ECLI:NL:RBOVE:2026:330

RECHTBANK OVERIJSSEL Team Strafrecht Meervoudige kamer Zittingsplaats Zwolle Parketnummer: 71.253617.22 (P) Datum vonnis: 27 januari 2026 Vonnis op tegenspraak in de zaak van de officier van justitie tegen de verdachte door het Openbaar Ministerie gedagvaard als: [verdachte] , geboren op [geboortedatum 1] 1983 in [geboorteplaats] (Eritrea), zonder vaste woon- of verblijfplaats hier te lande, nu verblijvende in de P.I. [locatie 1] . 1Het onderzoek op de terechtzitting Dit vonnis is gewezen naar aanleiding van het onderzoek op de openbare terechtzittingen van 3 november 2025, 4 november 2025, 5 november 2025, 17 november 2025, 19 november 2025, 24 november 2025, 26 november 2025 en 27 januari 2026. De rechtbank heeft kennis genomen van de vordering van de officieren van justitie (hierna in enkelvoud aangeduid als de officier van justitie) en van wat door verdachte en zijn raadslieden mr. J. L . L 'Homme en mr. S. Plas, advocaten in Amsterdam, (hierna aangeduid als de verdediging) naar voren is gebracht. Ook heeft de rechtbank kennis genomen van de door of namens [getuige 1] , hierna ook te noemen: ‘ [getuige 1] ’ (met getuigennummer [nummer 1] ), [getuige 2] , hierna ook te noemen: ‘ [getuige 2] ’ (met getuigennummer [nummer 2] ), [getuige 3] , hierna ook te noemen: ‘ [getuige 3] ’ (met getuigennummer [nummer 3] ) en [getuige 4] , hierna ook te noemen: ‘ [getuige 4] ’ (met getuigennummer [nummer 4] ) voorgedragen “slachtofferverklaringen” en van wat namens hen door mr. A . Vossenberg en mr. B . van Straaten, advocaten in Amsterdam, is aangevoerd in het kader van de door hen ingediende vorderingen benadeelde partij. 2De tenlastelegging De verdenking komt er na wijziging van de tenlastelegging als bedoeld in artikel 314a van het Wetboek van Strafvordering (hierna: Sv) van 13 november 2023 en na wijzigingen van de tenlastelegging als bedoeld in artikel 313 Sv van 30 november 2023, 15 april 2025 en 22 september 2025, kort en zakelijk weergegeven, op neer dat verdachte zich in de periode van 1 januari 2015 tot 9 maart 2022 heeft schuldig gemaakt aan: feit 1: deelname aan een organisatie die tot oogmerk had het plegen van mensensmokkel, gijzeling, afpersing, geweldsdelicten, seksuele geweldsdelicten, witwassen en hawala (ondergronds) bankieren, van welke organisatie hij de leider en/of de oprichter en/of bestuurder was; feit 2, 3, 5, 7, 8, 9 en 10, telkens: medeplegen van mensensmokkel, terwijl door dit feit levensgevaar te duchten was en/of zwaar lichamelijk letsel is toegebracht, en daar een beroep of gewoonte van heeft gemaakt; feit 4 en 6, telkens: medeplegen van afpersing; feit 11: medeplegen van (schuld)witwassen. De volledige tekst van de versie van de tenlastelegging zoals die bij aanvang van de terechtzitting luidde is als bijlage I aan dit vonnis gehecht. 3. De voorvragen 3.1 De preliminaire verweren van de verdediging De verdediging heeft – conform haar op schrift gestelde en overgelegde pleitnota – op de terechtzitting van 3 november 2025 een viertal preliminaire verweren gevoerd. De rechtbank heeft daarop ter terechtzitting van 3 november 2025 beslist. De verdediging heeft – conform haar op schrift gestelde en overgelegde pleitnota – op de terechtzitting van 24 november 2025 deze verweren herhaald en op onderdelen aangevuld. Kort weergegeven omvatten deze verweren het volgende. 1. Partiële nietigheid van de dagvaarding voor de mensensmokkelfeiten 2, 3, 5, 7, 8, 9 en 10 De dagvaarding moet partieel nietig worden verklaard voor de onderdelen ‘(in elk geval)’ en ‘en/of althans een of meer (andere) onbekend gebleven personen’, omdat voor de verdediging onvoldoende duidelijk is waartegen zij zich met betrekking tot deze onderdelen moet verweren. De dagvaarding moet partieel nietig worden verklaard voor het onderdeel ‘uit winstbejag behulpzaam is geweest bij het zich verschaffen van verblijf in (lid 2)’, omdat dit onderdeel op geen enkele wijze nader wordt geconcretiseerd in de verweten feitelijke gedragingen en daarnaast uit het dossier niet kan worden afgeleid wat hiermee wordt bedoeld. De dagvaarding moet partieel nietig worden verklaard voor de zinsnede ‘althans enige andere handeling gericht op het organiseren van de reis en/of het vervoer van die voornoemde persoon/personen’, omdat onduidelijk is welke specifieke handelingen verdachte worden verweten. 2. Geen rechtsmacht voor de ten laste gelegde feiten De Nederlandse strafrechter heeft voor de ten laste gelegde feiten geen rechtsmacht, omdat de feiten niet in Nederland zijn begaan en daarnaast geen andere grond voor rechtsmacht voortvloeit uit wetgeving en jurisprudentie. Het Openbaar Ministerie dient wegens het ontbreken van rechtsmacht niet-ontvankelijk te worden verklaard in de vervolging ten aanzien van alle ten laste gelegde feiten. In de preliminaire fase heeft de verdediging haar conclusie tot niet-ontvankelijkheid wegens het ontbreken van rechtsmacht beperkt tot de mensensmokkelfeiten 2, 3, 5, 7, 8, 9 en 10. Bij pleidooi heeft de verdediging zich aanvullend op het standpunt gesteld dat er evenmin rechtsmacht is voor de feiten 1, 4 en 6, omdat uit de behandeling van de feiten onvoldoende is gebleken dat deze feiten mede in Nederland zijn gepleegd. 3. Schending van het ne bis in idem-beginsel voor de mensensmokkelfeiten 2, 3, 5, 7, 8, 9 en 10 Verdachte is op 14 juni 2021 bij Ethiopisch vonnis veroordeeld tot een gevangenisstraf van achttien jaren en een geldboete van 200.000,00 Birr voor meerdere mensensmokkelfeiten in dezelfde periode als in de onderhavige zaak zijn ten laste gelegd. De vervolging van verdachte voor de feiten 2, 3, 5, 7, 8, 9 en 10 is daarom in strijd met het ne bis in idem-beginsel, zoals neergelegd in artikel 68 Wetboek van Strafrecht (hierna: Sr) in combinatie met Europese wetgeving en jurisprudentie, waardoor het Openbaar Ministerie niet-ontvankelijk dient te worden verklaard in de vervolging ten aanzien van deze feiten. 4. Schending van het specialiteitsbeginsel ten aanzien van feit 11, witwassen Het Openbaar Ministerie heeft in haar uitleveringsverzoek van verdachte aan Ethiopië niet expliciet verzocht om uitlevering voor witwassen, waardoor ten aanzien van feit 11 het specialiteitsbeginsel is geschonden en het Openbaar Ministerie volgens de verdediging niet-ontvankelijk moet worden verklaard in de vervolging voor dit feit en de daarmee samenhangende onderdelen van feit 1. 3.2 Het standpunt van het Openbaar Ministerie Het Openbaar Ministerie heeft zich op de terechtzitting van 3 november 2025 – conform een op schrift gestelde en overgelegde reactie – op het standpunt gesteld dat er geen sprake is van schending van het ne bis in idem-beginsel, dat de dagvaarding in zijn geheel geldig is, dat de rechtbank bevoegd is tot kennisneming van alle in deze zaak ten laste gelegde feiten en dat de officier van justitie ontvankelijk is in de vervolging. Ten aanzien van de gestelde schending het specialiteitsbeginsel heeft het Openbaar Ministerie zich op het standpunt gesteld dat alsnog verzocht kan worden om aanvullende toestemming voor vervolging ten aanzien van het witwassen, en dat de rechtbank bij een veroordeling er ook voor kan kiezen om artikel 9a Sr toe te passen als consequentie, indien en voor zover de rechtbank een zodanige schending aanwezig acht. Ten aanzien van de rechtsmacht heeft het Openbaar Ministerie zich in de preliminaire fase op het standpunt gesteld dat een beslissing over de rechtsmacht in dat stadium niet mogelijk was, omdat onderzoek naar de ten laste gelegde feiten nodig is om te kunnen beoordelen of de Nederlandse rechter rechtsmacht heeft. Het Openbaar Ministerie heeft op de terechtzitting van 19 november 2025 – conform een op schrift gesteld en overgelegd requisitoir – met