ECLI:NL:RVS:2018:3366

201708649/1/A

1. Datum uitspraak: 17 oktober 2018 AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK Uitspraak op het hoger beroep van: Stichting Faunabeheereenheid Zuid-Holland (hierna: FBE), gevestigd te Den Haag, appellante, tegen de uitspraak van de rechtbank Den Haag van 25 september 2017 in zaken nrs. 16/3826 en 16/4946 in het geding tussen:
2. Stichting de Faunabescherming (hierna: Faunabescherming), gevestigd te Amstelveen,
3. Stichting Natuur en Milieufederatie Zuid-Holland (hierna: NMF), gevestigd te Den Haag, en anderen, en het college van gedeputeerde staten van Zuid-Holland. Procesverloop Bij besluit van 14 april 2016 heeft het college op basis van artikel 68, eerste lid, aanhef en onder c, van de Flora- en faunawet (hierna: Ffw) FBE ontheffing verleend om roeken te doden ten behoeve van verjaging met ondersteunend afschot, met alle wettelijke middelen genoemd in artikel 5 van het Besluit beheer en schadebestrijding dieren (hierna: Bbsd). De ontheffing is verleend voor de werkgebieden van de wildbeheereenheden Alblasserwaard-West, Alblasserwaard-Oost, Tielerwaard-West, Vijfheerenlanden, Goeree-Overflakkee, Voorne, Putten, De Hoeksche Waard en Eiland IJsselmonde voor de periode tot en met 31 maart 2018 voor percelen met maïs van 1 april tot en met 31 oktober, percelen met granen van 1 november tot en met 31 augustus en voor percelen met fruit van 1 juni tot en met 15 november. Bij besluit van 12 juni 2017 (hierna: het wijzigingsbesluit) is het besluit gewijzigd en zijn aan de ontheffing twee voorschriften toegevoegd. Jaarlijks mogen maximaal 40 roeken in de provincie Zuid-Holland worden geschoten en gebruikers van de ontheffing moeten afschot van roeken binnen 24 uur registreren in Dora. Bij uitspraak van 25 september 2017 heeft de rechtbank de door Faunabescherming en NMF en anderen daartegen ingestelde beroepen gegrond verklaard en het besluit van 12 juni 2017 en het gewijzigde besluit van 14 april 2016 vernietigd. Deze uitspraak is aangehecht. Tegen deze uitspraak heeft FBE hoger beroep ingesteld. Het college, Faunabescherming en NMF hebben een schriftelijke uiteenzetting gegeven. FBE heeft nadere stukken ingediend. De Afdeling heeft de zaak ter zitting behandeld op 10 juli 2018, waar FBE, vertegenwoordigd door [gemachtigden] en bijgestaan door [persoon A] en [persoon B], en het college, vertegenwoordigd door mr. E.M. Drouen-Gemser en mr. H.K. Melchers, zijn verschenen. Voorts zijn ter zitting Faunabescherming, vertegenwoordigd door [gemachtigde] en bijgestaan door [persoon] en mr. B.N. Kloostra, advocaat te Amsterdam, en NMF, vertegenwoordigd door [gemachtigde], verschenen. Overwegingen Inleiding
4. Het college heeft ontheffing verleend voor het doden van 40 roeken per jaar in een deel van Zuid-Holland ter voorkoming van schade aan fruit, maïs en granen. De rechtbank heeft de ontheffing vernietigd. De aanvrager van de ontheffing, FBE, is tegen die uitspraak in hoger beroep gekomen.
