ECLI:NL:RBOVE:2019:3019

RECHTBANK OVERIJSSEL Team Strafrecht Meervoudige kamer Zittingsplaats Zwolle Parketnummer 08-997027-15 (P) Datum vonnis: 22 augustus 2019. Vonnis op tegenspraak in de zaak van de officier van justitie tegen: [verdachte] , geboren op [geboortedatum] 1968 in [geboorteplaats] , wonende aan de [adres 1] , thans verblijvende in het Huis van Bewaring van de PI Alphen a/d Rijn. 1Het onderzoek op de terechtzitting Dit vonnis is gewezen naar aanleiding van het onderzoek op de openbare terechtzittingen van 27 november 2017 en van 4, 8 en 9 juli 2019. De rechtbank heeft kennisgenomen van de vordering van de officier van justitie, C.F. van Drumpt, en van hetgeen naar voren is gebracht door de verdachte en zijn raadslieden mr. S. ten Doesschate en mr. Dudok van Heel, beiden verbonden aan Sjöcrona-Van Stigt Advocaten te Rotterdam. 2De tenlastelegging De verdenking komt er - na wijziging van de tenlastelegging - kort en zakelijk weergegeven - op neer dat verdachte: feit 1: in de periode van 1 december 2013 tot 30 maart 2014 feitelijk leiding heeft gegeven aan het door zijn onderneming, [bedrijf 1 verdachte ] ., valselijk opmaken van een drietal zogenoemde biotickets. feit 2: zich in de periode van 1 januari 2012 tot en met 31 december 2016 schuldig heeft gemaakt aan het medeplegen van gewoontewitwassen. feit 3: in de periode van 1 januari 2012 tot en met 31 december 2016 zich schuldig heeft gemaakt aan het medeplegen van valsheid in geschrift door facturen en leenovereenkomsten vals op te (laten) maken en deze stukken te (doen) gebruiken onder meer door opname in bedrijfsadministraties. Voluit luidt de – gewijzigde – tenlastelegging aan verdachte, dat: 1 [bedrijf 1 verdachte ] in de periode van 1 december 2013 tot 30 maart 2014 te Kampen, althans in Nederland, tezamen en in vereniging met een of meer anderen, althans alleen, drie biotickets, althans een of meer bioticket(

1. s)- zijnde (een) geschrift(
2. en)dat/die bestemd was/waren om tot bewijs van enig feit te dienen -, valselijk heeft opgemaakt en/of heeft vervalst, zulks (telkens) met het oogmerk om dat/die geschrift(
3. en)als echt en onvervalst te gebruiken en/of door een of meer andere(
4. n)te doen gebruiken, immers heeft [bedrijf 1 verdachte ] al dan niet tezamen en in vereniging met haar mededader(s), in strijd met de waarheid op  het bioticket van [bedrijf 1 verdachte ] . en [bedrijf 1] d.d. 02 december 2013 (DOC-088, p. 6140) verklaard en/of laten verklaren dat zij 1.090.900 liter biobrandstof ten behoeve van wegvoertuigen en mobiele machines in 2013 op de Nederlandse markt had gebracht, en/of  het bioticket van [bedrijf 1 verdachte ] . en [bedrijf 2] d.d. 11 februari 2014 (DOC-092, p. 6144) verklaard en/of laten verklaren dat zij 4.500.000 liter biobrandstof ten behoeve van wegvoertuigen en mobiele machines in 2014 op de Nederlandse markt had gebracht, en/of  het bioticket van [bedrijf 1 verdachte ] . en [bedrijf 3] d.d. 15 maart 2014 (DOC-095, p. 6149) verklaard en/of laten verklaren dat zij 3.000.000 liter biobrandstof ten behoeve van wegvoertuigen en mobiele machines in 2014 op de Nederlandse markt had gebracht, zulks, terwijl hij, verdachte, al dan niet tezamen en in vereniging met een of meer ander(en), tot bovenomschreven strafba(a)r(
5. e)feit(
6. en)opdracht heeft/hebben gegeven, dan wel feitelijke leiding heeft/hebben gegeven aan bovenomschreven verboden gedraging(en); 2. hij op één of meer tijdstip(pen) in of omstreeks de periode vanaf 01 januari 2012 tot en met 31 december 2016, te Kampen, althans in Nederland, en/of in Bonaire en/of elders buiten Nederland, tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen, van het plegen van witwassen een gewoonte heeft/hebben gemaakt, immers heeft/hebben hij en/of zijn mededader(
7. s)van een of meer voorwerp(en), te weten (onder meer) (sub
8. a) een of meer geldbedragen, (tot een totaalbedrag van ongeveer 3 miljoen euro: [bedrijf 5] , ORCO bankrekeningen en contanten) althans van enig voorwerp de werkelijke aard en/of herkomst en/of vindplaats en/of vervreemding en/of de verplaatsing, verborgen en/of verhuld en/of verborgen en/of verhuld wie de rechthebbende(
9. n)op bovenomschreven voorwerp(
10. en)was of wie bovenomschreven voorwerp(
11. en)voorhanden heeft/hebben gehad; en/of (sub
12. b)heeft/hebben hij en/of zijn mededader(
13. s) een of meer geldbedragen, (tot een totaalbedrag van ongeveer 3 miljoen euro: [bedrijf 5] , ORCO bankrekeningen) en/of  de woning en/of bedrijfsruimte gelegen aan [adres 2] ), en/of  de woning gelegen aan [adres 3] , en/of  het appartement ( [naam 1] ) gelegen aan [adres 4] , en/of  het appartement ( [naam 2] ) gelegen aan [adres 5] , en/of  het appartement ( [naam 3] ) gelegen aan [adres 6] , en/of  de woning gelegen aan [adres 7] , en/of althans enig voorwerp, verworven en/of voorhanden heeft (gehad) en/of heeft overgedragen en/of heeft omgezet en/of van bovenomschreven voorwerp(
14. en)gebruik heeft gemaakt, terwijl hij, verdachte, en/of zijn medeverdachte(
15. n)wist(en), dat/die gelden en/of voorwerp(
16. en)en/of woningen - onmiddellijk of middellijk - (deels) afkomstig was/waren uit enig misdrijf. 3 hij in of omstreeks de periode vanaf 01 januari 2012 tot en met 31 december 2016, te Kampen en/of Ermelo althans in Nederland en/of Bonaire en/of elders buiten Nederland, tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen, meermalen, althans eenmaal,  een of meer TTC factu(u)ren en/of facturen van [bedrijf 4] , en/of  een of meer leenovereenkomst(en), en/of  de bedrijfsadministratie van [bedrijf 4] en/of [bedrijf 5] , zijnde (een) geschrift(en), dat/die bestemd was/waren om tot bewijs van enig feit te dienen -, valselijk heeft opgemaakt en/of heeft vervalst, zulks (telkens) met het oogmerk om dat/die geschrift(
17. en)als echt en onvervalst te gebruiken en/of door een of meer andere(
18. n)te doen gebruiken, immers heeft hij al dan niet tezamen en in vereniging met zijn mededader(s), in strijd met de waarheid, op een (grote) hoeveelheid facturen vermeld en/of doen vermelden dat er diensten geleverd zijn, terwijl er niet of slechts deels diensten werden geleverd, en/of dat er kosten zijn gemaakt, althans op (onder meer) op de factuur  van [bedrijf 6] aan [bedrijf 7] d.d. 31 mei 2012 (Doc-328, p. 7213), vermeld en/of doen vermelden dat er in mei 2012 dertig containers zijn gereinigd, en/of  van [bedrijf 6] aan [bedrijf 8] d.d. 14 juni 2012 (Doc-351, p. 9211), vermeld en/of doen vermelden dat er in juni 2012 zevenentwintig containers zijn gereinigd, en/of  van [bedrijf 6] aan [bedrijf 9] d.d. 2 februari 2015 (Doc-386, p. 7269), vermeld en/of doen vermelden dat er 2,040.381 MT isotanks zijn gereinigd en/of geïnspecteerd, en/of  van [bedrijf 6] aan [bedrijf 10] d.d. 7 januari 2016 (Doc 751, p. 9211), vermeld en/of doen vermelden dat er EUR 244.000 courage-kosten zijn gemaakt, en/of  van [bedrijf 4] aan [bedrijf 5] d.d. 11 maart 2015 (Doc-032, p. 6092), vermeld en/of doen vermelden dat er voorbereidingskosten 2014 inzake [bedrijf 11] ter hoogte van EUR 25.000 zijn gemaakt, en/of  van [bedrijf 4] aan [bedrijf 12] d.d. 27 oktober 2015 (Doc-294, p. 7094), vermeld en/of doen vermelden dat er provisiekosten voor 126.380 kilogram in week 2015-43 zijn gemaakt, en/of op twee, althans één of meer leenovereenkomst(en):  d.d. 16 april 2012 (DOC-305, p. 7162) vermeld en/of doen vermelden dat [bedrijf 8] op 16 april 2012 357.000 EUR aan [verdachte] uitleent en/of dat [verdachte] daartoe de overeenkomst op 16 april 2012 heeft getekend, en/of  d.d. 8 juli 2012 (DOC-248, p. 6519) vermeld en/of doen vermelden dat [bedrijf 8] op 8 juli 2012 820.000 EUR aan [verdachte] uitleent en/of dat [verdachte] daartoe de overeenkomst op 8 juli 2012 heeft getekend, en/of immers heeft hij voornoemde facturen en/of leenovereenkomsten (deels) (laten) opnemen en/of opgenomen in de bedrijfsadministratie van [bedrijf 4] en/of [bedrijf 5] en/of heeft hij toen en aldaar, tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen, meermalen, althans eenmaal, opzettelijk gebruik gemaakt van die valse en/of vervalste factu(u)r(
19. en)en/of die valse en/of vervalste leenovereenkomst(en), zijnde geschriften die bestemd zijn om tot bewijs van enig feit te dienen, bestaande dat gebruikmaken hierin (onder meer) dat  voornoemd(
20. e)valse en/of vervalste factu(u)r(
21. en)en/of leenovereenkomst(