betrekking tot de rechtsmacht aangevoerd dat de Nederlandse rechter rechtsmacht heeft op grond van artikel 2 Sr, omdat alle feiten deels in Nederland zijn begaan. Het Openbaar Ministerie heeft op de terechtzitting van 26 november 2025 – conform een op schrift gesteld en overgelegde conclusie van repliek – ten aanzien van de rechtsmacht aangevoerd te persisteren bij het eerder geformuleerde standpunt en dat indien de rechtbank van oordeel is dat de Nederlandse rechter geen rechtsmacht heeft op grond van artikel 2 Sr, er alsnog rechtsmacht bestaat op grond van artikel 8c Sr. 3.3 Het oordeel van de rechtbank 3.3.1. Partiële nietigheid van de dagvaarding voor de mensensmokkelfeiten 2, 3, 5, 7, 8, 9 en 10 De rechtbank heeft – na beraad in raadkamer – op de terechtzitting van 3 november 2025 de volgende beslissing op de preliminaire verweren genomen. De rechtbank overweegt dat op grond van artikel 261 Sv de dagvaarding een opgave moet behelzen van het feit dat ten laste wordt gelegd met vermelding omstreeks welke tijd en op welke plaats het begaan zou zijn, als ook met vermelding van de omstandigheden waaronder het feit zou zijn begaan. Bij de uitleg van deze bepaling moet voortdurend in het oog worden gehouden dat de vraag centraal staat of de verdediging zich op basis van de tenlastelegging goed kan verdedigen. De opgave van het feit moet duidelijk en begrijpelijk, niet innerlijk tegenstrijdig en voldoende feitelijk zijn. Bij de verdediging mag er – tegen de achtergrond van het strafdossier en het voorbereidend onderzoek – redelijkerwijs geen twijfel over bestaan welke specifieke gedragingen verdachte worden verweten. Ook moet het voor de rechtbank duidelijk en begrijpelijk zijn wat zij concreet, ten aanzien van ieder van de verdachten afzonderlijk, te onderzoeken heeft. De rechtbank is van oordeel dat het verweer van de verdediging slaagt ten aanzien van de onderdelen ‘(in elk geval)’ en ‘en/of althans een of meer (andere) onbekend gebleven personen’, omdat deze onderdelen van de tenlastelegging onvoldoende duidelijk en gespecificeerd zijn tegen de achtergrond van het omvangrijke dossier en de vele namen die in het dossier naar voren komen. De rechtbank is daarom van oordeel dat deze onderdelen van de dagvaarding niet voldoen aan de eisen van artikel 261 Sv en verklaart deze onderdelen voor de feiten 2, 3, 5, 7, 8, 9 en 10 in zoverre partieel nietig. De rechtbank verwerpt het verweer ten aanzien van de onderdelen ‘uit winstbejag behulpzaam is geweest bij het zich verschaffen van verblijf in (lid 2)’ en ‘althans enige andere handeling gericht op het organiseren van de reis en/of het vervoer van die voornoemde persoon/personen’. De rechtbank overweegt daartoe dat de dagvaarding ten aanzien van die onderdelen er, tegen de achtergrond van het strafdossier waarin er specifieke gedragingen van verdachte inzake het organiseren van de reis en het vervoer van de migranten zijn beschreven, niet onduidelijk en/of onbegrijpelijk is en voldoet aan de eisen van artikel 261 Sv. Voor de verdediging is voldoende duidelijk waartegen zij zich tijdens het inhoudelijke debat dient te verweren. 3.3.2. De rechtsmacht van de Nederlandse strafrechter 3.3.2.1. De beoordeling van het preliminaire verweer De rechtbank heeft – na beraad in raadkamer – op de terechtzitting van 3 november 2025 het volgende meegedeeld ten aanzien van dit preliminaire verweer. De rechtbank overweegt dat de verdenking ziet op strafbare feiten die zich zouden hebben afgespeeld in Libië (onder meer in [plaats 1] ) jegens niet-Nederlandse personen, gepleegd door een niet-Nederlandse verdachte. De rechtbank overweegt dat er in het dossier aanknopingspunten zijn met Nederland en voorts dat de tenlastelegging luidt dat de mensensmokkelfeiten onder meer in Nederland zijn gepleegd. Zo lijkt het er op dat de meeste migranten die genoemd zijn in de tenlastelegging, na de overtocht van Libië naar Italië, uiteindelijk in Nederland zijn gearriveerd. De vraag of de mensensmokkelfeiten (mede) in Nederland zijn gepleegd en in het verlengde daarvan de vraag of de opzet van verdachte en/of zijn medeverdachten gericht was op Nederland als bestemming van de migranten, zijn vragen die pas beantwoord kunnen worden nadat alle feiten op een openbare behandeling zijn voorgehouden en besproken én nadat het Openbaar Ministerie en de verdediging daarover het debat hebben gevoerd. Pas daarna kan de rechtbank zich een oordeel vormen over de pleegplaats(

1. en)en daarmee mogelijk over de rechtsmacht van de Nederlandse strafrechter over deze ten laste gelegde feiten. De rechtbank is tegen die achtergrond van oordeel dat dit preliminaire verweer ontijdig is en dat zij op dit moment geen definitief oordeel kan geven. De rechtbank zal, na de inhoudelijke behandeling van de zaak, bij eindvonnis beoordelen of en in hoeverre zij rechtsmacht heeft voor de feiten. 3.3.2.2. De beoordeling van het bij pleidooi herhaalde en aangevulde rechtsmachtsverweer De rechtbank is naar aanleiding van hetgeen behandeld is op de openbare terechtzittingen tot het volgende eindoordeel gekomen met betrekking tot de vraag of de Nederlandse rechter rechtsmacht heeft voor de ten laste gelegde feiten. De rechtbank zal per individueel feit, en per individuele migrant, beoordelen of zij rechtsmacht heeft. In de artikelen 2 tot en met 8c Sr zijn de verschillende grondslagen vastgelegd op basis waarvan de Nederlandse strafrechter rechtsmacht kan hebben. De rechtbank stelt vast dat verdachte in de ten laste gelegde periode niet de Nederlandse nationaliteit bezat, of in Nederland een vaste woon- of verblijfplaats had. Nadien heeft hij evenmin de Nederlandse nationaliteit gekregen of in Nederland een vaste woon- of verblijfsplaats gehad. Zijn verblijf in voorlopige hechtenis kan niet als zodanig gelden. Dat betekent dat geen rechtsmacht bestaat op grond van artikel 7 Sr. - Artikel 2 Sr: het territorialiteitsbeginsel Artikel 2 Sr luidt: “De Nederlandse strafwet is toepasselijk op ieder die zich in Nederland aan enig strafbaar feit schuldig maakt.”. Ingevolge artikel 2 Sr heeft Nederland rechtsmacht op grond van het territorialiteitsbeginsel indien het feit (tevens) in Nederland is gepleegd. Volgens vaste jurisprudentie kan een strafbaar feit meerdere pleegplaatsen (locus delicti) hebben. In de literatuur wordt dit aangeduid als de zogenoemde ubiquiteitsleer. Hierdoor kunnen positieve rechtsmachtsconflicten ontstaan. Indien naast in ook buiten Nederland gelegen plaatsen kunnen gelden als de locus delicti, is op grond van de hiervoor genoemde wetsbepaling vervolging van dat strafbare feit in Nederland mogelijk, óók ten aanzien van de van dat strafbare feit deel uitmakende gedragingen die buiten Nederland hebben plaatsgevonden. De locus delicti kan op verschillende wijzen worden bepaald. De Nederlandse wet kent geen voorschrift voor het bepalen van de plaats waar een feit is gepleegd. Om die reden is er vanuit de rechtswetenschap een aantal gangbare theorieën in het leven geroepen om de locus delicti te kunnen bepalen, waarbij (
2. i)het handelen van de dader, (
