ECLI:NL:RBROT:2019:4667

Rechtbank Rotterdam Team straf 1 Parketnummer: 10/960168-13(ontneming onderzoek ARMOR) Datum uitspraak: 2 mei 2019 Tegenspraak VONNIS Vonnis van de rechtbank Rotterdam, meervoudige kamer voor strafzaken, op de vordering als bedoeld in artikel 36e van het Wetboek van Strafrecht van de officier van justitie in de zaak tegen de veroordeelde: [naam veroordeelde] , geboren te [geboorteplaats veroordeelde] op [geboortedatum veroordeelde] , ingeschreven in de basisregistratie personen op het adres: [adres veroordeelde] , [woonplaats veroordeelde] , raadsman mr. J. Visscher, advocaat te Amersfoort. ONDERZOEK OP DE TERECHTZITTING Dit vonnis is gewezen naar aanleiding van het onderzoek op de terechtzitting van 21 maart

1. De behandeling van de vordering op de terechtzitting is voorafgegaan door schriftelijke conclusiewisselingen. VOORAFGAANDE VEROORDELING Bij onder opgemeld parketnummer gewezen vonnis van deze rechtbank van 20 juli 2016is de veroordeelde veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van 30 maanden wegens - kort gezegd - medeplegen van gewoontewitwassen en deelname aan een criminele organisatie in de periode van 4 mei 2012 tot en met 21 oktober
2. In deze procedure wordt als vaststaand aangenomen dat voormelde strafbare feiten door de veroordeelde zijn begaan. De ontnemingsvordering dateert van 20 juni
3. De officier van justitie heeft de vordering derhalve aanhangig gemaakt binnen de daarvoor gestelde termijn van twee jaar. STANDPUNT OFFICIER VAN JUSTITIE De vordering van de officier van justitie, mr. W.S. Koorn - zoals deze na wijziging ter terechtzitting van 21 maart 2019 is komen te luiden -, strekt tot het vaststellen van het bedrag waarop het wederrechtelijk verkregen voordeel als bedoeld in artikel 36e van het Wetboek van Strafrecht (hierna ook: Sr) wordt geschat op € 78.451,52 en tot het opleggen aan de veroordeelde van de verplichting tot betaling aan de staat van een geldbedrag ter ontneming van dat geschatte voordeel tot een bedrag van € 73.451,52 (na aftrek van € 5.000,- wegens het overschrijden van de redelijke termijn). De officier van justitie heeft dit bedrag bepaald op transactiebasis. Conform het standpunt van de verdediging zijn strafbare feiten waarvoor de rechtbank de veroordeelde heeft vrijgesproken en transacties aan begunstigden die niet in het vonnis zijn genoemd, bij de gewijzigde berekening van het wederrechtelijk verkregen voordeel buiten beschouwing gelaten. De vordering van de officier van justitie is gebaseerd op artikel 36e, eerste en tweede lid, van het Wetboek van Strafrecht. Zij betreft voordeel verkregen door middel van of uit de baten van: de strafbare feiten waarvoor de veroordeelde is veroordeeld (lid 1); andere strafbare feiten waaromtrent voldoende aanwijzingen bestaan dat zij door de veroordeelde zijn begaan (lid 2). STANDPUNT VERDEDIGING De raadsman heeft - overeenkomstig de aan de rechtbank overgelegde conclusie van antwoord en conclusie van dupliek - primair afwijzing van de ontnemingsvordering bepleit, nu deze door het openbaar ministerie onvoldoende is onderbouwd. Subsidiair dient de ontnemingsvordering te worden gematigd. Daartoe is door de raadsman - kort samengevat - het volgende aangevoerd. Ten aanzien van andere strafbare feiten Er is geen sprake geweest van behaald voordeel uit andere strafbare feiten, omdat het TorRAT-csv niet over die gelden heeft kunnen beschikken. Ten eerste is niet per transactie nagegaan of toegelicht welke feiten of omstandigheden maken dat deze concrete bedragen kunnen worden beschouwd als bedragen waarover de veroordeelden beschikkingsmacht hadden of hebben gehad. Ten tweede kan niet gesteld worden dat de bedragen enkel door overboeking van de rekening van een slachtoffer naar een money mule onder de beschikkingsmacht van de veroordeelden zijn gekomen. Daarvoor zal moeten blijken dan wel in voldoende mate aannemelijk moeten worden gemaakt dat de betreffende rekeningen daadwerkelijk in beheer waren bij en toegankelijk waren voor de veroordeelden (het TorRAT-csv). Daarvan is geen sprake. Het lijkt erop dat een groot aantal money mules op geen enkele wijze de beschikkingsmacht over hun