22. en)aan één of meer accountant(
23. s)en/of werknemers van accountantskantoor [naam 4] en/of [naam 5] , althans aan een of meer accountants, en/ of één of meer inspecteur(
24. s)van de belastingdienst zijn getoond en/of overgelegd en/of verstuurd en/of zijn opgenomen in de bedrijfsadministratie van [bedrijf 4] en/of [bedrijf 5] en/of  voornoemde valse of vervalste factu(u)r(
25. en)is/zijn verzonden naar die [bedrijf 7] en/of [bedrijf 8] en/of [bedrijf 9] en/of [bedrijf 10] en/of [bedrijf 5] . Opmerking rechtbank: In de gewijzigde tenlastelegging staat bij feit 2 als pleegperiode vermeld: ‘vanaf 01 januari 2012 tot en met ‘heden’. Gelet op de mededeling van de officier van justitie ter terechtzitting dat het uitdrukkelijk de bedoeling is dat (in het onderzoek Kleisteen 2) feiten worden ten laste gelegd die zien op het onderzoek over periode van 1 januari 2012 tot en met 31 december 2016 - zoals ook vermeld bij feit 3 - heeft de rechtbank ten aanzien van feit 2 de pleegperiode aldus gecorrigeerd. Daarnaast staat in de gewijzigde tenlastelegging bij de onroerende goederen [onroerend goed 1] , terwijl dit blijkens het dossier moet zijn: [onroerend goed 2] en bij de leenovereenkomst met de aanduiding DOC-248 als datum ‘18 juli 2012’ terwijl dit blijkens het dossier moet zijn ‘8 juli 2012’. De rechtbank merkt de hierboven genoemde onjuiste aanduidingen aan als kennelijke verschrijvingen en leest ze als verbeterd in de eveneens hiervoor aangegeven zin. De verdachte is hierdoor niet geschaad in zijn verdediging. 3De voorvragen De geldigheid van de dagvaarding, met betrekking tot feit 2 (Kleisteen 2) De verdediging heeft aangevoerd dat de tenlastelegging ten aanzien van feit 2 onduidelijk is en innerlijk tegenstrijdig, en dat de dagvaarding om die reden (partieel) nietig moet worden verklaard. Niet duidelijk is uit welke onderdelen het geldbedrag van drie miljoen euro, zoals genoemd in de gewijzigde tenlastelegging, is opgebouwd, waardoor het voor verdachte onduidelijk is waartegen hij zich moet verweren. Het lijkt er bovendien op dat aan verdachte twee keer hetzelfde wordt verweten. De aanschafwaarde van onroerende goederen maakt, zo lijkt het, deel uit van het ten laste gelegde witgewassen geldbedrag. Het witwassen van onroerende goederen is echter ook afzonderlijk ten laste gelegd. De officier van justitie heeft aangevoerd dat het in de (gewijzigde) tenlastelegging opgenomen bedrag van drie miljoen euro voldoende aansluiting vindt bij de (som van
26. de)bedragen van de geldstromen die uit het dossier naar voren komen. De officier van justitie heeft er voorts op gewezen dat de strafbare gedragingen alternatief ten laste zijn gelegd. Daarbij komt nog dat [verdachte] het bedrag van drie miljoen euro zelf heeft genoemd in zijn bekennende verklaring. Van enige onduidelijkheid bij verdachte kan daarom geen sprake zijn. Naar oordeel van de rechtbank is er sprake van een geldige dagvaarding. De aan verdachte verweten, alternatief ten laste gelegde, handelingen zijn in de (gewijzigde) tenlastelegging voldoende geconcretiseerd. Behalve de gedragingen en een nadere omschrijving daarvan bevat de tenlastelegging de pleegperiode waarin en de locatie waar de feiten zouden zijn begaan. Het ten laste gelegde hangt bovendien voldoende samen met de inhoud van het dossier. De rechtbank is van oordeel dat de dagvaarding daarmee voldoet aan de vereisten die in artikel 261 Sv zijn gesteld. De ontvankelijkheid van het openbaar ministerie ten aanzien van feit 1 (Kleisteen 1): De verdediging heeft voorts betoogd dat het openbaar ministerie niet-ontvankelijk moet worden verklaard in de strafvervolging van verdachte omdat voor een - eventuele - sanctionering van het feit niet de strafrechtelijke, maar de bestuursrechtelijke weg had moeten worden bewandeld. De verdediging heeft gewezen op het juridisch kader inzake de handhaving van regelgeving ten aanzien van de handel in biotickets, te weten de bepalingen in de Wet Milieubeheer (hierna: Wm), de artikelen 3 en 4 van het Besluit hernieuwbare energie vervoer (hierna Bhev; vervallen m.i.v. 1 januari 2015) en het ‘Handhavingskader hernieuwbare energie in de vervoersector’, hierna ook “het Handhavingskader”. Ten aanzien van de handel in biotickets was gedurende de ten laste gelegde periode het ‘Handhavingskader hernieuwbare energie in de vervoersector’ van toepassing. Op grond van de beginselen van een behoorlijke procesorde was en is het Openbaar Ministerie gehouden om overeenkomstig dat handhavingskader te handelen. In die regels staat dat het uitgeven van teveel biotickets wordt beschouwd als een (kern-)overtreding, die met een bestuurlijke sanctie wordt afgedaan. In het proces-verbaal van bevindingen van 7 december 2015 (AMB-009) waarin de (vijf) redenen worden genoemd die hebben geleid tot het doen van aangifte wordt, volgens de verdediging, een onjuiste weergave van de werkelijkheid geschetst. Bij verdachte was op geen enkel moment sprake van opzet op overtreding van de regelgeving. Nu geen sprake is van ernstige omissies en/of fraude, en bovendien in strijd met de Wm, Bhev en het Handhavingskader geen overleg heeft plaatsgevonden tussen de Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) en het Openbaar Ministerie over de aangifte, is gehandeld in strijd met de beginselen van een behoorlijke procesorde. De officier van justitie heeft betoogd dat in het Handhavingskader als uitgangspunt voor handhaving uitdrukkelijk is gekozen voor zówel bestuursrechtelijke handhaving als, in het geval van fraude, strafrechtelijke handhaving. Uit het proces-verbaal van 7 december 2015 (AMB-009) blijkt dat (wel degelijk) overleg heeft plaatsgevonden tussen de NEa en de inlichtingen- en opsporingsdienst van de ILT, op 8 oktober 2015. Uit dit proces-verbaal blijkt voorts dat ten aanzien van [bedrijf 1 verdachte ] . sprake was van een uitzonderlijke situatie. Er is geen reden om te twijfelen aan de door de NEa opgegeven (vijf) redenen voor het doen van aangifte. De rechtbank overweegt op dit punt als volgt. Op 24 juni 2011 heeft de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu een brief aan de Tweede Kamer gezonden, met als bijlage het ‘Handhavingskader hernieuwbare energie in de vervoerssector’, om de Kamer te informeren over de wijze waarop aan het toezicht en de handhaving van de wet- en regelgeving ter implementatie van de Europese richtlijnen op het gebied van hernieuwbare energiebronnen en schone en energiezuinige voertuigen zou worden vormgegeven. Hieruit blijkt het volgende. In april en mei 2011 zijn het Besluit en de Regeling hernieuwbare energie vervoer en het Besluit en de Regeling brandstoffen luchtkwaliteit gepubliceerd. Als toezichthouder op biobrandstoffen en voor bestuursrechtelijke handhaving van de wet- en regelgeving is de Nederlandse Emissieautoriteit aangewezen. Om de doelstellingen te realiseren zijn verplichtingen opgelegd aan bedrijven ten aanzien van de inzet van hernieuwbare energie in de vervoersector en de reductie van broeikasemissies. Naast de levering van voldoende biobrandstoffen kan een bedrijf aan haar verplichtingen voldoen door prestaties van andere bedrijven over te nemen via het aankopen van ‘biotickets’. Bedrijven dienen in een biobrandstoffenbalans en een rapportage hun gegevens te registreren zoals voorraden en leveringen van biobrandstoffen, en de aan- en verkoop van biotickets. In het Handhavingskader wordt een aantal ‘kernovertredingen’ opgesomd (pagina 7) onder meer: omissies in biobrandstoffenbalans, rapportage en/of handel in biotickets waar het bedrijf voordeel uit geniet. Tegen dergelijke kernovertredingen zal de NEa altijd optreden door middel van (de rechtbank begrijpt: bestuursrechtelijke) sancties. Het toezicht is ‘retrospectief van aard’ en zal gebaseerd zijn op steekproeven. Bij geconstateerde afwijkingen vindt compensatie achteraf plaats. De strafrechtelijke handhaving is de verantwoordelijkheid van het Openbaar Ministerie, zo staat vermeld. In het geval er ernstige omissies, zoals fraude, worden geconstateerd, kan de NEa aangifte doen bij het Openbaar Ministerie. Hierover gaat de NEa in overleg met het Openbaar Ministerie. Hoewel blijkens de tekst van het Handhavingskader de bedoeling van de wetgever is dat het toezicht en de handhaving in beginsel door de Nederlandse Emissieautoriteit wordt uitgeoefend, is derhalve uitdrukkelijk