3. ii)de werking van het instrument en (iii) het intreden van het gevolg bepalend zijn. Overal waar een constitutief bestanddeel van het feit zich heeft gemanifesteerd, is het begaan. De rechter is binnen de grenzen van de tenlastelegging vrij daaruit een keuze te maken. Voor de vraag of het strafbare feit in Nederland heeft plaatsgevonden, is derhalve niet alleen van belang waar de dader een gedraging heeft verricht. Ook de plaats waar het door de strafwet verboden gevolg van het handelen van de dader intreedt, kan (mede) voor de locus delicti doorgaan. Dit wordt ook wel de leer van het constitutieve gevolg genoemd. De gedachte achter deze leer is onder meer dat de daad wordt bestraft in de staat waarvan de rechtsorde is geschaad. De rechtbank overweegt tegen die achtergrond ten aanzien van de onder 2, 3, 5, 7, 8, 9 en 10 ten laste gelegde mensensmokkelfeiten het volgende. Het standpunt van de verdediging dat de ten laste gelegde mensensmokkelfeiten bij de aankomst in Italië zijn voltooid, berust naar het oordeel van de rechtbank op een misvatting. Bij mensensmokkel als bedoeld in artikel 197a Sr is het belang van de staat in het geding. Dat belang is daarin gelegen dat op het grondgebied van de staat alleen mensen verblijven die daartoe gerechtigd zijn. Op het moment dat gesmokkelde personen (illegaal) in Nederland arriveren wordt het rechtsbelang dat wordt beschermd door artikel 197a Sr in Nederland geschonden. Met schending van het Nederlandse rechtsbelang, treedt het constitutief gevolg in Nederland in. Daarmee wordt het ten laste gelegde delict van artikel 197a Sr in Nederland voltooid. Uit vaste jurisprudentie omtrent de leer van het constitutieve gevolg volgt niet dat verdachte – al dan niet in voorwaardelijke vorm – opzet behoeft te hebben gehad op de plaats waar het constitutieve gevolg zou intreden, in dit geval Nederland. Voldoende is dat het rechtsgevolg (de wederrechtelijke toegang tot Nederland) in Nederland intreedt en dit rechtsgevolg volgens de leer van de redelijke toerekening aan de verdachte kan worden toegerekend. De in de tenlastelegging opgenomen migranten zijn, met uitzondering van getuige [nummer 4] , na de overtocht van Libië naar Italië naar Nederland doorgereisd. De getuige ‘ [getuige 4] ’, met getuigennummer [nummer 4] , heeft verklaard na aankomst in Italië naar Frankrijk te zijn doorgereisd, waarna zij via België en Luxemburg uiteindelijk in Engeland is gearriveerd. Zij is op geen enkel moment na de aankomst in Italië doorgereisd naar en gearriveerd Nederland. De rechtbank overweegt dan ook dat geen constitutief gevolg van de onder feit 5 ten laste gelegde mensensmokkel van ‘ [getuige 4] ’ onder getuigennummer [nummer 4] is ingetreden in Nederland. Daarnaast heeft er ook geen handeling van het ten laste gelegde of doorwerking van het instrument plaatsgevonden in Nederland. De rechtbank is daarom van oordeel dat Nederland in zoverre niet kan worden aangemerkt als locus delicti en dat er geen rechtsmacht bestaat voor de Nederlandse rechter op grond van artikel 2 Sr ten aanzien van deze migrant en dit onderdeel van de onder 5 ten laste gelegde mensensmokkel. De getuige ‘ [getuige 3] ’, met getuigennummer [nummer 3] , heeft verklaard, nadat de overtocht per boot vanuit Libië was mislukt, uiteindelijk na een periode van detentie in Libië, met behulp van de UNHCR (de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties) en het Rode Kruis per vliegtuig te zijn opgehaald uit Libië, waarna hij naar Niger is gegaan. Vervolgens heeft hij anderhalf jaar in Niger verbleven en is hij vanuit Niger naar Roemenië gevlogen. Vanuit Roemenië is hij tenslotte naar Nederland doorgereisd. De getuige zegt door de UNHCR geholpen te zijn met de reis per vliegtuig naar Europa. De rechtbank overweegt dat de mogelijke mensensmokkel in de zin van artikel 197a Sr van deze getuige (met de mislukte overtocht) is geëindigd in Libië. Het uiteindelijk bereiken van Nederland door deze migrant aangeduid als ‘ [getuige 3] ’, in het onder 5 ten laste gelegde feit, staat in een te ver verwijderd verband en is daardoor geen constitutief gevolg van de behulpzaamheid van verdachte bij de mensensmokkel in de zin van artikel 197a Sr, althans kan hem dat vanwege het onvoldoende sine qua non-verband in redelijkheid niet worden toegerekend. De rechtbank is daarom van oordeel dat Nederland niet kan worden aangemerkt als locus delicti en dat er geen rechtsmacht bestaat voor de Nederlandse rechter op grond van artikel 2 Sr ten aanzien van deze migrant en dit onderdeel van de onder 5 ten laste gelegde mensensmokkel. Ten aanzien van de overige in de tenlastelegging opgenomen migranten onder de mensensmokkelfeiten 2, 3, 5, 7, 8, 9 en 10 is de rechtbank van oordeel dat de aankomst van deze personen in Nederland kan worden aangemerkt als een redelijkerwijs aan de verdachte toe te rekenen gevolg van diens strafbare handelen in de zin van artikel 197a Sr, indien en voor zover bewezen. Deze migranten zijn allen binnen afzienbare tijd na hun aankomst in Italië, mede dankzij de open grenzen binnen de Europese Unie, doorgereisd naar Nederland, waar zij vervolgens asiel hebben aangevraagd. De rechtbank heeft de binnenkomst van de migranten veelal kunnen vaststellen op basis van hun verklaringen en/of andere dossiergegevens. Ter controle van die verklaringen heeft de rechtbank BRP-gegevens gebruikt om vast te stellen dat de migranten daadwerkelijk Nederland zijn binnengekomen. In Nederland is daarmee het rechtsbelang geschonden dat wordt beschermd door artikel 197a Sr. Met schending van het Nederlandse rechtsbelang, treedt het constitutief gevolg in Nederland in. Dit maakt naar het oordeel van de rechtbank dat Nederland ten aanzien van alle in de tenlastelegging genoemde migranten, met uitzondering van “ [getuige 4] ” (getuigennummer [nummer 4] ) en “ [getuige 3] ” (getuigennummer [nummer 3] ) in feit 5, mede kan worden aangemerkt als locus delicti en dat de Nederlandse rechter op grond van artikel 2 Sr rechtsmacht heeft voor de mensensmokkelfeiten 2, 3, 5, 7, 8, 9 en 10 in ieder geval voor wat betreft het onderdeel ‘behulpzaam is geweest bij het zich verschaffen van toegang tot of doorreis door (lid 1)’. Dit geldt niet voor het onderdeel ‘uit winstbejag behulpzaam is geweest bij het zich verschaffen van verblijf (lid 2)’ van de mensensmokkelfeiten 2, 3, 5, 7, 8, 9 en 10. Naar haar aard ziet deze bepaling op het uit winstbejag verblijf bieden in Nederland. Uit de behandeling ter terechtzitting noch uit het dossier zijn aanknopingspunten naar voren gekomen dat verdachte op enigerlei wijze behulpzaam is geweest bij het uit winstbejag verschaffen van verblijf aan de migranten in Nederland. Evenmin is voor dit onderdeel van de tenlastelegging derhalve enig constitutief gevolg ingetreden in Nederland. De rechtbank is daarom van oordeel dat Nederland ten aanzien van dit onderdeel van de tenlastelegging niet kan worden aangemerkt als locus delicti en dat er in zoverre geen rechtsmacht bestaat op grond van artikel 2 Sr. Het Openbaar Ministerie zal in zoverre niet-ontvankelijk worden verklaard in de vervolging. De rechtbank overweegt ten aanzien van de onder 4 en 6 ten laste gelegde afpersingen het volgende. De getuige ‘ [getuige 5] ’, met getuigennummer [nummer 5] , heeft bij de rechter-commissaris verklaard dat hij met geweld, door de handlangers van [verdachte] in het kamp in [plaats 2] (Libië), werd gedwongen familieleden te bellen om hen te bewegen geld over te maken voor zijn overtocht. Hij wist niet meer welke familieleden hij heeft gebeld vanuit het kamp. Hij heeft vier of vijf telefoonnummers van familieleden aan de handlangers doorgegeven. Eenmaal in Nederland hoorde hij dat hij zijn zus ‘ [getuige 6] ’, met getuigennummer [nummer 6] , heeft gebeld. Deze getuige heeft verklaard dat zij door haar broer ‘ [getuige 5] ’ is gebeld vanuit een kamp in Libië, dat hij werd mishandeld tijdens de telefoongesprekken en dat haar broer tegen haar zei dat ze snel geld moest betalen voor de zeereis. Zij heeft de inhoud van dit gesprek verteld aan haar ouders, omdat zij zelf het bedrag niet kon voldoen. Er moest twee keer worden betaald. Haar ouders hebben uiteindelijk voor de reis van haar broer betaald. De getuige ‘ [getuige 6] ’ woonde in Nederland ten tijde van de telefoongesprekken. De getuige ‘ [getuige 7] ’, met getuigennummer [nummer 7] , heeft verklaard dat hij met geweld, in het kamp in [plaats 1] (Libië), werd