Inkoop- en aanbestedingsbeleid 2013Inleiding Aanleiding Voor u ligt het inkoop- en aanbestedingsbeleid van de gemeente De Bilt
(2012)ingegaan op 1 april 2013; Aanbesteding Reglement Werken (ARW 2012); Gids Proportionaliteit; Richtsnoeren Leveringen en Diensten van het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie; Uniforme klachtenregeling van het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie; Nederlandse Wetgeving; De Gemeentewet; Algemene beginselen van behoorlijk bestuur; Het Burgerlijk Wetboek (BW); De Mededingingswet; Inkoop- en aanbestedingsbeleid 2013; Inkoopvoorwaarden leveringen en diensten van de gemeente De Bilt. Mocht in de looptijd van dit inkoop- en aanbestedingsbeleid 2013 één van bovengenoemde documenten worden vervangen door nieuwe wetgeving, beleid of voorwaarden geldt uiteraard het vervangende document als juridisch kader in plaats van de bovengenoemde verwijzing. Boven de europese drempelwaarden dient de Europese aanbestedingsrichtlijn te worden nageleefd. Daarnaast heeft de gemeente haar eigen drempelbedragen vastgesteld, die worden toegepast op aanbestedingen beneden de europese drempelwaarden. De jaarlijkse accountantscontrole moet onder andere toezien op de rechtmatigheid van gemeentelijke uitgaven. Een toets op de naleving van deze juridische inkoopkaders maakt onderdeel uit van de accountantscontrole. Niet rechtmatig gevoerde aanbestedingen kunnen bij overschrijding van de vastgelegde goedkeuringstoleranties leiden tot het niet afgeven van een goedkeurende accountantsverklaring bij de jaarrekening. 2.2.2 Uniforme documenten De eerder genoemde beginselen zijn het meest gediend, indien gebruik wordt gemaakt van uniforme – meestal landelijke – aanbestedingsreglementen en standaard bestekken en inkoopvoorwaarden. Voor de gemeente zijn voor werken de volgende landelijke documenten van toepassing: De Uniforme Administratieve Voorwaarden voor de uitvoering van werken 2012 (UAV); Rationalisering Automatisering Wegenbouw (RAW-bestek). Een groot deel van de inkoopactiviteiten is in het kader van integraal management decentraal belegd. Om de professionaliteit en kwaliteit van de inkoopactiviteiten te borgen, hanteert de gemeente naast bovengenoemde landelijke standaarden eigen standaarddocumenten. Dit leidt tot een standaardwerkwijze, die op intranet nader wordt toegelicht. Het gaat om de volgende documenten: algemene Inkoopvoorwaarden gemeente De Bilt; standaardmodellen voor offerteaanvragen, selectiedocumenten en overeenkomsten; standaardmodellen voor externe communicatie; standaardmodellen voor offertebeoordeling; standaardopbouw van aanbestedingsdossiers (inkoopchecklisten). 2.2.3 Mandaat en volmacht Inkoop vindt plaats met inachtneming van de Mandaatregeling De Bilt, zoals deze jaarlijks wordt bijgesteld. De gemeente wil slechts gebonden zijn aan verbintenissen en verplichtingen op basis van rechtsgeldige besluitvorming en civielrechtelijke vertegenwoordiging. Zie handboek inkopen en aanbesteden voor nadere uitwerking. 2.2.4 Grensoverschrijdend belang Voorafgaand aan inkoop vindt een objectieve toets plaats of er sprake is van een duidelijk grensoverschrijdend belang. Bij overheidsopdrachten en concessieovereenkomsten met een duidelijk grensoverschrijdend belang past de gemeente de algemene beginselen van het aanbestedingsrecht toe. Overheidsopdrachten en concessieovereenkomsten met een duidelijk grensoverschrijdend belang zijn overheidsopdrachten en concessieovereenkomsten waarbij buiten Nederland gevestigde ondernemers interesse hebben of kunnen hebben. Dit kan blijken uit de uitgevoerde marktanalyse. 