rekeningen en bijbehorende saldo’s hebben overgedragen aan de veroordeelden. Voor zover gelden door middel van TorRAT op de rekening van een money mule terecht zijn gekomen betekent dit dus niet dat automatisch sprake is van beschikkingsmacht over deze gelden voor de veroordeelden. Ten aanzien van kosten money mules Nu in het standpunt van het openbaar ministerie de erkenning ligt besloten dat in beginsel voor iedere money mule kosten zijn gemaakt, ligt het in de rede om op basis van daadwerkelijke kosten een veralgemeniseerd percentage te bepalen wat in aftrek zou moeten worden toegelaten. De verdediging stelt zich op het standpunt dat bij een kostenpercentage van 10-20% per money mule binnengekomen bedrag een veralgemeniseerd percentage van tenminste 15% aannemelijk is en als aftrek zou moeten worden toegelaten. Ten aanzien van kosten van derden Uit het dossier blijkt in voldoende mate dat meer dan incidenteel sprake was van de inzet van derden. Een aannemelijke en veralgemeniseerde kostenpost is derhalve wel redelijk en deze kan worden geschat op 10-15% van het vermeend verkregen voordeel. Ten aanzien van kosten in verband met een reis naar Thailand De hoogte van deze kostenpost wordt door het openbaar ministerie niet betwist, maar het meent dat het causaal verband onvoldoende zou zijn gebleken en dat op dit punt een nadere toelichting van de verdediging mag worden verwacht. Echter, zowel in het dossier als in de rapportage is steeds gesteld dat in ieder geval door de veroordeelde en de medeveroordeelde [naam medeveroordeelde 1] een reis naar Thailand is ondernomen waarbij deze reis terugkomt op het overgelegde kostenoverzicht en terugkomt in TOR-mail correspondentie. Tegen deze achtergrond is het alleszins redelijk om de totale kosten zoals vermeld op het overzicht van € 6.060,- in aftrek toe te laten. Ten aanzien van de verdeelsleutel Het is aannemelijk dat de veroordeelde vrijwel geen voordeel heeft genoten, aangezien zijn rol niet is gekwalificeerd als oprichter van de criminele organisatie en/of het leidinggeven aan de criminele organisatie. Het ligt dus in de reden om in ieder geval een correctie te maken wat betreft de verdeelsleutel, mede in het licht van de rolverdeling die de rechtbank in haar vonnissen van 20 juli 2016 in de strafmaat tot uitdrukking heeft laten komen. BEOORDELING DOOR DE RECHTBANK Uitgangspunten De rechtbank heeft in haar strafvonnis van 20 juli 2016 overwogen dat de veroordeelde en de medeveroordeelden zich hebben schuldig gemaakt aan grootschalige en langdurige criminele activiteiten, die opvallen door professionaliteit, geraffineerdheid en het intensieve samenwerkingsverband. Dit criminele samenwerkingsverband wordt hierna ook aangeduid als het TorRAT-csv. De rechtbank beschrijft in voormeld strafvonnis de werkwijze van de criminele organisatie als volgt: “(...) Voornoemde criminele activiteiten bestonden hieruit dat de verdachte samen met zijn mededaders rekeninghouders van Rabobank en ING-bank (hierna: ING) hebben benadeeld. Via zogenaamde “spamruns” werden duizenden mails verstuurd naar met name midden- en kleinbedrijven in de zakelijke sector. Deze mails betroffen veelal aanmaningen of voorstellen voor een betalingsregeling. In de mails zat een link naar, ogenschijnlijk, een openstaande factuur of ander (pdf)bestand, maar in werkelijkheid betrof het een programma dat ongemerkt kwaadaardige software, in casu zogenaamde “TorRAT malware”, op de computer van de gebruikers achterliet waardoor het internetbankieren op afstand door een Command en Control server kon worden gemanipuleerd. Bij het gebruik van internetbankieren op een besmette computer kon zo het rekeningnummer, de naam van de begunstigde en de omschrijving van de betaling worden aangepast, zonder dat dit voor de gebruiker van die computer (direct) zichtbaar was. Op deze wijze konden betalingen door de TorRAT malware worden gewijzigd en omgeleid naar de rekeningen van zogeheten money mules, zijnde personen die hun rekening, bankpas en pincode, al dan niet bewust en al dan niet vrijwillig, ter beschikking hadden gesteld. De geldbedragen werden vervolgens zo snel mogelijk aan het zicht van de banken en politie en