gedwongen familieleden te bellen om hen te bewegen geld over te maken voor de overtocht naar Italië. Hij heeft alleen zijn broer ‘ [getuige 3] ’, met getuigennummer [nummer 17] , gebeld. Deze getuige heeft verklaard dat hij telefonisch contact had met zijn broer ‘ [getuige 7] ’ toen zijn broer in een kamp in Libië zat. Zijn broer zei dat hij mishandeld werd terwijl hij hem aan de telefoon sprak. Zijn broer zei ontvoerd te zijn en dat er 5.000,00 dollar betaald moest worden. Getuige ‘ [getuige 3] ’ heeft toen twee ooms in Israël benaderd en ze gesmeekt het bedrag te betalen. Eén van de ooms heeft toen geld van dorpsgenoten ingezameld en daarmee is het bedrag voor de overtocht voldaan. De getuige ‘ [getuige 3] ’ was woonachtig in Nederland ten tijde van de telefoongesprekken. De rechtbank overweegt ten aanzien van beide feiten dat uit het dossier blijkt dat de getuigen ‘ [getuige 5] ’, met getuigennummer [nummer 5] , en ‘ [getuige 7] ’, met getuigennummer [nummer 7] , in een kamp in [plaats 1] met geweld werden gedwongen familieleden te bellen om hen te bewegen geld voor de overtocht naar Italië te laten betalen. In beide gevallen is een familielid dat woonachtig was in Nederland opgebeld terwijl de zich in Libië bevindende getuigen werden mishandeld, met de bedoeling de persoon in Nederland te bewegen tot (al dan niet indirect) afgifte van een geldbedrag. Die in Nederland woonachtige familieleden hebben vervolgens andere familieleden benaderd, waarna het geldbedrag is voldaan. De rechtbank is van oordeel dat hiermee een evident causaal verband bestaat tussen de afpersing van de zich in Nederland bevindende familieleden en het door hen, dan wel via hun tussenkomst door derden, te betalen geldbedrag. De vraag wie uiteindelijk het geldbedrag ten behoeve van de overtocht heeft voldaan is niet van doorslaggevend belang. Het (op deze wijze) contacteren van de familieleden in Nederland is in beide feiten een essentieel onderdeel van de afpersing als bedoeld in artikel 317 Sr geweest, waarmee de feiten ook deels in Nederland hebben plaatsgevonden. Dit maakt dat Nederland ten aanzien van de feiten 4 en 6 eveneens mede kan worden aangemerkt als locus delicti en dat de Nederlandse rechter op grond van artikel 2 Sr rechtsmacht heeft. De rechtbank overweegt ten aanzien van de onder 1 ten laste gelegde deelname aan een criminele organisatie het volgende. De rechtbank heeft reeds de rechtsmacht van de Nederlandse rechter op grond van artikel 2 Sr ten aanzien van de ten laste gelegde mensensmokkelfeiten en afpersingen vastgesteld. Gelet daarop is de rechtbank van oordeel dat zij daarmee tevens rechtsmacht heeft voor de ten laste gelegde deelname aan een criminele organisatie, althans voor zover die organisatie het oogmerk had op de misdrijven mensensmokkel (eerste gedachtestreepje) en afpersing (derde gedachtestreepje). Voor zover de criminele organisatie volgens de tenlastelegging het oogmerk had op de misdrijven gijzeling (tweede gedachtestreepje), geweldsdelicten (vierde gedachtestreepje) en seksuele delicten (vijfde gedachtestreepje), oordeelt de rechtbank anders. Voor zover het bestaan van het oogmerk op het plegen van deze misdrijven kan worden vastgesteld, hebben deze onderdelen van de tenlastelegging zich afgespeeld buiten Nederland. Evenmin is ten aanzien van die misdrijven enig constitutief gevolg ingetreden in Nederland. De rechtbank is daarom van oordeel dat Nederland in zoverre niet kan worden aangemerkt als locus delicti, zodat ten aanzien daarvan geen rechtsmacht bestaat voor de Nederlandse rechter op grond van artikel 2 Sr. - Artikelen 3 tot en met 8d Sr: extraterritoriale rechtsmacht De rechtbank is ten aanzien van de onderdelen van de ten laste gelegde feiten, waarvan is geoordeeld dat de Nederlandse rechter op grond van het territorialiteitsbeginsel van artikel 2 Sr geen rechtsmacht heeft, nog nagegaan of wellicht op enige andere grondslag genoemd in de artikelen 3 tot en met 8d Sr rechtsmacht kan worden aangenomen. De rechtbank is tot het oordeel gekomen dat dit niet het geval is. Artikel 3 Sr, dat ziet op strafbare feiten gepleegd in Nederlandse (lucht)vaartuigen, is in deze casus in het geheel niet van toepassing. Dat geldt ook voor de artikelen 5 tot en met 8b Sr en artikel 8d Sr. Die artikelen zien ook op situaties die niet aan de orde zijn. De huidige bepaling van artikel 4 Sr biedt naar het oordeel van de rechtbank, anders dan door het Openbaar Ministerie is betoogd, geen ruimte om extraterritoriale rechtsmacht aan te nemen ten aanzien van de smokkel van de getuigen [nummer 3] en [nummer 4] , opgenomen in het ten laste gelegde feit 5. Artikel 197a strafrecht wordt in artikel 4 Sr immers niet genoemd. Dat er een wetsvoorstel in behandeling is dat hierin verandering wil brengen leidt niet tot een ander oordeel, juist omdat dit wetsvoorstel nog niet tot wet verheven is. Het Openbaar Ministerie heeft zich nog op het standpunt gesteld dat rechtsmacht, voor zover dat niet gegrond kan worden op het territorialiteitsbeginsel van artikel 2 Sr, kan worden gebaseerd op het bepaalde in artikel 8c Sr. De rechtbank kan het Openbaar Ministerie daarin niet volgen. De wetgever heeft – zo blijkt uit de memorie van toelichting – met invoering van artikel 8c Sr beoogd dat rechtsmacht kan worden gevestigd ten aanzien van in Nederland verblijvende vreemdelingen voor ernstige feiten die zij in het buitenland hebben begaan, indien hun uitlevering niet mogelijk is. De grondslag voor de uitoefening van rechtsmacht wordt daarbij niet zozeer gekoppeld aan de band met de Nederlandse rechtsorde, maar eerder aan het gegeven dat voorkomen moet worden dat verdachten van ernstige delicten ongehinderd (en straffeloos) in Nederland kunnen verblijven door het ontbreken van mogelijkheden om hen uit te zetten of uit te leveren. In de onderhavige situatie is verdachte juist op verzoek van het Nederlandse Openbaar Ministerie door de Ethiopische autoriteiten uitgeleverd om in Nederland berecht te worden. Verdachte verbleef en verblijft derhalve niet ongehinderd in Nederland, zodat artikel 8c Sr in dit geval geen (aanvullende) grondslag geeft voor rechtsmacht. 3.3.3. Ne bis in idem-beginsel ten aanzien van de mensensmokkelfeiten 2, 3, 5, 7, 8, 9, 10 De rechtbank heeft – na beraad in raadkamer – op de terechtzitting van 3 november 2025 de volgende beslissing op dit preliminaire verweer genomen. De rechtbank overweegt dat het ne bis in idem-beginsel, zoals dat onder meer is neergelegd in artikel 68 Sr, inhoudt dat iemand niet tweemaal kan worden vervolgd voor hetzelfde feit. Bij de beoordeling of sprake is van ‘hetzelfde feit’, moet de rechter in de situatie waarop artikel 68 Sr ziet de in beide tenlasteleggingen omschreven verwijten vergelijken. Bij die toetsing moeten volgens de Hoge Raad de juridische aard van de feiten en de gedraging van verdachte als relevante vergelijkingsfactoren worden betrokken. Uit de bewoordingen van het begrip ‘hetzelfde feit’ vloeit al voort dat de beantwoording van de vraag wat daaronder moet worden verstaan, mede wordt bepaald door de omstandigheden van het geval. Vuistregel is dat een aanzienlijk verschil in de juridische aard van de feiten en/of in de gedragingen tot de slotsom kan leiden dat geen sprake is van ‘hetzelfde feit’ in de zin van artikel 68 Sr. De rechtbank neemt het Ethiopisch vonnis als uitgangspunt voor de toetsing of er sprake is van schending van het ne bis in idem-beginsel. Verdachte is op 14 juni 2021 bij vonnis van de federaal eerste instantie rechtbank van Ethiopië te Addis Abeba veroordeeld voor mensensmokkel in “ [plaats 2] ” (Libië) met betrekking tot een aantal personen genaamd [naam 1] , [naam 2] , [naam 3] , [naam 4] en [naam 5] , gepleegd in een overlappende periode