussen op de afhandeling en kijken hoe ze het zo veilig mogelijk konden doen. Uit de opmerking van verdachte in haar e-mail van 18 juni 2018, dat ze aan de mail en de richtlijn was begonnen en schreef ‘Kijk ernaar, vul aan, verbeter’ leidt de rechtbank af dat verdachte en [naam 3] samenwerkten aan een brief aan potentiële afnemers van ‘middel x’ en een ander laatstewilmiddel. Op 5 oktober 2018 om 12:37 uur mailde verdachte naar [medeverdachte 6] het volgende: Hoi [medeverdachte 6] , Ik heb de 30ste oktober geblokkeerd in mijn agenda voor onze afspraak en dan kijken we later wel hoe, waar en hoe laat. Het is nog steeds mogelijk om via mij te bestellen. Ik hoef daar geen geld voor, de dankbaarheid die ik ondervind is al meer dan genoeg. Maar jij zou het ook zelf kunnen doen, dan geef ik door dat jij een veilige route bent Groetjes, [verdachte] Nadat [medeverdachte 6] dezelfde dag terugmailde dat hij dat een ‘prachtig voorstel’ vond, mailde verdachte naar [medeverdachte 6] op 5 oktober 2018 om 16:05 uur, waarbij [naam 3] in de cc stond opgenomen. In de e-mail schreef verdachte het volgende: Hoi [medeverdachte 6] en [naam 3] , Ik stuur deze mail gelijk door naar [naam 3] , dan weet hij dat jij ook kunt bestellen. Het enige wat je hoeft te doen is emailadressen naar [e-mailadres 2] te sturen en dan wordt een en ander in werking gezet. Verder hoef jij niets te doen. [naam 3] , [medeverdachte 6] is een veilige route voor jouw producten. Groetjes, [verdachte] Tussenconclusie van de rechtbank De rechtbank stelt vast dat uit de bovenstaande bewijsmiddelen blijkt dat [medeverdachte 6] op 5 oktober 2018 door verdachte werd geïntroduceerd bij [naam 3] . Verdachte zei tegen [naam 3] dat [medeverdachte 6] een veilige route voor zijn producten is. Op basis van deze bewijsmiddelen stelt de rechtbank vast dat [medeverdachte 6] omstreeks 5 oktober 2018 onderdeel is geworden van het samenwerkingsverband dat op dat moment al bestond tussen verdachte en [naam 3] . Verdachte, [naam 3] en [medeverdachte 6] werkten daarbij samen om (onder andere) middel x te leveren aan anderen. Op 6 november 2018 om 22:00 uur mailde [naam 6] naar verdachte het volgende: Hallo [verdachte] , Wij zijn deze week gestart met een ‘huiskamerbijeenkomstgroep’. (…) Het is een groep met verschillende achtergronden, redenen en vragen maar de grootste gemene deler is: waar en hoe kunnen wij het middel verkrijgen. Ik heb aangegeven dat ik het weet maar niet zomaar gegevens daarover kan verstrekken. Mijn vraag aan jou is; kun jij mij advies/tips geven hoe ik hen kan adviseren zodat zij zelf de weg kunnen vinden. Ik had gehoopt dat er iemand anders was die dat ook heeft, ook al verder is in dat proces en die een ‘partner in crime’ zou kunnen zijn. (…) Op 7 november 2018 om 08:05 uur mailde verdachte naar [naam 6] , waarbij [naam 3] in de cc was opgenomen. Verdachte schreef het volgende: Hoi [naam 6] , Goed bezig zeg. Zo kom je steeds dichter bij wat je écht wil. Ik begeleid nu ook iemand via mail met vragen in die laatste fase. Zij wil geen persoonlijk contact, maar had wel een aantal vragen. Ik ga [naam 3] vertellen dat hij van jou e-mailadressen kan ontvangen, dan kun jij het zelf regelen. Je vraagt de e-mailadressen en zegt dat je het door zal geven, maar dat je het dan verder loslaat. Is dat oké voor jou? Zodra zij het middel hebben zal je merken: dat de gesprekken anders gaan worden. Ik stuur deze mail cc ook aan [naam 3] , dan is hij op de hoogte. Groetjes, [verdachte] Tussenconclusie van de rechtbank Uit bovenstaande bewijsmiddelen blijkt dat verdachte vragen van deelnemers van een huiskamergroep beantwoordde over het verkrijgen van, naar de rechtbank begrijpt, middel x of een ander laatstewilmiddel. Verdachte bracht die deelnemer en [naam 3] bovendien met elkaar in contact, met