justitie onttrokken door deze - al dan niet met tussenkomst van een tweedelijns-money mule waar het geld naar werd doorgeboekt - zo snel mogelijk contant te maken middels een contante geldopname of werden omgezet in bitcoins. De opgenomen, doorbetaalde en/of in bitcoins omgezette bedragen werden op deze wijze witgewassen.” Profijt veroordeelde Dat de veroordeelde zelf niet van de activiteiten van het criminele samenwerkingsverband heeft geprofiteerd is geenszins aannemelijk, nu hij zich - blijkens het vonnis in zijn strafzaak - bezighield met het runnen van verschillende money mules en ervoor zorgde dat bedrijven werden overgezet op namen van money mules waarvan de rekeningen vervolgens werden gebruikt om de door middel van TorRAT verkregen geldbedragen op te storten, van op te nemen of om geldbedragen door te sluizen. In dit verband heeft de rechtbank overwogen: “De verdachte heeft zich bij zijn handelen enkel laten leiden door financieel gewin en hij en zijn medeveroordeelden hebben daarbij tevens misbruik gemaakt van personen die door financiële en/of andersoortige problemen als kwetsbaar zijn aan te merken.” Verdeelsleutel met medeveroordeelden Vanuit het onderzoek is - behoudens uit Tormail#054 - geen zicht verkregen op een mogelijke verdeelsleutel van de opbrengst tussen de veroordeelde en de medeveroordeelden. De vonnissen van de rechtbank van 20 juli 2016 bieden daarvoor ook geen aanknopingspunten. In Tormail#054 - die op 21 november 2012 door de medeveroordeelde [naam medeveroordeelde 2] aan vier leden van het TorRat-csv is verstuurd - wordt onder andere vermeld: “(…) dan heeft iedereen ongeveer gelijke opbrengsten en is het eerlijk verdeelt”. Gelet hierop en wegens het ontbreken van andere aanknopingspunten, is de rechtbank met de officier van justitie van oordeel dat het aannemelijk is dat de verdeling van de opbrengst evenredig heeft plaatsgevonden, dus een pondspondsgewijze verdeling tussen de zeven veroordeelden. Berekening wederrechtelijk verkregen voordeel De rechtbank gaat bij haar berekening van het bedrag waarop het wederrechtelijk verkregen voordeel moet worden geschat, evenals de officier van justitie, uit van een berekening op transactiebasis. Bij een dergelijke berekening bestaat het voordeel uit de opbrengsten, onder aftrek van de kosten die in directe relatie staan tot de voltooiing van het delict, welke kosten het TorRAT-csv zich bespaard zou hebben als zij de strafbare feiten niet had gepleegd. Wederrechtelijk verkregen voordeel bewezenverklaarde strafbare feiten De rechtbank neemt, evenals de verdediging en de officier van justitie, de namens de Rabobank en de ING gedane aangiften van de feitelijke schade die door de TorRAT-malware is veroorzaakt als uitgangspunt voor het berekenen van het wederrechtelijk verkregen voordeel uit het bewezenverklaarde strafbare feit gewoontewitwassen. De totale feitelijke schade van de Rabobank bedraagt € 166.227,25 De totale feitelijke schade van de ING bedraagt 105.491,42 + Totaal TorRAT-schade € 271.718,67 Tevens is de rechtbank met de verdediging en de officier van justitie van oordeel dat het totaal aan overschrijvingen waarvoor de rechtbank in haar vonnis van 20 juli 2016 de causale relatie niet heeft aangenomen, op het totaal aan TorRAT-schade in mindering dient te worden gebracht. Het gaat hierbij om de volgende begunstigden: [naam begunstigde 1] € 3.174,81 [naam begunstigde 2] € 1.586,75 [naam begunstigde 3] € 1.080,37 [naam begunstigde 4] € 4.103,60 + Totaal € 9.945,
4. Voorts geldt dat de veroordeelde is vrijgesproken van het witwassen van een bedrag ad € 7.013,68 ter zake [naam bedrijf], zodat de Geerings-jurisprudentie verhindert dat voor dit bedrag wordt ontnomen. Resumé Totaal TorRAT-schade € 271.718,67 geen causaliteit ten aanzien van vier begunstigden € 9.945,53 - vrijspraak [naam bedrijf] € 7.013,68 - Totaal uit ‘bewezenverklaarde strafbare feiten’ € 254.759,46 Wederrechtelijk verkregen voordeel andere strafbare feiten Standpunt officier van justitie De rechtbank heeft de overboeking van de rekening van een slachtoffer naar de money mule als diefstal gekwalificeerd, wanneer de gelden niet zijn witgewassen. Hoewel de veroordeelden de