als in de onderhavige zaak is ten laste gelegd. De rechtbank is van oordeel dat er in de onderhavige zaak sprake is van andere feiten dan waarvoor verdachte krachtens voornoemd Ethiopische vonnis is veroordeeld. De rechtbank overweegt daartoe dat er in zowel de onderhavige zaak als in het Ethiopische vonnis telkens individueel per persoon is ten laste gelegd. De Ethiopische veroordeling ziet op vergelijkbare feiten, maar gepleegd jegens andere personen dan in de onderhavige zaak. Er is daarom geen sprake van ‘hetzelfde feit’ als bedoeld in artikel 68 Sr en het geschetste juridische kader van de Hoge Raad. De verdediging heeft bepleit dat Europese wetgeving en jurisprudentie met zich brengen dat de ne bis in idem-regel geldt in soortgelijke gevallen in (ongeveer) dezelfde periode, ongeacht tegen welke personen, waarin de ten laste gelegde strafbare feiten zijn gepleegd. De rechtbank volgt de verdediging daarin niet en hanteert de door de Hoge Raad geformuleerde juridische kaders en verwerpt het preliminaire verweer in zoverre. In hetgeen bij pleidooi door de verdediging is aangevoerd en herhaald, ziet de rechtbank geen aanleiding nu bij eindvonnis anders te oordelen dan op 3 november 2025 en handhaaft haar beslissing. 3.3.4. Schending van het specialiteitsbeginsel met betrekking tot feit 11, witwassen De rechtbank heeft – na beraad in raadkamer – op de terechtzitting van 3 november 2025 de volgende beslissing op het preliminaire verweer genomen. Op grond van het Verdrag van de Verenigde Naties tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad (United Nations Convention against Transnational Organized Crime, UNTOC, New York, 15 november 2000), ook wel het Verdrag of de Conventie van Palermo genoemd, kan uitlevering van personen tussen landen geschieden voor een aantal in dat verdrag opgenomen transnationale misdrijven. Nederland is op 12 december 2000 aangesloten bij dit verdrag en heeft het verdrag op 26 mei 2004 geratificeerd. Ethiopië is op 14 december 2000 aangesloten bij dit verdrag en heeft het verdrag op 23 juli 2007 geratificeerd. Het Openbaar Ministerie heeft op 20 januari 2022 middels een uitleveringsverzoek aan de Ethiopische autoriteiten verzocht om de uitlevering van verdachte wegens verdenking van een aantal door het Openbaar Ministerie vermelde strafbare feiten, waaronder mensensmokkel, afpersing en deelname aan een criminele organisatie. Verdachte is naar aanleiding van dit uitleveringsverzoek op 5 oktober 2022 door de Ethiopische autoriteiten uitgeleverd aan Nederland. De rechtbank overweegt dat het specialiteitsbeginsel – zoals bedoeld in onder meer artikel 16 van voornoemd verdrag – inhoudt dat de verzoekende staat, behoudens uitzonderingen waarvan in de onderhavige zaak niet is gebleken, niet mag optreden jegens de opgeëiste persoon met betrekking tot enig ander delict dan dat waarvoor de uitlevering is verzocht en verkregen. Uit de stukken in het dossier die zien op de uitlevering van verdachte, blijkt dat uitlevering door de Federale Democratische Republiek Ethiopië niet ter zake van het onder 11 ten laste gelegde feit, te weten witwassen, is gevraagd of verkregen. Daarnaast is voor enig optreden door het Openbaar Ministerie met betrekking tot witwassen of andersoortige financiële delicten geen aanvullende toestemming gevraagd of verleend. Gelet op het voorgaande verklaart de rechtbank het Openbaar Ministerie niet-ontvankelijk in de vervolging ten aanzien van feit 11 (witwassen) en de daarmee samenhangende onderdelen van feit 1 (deelname aan een criminele organisatie) voor zover dit ziet op het zesde (witwassen) en zevende (hawala bankieren) gedachtestreepje. De rechtbank ziet geen aanleiding in dit eindvonnis anders te oordelen en handhaaft haar hiervoor weergegeven beslissing. 3.3.5. Conclusies De rechtbank verklaart de dagvaarding nietig voor wat betreft het onderdeel ‘(in elk geval)’ en ‘en/of althans een of meer (andere) onbekend gebleven personen’ in de feiten 2, 3, 5, 7, 8, 9 en 10. De rechtbank oordeelt dat de dagvaarding voor het overige geldig is. De rechtbank verklaart het Openbaar Ministerie ten aanzien van de onder 2, 3, 5, 7, 8, 9 en 10 ten laste gelegde feiten, wegens het ontbreken van rechtsmacht, niet-ontvankelijk in de vervolging voor het onderdeel ‘uit winstbejag behulpzaam is geweest bij het zich verschaffen van verblijf in (lid 2)’. De rechtbank verklaart het Openbaar Ministerie ten aanzien van het onder 5 ten laste gelegde feit, wegens het ontbreken van rechtsmacht, niet-ontvankelijk in de vervolging van de mensensmokkel van de in de tenlastelegging opgenomen migranten ‘ [getuige 4] ’, met getuigennummer [nummer 4] , en ‘ [getuige 3] ’, met getuigennummer [nummer 3] . De rechtbank verklaart het Openbaar Ministerie ten aanzien van het onder 1 ten laste gelegde, wegens het ontbreken van rechtsmacht, niet-ontvankelijk in de vervolging voor het oogmerk op de onderdelen:‘- gijzeling, als bedoeld in artikel 282 en/of 282a van het Wetboek van Strafrecht, namelijk een of meer personen wederrechtelijk van de vrijheid beroven en/of beroofd houden, al dan niet met het oogmerk de familie van die persoon/personen te dwingen om te betalen voor de overtocht naar Europa, en/of(..)- geweldsdelicten, als bedoeld in artikel 285 en/of artikel 300 en/of artikel 302 en/of artikel 287 van het Wetboek van Strafrecht, namelijk bedreiging met (dodelijk) geweld en/of mishandeling(en), al dan niet met zwaar lichamelijk letsel en/of de dood ten gevolg en/of doodslag, begaan jegens voornoemde persoon/personen en/of- seksuele geweldsdelicten, als bedoeld in artikel 242 en/of 246 van het Wetboek van Strafrecht, te weten verkrachting en/of aanranding van een of meerdere migranten, en/of’. De rechtbank verklaart het Openbaar Ministerie, wegens schending van het specialiteitsbeginsel, niet-ontvankelijk in de vervolging ten aanzien van feit 11 (witwassen) en de daarmee samenhangende onderdelen van feit 1 (deelname aan een criminele organisatie) voor zover dit ziet op de onderdelen: ‘- witwassen , als bedoeld in artikel 420bis en 420ter van het Wetboek van Strafrecht, namelijk grote geldbedragen van familieleden in Nederland in contanten ophalen en die opbrengsten over te dragen, te verplaatsen, om te zetten, te verwerven, voorhanden te hebben, te verbergen en te verhullen en ze hierdoor veilig te stellen, en/of - hawala (ondergronds) bankieren door het uitoefenen van het bedrijf van betaaldienstverlener zonder vergunning als bedoeld in artikel 2:3a wet op het financieel toezicht, terwijl hij, verdachte, leider en/of oprichter en/of bestuurder van voormelde organisatie is/was/is geweest;’. De rechtbank is van oordeel dat de Nederlandse rechter voor alle andere, hiervoor niet genoemde, ten laste gelegde feiten en onderdelen daarvan, rechtsmacht heeft en dat het Openbaar Ministerie in zoverre ontvankelijk is in de vervolging. De rechtbank acht zich in zoverre ook bevoegd tot kennisneming van deze zaak, en oordeelt dat er geen redenen zijn voor schorsing van de vervolging. De rechtbank zal hierna de feiten beoordelen op grondslag van de in bijlage II aan dit vonnis gehechte tenlastelegging, waarin de wijzigingen naar aanleiding van de beslissingen op de voorvragen zijn doorgevoerd. 4De identiteit van verdachte 4.1 Het standpunt van het Openbaar Ministerie Het Openbaar Ministerie heeft zich op het standpunt gesteld dat verdachte de persoon is die door getuigen is aangeduid als ‘ [verdachte] ’ en onder die naam vooral in [plaats 1] (Libië) actief is geweest als mensensmokkelaar. 