rekening gehouden met de mogelijkheid dat in het geval van een verdenking van fraude aangifte wordt gedaan en de zaak wordt overgedragen aan het Openbaar Ministerie. In een proces-verbaal van bevindingen van 7 december 2015 (AMB-009) doet de ILT verslag van overleg tussen de NEa en inspecteurs van de Inspectie Leefomgeving en Transport, naar aanleiding van de reeds ingediende aangifte. Uit dat proces-verbaal blijkt dat [bedrijf 1 verdachte ] . (hierna ook: [bedrijf 1 verdachte ] ) in 2014 veel meer biotickets heeft verkocht dan was toegestaan, en voorts dat anticiperen op toekomstige rechten weliswaar buiten het zichtveld van de NEa bleef – aangezien de gegevens van registratieplichtigen pas bekend worden na afloop van een kalenderjaar – maar dat een dergelijk anticiperen in de wet- en regelgeving uitdrukkelijk niet is toegestaan. De NEa besloot in 2015 aangifte te doen omdat - verkort weergegeven - : in dit geval het opleggen van een compensatiemaatregel geen doel zou treffen omdat [bedrijf 1 verdachte ] aan zo’n maatregel niet zou kunnen voldoen, gelet op de omvang van de overschrijding; verdachte tijdens een verhoor in november 2014 niet kenbaar heeft gemaakt dat hij - na het geconstateerde en besproken tekort over 2013 - over 2014 (opnieuw) meer biotickets had verkocht dan toegestaan; de NEa geen bevoegdheid heeft om bij een vermoeden van valsheid in geschrift strafrechtelijk of bestuursrechtelijk op te treden; e NEa een overschrijding van de hier aan de orde zijnde omvang nog nooit had waargenomen; de NEa actief voorlichting had gegeven over de van toepassing zijnde regelgeving en de wijze waarop geadministreerd moet worden. De rechtbank is van oordeel dat de NEa, gelet op de hiervoor weergegeven redenen en bezien in het licht van het dossier, in redelijkheid kon komen tot het oordeel dat er voldoende aanleiding was om aangifte te doen van frauduleus handelen, in de vorm van valsheid in geschrift en dat op basis daarvan het Openbaar Ministerie (hierna ook: OM) vrij stond om over te gaan tot strafvervolging na overleg tussen de NEa en het OM. Van schending van enig beginsel van een behoorlijke procesorde is naar het oordeel van de rechtbank niet gebleken, zodat de stellingen van de verdediging op dit punt niet in de weg staan aan het instellen van strafrechtelijke vervolging. Het openbaar ministerie is daarom in zoverre ontvankelijk in de vervolging van verdachte. Ten aanzien van feit 2 (Kleisteen 2): De verdediging heeft ook ten aanzien van dit feit aangevoerd dat het openbaar ministerie niet-ontvankelijk moet worden verklaard in de vervolging van verdachte (onderzoek Kleisteen 2), omdat uit de artikelen 243 lid 2 en 255 van het Wetboek van Strafvordering (hierna ook: Sv) volgt dat indien aan een verdachte ter zake van strafbare gedragingen een bestuurlijke boete wordt opgelegd een dergelijke beslissing als een kennisgeving van niet verdere vervolging moet/kan worden beschouwd. Het desondanks vervolgen van de verdachte leidt tot schending van de rechtsbeginselen ‘ne bis in idem’, ‘una via’, en ‘nemo debet bis vexari’. Aan de [bedrijf 2 verdachte ] (hierna [bedrijf 2 verdachte ] ) werd op 4 oktober 2018 een ‘Kennisgeving van een voornemen tot het opleggen van een vergrijpboete VPb 2014 uitgereikt en op 1 november 2018 een ‘mededeling opleggen vergrijpboete’ over de jaren 2012, 2013, 2014 en 2015. Daarnaast zijn aan zowel verdachte [verdachte] als aan zijn holding recent, in april 2019, bestuurlijke boetes opgelegd op grond van de artikel 67 van de Algemene Wet inzake Rijksbelastingen (hierna ook: AWR), ter zake het opzettelijk indienen van onjuiste belastingaangiften. Het gaat hier om sancties in verband met dezelfde soort feiten als het feitencomplex in onderhavige strafzaak. Dit blijkt onder meer uit de vier ‘correctieposten’ in verband waarmee de fiscale boetes zijn opgelegd. Ter nadere onderbouwing van het verweer hebben de raadslieden nog gewezen op het arrest van de Hoge Raad van 1 februari 2011 (HR:2011:BM9102), handelend over artikel 4 lid 1 van het zevende protocol van het EVRM en een arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens van 6 juni 2019, in de zaak [zaak] . De officier van justitie heeft aangevoerd dat het feit dat tegen een verdachte sprake is van bestuursrechtelijke beboeting ter zake van fiscale feiten niet per sé met zich brengt dat het openbaar ministerie niet-ontvankelijk is in de strafvervolging tegen een verdachte. Van een schending van het ne bis in idem beginsel, dan wel een ander door de verdediging in dit verband genoemd rechtsbeginsel, is hier geen sprake nu het in onderhavige procedure gaat om andere feiten dan die, waarvoor fiscale boetes zijn opgelegd. De rechtbank overweegt dienaangaande als volgt. Voor de beoordeling van de vraag of vervolging in strijd is met de artikelen 243 lid 2 Sv en 255 Sv zijn van belang de criteria van de Hoge Raad ten aanzien van de vraag of er al dan niet sprake is van “hetzelfde feit” in de zin van het bepaalde in artikel 68 van het Wetboek van Strafrecht (Sr). Die criteria zijn gebaseerd op jurisprudentie van het Europese Hof en uiteengezet in - onder meer - het arrest van de HR d.d. 1 februari 2011 (ECLI:NL:HR:2011:BM9102). Uit deze jurisprudentie volgt dat de rechter, in een situatie waarop artikel 68 Sr ziet, de in de beide tenlasteleggingen omschreven verwijten (..) dient te vergelijken en bij die toetsing als ‘relevante vergelijkingsfactoren’ dient te betrekken: de juridische aard van de feiten en de gedraging van de verdachte. Vuistregel bij de beoordeling is dat een aanzienlijk verschil in juridische aard van de feiten en/of in de gedragingen tot de slotsom kan leiden dat geen sprake is van ‘hetzelfde feit’ in de zin van artikel 68 Sr. De rechtbank volgt de verdediging in haar betoog voor zover het zou gaan om vervolging ter zake van (fiscale) delicten die zich in dezelfde periode hebben voorgedaan als de periode waarop de opgelegde vergrijpboetes betrekking zouden hebben. Aan verdachte worden evenwel geen fiscale delicten ten laste gelegd, maar valsheid in geschrift en (gewoonte-) witwassen. Dat betreft strafbare feiten van een andere aard en strekking dan fiscale delicten. Het (beschermd) belang waarop de anti-witwasbepalingen zien is de integriteit van het financiële en economische verkeer, door tegen te gaan dat aan de opbrengst van misdrijven een schijnbaar legale herkomst wordt verschaft. Ten aanzien van valsheid in geschrift is dat belang het maatschappelijk vertrouwen dat in de echtheid van officiële documenten moet kunnen worden gesteld. Het beschermd belang en de strekking van strafrechtelijke bepalingen in de AWR zijn gelegen in het door de overheid over voldoende middelen kunnen beschikken voor de vervulling van zijn taken. De artikelen 68 en 69 AWR strekken primair ertoe schending van gemeenschapsbelangen door de niet-naleving van de belastingwetgeving tegen te gaan. Deze bepalingen strekken zich dan ook slechts uit tot die gedragingen, waaruit nadeel voor de fiscus kan ontstaan. Gelet op het voorgaande is de rechtbank van oordeel dat geen sprake is van een schending van de door de verdediging opgeworpen (rechts-)beginselen ‘ne bis in idem’, ‘una via’, en ‘nemo debet bis vexari’ of een ander beginsel van behoorlijke procesorde, zoals het vertrouwensbeginsel, het gelijkheidsbeginsel of het beginsel van een redelijke belangenafweging. De rechtbank verwerpt daarom ook dit verweer. De rechtbank heeft - ook voor het overige - vastgesteld dat de dagvaarding geldig is, dat zij bevoegd is tot kennisneming van deze zaak, dat de officier van justitie ontvankelijk is in de vervolging en dat er geen redenen zijn voor schorsing van de vervolging. 