2.3 Wat gaan we ervoor doen? De borging van de toepassing van de in paragraaf 2.1 genoemde beginselen voor alle inkopen vergt een aantal afspraken en acties. 2.3.1 Aanpassing richtlijn aanbestedingswijze en drempelbedragen De gemeente moet aanbesteden met inachtneming van de europese aanbestedingsrichtlijn als de geraamde waarde gelijk is aan of hoger is dan de vastgestelde europese drempelbedragen. Onder die europese drempels heeft de gemeente haar eigen drempels vastgesteld. In bijlage 1 is middels een groene kleur weergegeven voor goederen, diensten en werken bij welke drempelbedragen welke aanbestedingswijzen toegestaan zijn binnen de gemeente. Bij twijfel rondom de europese drempelbedragen kiest de gemeente voor de europese aanbesteding (openbaar of niet openbaar) om hiermee objectief, transparant en niet discriminerend te handelen. Voor aanbestedingen onder de europese drempelwaarden kent de gemeente een eigen beleid. 2.3.2 Gebruik inkoopchecklisten voor leveringen/ diensten en werken De in inkoopchecklisten voor leveringen/ diensten en werken dienen voor elke inkoop/ aanbesteding ingevuld te worden. Deze inkoopchecklisten zorgen ervoor dat de medewerkers volgens ons inkoop- en aanbestedingsbeleid werken en niets kunnen vergeten. Bij inlevering van de inkoopchecklist kan inkoop een toetsende en adviserende rol leveren. Verder kan inkoop aan de hand van alle inkoopchecklisten onder andere het volgende monitoren: toepassing duurzaamheid; toepassing inkoopvoorwaarden; toepassing emvi; toepassing social return. Voor nadere uitwerking zie het handboek inkopen en aanbesteden. 2.3.3 Afwijkingen Afwijkingen van dit inkoop- en aanbestedingsbeleid zijn slechts mogelijk en toegestaan op basis van een deugdelijk gemotiveerd besluit van het college van burgemeester en wethouders en voor zover een en ander op basis van de geldende wet- en regelgeving mogelijk is. Alle overeenkomsten op basis van inkoopvoorwaarden van de gemeente Bij het sluiten van een overeenkomst stelt de gemeente het contract op, waar de algemene inkoopvoorwaarden van de gemeente integraal onderdeel van uit maken. In het geval dat er sprake is van contractvorming op basis van de RAW systematiek, zal veelal de UAV 2012 van toepassing worden verklaard. Deze werkwijze heeft onder andere als voordeel, dat voor de gemeente belangrijke onderdelen niet worden vergeten en dat bepalingen eenvoudig kunnen worden teruggevonden. In gevallen waarvoor contractmodellen of algemene voorwaarden bestaan die paritair zijn opgesteld, past de gemeente in principe deze toe. Voor een regelmatig terugkerende soortgelijke inkoopbehoefte wordt bij voorkeur een raamovereenkomst afgesloten. Een raamovereenkomst heeft in beginsel een looptijd van maximaal vier jaar inclusief de mogelijkheden tot verlenging. Continu verbeteren van standaard documenten Om de professionaliteit en kwaliteit van de inkoopactiviteiten te borgen, hanteert de gemeente een standaardwerkwijze op het gebied van inkopen. Deze standaarddocumenten zijn aan ontwikkelingen onderhevig door marktwijzigingen, jurisprudentie en regelgeving. Het continu verbeteren van de standaard documenten en de intranetsite inkoop is noodzakelijk om de standaard werkwijze te blijven uitdragen. De standaarddocumenten zijn te vinden op intranet/ kennisplein/ inkoop. 