4.2 Het standpunt van de verdediging Verdachte ontkent dat hij de persoon is waarvoor het Openbaar Ministerie hem houdt. De verdediging wijst erop dat hij consistent heeft verklaard nog nooit in Libië en [plaats 1] te zijn geweest. Het vonnis in Ethiopië berust op onjuiste gronden en er is sprake van een persoonsverwisseling. Daarnaast heeft de verdediging zich op het standpunt gesteld dat de getuigen met betrekking tot de identificatie van verdachte zijn beïnvloed doordat er foto’s van verdachte op het internet circuleerden. Uit getuigenverklaringen blijkt dat zij in een eerder stadium op sociale media foto’s of filmpjes hebben gezien van verdachte, waarbij soms de naam [verdachte] werd vermeld, onder andere naar aanleiding van zijn aanhouding. Dit vergroot het risico op het zogeheten overdrachtseffect; getuigen menen verdachte te herkennen tijdens de confrontatie, maar realiseren zich niet dat deze herkenning stoelt op informatie die op een later moment, via bijvoorbeeld sociale media, bij hen binnen is gekomen. De bewijswaarde is bovendien beperkt omdat het voornamelijk enkelvoudige fotoconfrontaties betreft. De herkenningen door de verschillende getuigen kunnen daarom niet tot het overtuigende bewijs leiden dat verdachte de mensensmokkelaar [verdachte] is die het Openbaar Ministerie voor ogen heeft. 4.3 Het oordeel van de rechtbank Het dossier bevat vele getuigenverklaringen waarin verdachte door getuigen is herkend als de persoon die zich bezig hield met mensensmokkel van Libië naar Europa en ‘ [verdachte] ’ werd genoemd. Tijdens deze getuigenverhoren werden met name de volgende drie foto's getoond in een fotomap, die gedurende de loop van het onderzoek is geactualiseerd en aangepast. De eerste foto betreft een foto van een man met patroongordels om, een vuurwapen over zijn schouders en een telefoon in zijn hand. De tweede foto betreft een foto van verdachte gemaakt in een politiebureau in Ethiopië na zijn aanhouding in maart 2020 en de derde foto betreft een man in een witte trui, met een laptop op schoot en een "oortje/koptelefoon" zichtbaar in zijn linkeroor. In de aan de verschillende getuigen getoonde fotomappen zat telkens één van de voornoemde foto’s. Verdachte heeft zichzelf herkend op alle drie de foto’s. Er zijn drie getuigen die verdachte van de eerste foto hebben herkend, er zijn acht getuigen die verdachte van de tweede foto hebben herkend en drie getuigen die verdachte van de derde foto hebben herkend. Ten aanzien van het standpunt van de verdediging dat de getuigen beïnvloed zouden zijn doordat er in een eerder stadium foto’s van verdachte op het internet circuleerden en getuigen hem daarom hebben aangewezen als de verantwoordelijke mensensmokkelaar bekend onder de naam [verdachte] , overweegt de rechtbank dat slechts één van de aan de getuigen getoonde foto’s op internet heeft gecirculeerd, namelijk de foto hiervoor aangeduid als de eerste foto (man met de patroongordels). Bovendien hebben de getuigen in hun verklaringen, voordat de foto’s werden getoond, specifiek onderscheidende uiterlijke kenmerken beschreven van ‘ [verdachte] ’ – de man die de getuigen onder andere in het kamp in [plaats 1] hebben gezien – die overeenkomen met het signalement van verdachte, zoals onder andere de lengte, omvang, haardracht en vermoedelijke leeftijd. Daarbij ondersteunen de verschillende getuigenverklaringen elkaar op deze punten. Gelet hierop is de rechtbank van oordeel dat de getuigen niet althans niet zodanig beïnvloed zijn door de op internet circulerende foto van verdachte (met de patroongordels), dat ten aanzien van alle foto’s van voor bewijs onbruikbare herkenningen sprake zou zijn. De rechtbank acht daarbij verder van belang dat uit afgeluisterde telefoongesprekken van verdachte, gevoerd vanuit de Penitentiaire Inrichting te Grave met derden, blijkt dat verdachte getracht heeft getuigen te laten beïnvloeden door hen te laten verklaren dat ze hem niet kennen en dat praten over het verleden geen nut heeft. Deze gesprekken versterken naar het oordeel van de rechtbank de geloofwaardigheid van de getuigenverklaringen omtrent de herkenning van verdachte als [verdachte] . De rechtbank overweegt verder dat de verdachte bij zijn aanhouding in Ethiopië een Eritrees paspoort bij zich had op naam van [verdachte] , geboren op [geboortedatum 1] 1983 te [geboorteplaats] . In dit paspoort zit een visum voor toegang tot Libië, geldig van 27 september 2017 tot en met 26 september 2018, en een stempel van betaling van leges voor verblijf in Libië. Verdachte heeft tijdens een verhoor bij de Koninklijke Marechaussee verklaard dat het een paspoort van iemand anders betreft, waarop een door hem aangeleverde pasfoto van zichzelf was geplaatst. Hij heeft verder verklaard dat hij dit paspoort in Khartoem (Sudan) heeft gekocht en dat er op het moment dat hij het paspoort kreeg geen stempels of een visum voor Libië in stonden. Verdachte heeft verklaard dat hij met het paspoort naar Dubai is gereisd en daarna naar Ethiopië, maar dat hij nog nooit in Libië is geweest. Verdachte heeft echter geen verklaring gegeven voor het Libische visum en de stempel van betaling van leges voor verblijf in Libië in dat paspoort. Verder heeft de gebruiker van het Facebook-account ‘ [accountnaam 1] ’ op 25 november 2018 een foto ontvangen van voornoemd paspoort op naam van [verdachte] , geboren op [geboortedatum 1] 1983 te [geboorteplaats] , met de foto van verdachte erop. Hij ontving deze foto van voornoemd paspoort van de gebruiker van het Facebook-account ‘ [accountnaam 2] ’. Even daarvoor stuurde de gebruiker van het Facebook-account ‘ [accountnaam 2] ’ een bericht naar de gebruiker van het Facebook-account ‘ [accountnaam 3] ’ in het Tigrinya, waarvan de Nederlandse vertaling luidt: “Maak een foto van [verdachte] ’s paspoort en stuur het naar mij”. Verder kreeg de gebruiker van het Facebook-account ‘ [accountnaam 1] ’ instructies in het Tigrinya van de gebruiker van het Facebook-account ‘ [accountnaam 2] ’ over de vlucht van Sudan naar Dubai met behulp van dit paspoort. Uit berichten verstuurd vanaf het Facebook-account ‘ [accountnaam 1] ’ blijkt dat de gebruiker van dit account gebruik maakte van de naam ‘ [verdachte] ’ en verbleef in [plaats 1] . Zo ontving de gebruiker van het Facebook-account ‘ [accountnaam 1] ’ van de gebruiker van het Facebook-account ‘ [accountnaam 2] ’ op 27 november 2018 de volgende berichten in het Tigrinya, waarvan de Nederlandse vertaling luidt: “Geen probleem mijn broer [verdachte] , belangrijk is het vertrouwen” en “Wat mij echt in mijn leven blij heb gemaakt dat je veilig bent, ik was bang dat je in [plaats 2] dood zou gaan. Maar God heeft jou bevrijd om Libië te kunnen verlaten”. Verder heeft de gebruiker van het Facebook-account ‘ [accountnaam 1] ’ op 11 maart 2018 een bericht gestuurd in het Tigrinya, waarvan de Nederlandse vertaling luidt: “Ik heet [verdachte] ”. Ook de gebruiker van het account ‘ [accountnaam 4] ’ werd in vele berichten en reacties naar aanleiding van op zijn account geplaatste video’s [verdachte] genoemd. Uit het dossier blijkt dat de Facebook-accounts ‘ [accountnaam 1] ’ en ‘ [accountnaam 4] ’ door dezelfde gebruiker werden gebruikt. Gelet op het voorgaande, in combinatie met het bij verdachte aangetroffen paspoort op naam van [verdachte] , is de rechtbank van oordeel dat verdachte de gebruiker was van de Facebook-accounts ‘ [accountnaam 1] ’ en ‘ [accountnaam 4] ’. Het Facebook-account ‘ [accountnaam 4] ’ heeft in de periode van 1 januari 2018 tot en met 8 april 2018 gebruik gemaakt van IP-adressen die zich bevonden op locaties in de plaats [plaats 1] in Libië. Uit voornoemde afgeluisterde telefoongesprekken van verdachte in de Penitentiaire Inrichting te Grave blijkt tevens dat verdachte in deze gespreken met derden heeft gezegd dat hij tijdens zijn verhoren in Nederland heeft verklaard dat hij ‘ [naam 6] ’ heet. Tevens blijkt uit deze gesprekken dat hij meerdere identiteitsdocumenten op naam