4De bewijsoverwegingen 4.1 Inleiding Feit 1 (Kleisteen 1): In augustus 2015 start de ILT-lOD met een opsporingsonderzoek onder de naam ‘Kleisteen’ in verband met een aangifte van de Nederlandse Emissieautoriteit. Het onderzoek richt zich op de gang van zaken rond door [bedrijf 1 verdachte ] . gedreven handel in biotickets, waarbij, mogelijk, niet werd voldaan aan de regelgeving gesteld in het Besluit hernieuwbare energie vervoer. Feit 2 en 3 (Kleisteen 2): Op 3 november 2015 vinden doorzoekingen plaats in de woning van de verdachten [verdachte] en [medeverdachte 1] en in bedrijfspanden van de [bedrijf 2 verdachte ] waaronder de panden van [bedrijf 1 verdachte ] . en [bedrijf 13] In de woning worden op diverse plaatsen grote bedragen aan contant geld aangetroffen. Tijdens de doorzoekingen zijn administratieve bescheiden, waaronder vele facturen en enkele leenovereenkomsten, inbeslaggenomen. Tevens zijn bankafschriften en bankpassen van bankrekeningen, op naam van verdachte [verdachte] en een aan hem gelieerde vennootschap, op Bonaire aangetroffen en inbeslaggenomen. Gedurende het onderzoek (hierna: onderzoek Kleisteen 2) rijst het vermoeden dat sprake is van drie vormen van ‘verdienmodellen’ om - met gebruikmaking van rechtspersonen, en (mogelijk) in samenwerking met personeel van de [bedrijf 2 verdachte ] - geld te onttrekken aan bedrijven van de holding en dat geld vervolgens aan te wenden voor privédoeleinden. 4.2 Het standpunt van de officier van justitie Ten aanzien van feit 1 (Kleisteen 1): De officier van justitie heeft gevorderd dat verdachte wordt veroordeeld ter zake van het onder 1 ten laste gelegde feitelijk leidinggeven aan het door het [bedrijf 1 verdachte ] medeplegen van valsheid in geschrift, door het uitgeven van een drietal biotickets in de periode van 1 december 2013 – 30 maart 2014. Ten aanzien van feit 2 en 3 (Kleisteen 2): De officier van justitie heeft daarnaast gevorderd dat verdachte wordt veroordeeld ter zake van het onder 2 ten laste gelegde medeplegen van (gewoonte-) witwassen en het onder 3 ten laste gelegde medeplegen van valsheid in geschrift, door het valselijk opmaken van leenovereenkomsten alsook facturen op naam van verschillende rechtspersonen, en door van die leenovereenkomsten en facturen ook gebruik te maken. 4.3 Het standpunt van de verdediging Ten aanzien van feit 1 (Kleisteen 1): De verdediging heeft vrijspraak van het onder 1 ten laste gelegde bepleit. Bij verdachte was geen sprake van opzet op de valsheid – minst genomen in de zin van voorwaardelijk opzet – en evenmin van een oogmerk om de geschriften als echt en onvervalst te gebruiken. Ten aanzien van het opzet op valselijk opmaken: Uit het dossier en de verklaringen van verdachte, blijkt dat verdachte meende dat de verplichte, letterlijke (standaard-)tekst op de door hem verkochte biotickets ‘op de markt gebracht’ voor op hem rustende verplichtingen niet méér betekende dan dat de op die biotickets vermelde hoeveelheid biobrandstof in dat bewuste jaar op de markt ‘zou worden gezet’. Verdachte heeft deze overtuiging ook mogen betrekken uit de informatie die hij kreeg van zijn compliance medewerker, [naam 6] en zijn broker, [bedrijf 14] . Uit informatie van de Nederlandse Emissieautoriteit ten aanzien van de handhaving van de regelgeving blijkt bovendien dat het in 2012 - 2014 gangbaar was om tekorten op de biobrandstoffenbalans later recht te trekken door compensatieverplichtingen op te leggen aan een bedrijf. Ten aanzien van het oogmerk tot misleiding: Bij verdachte was geen sprake van een oogmerk in de zin van doelbewustheid - ook niet in de vorm van een zekerheids- of noodzakelijkheidsbewustzijn - met betrekking tot het gebruiken of doen gebruiken van enig (vals of vervalst) geschrift als onvervalst. Ten tijde van het ten laste gelegde handelen was verdachte in de veronderstelling dat hij op gangbare wijze handelde. De broker, [bedrijf 14] , wekte bovendien de indruk dat de potentiële kopers op de hoogte waren van, en akkoord waren met, ‘up front verkoop’ van biotickets. Van een oogmerk bij verdachte om derden te misleiden was geen sprake. Voorwaardelijk verzoek tot het horen van een getuige (feit 1, Kleisteen 1): De verdediging heeft ter terechtzitting een voorwaardelijk verzoek gedaan tot het horen van de getuige [getuige 1] . Genoemde getuige, eigenaar van het bedrijf [bedrijf 15] te [plaats 1] , zou in 2014 met zijn wagenparkmanager bij verdachte op bezoek zijn geweest, om te praten over de mogelijkheid zijn gehele wagenpark (500 tot 600 vrachtwagens) op biodiesel/ B100 te laten rijden. De verdediging wenst de getuige te horen om het verweer, dat bij verdachte - toen hij de biotickets verkocht - geen sprake was van opzet op misleiding van derden, nader te kunnen onderbouwen, aldus de raadsvrouw. De rechtbank overweegt als volgt. Daargelaten het feit dat het verzoek tot horen van de getuige eerst in een erg laat stadium is gedaan - geruime tijd nádat een regiezitting heeft plaatsgevonden - en niet valt in te zien waarom dat niet eerder had gekund, is de rechtbank van oordeel dat van een noodzaak tot het horen van de getuige niet is gebleken. De enkele stelling dat de getuige mogelijk kan verklaren over een gesprek dat hij in 2014 met verdachte zou hebben gevoerd in het kader van de handel in biotickets, acht de rechtbank daarvoor onvoldoende. Aan een dergelijk oriënterend gesprek kan immers niet met een redelijke mate van zekerheid de verwachting worden ontleend dat [bedrijf 1 verdachte ] in dat jaar meer biodiesel op de Nederlandse (vervoers-)markt zou kunnen brengen dan zij deed voor het eigen gebruik. De rechtbank acht het verzoek tegen die achtergrond dan ook onvoldoende onderbouwd en wijst het daarom verzoek af. Ten aanzien van de feiten 2 en 3 (Kleisteen 2): De raadsman heeft vrijspraak van de onder 2 en 3 ten laste gelegde feiten bepleit. Daartoe zijn de volgende, hieronder verkort weergegeven, verweren gevoerd: A) geen sprake van een gronddelict voor witwassen. Verdachte dient van (gewoonte)witwassen te worden vrijgesproken, omdat uit het dossier niet blijkt dat sprake is van geldbedragen verkregen uit een ‘gronddelict’, dat wil zeggen een delict, begaan voorafgaand aan het plegen van de ten laste gelegde witwashandelingen. Dergelijke handelingen zijn immers slechts strafbaar met betrekking tot geld dat afkomstig is uit enig misdrijf. Daartoe is - samengevat weergegeven - het volgende aangevoerd. Voor de transacties van geld afkomstig van het bedrijf [bedrijf 5] in de richting verdachte - aangewend voor de aankoop van onroerend goed, het bedrag van in totaal meer dan een miljoen - geldt dat het gaat om geld met legale herkomst. De levering van een partij vetten aan het Duitse bedrijf [bedrijf 16] heeft daadwerkelijk plaatsgevonden (een transactie à € 789.049,80) zodat de daarvoor opgemaakte factuur deugt; en ook voor het overige betrof het geld uit eigen middelen van [bedrijf 5] . Het opmaken van facturen uit naam van [bedrijf 4] , gericht aan [bedrijf 5] en [bedrijf 12] , geschiedde nadien om ‘zaken glad te strijken’; daarmee is slechts met omzet uit eigen bedrijven geschoven. Ten aanzien van de [bedrijf 6] : ook hier betreft het legale omzet, en wel van [bedrijf 13] Voor zover wordt geoordeeld dat sprake was van ‘valsheid in geschrift’ heeft dit handelen eerst ná aankoop van de onroerend goederen plaatsgevonden. De raadsman heeft gewezen op uitspraken van de Rechtbank Limburg van 3 juli 2018, (RBLIM:2018:6267) en de rechtbank Oost-Brabant (RBOBR:2016:3916), waarbij de rechter niet tot de kwalificatie ‘witwassen’ kwam omdat het enkele ‘valselijk factureren’ niets zegt over de herkomst van het geld. Nu het gaat om legaal geld, afkomstig van eigen ondernemingen van [verdachte] is ook geen sprake van ‘verhullen’ dan wel het ‘zicht bemoeilijken op wie de rechthebbende van die geldbedragen was’. Gelet hierop kan niet worden bewezenverklaard dat het aangetroffen geld en de onroerende goederen ‘afkomstig zijn uit enig misdrijf’. Ook ten aanzien van het contante geld, aangetroffen tijdens doorzoekingen (€ 114.350,00, aangetroffen op 3 november 2015, en € 8.850,00 en € 3.534,00 op 25 oktober 2016) geldt eveneens dat witwassen niet kan worden bewezenverklaard, nu niet duidelijk is wat het gronddelict zou moeten zijn. Bovendien heeft verdachte een niet hoogst onwaarschijnlijke verklaring gegeven voor de aanwezigheid van die grote contante bedragen: dat betreft ‘oud geld’ uit vroegere verkoop van voertuigen aan kopers uit het Oostblok, waarbij een deel van de koopsom contant is voldaan. B) geen wetenschap van een gronddelict. Mocht de rechtbank van oordeel zijn dat de aangetroffen geldbedragen en onroerende goederen wel ‘afkomstig zijn uit enig misdrijf’ dan geldt dat verdachte daarvan geen wetenschap heeft gehad. De aanwezigheid van (voorwaardelijk) opzet bij verdachte op de criminele herkomst van de onroerende goederen en geld kan dan ook niet worden bewezen verklaard. C) partiële vrijspraak, ten aanzien van het ten laste gelegde geldbedrag. De verdediging heeft aangevoerd dat, mocht de rechtbank komen tot een bewezenverklaring van witwassen, niet het volledige bedrag van drie miljoen euro kan worden bewezen verklaard, aangezien volstrekt onduidelijk is hoe dat bedrag is opgebouwd. Er is sprake van ‘dubbeltellen’; zówel het witwassen van drie miljoen euro als het witwassen van onroerend goed (zes woningen) is ten laste gelegd. Verdachte heeft bovendien reeds voldaan aan de verplichting tot het betalen van naheffingen aan de fiscus. Het bedrag van drie miljoen euro betreft voor het overige legale bedrijfsomzet. D) geen sprake van gewoontewitwassen. Gelet op de bepleite vrijspraak van witwassen kan van veroordeling ter zake van gewoontewitwassen al helemaal geen sprake zijn, aldus de verdediging. Opzet op ‘een gewoonte maken van witwassen’ kan niet worden bewezenverklaard. E) geen bewijs voor medeplegen. Ook handelen van verdachte ‘tezamen en in vereniging met een ander of anderen’ kan niet worden bewezen verklaard. Er is geen, in elk geval onvoldoende, bewijs om te komen tot het oordeel dat sprake is geweest van een nauwe en bewuste samenwerking met een ander of anderen. 