als doel, zo leidt de rechtbank af uit de e-mailwisseling, dat [naam 3] de laatstewilmiddelen zou kunnen leveren aan de deelnemers van de huiskamergroep. In de Microsoft Notebook, in het dossier tevens aangeduid als de Microsoft Surface (Laptop), met SVO-nummer [SVO-nummer] /beslagcode [beslagcode] , die in beslag is genomen onder [medeverdachte 1] , zijn chatgesprekken tussen verdachte en een persoon aangeduid als ‘local user’ aangetroffen met daarin verschillende berichten. [medeverdachte 1] was de ‘local user’ in de berichten die op deze computer zijn aangetroffen. In de periode van 16 november 2018 tot en met 18 november 2018 vond het volgende WhatsAppgesprek plaats tussen verdachte ( [telefoonnummer] ) en ‘local user’ ( [medeverdachte 1] ): [telefoonnummer] (verdachte) op 16 november 2018 om 13:45:00 uur Gesprek met politie gehad [telefoonnummer] (verdachte) op 16 november 2018 om 21:36:35 uur Dochter gesproken, patholoog had gezegd dat ze rustig gestorven was. Verder heel gesprek, maar daar zal ik je later wel wat over vertellen. Als je daar meer over wilt weten. Local User op 16 november 2018 om 23:03:32 Graag! (…) [telefoonnummer] (verdachte) op 18 november 2018 om 21:43:19 uur Morgenmiddag even bellen? (…) [telefoonnummer] (verdachte) op 18 november 2018 om 23:15:48 uur Volgens agent was er helemaal geen opname geweest. Local User op 18 november 2018 om 23:16:21 Geloof je dat? Jullie hadden zelfs een proef gedaan … [telefoonnummer] (verdachte) op 18 november 2018 om 23:16:50 uur Er waren wel twee korte filmpjes die al gedelete [sic] waren en die gad [sic] de politie wel baar [sic] bovengekregen (…) [telefoonnummer] (verdachte) op 18 november 2018 om 23:17:55 uur Zullen we morgen even bellen. Het verhaal van de dochter was ook bijzonder. Local User op 18 november 2018 om 23:18:21 uur Prima [verdachte] ! Op 4 januari 2019 vond het volgende WhatsAppgesprek plaats tussen verdachte ( [telefoonnummer] ) en [medeverdachte 1] : [telefoonnummer] (verdachte) op 4 januari 2019 om 11:10:01 uur Kreeg net telefoontje van politie dat ik de IPhone toch terug krijg. Local user op 4 januari 2019 om 11:18:16 uur Ik denk dat het de moeite loont om hem door een deskundige te laten onderzoeken op aanwezigheid van materiaal, zowel geheugen, de opnames, als eventueel volgmateriaal van de recherche. Rekening is voor ons. Groeten, [medeverdachte 1] Verdachte heeft verklaard dat de telefoon die wordt genoemd in het bovenstaande WhatsAppgesprek de telefoon is, die is aangetroffen bij de overleden [naam 1] . Verdachte had [naam 1] geadviseerd dat ze van de beëindiging (de rechtbank begrijpt: levensbeëindiging) een opname kon maken om uit te sluiten dat nabestaanden behulpzaam zijn geweest. Zij had nog een oude iPhone liggen die ze aan [naam 1] had gegeven. Zij heeft [naam 1] verteld dat de telefoon naar de CLW kon worden gestuurd en dat de telefoon dan weer bij verdachte zou komen. Verdachte heeft [medeverdachte 2] van de CLW gevraagd of zij het goed vond dat de telefoon naar haar zou worden opgestuurd. Op 5 en 6 januari 2019 vond het volgende WhatsAppgesprek plaats tussen verdachte en [medeverdachte 1] : [telefoonnummer] (verdachte) op 5 januari 2019 om 15:42:44 uur Weer een geslaagde casus, binnen 20 minuten. Meer details hoor ik morgenavond. Local User op 5 januari 2019 om 18:42:25 uur Top. Ik hoor het graag. Groeten, [medeverdachte 1] (…) [telefoonnummer] (verdachte) op 5 januari 2019 om 20:07:46 uur Deze wel Anoniem, vrouw tussen 80-90 Local User op 6 januari 2019 om 01:08:53 uur Hoorde je het achteraf? [telefoonnummer] (verdachte) op 6 januari 2019 om 09:52:36 uur Een 'collega' CLW belde mij voor wat laatste adviezen, dus ik wist dat het zou gaan gebeuren. Echtgenoot ook 80/90 zo [sic] erbij zijn. Film was niet mogelijk. Wel besproken. Echtgenoot