van ‘ [naam 6] ’ tegen betaling heeft geprobeerd op te laten maken, waaronder een rijbewijs, een doopakte, een bewijs van verblijf in het vluchtelingenkamp Shegerab in Soedan, een vluchtelingendocument uit Ethiopië, een bewijs van betaling aan een bank en/of kerk en/of een bewijs van aanvraag van een identiteitskaart. Hierbij acht de rechtbank van belang dat verdachte tijdens deze gesprekken niet heeft gevraagd om deze documenten op te (laten) vragen bij officiële instanties of anderszins boven water te krijgen, maar om deze documenten (naar de rechtbank begrijpt valselijk) op te laten maken. Verdachte geeft verder aanwijzingen over welke (persoonlijke) gegevens op de documenten moeten worden vermeld, zodat de documenten ondersteunen wat hij in zijn verhoren heeft verklaard. Voorts heeft hij tijdens deze gesprekken gezegd dat hij tijdens de verhoren heeft verklaard nergens naar toe te zijn geweest en dat hij de mensen hier heeft overtuigd met dit verhaal. Verdachte zegt ook dat er niets op zijn Facebook-accounts moet worden gepost, omdat die worden doorgespit. De rechtbank leidt uit deze afgeluisterde telefoongesprekken af dat verdachte valse papieren heeft proberen te verkrijgen bij een identiteit die hij heeft verzonnen om zijn werkelijke en/of tijdens de ten laste gelegde periode gebruikte identiteit van [verdachte] te verhullen c .q. te verhullen op welke plaatsen hij daadwerkelijk heeft verbleven in de ten laste gelegde periode. Gelet op het voorgaande is de rechtbank van oordeel dat het wettig en overtuigend bewezen is dat verdachte de persoon is die door de getuigen is herkend als zijnde de persoon die ‘ [verdachte] ’ werd genoemd en die in de ten laste gelegde periode verbleef in [plaats 1] te Libië. 5De bewijsmotivering 5.1 Het standpunt van de officier van justitie De officier van justitie heeft zich op het standpunt gesteld dat de ten laste gelegde feiten als volgt wettig en overtuigend te bewijzen zijn: feit 1: deelname aan een criminele organisatie met het oogmerk tot het plegen van de misdrijven mensensmokkel, gijzeling, afpersing, geweldsdelicten en seksuele delicten, terwijl verdachte leider van deze organisatie was; feiten 2, 3, 5, 7, 8, 9 en 10: mensensmokkel in vereniging met anderen, van de in de tenlastelegging genoemde personen met het toegebrachte letsel zoals genoemd in de tenlastelegging – met uitzondering van de onderdelen ‘en/of zwaar lichamelijk letsel ten gevolge heeft gehad’ en de verlamming aan de rechterhand als letsel van ‘ [getuige 2] ’ zoals ten laste gelegd in feit 2 – terwijl levensgevaar te duchten was en verdachte hiervan een beroep en/of gewoonte heeft gemaakt; feiten 4 en 6: afpersing in vereniging met anderen. 5.2 Het standpunt van de verdediging De verdediging heeft zich – indien de rechtbank komt tot rechtsmacht van de Nederlandse rechter – op het volgende, verkort weergegeven, standpunt gesteld ten aanzien van de bewijsbaarheid van de ten laste gelegde feiten: feit 1: primair dient verdachte te worden vrijgesproken, omdat niet kan worden vastgesteld dat sprake is geweest (
4. i)van een duurzame en gestructureerde organisatie als bedoeld in artikel 140 Sr én (
5. ii)van een samenwerkingsverband met het oogmerk op het plegen van de ten laste gelegde misdrijven én (iii) dat verdachte aan een dergelijke organisatie heeft deelgenomen. Subsidiair dient verdachte te worden vrijgesproken van de misdrijven die zich uitsluitend in Libië zouden hebben afgespeeld, in elk geval de gijzeling, geweldsdelicten en seksuele delicten; feiten 2, 3, 5, 7, 8, 9 en 10: primair dient verdachte te worden vrijgesproken wegens het ontbreken van voldoende wettig en overtuigend bewijs. Subsidiair dient verdachte in elk geval te worden vrijgesproken van de onder feit 9 en 10 gesmokkelde migranten, die nadrukkelijk hebben verklaard dat een ander dan verdachte hun smokkelaar was, zodat er ten aanzien van verdachte onvoldoende wettig en overtuigend bewijs is dat hij aan deze smokkelfeiten een strafbare bijdrage heeft geleverd; feiten 4 en 6: verdachte dient te worden vrijgesproken wegens het ontbreken van voldoende wettig en overtuigend bewijs. 5.3 Inleidende overwegingen Onder leiding van het Landelijk Parket te Zwolle is op 7 november 2017 een opsporingsonderzoek opgestart onder de naam “27Pearce”. Dit onderzoek, dat zich aanvankelijk vooral richtte op een verdachte met de naam “ [medeverdachte 1] ”, is uitgevoerd door de Koninklijke Marechaussee. Dit onderzoek heeft zich gericht op een criminele organisatie onder leiding van deze [medeverdachte 1] die zich bezig zou houden met de smokkel van migranten vanuit Afrika via de Centrale Middellandse Zeeroute naar Europa. De migranten vatten vanuit Noord-Afrika een lange en veelal gevaarlijke reis aan in een poging om via de Middellandse Zee op irreguliere wijze Europa te bereiken. Veel migranten trekken op hun weg naar Europa door Libië, hetgeen de ontwikkeling van netwerken van mensensmokkel en mensenhandel in Libië in de hand heeft gewerkt. Op 5 september 2018 is er een rapport verschenen van het panel van Libië-experts, gericht aan de president van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. In dit rapport wordt onder meer gesproken over een netwerk van mensensmokkelaars dat actief is tussen Eritrea en Libië met een knooppunt in de Libische plaats [plaats 1] . Een man genaamd ‘ [verdachte] ’ zou ook deel uitmaken van dit netwerk. Het panel heeft Ethiopische meisjes geïnterviewd die tussen oktober 2014 en januari 2017 tegen betaling voor een zogenaamde "pakketreis" naar Europa zijn gesmokkeld door deze ‘ [verdachte] ’. Deze meisjes verbleven op een boerderij langs [locatie 2] aan de rand van [plaats 1] . In de loodsen op het terrein van de boerderij verbleven tot 1200 migranten uit onder meer Eritrea en Somalië. In onderzoek 27Pearce zijn twee kampen in (de buurt van) [plaats 1] in kaart gebracht waar vrouwelijke, mannelijke en minderjarige migranten in loodsen zouden zijn vastgehouden door voornoemd smokkelnetwerk. Dit betreffen de kampen met de aanduiding ‘ [locatie 2] ’ en ‘ [locatie 3] ’. Daarnaast zijn ook twee andere, vergelijkbare, kampen elders in Libië in kaart gebracht die door voornoemd smokkelnetwerk in gebruik zouden zijn genomen. Dit betreffen de kampen ‘ [locatie 4] ’ en ‘ [locatie 5] ’. Op 6 januari 2020 is besloten om het opsporingsonderzoek tevens te richten op de persoon die ‘ [verdachte] ’ wordt genoemd. In het onderzoek 27Pearce zijn meerdere zaaksdossiers opgemaakt naar aanleiding van de aankomsten van migranten op verschillende data in Italië. Deze migranten werden op de Middellandse Zee gered en naar Italiaanse havens gebracht. Een aantal van deze migranten is uiteindelijk in Nederland terecht gekomen en als getuige gehoord over de omstandigheden waaronder men verbleef in de kampen in onder meer [plaats 1] en de zeereis die zij hebben gemaakt. De resultaten van dit onderzoek zijn neergelegd in het onderzoeksdossier 27Pearce. De tenlastelegging is gebaseerd op dit onderzoeksdossier. Op basis daarvan heeft het Openbaar Ministerie geconcludeerd dat verdachte alle feiten heeft gepleegd in nauwe samenwerking met (in ieder geval) de medeverdachte [medeverdachte 1] (hierna ook: [medeverdachte 1] ). Die opvatting komt terug in de onder 2 tot en met 10 ten laste gelegde feiten. Om die reden zal de rechtbank ten aanzien van deze feiten eerst een aantal overwegingen wijden aan dit uitgangspunt van het Openbaar Ministerie. In paragraaf 5.4.3.3 zal nog specifiek worden ingegaan op de vraag of [medeverdachte 1] mededeelnemer was van het criminele samenwerkingsverband zoals ten laste gelegd onder feit 1. 