4.4 Het oordeel van de rechtbank Feit 1 (Kleisteen 1): De rechtbank acht wettig en overtuigend bewezen dat verdachte zich schuldig heeft gemaakt aan het onder 1 ten laste gelegde feit. De rechtbank baseert haar oordeel op relevante feiten en omstandigheden zoals die blijken uit de inhoud van de hierna genoemde bewijsmiddelen en het verhandelde ter terechtzitting. Op 1 januari 2011 is de Regeling hernieuwbare energie vervoer (RHEV) in werking getreden. De Regeling hernieuwbare energie vervoer van 1 januari 2011 en het Besluit hernieuwbare energie vervoer van 18 april 2011 strekken tot implementatie van de EG-richtlijn ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen. Leveranciers van benzine en diesel zijn op grond van de biobrandstoffenverplichting verplicht om jaarlijks een minimum aandeel hiervan als biobrandstof op de Nederlandse markt te brengen. Leveranciers die naast hun eigen verplichte marktaandeel extra biobrandstof op de Nederlandse markt hebben gebracht kunnen het teveel aan biobrandstoffen administratief verhandelen aan leveranciers die geen of een tekort aan biobrandstof op de Nederlandse markt hebben gebracht. (..) Dit gebeurt door het opmaken van een zogenoemd ‘bioticket’. De verkoper is op grond van het voorgeschreven format verplicht om bij het opmaken van een bioticket expliciet te verklaren dat de genoemde hoeveelheid biobrandstof met de vermelde kenmerken ten behoeve van wegvoertuigen en mobiele machines op de Nederlandse markt is gebracht. Op grond van de regelgeving is het niet toegestaan om biotickets op te maken en te verhandelen voor pure biobrandstoffen (hoge blend) die nog niet op de Nederlandse markt zijn gebracht. Volgens de in artikel 19 van de regeling genoemde bijlage (Bijlage V) dient de tekst van een bioticket te luiden: ‘Geregistreerde 1 verklaart: een hoeveelheid biobrandstoffen met de hieronder vermelde kenmerken ten behoeve van wegvoertuigen en mobiele machines op de Nederlandse markt te hebben gebracht.’ In de toelichting op de regeling staat: ‘De regeling bevat een model voor een dergelijk contract’ en: ‘De administratieve handel wordt toegestaan vanaf het punt van ‘op de markt brengen’ van de biobrandstoffen.’ Op 20 mei 2015 doet de NEa aangifte tegen [bedrijf 1 verdachte ] ., gevestigd te [adres 8] ter zake het in 2013 en 2014 valselijk opmaken en verhandelen van biotickets. [bedrijf 1 verdachte ] gevestigd te [adres 8] , is ingeschreven in de Kamer van Koophandel op 5 januari 2006. De activiteiten van de [bedrijf 1 verdachte ] bestaan uit groothandel in vaste brandstoffen. Enig aandeelhouder en enig bestuurder is: [bedrijf 13] , gevestigd op hetzelfde adres. Enig aandeelhouder van [bedrijf 13] is: [bedrijf 2 verdachte ] . (sinds 3 oktober 2011) en enig bestuurder is: [verdachte] sinds 3 oktober 2011. De NEa stelt vast dat [bedrijf 1 verdachte ] in 2013 en 2014 meerdere biotickets heeft opgemaakt en verhandeld zonder dat sprake in geweest van het uitslaan tot verbruik van biobrandstoffen voor het wegvervoer. In de jaren 2013 en 2014 heeft [bedrijf 1 verdachte ] met biotickets rechten voor ongeveer 8,1 miljoen liter biodiesel meer verkocht dan toegestaan. [bedrijf 1 verdachte ] heeft daardoor 2,2 miljoen euro - onterecht - aan inkomsten genoten. De vertegenwoordigers van de kopende bedrijven [bedrijf 1] , [bedrijf 2] en [bedrijf 3] hebben verklaard dat zij eind 2013 ( [bedrijf 1] ) respectievelijk in februari 2014 ( [bedrijf 2] ) en in maart 2014 ( [bedrijf 3] ) biotickets hebben gekocht van [bedrijf 1 verdachte ] . In die biotickets stond dat door [bedrijf 1 verdachte ] . grote hoeveelheden biobrandstof op de Nederlandse markt was gebracht, te weten 1.090.900 liter (bioticket 10 december 2013, [bedrijf 1] ), 4.500.000 liter (bioticket 11 februari 2014, [bedrijf 2] ) en 3.000.000 liter (bioticket [bedrijf 3] :). De in die biotickets genoemde hoeveelheden biobrandstof waren in werkelijkheid echter niet op de markt gezet. Met de verkoop van genoemde biotickets aan de bedrijven [bedrijf 1] , [bedrijf 2] en [bedrijf 3] heeft [bedrijf 1 verdachte ] een bedrag van meer dan € 2.000.000,00 ontvangen. Uit een berekening van de NEa naar aanleiding van de brandstoffenbalans van [bedrijf 1 verdachte ] over 2013 blijkt dat zij in 2013 op een negatieve voorraad van -646.744 liter uitkomt, mede als gevolg van de verkoop van een bioticket op 2 december 2013 aan [bedrijf 1] Met dat ticket verkocht [bedrijf 1 verdachte ] rechten voor de hoeveelheid van 1.090.900 liter biobrandstof aan [bedrijf 1] , terwijl - blijkens de berekening van de NEa - voor verkoop slechts 444.156 liter beschikbaar was. In die berekening is voorts te zien dat de verkoop van biotickets door [bedrijf 1 verdachte ] in 2014 leidt tot een verder oplopend tekort van -7.712.119 liter. [verdachte] , vertegenwoordiger en leidinggevende van [bedrijf 1 verdachte ] , heeft over de verhandelde biotickets in 2013 en 2014 verklaard dat hij in 2013 op een ‘relatief kleine short’ uitkwam en dat hij daarna, begin 2014, een inschatting heeft gemaakt ten aanzien van de vraag naar biodiesel over het jaar 2014. Achteraf is gebleken dat hij in de eerste maanden van 2014 teveel biotickets had verkocht. Verdachte heeft verklaard dat hij niet wist dat je voorafgaand aan het afzetten op de markt wél biotickets mag verkopen, maar dat je die pas mag leveren op het moment dat de biobrandstof op de markt was gezet. Hij was in de veronderstelling dat een ‘up-front’ verkoop (inclusief levering) was toegestaan. De rechtbank volgt verdachte niet in dit verweer en overweegt daartoe als volgt. [verdachte] heeft verklaard dat hij degene was die beslissingen nam tot de verkoop van biotickets. Hij liet zich daarbij voorlichten door zijn medewerker [naam 6] en de broker, [bedrijf 14] . De heer [getuige 2] van de NEa, die als getuige is gehoord bij de rechter-commissaris, heeft verklaard dat een ‘up-front’ handel in biotickets - in principe - niet is toegestaan, echter de controle vindt pas na afloop van het jaar plaats, aan de hand van de dan ingeleverde gegevens en de biobrandstoffenbalans. Het volume aan biotickets dat [bedrijf 1 verdachte ] in 2014 op de markt had gebracht stond echter in geen enkele verhouding tot hun historische productie. De NEa had in het verleden actief voorlichting gegeven aan [bedrijf 1 verdachte ] over de regelgeving rond de handel in biotickets. [getuige 2] had een ‘vrij uitgebreide instructie’ verstrekt aan de [naam 6] , medewerker van [bedrijf 1 verdachte ] . Bij het registreren van gegevens voor de biobrandstoffenbalans krijgt een bedrijf een waarschuwing te zien in het spreadsheet zodra er een tekort ontstaat, aldus [getuige 2] . Bij de rechter-commissaris is [getuige 3] , makelaar in biobrandstoffen en werkzaam bij [bedrijf 14] , als getuige gehoord. [getuige 3] heeft verklaard dat het klopt dat hij in 2013 en 2014 als broker zaken deed met het bedrijf [bedrijf 1 verdachte ] en [verdachte] en dat hij [verdachte] ook wel actief benaderde met de vraag of hij biotickets wilde verkopen. De regelgeving stond het toe om biotickets te verkopen nog voordat de biobrandstof op de markt was gezet, maar levering van de tickets was pas toegestaan op het moment dat die biobrandstof daadwerkelijk was verbruikt. Een