5. Op 1 januari 2017 is de Wet natuurbescherming (hierna: de Wnb) in werking getreden en de Ffw ingetrokken. Nu het besluit van 14 april 2016 voor die datum is genomen, is de Ffw op dit geding wat dat besluit betreft nog van toepassing. Het wijzigingsbesluit is genomen na 1 januari 2017, zodat op dat besluit de Wnb van toepassing is. De in de uitspraak aangehaalde bepalingen zijn opgenomen in de bijlage bij deze uitspraak. De bijlage maakt deel uit van de uitspraak. Staat van instandhouding
6. De rechtbank overweegt dat het college onvoldoende aannemelijk heeft gemaakt dat de staat van instandhouding van de roek niet zal verslechteren door de beperking van het aantal af te schieten roeken tot 40 per jaar. Hierbij heeft de rechtbank mede in aanmerking genomen dat er in de periode vanaf 2014 tot heden geen afschot heeft plaatsgevonden. Gelet op de conclusies uit het faunabeheerplan 2017-2023 moet ervan uit worden gegaan dat de staat van instandhouding van de roek, gelet op het afnemend aantal broedparen, matig ongunstig is, althans, anders dan in het bestreden besluit staat vermeld, niet stabiel lijkt te zijn omdat sprake is van een dalende trend. Naar het oordeel van de rechtbank kan dan ook niet worden uitgesloten dat de staat van instandhouding wordt verslechterd door het toestaan van afschot. Weliswaar heeft FBE zich tijdens de zitting van de rechtbank op het standpunt gesteld dat aan de conclusie "matig ongunstig" moet worden voorbijgegaan omdat het criterium "indicatieve staat van instandhouding" geen juridisch criterium is, maar de rechtbank gaat hieraan voorbij nu zij in die enkele stelling van FBE ter zitting onvoldoende aanleiding ziet ervan uit te gaan dat de in het recentelijk vastgestelde en goedkeurde faunabeheerplan 2017-2023 opgenomen informatie voor onjuist moet worden gehouden of anders moet worden geïnterpreteerd. De verwijzing van FBE naar de uitspraak van de Afdeling van 1 maart 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BV7500, waaruit blijkt dat een afnemende trend op zichzelf niet leidt tot de conclusie dat de staat van instandhouding ongunstig is, betekent volgens de rechtbank niet dat daarin op zichzelf aanleiding kan worden gevonden om de gevraagde ontheffing te verlenen en gaat eraan voorbij dat in het onderhavige geval niet is voldaan aan het voor ontheffing noodzakelijke vereiste van "belangrijke schade". 3.
7. FBE betoogt dat de rechtbank ten onrechte overweegt dat de trend van de roek in Zuid-Holland niet stabiel is, maar afnemend. FBE stelt dat de trend van 1999 tot en met 2015 in Zuid-Holland sterk toenemend is met gemiddeld 7,6% per jaar en over de recente 10 jaar stabiel. Dit blijkt uit de gegevens van Sovon. Voorts betoogt FBE dat de rechtbank ten onrechte oordeelt dat de staat van instandhouding gelet op het afnemend aantal broedparen matig ongunstig is. FBE betoogt dat voldaan wordt aan de definitie van gunstige staat van instandhouding in artikel 1.1 van de Wnb. De roek is door Birdlife International, ondanks een lichte afname van de populatie vanaf 2013, op de rode lijst categorie "Least concern" geplaatst. De populatie is in Nederland met 50.000 broedparen van zodanige omvang dat de levensvatbaarheid niet in het geding is. Het verspreidingsgebied van broedplaatsen is tussen de jaren 1970 en 2000 toegenomen en sindsdien is, ondanks een daling in aantal, het verspreidingsgebied niet wezenlijk veranderd. Hoewel er negatieve invloeden zijn op de habitat van de roek door betere ontwatering, omzetting van gras in bouwland en verstedelijking blijft er voldoende geschikte habitat beschikbaar voor roeken. Volgens de definitie van de Wnb is er derhalve sprake van een gunstige staat van instandhouding. De rechtbank heeft daarnaast ten onrechte geoordeeld dat het college niet aannemelijk heeft gemaakt dat de staat van instandhouding niet zal verslechteren door afschot van 40 roeken per jaar. FBE betoogt dat de populatie dusdanig groot is dat het afschot van 40 roeken per jaar niet zal leiden tot een aantasting van de gunstige staat van instandhouding. 3.