opnames van de frauduleus verkregen gelden niet hebben kunnen (laten) voltooien, neemt dit niet weg dat de veroordeelden wel de beschikking hebben gehad over deze gelden. Daartoe is niet vereist dat de money mules zelfstandig deel uitmaakten van de criminele organisatie, hun diensten maakten deel uit van de modus operandi van de veroordeelden. Ten eerste bepaalden de veroordeelden via de configuratiebestanden op welke rekeningen de gelden zouden binnen komen. Het is niet waarschijnlijk dat de veroordeelden gelden op rekeningen laten binnenkomen, waar zij niet (in)direct de beschikking over hebben. Voorts blijkt dat vanuit de criminele organisatie duidelijk sturing werd gegeven op de money mules en het opnemen van gelden. Daarnaast hebben verschillende money mules verklaard dat zij een pas hebben afgegeven of dat zij of anderen pinden met passen op naam van andere personen. Het feit dat de veroordeelden niet ervoor hebben kunnen zorgen dat de gelden contant werden opgenomen, betekent niet dat zij niet de beschikking over de gelden hebben gehad. De diefstal was immers wel voltooid. Beoordeling Niet in geschil is dat de money mules geen onderdeel uitmaakten van het TorRAT-csv. Dit betekent dat pas bij opname en afgifte van geld door de money mules aan de criminele organisatie of door overboeking vanaf een rekening van een money mule naar een rekening waarover de TorRAT-csv kon beschikken, door de criminele organisatie voordeel werd behaald. Een teruggeboekte transactie vanaf een rekening waarover de TorRAT-csv niet direct kon beschikken of geld van een transactie dat niet door een money mule is opgenomen en afgedragen aan de criminele organisatie of is overgeboekt, heeft niet bijgedragen aan het door het TorRAT-csv behaalde wederrechtelijk verkregen voordeel. Uitsluitend bedragen die op bankrekeningen van money mules zijn ontvangen waartoe leden van het TorRAT-csv direct toegang hadden - doordat zij beschikten over een bankpas en/of inloggegevens voor internetbankieren - kunnen tot het wederrechtelijk verkregen voordeel worden gerekend. Op basis van het strafdossier en het dossier behorende bij de ontnemingsvordering, kan de rechtbank niet vaststellen voor welke bankrekeningen dit geldt en welke bedragen daarop zijn ontvangen. Daarom zal het door de officier van justitie gevorderde bedrag van € 309.651,24 dat ziet op ‘andere strafbare feiten’, in zijn geheel buiten beschouwing worden gelaten bij het bepalen van het wederrechtelijk verkregen voordeel. Kosten money mules Het is aan de veroordeelde om (de hoogte van) deze kosten aannemelijk te maken. De verdediging is daarin niet geslaagd, omdat onduidelijk is waar het percentage van 15% dat door de verdediging is genoemd, op is gebaseerd. Dit betekent dat de rechtbank de berekening van de officier van justitie op dit punt zal volgen. Het is aannemelijk dat de navolgende bedragen aan onderstaande 11 money mules zijn uitbetaald voor hun diensten aan de criminele organisatie: [naam money mule 1] € 800,- [naam money mule 2] € 2.000,- [naam money mule 3] € 3.600,- [naam money mule 4] € 1.000,- [naam money mule 5] € 1.000,- [naam money mule 6] € 700,- [naam money mule 7] € 250,- [naam money mule 8] € 200,- [naam money mule 9] € 50,- [naam money mule 10] € 500,- [naam money mule 11] € 150,- + Totaal € 10.250,- Hierbij wordt opgemerkt dat in het voordeel van de veroordeelde ervan uit wordt gegaan dat uitbetaling aan 52 money mules heeft plaatsgevonden. Dit geldt dus ook voor money mules die betrokken hadden moeten zijn bij het opnemen van de gelden uit de andere strafbare feiten, maar waarbij geen daadwerkelijke opname van geld is gevolgd. In het voordeel van de veroordeelde wordt ten aanzien van de overige 41 money mules rekening gehouden met een kostenpost van € 50,- per money mule. De redelijke schatting van de totale kosten voor de 52 money mules bedragen derhalve € 10.250 + € 2.050,- (41 x € 50) = € 13.300,-. Kosten servers De rechtbank zal de berekening van de officier van justitie op dit punt volgen, nu deze door de verdediging niet is betwist en deze de rechtbank aannemelijk voorkomt. Voor de werking van TorRAT waren spamruns noodzakelijk om pc's te infecteren