broker als [bedrijf 14] houdt zich bezig met ’het spel van prijs en markt’ aldus [getuige 3] . Partijen blijven wel zelf verantwoordelijk voor de afwikkeling van een deal. [bedrijf 14] heeft [bedrijf 1 verdachte ] nooit geadviseerd om biotickets ‘up front’ te verkopen én te leveren, aldus [getuige 3] . In aanvulling hierop betrekt de rechtbank ten aanzien van het opzet bij haar oordeel de inhoud van zich in het aanvullend dossier bevindende getapte en uitgewerkte telefoongesprekken van [verdachte] met medewerkers van de broker [bedrijf 14] , [getuige 3] en [getuige 4] , gevoerd in het najaar van 2013 en de eerste maanden van 2014. In een telefoongesprek van 31 juli 2013 tussen [getuige 3] van [bedrijf 14] en [verdachte] , reageert [verdachte] op een bericht dat een koper van biotickets genaamd [naam 7] toch niet voor de volle pond met hem in zee is gegaan: C = [verdachte] . Chr. = [getuige 3] , [bedrijf 14] . Chr.: .. C: “Ja, maar ik heb op mijn donder gehad want ik mag ze niet van te voren verkopen dus ik vind het eigenlijk harstikke mooi zoals het nu gelopen is.” Chr: “Ja, oké ja, ik snap ‘m.” Ook in een gesprek dat plaatsvindt op 23 augustus 2013 tussen [getuige 4] van [bedrijf 14] , en [verdachte] , geeft [verdachte] aan kennis te hebben van het feit dat hij biotickets niet op voorhand mag verkopen: Br. = [getuige 4] . C. = [verdachte] . Br: “Ik wil tickets van je kopen jongen.” C: “(..) Ik heb geen tickets sorry.” “Ik mag ze niet op voorhand verkopen, he ?”. Br: “Nou, dat is niet slim nee, want dan kan je hard in je eigen voet schieten. Dat zou ik niet doen als ik jou was.” In gesprekken tussen [bedrijf 1 verdachte ] en [bedrijf 14] - gevoerd vanaf 7 oktober 2013 tot het moment van de totstandkoming van een deal in november 2013 - wordt door [bedrijf 14] aangedrongen op het betalen van inmiddels al maanden openstaande facturen. Op 18 november 2013 krijgt [getuige 3] om 12:50 uur [verdachte] te pakken (..) en geeft aan dat betaling van de facturen al maanden over tijd is. Aan het einde van het gesprek doet [verdachte] het aanbod om voor 1000 kuub (dubbeltellende) diesel te kunnen verkopen. [getuige 3] zegt toe op zoek te gaan naar een koper. Op 2 december 2013 tekent [bedrijf 1 verdachte ] het bioticket voor Van [bedrijf 1] waarin wordt verklaard dat [bedrijf 1 verdachte ] . in 2013 een hoeveelheid van 1.090.900 liter biodiesel als surplus op de markt heeft gebracht. Op 11 februari 2014 voert [verdachte] een gesprek met [getuige 4] van [bedrijf 14] : Br. = [getuige 4] . C. = [verdachte] . Br: 250.000 tickets maal 8, laten we zeggen, dan zit je op 2 miljoen. C: Ja. Br: En dat is dan toch best fijn, als je weet dat je dit in een laadje kan zetten, en dan aan de andere kant ook makkelijker wat dingetjes doen. (....) C: Ja, maar je mag op voorhand verkopen, he? Br: Ja, zolang je maar eind van het jaar sluitend bent. En.. ik wil hierbij wel aantekenen je bent “proper-fucked” als het niet sluitend wordt. (..)’. ‘Dat je aan de veilige kant gaat zitten, qua volume. Dat wil ik je aanraden. Dat is wat slimmer.’ Op 11 februari 2014 tekent [naam 6] van [bedrijf 1 verdachte ] het bioticket voor [bedrijf 2] Daarin wordt verklaard dat door [bedrijf 1 verdachte ] in 2014 op dat moment vier- en een half miljoen liter biobrandstof extra op de markt is gebracht. En in de aanloop naar de deal met [bedrijf 3] ten slotte wordt het volgende gesprek gevoerd - op 13 februari 2014 – tussen [verdachte] en [getuige 3] van [bedrijf 14] . C = [verdachte] . Chr. = [getuige 3] , [bedrijf 14] . C: Ja, maar luister goed. Die tickets gaan pas in als de factuur betaald is. Chr: Ja, dus wat we dan gaan doen, voor half maart, 15 maart het contract tekenen ? C: 15 maart contract tekenen? Chr: Ja, of niet ? C: Vandaag !! Chr: Hij wilde het 15 maart. Hij wil er een klein beetje ruimte op. Dan betaalt hij dus 1 april en vanaf dan gaan dus ook jouw tickets in. (..) Hij is een beetje bang. Heb jij ze al op de weg gezet, of niet ? C: Nee. Chr: Hij wil alleen maar tickets kopen die ook op de weg zijn gezet. C: Laat hem dan lekker bij iemand anders gaan zoeken, want dat heb ik niet. Op 15 maart 2014 verkoopt [bedrijf 1 verdachte ] een bioticket aan [bedrijf 3] , waarin wordt verklaard dat in 2014 nog eens drie miljoen liter biodiesel extra op de markt is gebracht. Functioneel daderschap De rechtbank is op grond van het bovenstaande van oordeel dat de rechtspersoon [bedrijf 1 verdachte ] . gedurende de ten laste gelegde periode zich bij de handel in en verkoop van biotickets schuldig heeft gemaakt aan het plegen van valsheid in geschrift, waarbij derden werden misleid, door aan hen biotickets te verkopen waarop - in strijd met de waarheid - stond dat grote hoeveelheden biodiesel op de markt waren gezet. Daartoe overweegt de rechtbank als volgt. De vraag of en in hoeverre deze gedragingen in redelijkheid zijn toe te rekenen aan [bedrijf 1 verdachte ] dient te worden (en
27. is)beantwoord aan de hand van de criteria zoals uiteengezet door de Hoge Raad in HR 21 oktober 2003 (ECLI:NL:HR:2003:AF7938). Het antwoord hierop is afhankelijk van de concrete omstandigheden van het geval, waartoe mede behoort de aard van de (verboden) gedraging. Een algemene regel laat zich dus bezwaarlijk formuleren. Een belangrijk oriëntatiepunt bij de vraag naar de toerekening is of de gedraging heeft plaatsgevonden dan wel is verricht in de sfeer van de rechtspersoon. Van een gedraging in de sfeer van de rechtspersoon zal sprake kunnen zijn indien zich een of meer van de navolgende omstandigheden voordoen:  het gaat om een handelen of nalaten van iemand die hetzij uit hoofde van een dienstbetrekking hetzij uit anderen hoofde werkzaam is ten behoeve van de rechtspersoon;  de gedraging past in de normale bedrijfsvoering van de rechtspersoon;  de gedraging is de rechtspersoon dienstig geweest in het door hem uitgeoefende bedrijf;  de rechtspersoon vermocht erover te beschikken of de gedraging al dan niet zou plaatsvinden en zodanig of vergelijkbaar gedrag werd blijkens de feitelijke gang van zaken door de rechtspersoon aanvaard of placht te worden aanvaard. Onder bedoeld aanvaarden is mede begrepen het niet betrachten van de zorg die in redelijkheid van de rechtspersoon kon worden gevergd met het oog op de voorkoming van de gedraging. In dit verband stelt de rechtbank het volgende vast. Het opmaken en uitgeven/verhandelen van biotickets, kan als één van de (kern-)taken van het registratie-plichtige bedrijf [bedrijf 1 verdachte ] worden beschouwd, een bedrijf dat zich bezighoudt met de productie en levering van, en de handel in, biodiesel. De verkoop daarvan paste aldus in de normale bedrijfsvoering van [bedrijf 1 verdachte ] . De uitgifte van biotickets was tevens dienstig aan het bedrijf, dat het blijkens het dossier in de ten laste gelegde periode financieel moeilijk had. De gedragingen werden uitgevoerd door [verdachte] , die -zoals onder meer blijkt uit de inhoud van [bedrijf 14] gesprekken- zich bezighield met de onderhandelingen en beslissingen met betrekking tot de verkoop van biotickets, in samenspraak met zijn toenmalige werknemer [naam 6] . De strafbare gedragingen zijn aldus verricht in de sfeer van de onderneming/ rechtspersoon [bedrijf 1 verdachte ] . Opzet op valselijk opmaken en op misleiding Naast het daderschap van de rechtspersoon dient ook het in de tenlastelegging vereiste opzet te kunnen worden vastgesteld bij de rechtspersoon. Indien een onderneming is ingericht op het plegen van strafbare feiten of indien het bestuur van de onderneming besluit tot strafbare feiten, kan opzet worden aangenomen. Tevens kan het opzet van een individueel persoon worden toegerekend aan de rechtspersoon, afhankelijk van de interne organisatie van de rechtspersoon en van de taak en verantwoordelijkheden van de betrokken natuurlijke personen. Daarbij geldt dat in het algemeen het opzet van een leidinggevende functionaris steeds aan de rechtspersoon zal kunnen worden toegerekend. De rechtbank verwijst voor haar overwegingen op dit punt naar de hiernavolgende bespreking van de rol van [verdachte] als feitelijk leidinggevende, in welk verband de aanwezigheid van opzet bij verdachte wordt onderzocht; deze overwegingen dienen als hier ingelast te worden beschouwd. Feitelijk leiderschap Als minimale voorwaarden voor de strafbaarheid van feitelijk leidinggeven gelden dat de verdachte maatregelen ter voorkoming van de verboden gedraging(