8. In het faunabeheerplan 2012-2017 staan alleen gegevens over de landelijke stand van de roek. Die laten een toename zien van minder dan 5% per jaar vanaf 1990 en een afname van minder dan 5% per jaar voor de laatste 10 jaar tot
9. Uit een overzicht van het afschot in de wildbeheereenheden Alblasserwaard en Vijfheerenlanden in het faunabeheerplan blijkt dat in 2009, 40 roeken zijn afgeschoten, in 2010, 39 en in 2011,
10. In de bijlagen bij de aanvraag staat dat het afschot in 2012, 84 bedroeg en in 2013,
11. Het wijzigingsbesluit is gebaseerd op het faunabeheerplan Roek 2017-
12. In hoofdstuk 4.2 van het faunabeheerplan 2017-2023 staat: "De ontwikkeling van de Zuid-Hollandse broedpopulatie tot en met 2015 (afbeelding 6) is op de langere termijn (vanaf 1990) geclassificeerd als sterk toenemend (met gemiddeld 7,6 % per jaar) en over de meest recente 10 jaar stabiel. Hiermee steekt de recente trend gunstig af bij die in de meeste andere provincies. In het jaar 2000 werden in Zuid-Holland 546 nesten geteld. Tussen 2010 en 2014 broedden er ongeveer 1.000 paren roeken, het hoogste aantal in de laatste 40 jaar. In 2015 waren er naar schatting circa 860 roekennesten." Deze cijfers zijn ook in het wijzigingsbesluit opgenomen. De cijfers zijn afkomstig van Sovon en zijn op advies van Sovon in het faunabeheerplan opgenomen. In hoofdstuk 9 van het faunabeheerplan 2017-2023 staan de cijfers en conclusies over de invloed van afschot. De conclusie is dat er landelijk niet uitgesloten kan worden dat afschot tot een negatief effect leidt, maar dat de gegevens om daar met zekerheid wat over te zeggen ontbreken. Advies is daarom om het afschot tot een minimum te beperken. FBE heeft ervoor gekozen om hetzelfde afschot toe te staan dat in de jaren 2009 tot en met 2013, toen de populatie stabiel bleef, gemiddeld werd geschoten. Dat zijn 40 roeken per jaar. 3.
13. Uit de gegevens van Sovon die in het faunabeheerplan 2017-2023 en het wijzigingsbesluit zijn opgenomen blijkt dat de populatie in Zuid-Holland in de periode 2005-2015 stabiel is gebleven. Tussen partijen is niet in geschil dat de cijfers van Sovon een betrouwbaar beeld geven van de ontwikkeling van de populaties. In de jaren 2009-2013 heeft afschot plaatsgevonden van gemiddeld 40 roeken per jaar. Uit de gegevens blijkt niet dat het aantal broedparen in Zuid-Holland daardoor sterk is verminderd en dus mogelijk de gunstige staat van instandhouding als gevolg van het afschot wordt aangetast. De rechtbank heeft ten onrechte geoordeeld dat het college onvoldoende aannemelijk heeft gemaakt dat de staat van instandhouding van de roek niet zal verslechteren door de beperking van het aantal af te schieten roeken tot 40 per jaar. Het betoog slaagt. Noodzaak ontheffing en dreiging belangrijke schade
14. De rechtbank heeft geoordeeld dat het college niet aannemelijk heeft gemaakt dat de ontheffing strikt noodzakelijk is. Daarnaastheeft de rechtbank geoordeeld dat het college zijn standpunt dat sprake is van een concrete dreiging van belangrijke schade aan gewassen door roeken in de betreffende negen wildbeheereenheden, mede in het licht van de aangevoerde beroepsgronden, onvoldoende heeft onderbouwd. 4.
15. FBE betoogt dat deze overweging van de rechtbank onjuist is. FBE stelt dat niet ter discussie staat dat roeken grote schade kunnen aanrichten aan verschillende landbouwgewassen. In het verleden zijn hoge schadebedragen getaxeerd. Als groepen roeken foerageren op schadegevoelige gewassen, zoals fruit, maïs en graan, treedt per definitie belangrijke schade op. In de gebieden met gevoelige gewassen en roekenkolonies dreigt daarom per definitie belangrijke schade. De ontheffing is ook alleen voor deze gewassen verleend, aldus FBE. FBE betoogt voorts dat de taxatie van schadefevallen met weinig zekerheid iets kan zeggen over de effectiviteit van afschot van roeken ter voorkoming van die schade. De schade is ontstaan ondanks het afschot en is daarnaast afhankelijk van andere factoren zoals weersomstandigheden en aanbod van ander voedsel. Ook wijzigingen in de regelgeving in de loop van de jaren, zoals een drempelbedrag, een korting van 5% met een minimum van € 250,- en het in rekening brengen van de kosten voor de taxatie, zijn van invloed op de uitgekeerde schadebedragen en op de bereidwilligheid om vergoeding van schade aan te vragen. Daarnaast wordt alleen schade uitgekeerd als een afschotvergunning is verleend. Omdat de schadecijfers geen indicatie geven over de effectiviteit van de maatregel heeft de rechtbank ten onrechte waarde toegekend aan het feit dat het college de stelling niet heeft weerlegd dat gelet op de cijfers over schade kan worden betwijfeld of afschot van roeken leidt tot vermindering van de schade. Ook heeft de rechtbank ten onrechte waarde toegekend aan de stelling dat het getaxeerde schadegeval in Numansdorp discutabel is omdat in de nabijheid van het betreffende perceel geen roekenkolonie is. Hetzelfde geldt voor de stelling dat niet is vast te stellen of de schade door roeken is veroorzaakt. FBE betoogt dat de schade door een beëdigd taxateur is vastgesteld en het college van de juistheid van deze schade mag uitgaan. 4.