is ook meegenomen met politie, maar vrij snel weer thuis. Tussenconclusie van de rechtbank Uit bovenstaande bewijsmiddelen leidt de rechtbank af dat verdachte met [medeverdachte 1] contact had over, onder andere, [naam 1] . Verdachte had [naam 1] een telefoon geleend, waarmee ze haar zelfdoding kon filmen. De rechtbank stelt vast dat [medeverdachte 1] in ieder geval vanaf 16 november 2018 ervan op de hoogte was dat verdachte betrokken was bij enkele zelfdodingen – verdachte schrijft immers ‘weer’ een geslaagde casus – waaronder de zelfdoding van [naam 1] . Hij was er ook van op de hoogte dat verdachte betrokkenheid had bij de telefoon die bij [naam 1] is aangetroffen. [medeverdachte 1] zei immers: 'Jullie hadden zelfs een proef gedaan ...‘. Op 23 januari 2019 om 14:19 uur mailde verdachte aan [naam 3] : Werk aan de winkel! Oogst van gisterenavond. Groetjes, [verdachte] Het onderwerp van deze e-mail was ‘FWD: 19 Emailadressen voor [naam 3] 23jan2019’. Verdachte stuurde in deze e-mail een e-mail door afkomstig van het e-mailadres ‘[e-mailadres 6]’ met daarin 19 e-mailadressen. Tussenconclusie van de rechtbank Uit bovenstaande e-mail blijkt dat er in januari 2019 door verdachte e-mailadressen werden doorgegeven aan [naam 3] . Op 13 februari 2019 mailde verdachte aan [medeverdachte 6] het volgende bericht: "Beste [medeverdachte 6] , We hebben jullie hulp nodig. Afgelopen jaar hebben veel van jullie de mogelijkheid gekregen om het middel X of Y in uw bezit te krijgen. Dit is dan door [naam 3] geleverd. [naam 3] is eind vorig jaar in meerdere opzichten juridisch in de problemen gekomen en samen met [naam 4] , die als jurist oa meedraaide in de werkgroepen voor de CLW, hebben we dat onheil vooralsnog afdoende weten af te wenden. Maar [naam 3] moet ook een operatie ondergaan die plaatsvindt in een gespecialiseerde kliniek in België maar die niet vergoed wordt door zijn ziektekostenverzekering. (…) [naam 3] wordt nu uit de wind gehouden en [naam 4] heeft de levering gedeeltelijk overgenomen. Heb je nog iemand die het middel ook wil hebben, dan kunt u [naam 4] hiervoor benaderen. Voor het tweede probleem, geld om zijn operatie te bekostigen, vraagt [naam 4] per portie € 100 die in zijn geheel voor de operatie beschikbaar komt. Het is ontroerend hoe graag men dat voor dat doel betaal‘: 'Als iemand ons helpt, helpen wij hem ook.' (…) Alvast bedankt voor uw overweging. Hartelijke groet, [naam 4] en [verdachte] ” Tussenconclusie van de rechtbank Op basis van bovenstaande e-mail stelt de rechtbank vast dat [naam 3] aan het einde van 2018 in juridische problemen was gekomen en daarnaast een operatie nodig had die niet vergoed werd door zijn zorgverzekering. In de e-mail werd aangegeven dat [naam 4] de levering gedeeltelijk over zou nemen van [naam 3] . De prijs van het middel ging daarbij omhoog voor een crowdfundingactie voor de operatie van [naam 3] . De e-mail werd ondertekend door [naam 4] en verdachte. De rechtbank leidt uit het voorgaande af dat in ieder geval vanaf begin 2019 [naam 4] zich bij het bestaande samenwerkingsverband heeft gevoegd, waarbij in afwezigheid van [naam 3] de leveringen van het middel (gedeeltelijk) werden overgenomen door [naam 4] . Op 28 februari 2019 om 19:38 uur mailde [naam 4] ( [e-mailadres 7] ) het volgende: Beste makers ( [naam 5] en [naam 3] ), begeleiders HKG'en ( [verdachte] en [medeverdachte 6] ), en leveranciers ( [naam 4] , [medeverdachte 6] en [verdachte] ) van het middel, Inmiddels schiet ik als een komeet door het streefbedrag ad € 9000 voor de crowdfunding ten behoeve van [naam 3] heen. Op 11 maart zal ik met de 17 porties die dan in Valkenswaard worden geleverd na aftrek van de productiekosten van [naam 3] ad € 750 minstens € 9500 binnen hebben. Ik moet dus naar beneden met de prijs. Moment van