28. en)achterwege laat, hoewel hij daartoe bevoegd en redelijkerwijs gehouden was en hij daarbij bewust de aanmerkelijke kans heeft aanvaard dat de verboden gedraging zich zal voordoen, zodat hij die gedraging opzettelijk heeft bevorderd (HR 16 december 1986, NJ 1987/321 en HR 21 januari 1992, NJ 1992/414). Uit het dossier en de verklaringen van [verdachte] blijkt dat hij ten tijde van het ten laste gelegde handelen enig bestuurder, enig aandeelhouder en eindverantwoordelijk directeur van [bedrijf 1 verdachte ] . was. Verdachte heeft over zijn - overleden - oud medewerker [naam 6] van [bedrijf 1 verdachte ] B.V. verklaard dat [naam 6] naar enkele bijeenkomsten van de NEa is geweest over de handel in biotickets en dat hij degene was die de tickets opmaakte en ook tekende; [verdachte] deed echter zelf de onderhandelingen en nam de beslissingen tot de totstandkoming van een deal. De rechtbank acht bewezen, gelet op het handelen van [verdachte] , dat bij [bedrijf 1 verdachte ] . het opzet op de valsheid en het oogmerk op misleiding aanwezig was. In het bijzonder uit de inhoud van de reeds besproken ‘ [bedrijf 14] - telefoongesprekken’ volgt ten aanzien van de wetenschap van [verdachte] dat hij zich bij het maken van afwegingen en het nemen van beslissingen bewust was van de aanmerkelijke kans dat hij teveel rechten middels biotickets zou verkopen en de bio-brandstoffenbalans van [bedrijf 1 verdachte ] aan het einde van het jaar grote tekorten zou laten zien. Bij haar oordeel houdt de rechtbank rekening met de - in zekere zin twijfelachtige - rol die medewerkers van de broker [bedrijf 14] hebben gespeeld, door bij [verdachte] herhaaldelijk sterk aan te dringen op de (‘up front’) verkoop van biotickets alsook met de beperkte of gebrekkige handhavingsmogelijkheden van de NEa (controle achteraf). Deze omstandigheden doen echter niet af aan de eigen verantwoordelijkheid van [bedrijf 1 verdachte ] . om de regelgeving na te leven. Uit de verklaring van [getuige 2] van de NEa volgt dat de NEa [bedrijf 1 verdachte ] . deugdelijk heeft voorgelicht omtrent de regelgeving en dat ten aanzien van de balans waarschuwingen zijn ingebouwd in het registratiesysteem. Bovendien blijkt uit de [bedrijf 14] -telefoongesprekken dat deze broker [verdachte] niet alleen benaderde met de vraag naar biotickets, maar hem ook waarschuwde om de balans in de gaten te houden. Desondanks heeft [verdachte] , zonder de NEa vooraf te raadplegen, namens [bedrijf 1 verdachte ] biotickets verkocht waarmee andere bedrijven/ kopers werd voorgewend dat sprake is van (een reeds voltooide) productie van grote hoeveelheden biobrandstof door [bedrijf 1 verdachte ] , terwijl hij wist dat dit feitelijk niet het geval was. Dat er een redelijke verwachting was dat een dergelijke afzet later in het desbetreffende jaar zou worden gerealiseerd, is niet aannemelijk geworden. De rechtbank rekent dit (voorwaardelijk) opzet van [verdachte] toe aan de rechtspersoon [bedrijf 1 verdachte ] . [verdachte] heeft bij de verkoop van de biotickets een essentiële en doorslaggevende rol gespeeld. Hij had als bestuurder, aandeelhouder en feitelijk leidinggevende een belangrijke positie bij [bedrijf 1 verdachte ] . Hij voerde de onderhandelingen, maakte inschattingen en hakte knopen door. De rechtbank acht op grond van het vorenstaande bewezen dat [bedrijf 1 verdachte ] zich heeft schuldig gemaakt aan het onder 1 ten laste gelegde feit en dat verdachte daaraan feitelijk leiding heeft gegeven. De feiten 2 en 3 (Kleisteen 2): In december 2015 is het strafrechtelijk onderzoek Kleisteen I uitgebreid wegens een verdenking van witwassen door [verdachte] en [medeverdachte 1] (Kleisteen II). Ten aanzien van het ten laste gelegde (gewoonte)witwassen stelt de rechtbank voorop dat noch de tekst van de witwasbepalingen noch de wetsgeschiedenis eraan in de weg staat dat iemand die een in die bepalingen omschreven gedraging verricht ten aanzien van een voorwerp dat afkomstig is uit enig door hemzelf begaan misdrijf, wordt veroordeeld wegens witwassen. Uit de wetsgeschiedenis volgt dat (ook) in het geval het witwassen de opbrengsten van eigen misdrijf betreft, van de witwasser in beginsel een handeling wordt gevergd die erop is gericht "om zijn criminele opbrengsten veilig te stellen". Er moet dus sprake zijn van een gedraging die meer omvat dan het enkele verwerven of voorhanden hebben en die een op het daadwerkelijk verbergen of verhullen van de criminele herkomst van dat door eigen misdrijf verkregen voorwerp gericht karakter heeft. Op grond van de zich in het dossier bevindende, hierna te noemen, bewijsmiddelen acht de rechtbank wettig en overtuigend bewezen dat [verdachte] zich samen met een of meer anderen heeft schuldig gemaakt aan het plegen van gewoontewitwassen en valsheid in geschrift. De rechtbank overweegt daartoe als volgt. Tijdens de doorzoekingen op 3 november 2015 en op 25 oktober 2016 in de woning van verdachte en [medeverdachte 1] en de bedrijfspanden van [bedrijf 1 verdachte ] ., [bedrijf 13] . en [bedrijf 6] . zijn papieren administratie en digitale gegevens/administratie in beslag genomen. Op basis van onderzoek is vastgesteld dat op verschillende manieren geld uit ondernemingen is getrokken welk geld op latere momenten is omgezet en geïnvesteerd (‘witwassen’) als ware het geld van verdachte (en zijn medeverdachte) in privé, waarbij ter verhulling gebruik is gemaakt van valse facturen en valse leenovereenkomsten. In de loop van het onderzoek blijkt dat sprake is geweest van de volgende drie te onderscheiden vormen (‘verdienmodellen’) van onttrekking van geld aan ondernemingen en witwassen: geldstroom ‘ [bedrijf 5] ’ (zaaksdossier 4.1); geldstroom ‘ [bedrijf 9] / [bedrijf 10] ’ (zaaksdossier 4.2); geldstroom ‘ [naam 8] ’ (zaaksdossier 4.3). Daarnaast blijkt uit het onderzoek dat verdachte op 3 november 2015 in zijn woning een aanzienlijke hoeveelheid contant geld voorhanden heeft waarvan is gebleken dat daar geen contante opnamen bij banken of andere financiële instellingen tegenover stonden, dan wel dat geld kon worden herleid naar door hen verrichte zakelijke opnames uit ondernemingen, hetgeen leidde tot: 4. zaak ‘Contante middelen’ (zaaksdossier 4.4). In het onderzoek worden aangemerkt als verdachten - onder meer - : [verdachte] is enig aandeelhouder en bestuurder van [bedrijf 2 verdachte ], holdingmaatschappij van de bedrijven [bedrijf 13] , [bedrijf 6] en [bedrijf 1 verdachte ] . [verdachte] is CEO bij [bedrijf 1 verdachte ] .. [bedrijf 13] is enig aandeelhouder en bestuurder van [bedrijf 1 verdachte ] . [bedrijf 13] maakt gebruikte vetten schoon, zodat [bedrijf 1 verdachte ] die als grondstof kan gebruiken. [verdachte] is getrouwd met [medeverdachte 1] . [medeverdachte 1] : echtgenote van [verdachte] . Eigenaar van [bedrijf 4] , een eenmanszaak die - volgens de inschrijving in de Kamer van Koophandel - bemiddelt in brandstoffen. [medeverdachte 2] sinds 1 juli 2013 financieel directeur (CFO), in dienst van de [bedrijf 2 verdachte ] ., en [bedrijf 1 verdachte ] .. [medeverdachte 3] : leidinggevende van de administratie bij [bedrijf 13] en [bedrijf 1 verdachte ] ., ondernemingen van de [bedrijf 2 verdachte ] ten tijde van de ten laste gelegde feiten. Uit de door de rechtbank gebezigde bewijsmiddelen blijkt ten aanzien van de genoemde ‘verdienmodellen’ als volgt. Geldstromen rond [bedrijf 5] , valse leenovereenkomsten, [bedrijf 4] , [bedrijf 12] , en valse facturen [bedrijf 4] (zaaksdossier 4.1.). Tijdens de doorzoeking in de woning van [verdachte] en [medeverdachte 1] op 3 november 2015 wordt in een werkkamer op de eerste verdieping een ordner aangetroffen met opschrift: ‘2015, [bedrijf 4] ’ met daarin facturen, voorzien van het briefhoofd ‘ [bedrijf 4] ’, [adres 9] en gericht aan het bedrijf [bedrijf 5] (hierna: [bedrijf 5] ), [plaats 2] . In de ordner zitten behalve facturen ook bankafschriften van een ING-rekening t.n.v. [bedrijf 4] , rekeningnummer [rekeningnummer 1] , waarop is te zien dat [bedrijf 5] telkens geldbedragen overmaakt naar [bedrijf 4] . Vanaf die eigen rekening maakt [bedrijf 4] in de loop van 2015 telkens weer forse bedragen (tienduizenden euro’