16. Zoals de Afdeling in haar uitspraak van 1 mei 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ9067, heeft overwogen is aan het in artikel 68, eerste lid, aanhef en onder c, van de Ffw gestelde vereiste van belangrijke schade voldaan, indien is gebleken van een concrete dreiging van belangrijke schade. Bij de invulling van het begrip 'belangrijke schade' en bij het bepalen of sprake is van een concrete dreiging daarvan, komt het college een zekere beoordelingsruimte toe. Niet vereist is dat belangrijke schade zich al heeft voorgedaan, maar een besluit waarbij een ontheffing van het verbod op afschot is verleend, dient strikt noodzakelijk te zijn en op een nauwkeurige en treffende motivering te berusten die verwijst naar de in artikel 9, eerste en tweede lid, van richtlijn 79/409/EEG (PB 1979, L103; hierna: de Vogelrichtlijn) opgesomde redenen, voorwaarden en vereisten. 4.
17. In het besluit van 14 april 2016 heeft het college de dreiging van belangrijke schades onderbouwd door te verwijzen naar getaxeerde schade bij schadegevoelige gewassen in de provincie Zuid-Holland in de periode 2006 tot en met
18. Het college verwijst voor de schade over de jaren 2006-2010 naar hoofdstuk 12.4 van het faunabeheerplan Roek en voor schades over de jaren 2011-2014 naar de door FBE verstrekte schadehistorie van het Faunafonds. Volgens het faunabeheerplan Roek bedroegen de schadegevallen van 2006 tot en met 2010 tezamen € 20.466, en volgens het Faunafonds in 2011, € 680, in 2012, € 5.121, in 2013, € 1.237 en in 2014, € 5.
19. Uit de bij de aanvraag overgelegde schadehistorie in de verschillende wildbeheereenheden voor de periode 2006 tot en met 2014 blijkt het volgende. - In de Wildbeheereenheid (hierna: WBE) Alblasserwaard-Oost (inclusief Tielerwaard-West) is voor appels en/of peren in 2010, 2011, 2012 en 2013 respectievelijk schade getaxeerd van € 424, € 47, € 87 en €
20. Voor 2014 is een schade aan peren gemeld, die in het overzicht nog niet getaxeerd is. Voor maïs zijn in 2007 en 2008 schadeverzoeken afgewezen. In 2009 zijn er twee schadegevallen voor maïs getaxeerd op € 1.310 en € 638 en is één schadeverzoek voor maïs afgewezen. In 2014 is een schade aan maïs van € 3.465 getaxeerd. - In WBE Vijfheerenlanden is voor appels en/of peren in 2009 schade getaxeerd van € 1.005, in 2010 van € 1.552 en € 986, in 2011 van € 138 en € 310, in 2012 van € 120, € 525 en € 886, in 2013 van € 466 en € 234 en in 2014 van € 56, € 92, € 65, € 257 en €
21. In 2012 zijn drie schadeverzoeken voor maïs gemeld, die zijn afgewezen. - In WBE Putten is in 2009 en 2010 schade van € 642 en € 521 getaxeerd voor appels en peren. In 2006 en 2007 zijn schadeverzoeken gedaan voor graan, maar deze zijn afgewezen en dus niet getaxeerd. - In WBE De Hoeksche Waard is voor appels en peren in 2010 schade getaxeerd van € 418, € 1.754, € 1.202, € 1.470, € 1.001, € 833 en € 3.219, in 2011 van € 24 en € 161, in 2013 van € 400 en in 2014 van € 1.032 - In WBE Eiland IJsselmonde is in 2010 schade aan appels en peren getaxeerd van €
22. - In WBE Goeree-Overflakkee is in 2010 schade aan appels en peren getaxeerd van €
23. - In WBE Voorne is in 2012 schade aan wintergraan getaxeerd van €3.