bezinning hoe nu verder te gaan. Want ik heb nu al in de pijplijn voor ná de 11-e maart weer minstens 50 stuks bestellingen zitten, voornamelijk aan dan gereed zijnde huiskamergroepen waarvan ik van [medeverdachte 3] de contactpersonen/voorzitters/gastheren of -vrouwen heb doorgekregen. Ik heb inmiddels met [medeverdachte 3] zaterdag een afspraak in [woonplaats 3] om bij te praten, af te stemmen, te beheersen en de scheiding met de CLW goed georganiseerd te houden. ik denk dat het zinvol is over een aantal punten eens eenmalig (we mogen geen informele organisatie worden, want dan pakt mr. Otten ons in de kraag), hopelijk vinden jullie dat ook. Punten van overleg zouden kunnen zijn: - de kostprijs - reiskosten - wel of geen blauwsel? - wel of geen hoofdpijnstillers? - budget opbouwen voor rechtshulp indien plots nodig? - samenspel met huiskamergroepen van de CLW - samenspel met de 5 interviewers van de CLW - keuze van middel X en/of Y - makers en of leveranciers voor verschillende delen van het van Nederland zoeken c.q. organiseren? - leveren aan de mensen die in de eerste 2 inkoopgroepen tegen een teleurstelling aanliepen - en nog andere punten? Ik heb een aantal dagdelen bij [verdachte] verzameld dat in elk geval wij beiden kunnen en bij haar thuis in het centraal gelegen [woonplaats 1] welkom zijn(…) Als jullie dit zinvol vinden, kunnen jullie dan aangeven welke dagdelen van deze serie jullie kunnen? (…) Ik lees graag via de knop "allen beantwoorden", groet van [naam 4] . Op 1 maart 2019 stuurde [naam 4] naar [medeverdachte 6] , [naam 5] , [naam 3] en verdachte de volgende e-mail: Beste mensen, het is gelukt één dagdeel te vinden dat allen kunnen en komen; vrijdagavond 8 maart om 19.30 uur in de werkruimte van [verdachte] , [adres 1] in [woonplaats 1] (…). (…) Zoals al geschreven kom ik morgen op de koffie (letterlijk) bij de coördinator van de coördinatoren van de HKG'en [medeverdachte 3] . Dit om de voorzichtige relatie te onderhouden tussen de wereld van de CLW en de wereld van mensen zoals wij. Want op woensdag 6 maart vind [sic] de vergadering van de coördinatoren van de HKG’en van de CLW plaats, Ik stuur hem de “notitie" met gesprekspunten die ik gisteren rondstuurde. Met groet! [naam 4] In de inbeslaggenomen telefoon van [medeverdachte 6] werd een foto aangetroffen. De foto is gemaakt op 8 maart 2019 om 19:22 uur. Volgens de locatiegegevens van de foto was de telefoon van [medeverdachte 6] op het adres [adres 1] te [woonplaats 1] . Dit is het woonadres van verdachte. Op de foto is een document te zien met de volgende tekst: Bespreekpunten 8 maart 2019 1. Opbouw prijs voor afnemer Kosten bijvoorbeeld per portie € 25 plus reiskostenvergoeding? Nog een opslag voor mogelijke rechtshulp na arrestatie? Lage prijs heeft het gemak van incasso cash (punt 2) 2. Wijze van betalen, aan leveraar en producent Contant of op rekening? 3a. Middel X of ook Y leveren? 3b. Met blauwsel? 3c. Hoe verwijderen als niet gebruikt? 4. Wijze van uitleveren bij huiskamergroep (HKG) Let op: zoveel mogelijk een non-relatie met de CLW vanwege status criminele organisatie. Bijvoorbeeld: leveringsmogelijkheid pas bekend maken in begin tweede HKG en leveren na beëindiging tweede HKG op neutraal advies van een deelnemer? De coördinator zelf krijgt van het coördinatieteam wel vóór de eerste HKG te horen dat er geleverd kan gaan worden en hoe at gaat. 5. Decentrale uitlevering in Nederland? Zoeken naar uitleveraars in die gedeelten van het land waar nog geen uitleveraar is? Nu zijn er bij mijn weten wel voor Brabant incl. Zuid Gelderland (Zaltbommel), Zuid-Holland (Nootdorp), Noord-Holland (Amsterdam)en [sic] Utrecht ( Loosdrecht en Amersfoort) leveraars die in dat deel van het land wonen. 6. Vermijding status criminele organisatie van ons a. Niet te duurzaam