5.4 Overwegingen van de rechtbank 5.4.1. Medeplegen met [medeverdachte 1] 5.4.1.1. Het standpunt van het Openbaar Ministerie Het Openbaar Ministerie heeft zich op het standpunt gesteld dat bij alle mensensmokkelfeiten sprake is van een nauwe en bewuste samenwerking van verdachte met (onder meer) [medeverdachte 1] . Het Openbaar Ministerie verwijst hiertoe met name naar de diverse getuigenverklaringen, de feitelijke gang van zaken in de kampen die uit die verklaringen naar voren komt, de manier waarop verdachte en [medeverdachte 1] ter plaatse met elkaar omgingen en de berichten van de Facebook-accounts, die volgens het Openbaar Ministerie in gebruik waren bij [medeverdachte 1] ( [accountnaam 2] ) en verdachte ( [accountnaam 1] en [accountnaam 4] ). 5.4.1.2. Het standpunt van de verdediging De verdediging heeft zich op het standpunt gesteld dat er geen sprake is geweest van een nauwe en bewuste samenwerking tussen enerzijds verdachte en anderzijds [medeverdachte 1] . De verdediging verzoekt verdachte daarom vrij te spreken van feit 9 ten aanzien van de migranten in de tenlastelegging aangeduid als ‘ [getuige 8] ’, ‘ [getuige 9] ’, ‘ [getuige 2] ’, ‘ [getuige 1] ’ en ‘ [getuige 10] ’ en alle migranten genoemd in feit 10, omdat deze migranten hebben verklaard dat niet verdachte, maar [medeverdachte 1] of een smokkelaar genaamd [medeverdachte 11] hun smokkelaar was. 5.4.1.3. Het oordeel van de rechtbank Zoals opgemerkt acht de rechtbank het – tegen de achtergrond van het dossier en het standpunt van het Openbaar Ministerie inzake het medeplegen – van belang eerst vast te stellen of er sprake is geweest van het medeplegen van verdachte en [medeverdachte 1] bij de ten laste gelegde mensensmokkelfeiten, met name met het oog op de bewijsbaarheid van de feiten 9 en 10. Ten aanzien van het ten laste gelegde medeplegen overweegt de rechtbank als volgt. Betrokkenheid aan een strafbaar feit kan als medeplegen worden bewezen verklaard wanneer is komen vast te staan dat bij het begaan daarvan sprake is geweest van een voldoende nauwe en bewuste samenwerking tussen de medeplegers bij het plegen van het ten laste gelegde feit. Ook wanneer het ten laste gelegde medeplegen in de kern niet bestaat uit een gezamenlijke uitvoering tijdens het begaan van het strafbare feit, kan sprake zijn van de voor medeplegen vereiste nauwe en bewuste samenwerking. De materiële en/of intellectuele bijdrage van de verdachte aan het strafbare feit zal dan van voldoende gewicht moeten zijn. Bij de beoordeling of daaraan is voldaan, kan rekening worden gehouden met onder meer de intensiteit van de samenwerking, de onderlinge taakverdeling, de rol in de voorbereiding, de uitvoering of de afhandeling van het delict en het belang van de rol van de verdachte, diens aanwezigheid op belangrijke momenten en het zich niet terugtrekken op een daartoe geëigend tijdstip. De bijdrage van de medepleger zal in de regel worden geleverd tijdens het begaan van het strafbare feit in de vorm van een gezamenlijke uitvoering van het feit. De bijdrage kan daarnaast ook zijn geleverd in de vorm van verscheidene gedragingen voor en/of tijdens en/of na het strafbare feit. Zeker in dergelijke, in zekere zin afwijkende of bijzondere situaties dient in de bewijsvoering aandacht te worden besteed aan de vraag of wel zo bewust en nauw is samengewerkt bij het strafbare feit dat van medeplegen kan worden gesproken, in het bijzonder dat en waarom de bijdrage van de verdachte van voldoende gewicht is geweest. De rechtbank overweegt dat het dossier, waaronder de getuigenverklaringen en het onderzoek naar de Facebook-accounts van verdachte en [medeverdachte 1] , aanwijzingen bevat dat verdachte en [medeverdachte 1] contact met elkaar hadden. Door het Openbaar Ministerie is naar voren gebracht dat uit het dossier volgt dat verdachte en [medeverdachte 1] een gedeelde loods hadden op hetzelfde perceel en dat werd gezien dat zij op dit perceel vriendelijk met elkaar omgingen. Verder verklaren meerdere getuigen dat zij bij aankomst op het perceel in [plaats 1] werden ondergebracht in een loods die bij helfte was verdeeld in een deel in gebruik bij [medeverdachte 1] en het andere deel bij verdachte. Beide helften waren door een stenen muur van elkaar gescheiden. De migranten “waren” of van [verdachte] of van [medeverdachte 1] . Ook lijkt uit de getuigenverklaringen te volgen dat er in sommige boten migranten zaten uit zowel de loodshelft van verdachte als de loodshelft van [medeverdachte 1] . Daarnaast lijkt er uit de Facebookcontacten tussen verdachte en de gebruiker van het account ‘ [accountnaam 2] ’, waarvan het Openbaar Ministerie stelt dat de gebruiker daarvan [medeverdachte 1] was, te volgen dat verdachte en [medeverdachte 1] “zakelijke” contacten hadden. Ook het contact over het valse paspoort op naam van verdachte en voorzien van diens foto, dat hij bij zich droeg ten tijde van zijn aanhouding, ziet het Openbaar Ministerie als een aanwijzing voor hun samenwerking. De rechtbank is van oordeel dat uit voornoemde omstandigheden weliswaar lijkt te volgen dat er in de ten laste gelegde periode contact en mogelijk enige vorm van samenwerking is geweest tussen verdachte en [medeverdachte 1] , maar dat dit onvoldoende is om wettig en overtuigend bewezen te achten dat [medeverdachte 1] bij het smokkelen van de specifiek in de tenlastelegging genoemde migranten als medepleger betrokken is geweest. Uit de getuigenverklaringen blijkt immers evenzeer dat verdachte, met een groep handlangers, de leiding had over een eigen groep migranten in een afgescheiden deel van de loods. In de getuigenverklaringen maken de migranten nadrukkelijk onderscheid wie bij [verdachte] hoorde en wie bij een andere smokkelaar. De rechtbank overweegt dat het hebben van onderling contact, het maken van een verdeling van de gesmokkelde personen, het onderbrengen van groepen migranten in afgescheiden gedeeltes van dezelfde loods, het nu en dan gebruik maken van dezelfde boten en het mogelijk op enig moment via Facebook communiceren over een vals paspoort voor verdachte, geen handelingen zijn die een materiële en/of intellectuele bijdrage van voldoende gewicht opleveren om als medepleger te kunnen gelden bij de smokkel van de specifiek in de tenlastelegging genoemde personen. Dat betekent andersom ook dat ten aanzien van migranten die nadrukkelijk verklaren door een ander dan verdachte te zijn gesmokkeld, niet kan worden gezegd dat de verdachte daarbij zonder meer als medepleger betrokken is geweest. - Conclusie ten aanzien van feit 9 Gelet op het voorgaande zal de rechtbank verdachte partieel vrijspreken van feit 9, voor de mensensmokkel van de personen in de tenlastelegging aangeduid als ‘ [getuige 8] ’, ‘ [getuige 9] ’, ‘ [getuige 2] ’, ‘ [getuige 1] ’ en ‘ [getuige 10] ’ (respectievelijk genummerd onder 1, 2, 3, 4 en 6), nu deze personen zich niet bevonden in het gedeelte van de loods van verdachte en geen van hen verklaart dat verdachte betrokkenheid (van voldoende gewicht) had bij hun smokkelreis. - Conclusie ten aanzien van feit 10 De rechtbank zal verdachte gelet op het voorgaande ook vrijspreken van feit 10, nu alle daarin genoemde migranten evenmin hebben verbleven in het gedeelte van de loods van verdachte en geen van hen verklaart dat verdachte betrokkenheid (van voldoende gewicht) had bij hun smokkelreis. 5.4.2. De bewijsmiddelen 5.4.2.1. Ten aanzien van feit 2: aankomst 12 december 2017 in Augusta In het kader van het Joint Investigation Team (JIT) zijn aan het onderzoeksteam Pearce door de Italiaanse autoriteiten te Palermo verschillende aankomstlijsten verstrekt van migranten die per boot Italië hebben bereikt en waarvan het vermoeden bestond dat zij door verdachte waren gesmokkeld. Eén van deze lijsten betreft de aankomstlijst van 12 december 2017. Op deze lijst staan de nationaliteiten van de vierhonderddrieënvijftig