24. - In Alblasserwaard-West zijn geen schademeldingen bekend. Tot 2013 is ontheffing verleend voor WBE Alblasserwaard-West, WBE Alblasserwaard-Oost, inclusief het Zuid-Hollandse gedeelte van Tielerwaard-West, en WBE Vijfheerenlanden. In het faunabeheerplan 2012-2017 staat in hoofdstuk 12.6: "In Zuid-Holland bevinden zich roekenkolonies in het oosten en dan met name in het zuidoosten van de provincie, en enkele in het Deltagebied. Roeken veroorzaken ieder jaar schade, met name aan granen en fruit. Per jaar komen er nul tot enkele schademeldingen bij het Faunafonds binnen, de schade per geval kan hoog oplopen. De afgelopen jaren kon deze schade worden beperkt in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden (zuidoosten van Zuid-Holland), waarbij in totaal 121 roeken zijn gedood. Ondanks de uitgevoerde maatregelen is er nog incidentele schade ontstaan. In het Deltagebied is op enkele plaatsen (aanzienlijke) schade ontstaan. Indien het uitgevoerde beheer niet wordt voortgezet en uitgebreid naar het Deltagebied dreigt de jaarlijkse schade toe te nemen. Dit doordat roeken dan tijdens de schadegevoelige perioden niet van de schadepercelen kunnen worden verjaagd." 4.
25. FBE heeft toegelicht dat het soort schade niet door de aanvrager wordt bepaald maar dat de taxateur zelf een oordeel geeft over de schadeveroorzakende soort. Ter zitting heeft een taxateur de werkwijze toegelicht. Schade door roeken en zwarte kraaien op peren kan van elkaar worden onderscheiden omdat roeken naast grove pikken ook strepen op de peren maken. De taxateur bezoekt de locatie meerdere malen en kijkt dan welke vogels er voorkomen. FBE heeft het taxatierapport van de schade in Numansdorp uit 2016 ingediend. Uit dat rapport en de toelichting blijkt dat de taxateur driemaal ter plaatse is geweest en aldaar roeken heeft geconstateerd. Door NMF en Faunabescherming zijn geen tegenrapporten overgelegd waaruit de onjuistheid blijkt van de taxaties die ten grondslag liggen aan de ontheffing. De enkele stelling dat het twijfelachtig is of de schade wel door roeken is veroorzaakt, is niet voldoende voor het oordeel dat het college niet van deze gegevens mag uitgaan. 4.
26. Zoals de Afdeling in de uitspraak van 21 juni 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1649, heeft overwogen kan uit het enkele gegeven dat een schadeveroorzakende diersoort en schadegevoelige gewassen in een gebied voorkomen, niet de conclusie worden getrokken dat belangrijke schade zich in die gebieden voordoet. Zoals volgt uit de uitspraak van de Afdeling van 28 maart 2007, ECLI:NL:RVS:2007:BA1688, komt daarbij aan de schadehistorie belangrijke betekenis toe. De ontheffing dient zich te beperken tot die specifieke situaties waarvoor op grond van de schadehistorie aannemelijk is gemaakt dat ten aanzien daarvan belangrijke schade is aangericht of dreigt te worden aangericht. Met de rechtbank is de Afdeling van oordeel dat het college uit de schadehistorie en het verloop daarvan in dit specifieke geval niet zonder nadere motivering heeft kunnen concluderen dat in alle wildbeheereenheden een concrete dreiging van belangrijke schade aan maïs, granen en fruit valt te verwachten. Voor een deel van de ontheffing is de Afdeling, anders dan de rechtbank van oordeel dat de ontheffing voldoende gemotiveerd is. De ontheffing voor percelen met fruit voor WBE Alblasserwaard-Oost, inclusief Tielerwaard-West, WBE Vijfheerenlanden en WBE De Hoeksche Waard is met schadegevallen onderbouwd. De ontheffing voor percelen met maïs voor Alblasserwaard-Oost, inclusief Tielerwaard-West, is eveneens voldoende onderbouwd met schadegevallen. De rechtbank heeft deze onderbouwing ten onrechte niet voldoende geacht. Voor WBE Alblasserwaard-West zijn geen schademeldingen opgevoerd en is de enkele aanwezigheid van de roekenkolonie grondslag om een ontheffing te verlenen. De rechtbank heeft dat terecht onvoldoende geacht. In de werkgebieden van de wildbeheereenheden Goeree-Overflakkee, Voorne, Putten en Eiland IJsselmonde zijn incidenteel of geen schadegevallen getaxeerd in de jaren 2006 tot en met