29. s)over naar [bedrijf 5] , onder vermelding van ‘Aflossing’. Op basis van onderzoek werd vastgesteld dat de facturen van ‘ [bedrijf 4] ’ verband hielden met de aankoop door [verdachte] en [medeverdachte 1] van twee onroerende goederen in Ermelo, in 2012, te weten een pand aan de [adres 3] en een woning aan de [adres 2] , voor een bedrag van (samen) in totaal € 1.037.500. [verdachte] en [medeverdachte 1] werden in 2012 elk voor de helft eigenaar van deze panden. In de boekhouding van [bedrijf 5] over 2012 was een bedrag te zien van € 1.037.487,63 met de omschrijving ‘lening aan [medeverdachte 1] ’. Verdachte was in die periode vertegenwoordigingsbevoegd voor [bedrijf 5] . Aankoop [adres 2] . Op 27 juni 2012 hebben [verdachte] en [medeverdachte 1] een woning aan de [adres 2] gekocht voor een bedrag van € 220.000,00. In dezelfde tijd wordt vanaf de rekening van [bedrijf 5] ( [rekeningnummer 2] ) tweemaal een bedrag van € 100.000,00 naar de gezamenlijke privérekening van verdachten [verdachte] en [medeverdachte 1] [rekeningnummer 3] overgeboekt met als omschrijving ‘ [bedrijf 5] Diversen’. Op 26 juni 2012 hebben [verdachte] en [medeverdachte 1] een bedrag van € 232.221,46 overgemaakt naar OMVR Notarissen. Het pand aan de [adres 2] is - na verbouwing en splitsing van het pand - op 29 augustus 2013 verkocht voor een bedrag van ongeveer € 570.000,00. Aankoop [adres 3] . [verdachte] en [medeverdachte 1] hebben daarnaast op 5 juli 2012 een woning aan de [adres 3] gekocht voor € 800.000,00. De woning kwam op naam van beiden te staan. Uit van de notaris ontvangen gegevens blijkt dat op 12 juli 2012 op de derdengeldrekening van OMVR Notarissen € 817.203,63 is bijgeschreven met als omschrijving: Van: [bedrijf 5] . [bedrijf 5] , [plaats 2] Om te kunnen beschikken over voldoende geld voor deze privéuitgaven heeft [verdachte] opdrachten gegeven en laten geven aan de bedrijfsleider van [bedrijf 5] , [bedrijfsleider] . [bedrijfsleider] is op 29 november 2016 als verdachte verhoord. [bedrijfsleider] heeft verklaard dat hij degene was die in 2012 voor [bedrijf 5] betalingen verrichtte en de boekhouding deed. In 2012 maakte hij, in opdracht van [verdachte] , tweemaal € 100.000,00 over naar de privérekening van [verdachte] . [bedrijfsleider] heeft verklaard dat hij - eveneens in 2012 - vanuit Nederland de opdracht kreeg om een factuur naar het bedrijf [bedrijf 16] in Duitsland (van € 789.049,80) te sturen met als omschrijving ‘Used cooking oil.’ In werkelijkheid was helemaal geen sprake van diensten van [bedrijf 5] in verband met deze factuur. [bedrijfsleider] kende het bedrijf [bedrijf 16] ook niet, maar hij verstuurde de factuur omdat ‘ [verdachte] dat vroeg’.[bedrijfsleider] verrichtte bovendien een betaling aan de notaris van een bedrag van € 817.273,63, op verzoek van [verdachte] , na een mailwisseling hierover met [medeverdachte 3] .[bedrijfsleider] had vooral contact met de Nederlandse bedrijfsleiding in de persoon van [medeverdachte 2] of [medeverdachte 3] . Met [verdachte] had hij weinig rechtstreeks contact, zo verklaarde [bedrijfsleider] . Ten aanzien van enkele interne overboekingen, te zien op de grootboekrekening van [bedrijf 17] (voorganger [bedrijf 13] ), van bedragen van € 100.000 (tweemaal) en € 817.000,00 met de omschrijving ‘lening [medeverdachte 1] ’, heeft [bedrijfsleider] verklaard dat hij deze verrichtte in opdracht van de Nederlandse bedrijfsleiding (meestal [medeverdachte 2] ), en dat [medeverdachte 1] de vrouw van [verdachte] is. In werkelijkheid was geen sprake van een lening, aldus [bedrijfsleider] ; hij zag nimmer een leenovereenkomst. [bedrijfsleider] kreeg van [medeverdachte 3] per mail opdracht om in de boeken ‘de lening’ op naam van [medeverdachte 1] te zetten. In de administratie van [bedrijf 5] is ten aanzien van de post ‘lening [medeverdachte 1] ’, geen leenovereenkomst of dividenduitkering aangetroffen. In opdracht van [verdachte] werd het in de boekhouding ontstane gat, in 2013, afgedekt met de factuur van [bedrijf 5] gericht aan het Duitse bedrijf [bedrijf 16] en een factuur van [bedrijf 17] (voorganger van [bedrijf 13] aan [bedrijf 5] d.d. 30 september 2012. In de administratie van [bedrijf 13] over 2013 is sprake van de verwerking van een factuur ter hoogte van € 784.039,96 (nr. [nummer] ). Door de boekhoudkundige ingrepen bij [bedrijf 5] in 2013 werd dat bedrag ten laste van [bedrijf 13] gebracht. Het grootste deel van de vordering van [bedrijf 5] op [verdachte] en [medeverdachte 1] is op deze wijze ‘weg-geboekt’. Eind 2012 stond behalve genoemd bedrag tevens een privéschuld open voor een bedrag van € 233.233,67. [verdachte] heeft erkend dat het ten aanzien van de geldstroom vanuit [bedrijf 5] ging om een bedrag van ongeveer € 800.000,00 waarmee hij het pand van de buren, aan de [adres 3] , heeft gekocht. [verdachte] mocht van de bank nog geen dividend aan zichzelf uitkeren omdat hij niet aan zijn ‘dept ratio’ voldeed; daarom onttrok hij het geld aan [bedrijf 5] . Om het gat te dichten zorgde hij ervoor dat voor de verkoop van vetten door [bedrijf 13] aan het Duitse bedrijf [bedrijf 16] een factuur werd verzonden vanaf [bedrijf 5] . Hoewel het dus ging om een deal tussen [bedrijf 13] en [bedrijf 16] , liet verdachte de betaling via [bedrijf 5] lopen. Verbergen/ verhullen door middel van valse leenovereenkomsten (DOC-248 en DOC-305) Begin juli 2013 stelt een medewerker van [naam 4] vragen aan [bedrijf 5] over ‘die lening van € 1.017.000,00.’ In maart 2014 volgen vragen daarover van een andere accountant - [naam 9] van [naam 5] - in verband met de aangiften inkomstenbelasting van [verdachte] en [medeverdachte 1] over 2012, over de wijze waarop de panden te [plaats 1] zijn gefinancierd. Op 26 maart 2014 stelt de adviseur van [naam 5] per mail vragen aan [medeverdachte 1] over de financiering van de woningen aan de [adres 2] en de [adres 3] via [mailadres 1], bij [medeverdachte 1] in gebruik. [medeverdachte 1] stuurt eind maart 2014 een herinnering hierover door naar [verdachte] , met een vraagteken. [verdachte] op zijn beurt stuurt de vragen over de financiering door naar [medeverdachte 2] met slechts de boodschap: “Los jij dit ff op”. [medeverdachte 2] was de financiële directeur van de [verdachte] groep, met wie [verdachte] alles overlegde, zo heeft [verdachte] verklaard. Belangrijke beslissingen nam [verdachte] echter zelf. Uit onderzoek naar de nadien opgemaakte en overgelegde leenovereenkomsten (DOC-248 en DOC-305) is gebleken dat sprake is van vals opgemaakte geschriften. In een inbeslaggenomen map met opschrift ‘ [adres 3] ’ zit een document getiteld ‘leenovereenkomst’ tussen [verdachte] en [bedrijf 8] ., gedateerd op 8 juli 2012, betreffende een bedrag van € 820.000,00. Datum voor (eerste) aflossing is 25 november 2014. Het document is ondertekend door de zakenpartner van [verdachte] in [naam 8] , [naam 10] , ‘Chief Operating Officer’ van [bedrijf 8] . en [verdachte] . In map met opschrift ‘2012, [adres 2] ”, werd nog een leenovereenkomst aangetroffen, van 16 april 2012, eveneens gesloten tussen [bedrijf 8] en [verdachte] . Dit zou gaan om een lening van € 357.000,00. Datum voor eerste betaling is: 17 november 2014. In het document wordt geen rekeningnummer genoemd. Het document is ondertekend met de namen [naam 10] , Chief Operating Officer van [bedrijf 8] . en [verdachte] . Op 17 oktober 2012 vindt een e-mailwisseling plaats tussen [verdachte] en [naam 10] , waarbij als bijlagen verschillende versies van een leenovereenkomst d.d. 15 oktober 2012 (‘leenovereenkomst 1’) worden gevoegd. [verdachte] mailt zijn handtekening aan [naam 10] ; dezelfde dag mailt [naam 10] een door beide partijen ondertekende versie van genoemde leenovereenkomst aan [verdachte] . Op 3 april 2014 ontvangt [verdachte] een mail van [naam 10] met als bijlagen twee versies van de (eerder opgemaakte) overeenkomst uit 2012 met de opmerking: ‘Dear Bunny, as requested, please find the loan agreement for October 2012, attached both versions, word and pdf, in case you need any modification’. [verdachte] stuurt deze mail met bijlagen door naar [medeverdachte 2] , en [medeverdachte 2] stuurt even later een bestand met een – nieuw opgemaakte – overeenkomst terug aan [verdachte] . Het te lenen geldbedrag is dan gewijzigd in € 820.000,00. De bestandsnaam is hetzelfde gebleven. Op 16 juli 2014 mailt [verdachte] naar [bedrijf 2 verdachte ] . een derde versie van de overeenkomst. Het te lenen geldbedrag is dan gewijzigd naar € 357.000,00 en aan de bestandsnaam is een ‘