27. De rechtbank heeft terecht geoordeeld dat de ontheffing voor fruit voor deze gebieden onvoldoende onderbouwd is. De ontheffing voor percelen met maïs voor de werkgebieden van de wildbeheereenheden Vijfheerenlanden, Goeree-Overflakkee, Voorne, Putten, De Hoeksche Waard en Eiland IJsselmonde is gebaseerd op incidentele schadegevallen in de jaren 2006 tot en met
28. In enkele gebieden zijn in het geheel geen schademeldingen voor maïs bekend. De rechtbank heeft terecht geoordeeld dat de ontheffing voor maïs voor deze gebieden onvoldoende onderbouwd is. De ontheffing voor percelen met graan is ook onvoldoende onderbouwd. Uit de schadehistorie blijken slechts drie gevallen, twee schadeverzoeken in Putten, die afgewezen zijn, en één in Voorne. Eén getaxeerde schade is onvoldoende om van een concrete dreiging van belangrijke schade aan granen te spreken. Voor de overige gebieden zijn geen schadegevallen bekend en is de onderbouwing daarom onvoldoende. Het betoog van FBE slaagt in zoverre dat de rechtbank ten onrechte heeft geoordeeld dat de ontheffing niet voldoende is onderbouwd voor percelen met fruit voor de werkgebieden van WBE Alblasserwaard-Oost, WBE Vijfheerenlanden en WBE De Hoeksche Waard en voor percelen met maïs voor het werkgebied van WBE Alblasserwaard-Oost, inclusief Tielerwaard-West . Tussenconclusie
29. Het betoog van FBE slaagt. Doende hetgeen de rechtbank zou behoren te doen, zal de Afdeling de beroepen van Faunabescherming en NMF beoordelen, voor zover de gronden in het voorgaande niet reeds zijn behandeld.
30. Faunabescherming betoogt dat de ontheffing te ruim is. Ten onrechte is de ontheffing voor fruit niet beperkt tot appels en peren. Voorts betoogt Faunabescherming dat de periode voor de ontheffing voor maïs voor de periode van 1 april tot en met 31 oktober te ruim is. Dit gewas is alleen gevoelig voor schade na inzaaien en vlak voor de oogst. De ontheffing is verleend voor de gehele periode dat het gewas op het land staat.
31. Het college heeft toegelicht dat de roek meerdere fruitsoorten eet en dat gelet op de schade aan appels en peren ook schade aan ander fruit kan ontstaan. Daarom is de ontheffing voor de categorie fruit verleend. FBE en het college hebben voorts toegelicht dat het inzaaien van maïs niet altijd in dezelfde periode gebeurt. Dat is onder andere afhankelijk van het weer. De periode van zaaien is daardoor verspreid over een langere periode. Als gevolg daarvan vindt ook het rijpen over een gespreide periode plaats. Ook verschillen de soorten in de rijpingsduur. Het inzaaien van maïs kan van half april tot juni. De rijping kan al vanaf 3 maanden voltooid zijn. Binnen de gehele periode waarvoor de ontheffing verleend is, kan maïs dus gevoelig zijn voor schade. Het is onmogelijk om dit per perceel uit te splitsen, aldus FBE en het college. 7.
32. Het college heeft daarmee voldoende gemotiveerd waarom de ontheffing voor maïs voor de periode van 1 april tot en met 31 oktober is verleend. Ook heeft het college voldoende onderbouwd waarom binnen de categorie fruit geen onderscheid wordt gemaakt. Het betoog van Faunabescherming faalt.
33. Faunabescherming betoogt voorts dat onvoldoende is gemotiveerd dat geen andere bevredigende oplossing voorhanden is. Zij verwijst naar alternatieve oplossingen die door het Faunafonds worden gegeven. In de jaren 2014 en 2015 zijn geen ontheffingen verleend. Dit lijkt geen effect op de hoogte van de schade te hebben gehad. Zij wijst op de volgende getallen: 2012 = 84 roeken geschoten; schade € 5120 euro 2013 = 8 roeken geschoten; schade € 1237 euro 2014 = 0 roeken geschoten; schade € 5244 euro 2015 = 0 roeken geschoten; schade € 633 euro De maatregel is dus ofwel niet effectief ofwel andere alternatieve maatregelen werken net zo goed, aldus Faunabescherming. 8.
34. In voorschrift 4 van de ontheffing staat: "
35. Alvorens tot uitvoering van deze ontheffing kan worden overgegaan, dienen preventieve middelen in het veld te worden opgesteld, op een wijze zoals de Handreiking Faunaschade