2.3.6Klachtenafhandeling In het kader van een aanbestedingsprocedure kan het voorkomen dat tussen de gemeente en ondernemers ontevredenheid ontstaat over hoe door partijen in de aanbestedingsprocedure gehandeld wordt. Dit kan leiden tot een klacht. De gemeente zal hierin te werk gaan conform de Uniforme klachtenregeling van het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, die nader is uitgewerkt voor de gemeente in het handboek inkopen en aanbesteden. Inrichten van een goed werkend contractendatabank Contractbeheer heeft als doel om de interne organisatie te voorzien van voldoende inzicht in lopende contracten en de juiste contractuele afspraken en informatie door het voeren van een daarvoor bestemde administratie. Contractbeheer heeft als invalshoeken binnen de gemeente: juridische kwaliteitszorg en risicobeheersing, professionalisering van de inkoop, relatiebeheer, informatiebeheer en kostenbeheersing. In deze databank zullen overeenkomsten die de gemeente aangaat worden opgenomen. Dit zal onder andere als voordeel hebben dat er inzicht is in de hoeveelheid van contracten, waarvoor contracten zijn afgesloten en de termijn waarop een contract afloopt. Ethische en ideële uitgangspunten 3.1 Wat willen we bereiken? Als gevolg van het landelijk programma ‘Duurzaam inkopen’ heeft de gemeente de volgende doelstellingen: Het stellen van een voorbeeld voor anderen; Het bereiken van directe milieuwinst; Het stimuleren van arbeidsmogelijkheden voor kansarmen; Het weren van producten die onder niet aanvaardbare arbeidsomstandigheden tot stand zijn gekomen, daaronder valt bijvoorbeeld kinderarbeid; Het beïnvloeden van de markt door een vraag te creëren en te vergroten naar minder milieubelastende producten; Meewerken aan de ontwikkeling van een eerlijker handelssysteem. 3.2 Speelveld 3.3.2.1 Inkopen met in achtneming van milieuaspecten 3.De gemeente heeft een voorbeeldfunctie in het maatschappelijk verkeer. Zo streeft zij er naar om daar waar mogelijk 100% duurzaam in te kopen. Duurzaam inkopen is het meenemen van sociale en milieuaspecten in het inkoopproces. Dit komt onder andere tot uitdrukking door het volgende: Bij de product- en marktanalyse inventariseert de gemeente welke werken, leveringen of diensten op het gebied van duurzaamheid op de markt worden aangeboden; In de aanbestedingsstukken (bijvoorbeeld in de selectie- en gunningscriteria) en in de te sluiten overeenkomst worden duurzaamheidscriteria opgenomen; De gemeente kan kiezen om digitaal in te kopen (E-procurement, gebruik van e-mail etc.); De gemeente zal de aangeboden duurzame oplossingen monitoren. Op deze wijze kan zij een duurzame oplossing inbedden in de eigen organisatie van de gemeente en haar werkwijze. 3.Met betrekking tot een aantal ‘productgroepen’ zijn door Agentschap.nl zogenaamde ‘duurzaamheidscriteria’ opgesteld. Het CROW (nationaal kennisplatform voor infrastructuur, verkeer, vervoer en openbare ruimte) heeft de duurzaamheidscriteria die betrekking hebben op de GWW-sector geschikt gemaakt voor toepassing in RAW-bestekken door middel van het opstellen van de ‘RAW-Catalogus Bepalingen – Duurzaam inkopen’. 3.3.3.2 Maatschappelijk verantwoord inkopen 3.De inkoop vindt bij de gemeente op maatschappelijke verantwoorde wijze plaats. Hierbij spelen onderwerpen als arbeidsre-integratie, arbeidsomstandigheden en – indien passend – social return. De gemeente heeft oog voor de sociaal zwakkeren in de samenleving. Zij stimuleert daarom – waar mogelijk en doelmatig – de participatie van arbeidsgehandicapten in het arbeidsproces. Daarbij worden werken, leveringen en/ of diensten geweerd die onder niet aanvaardbare arbeidsomstandigheden (zoals kinderarbeid, dwangarbeid, discriminatie van werknemers, niet-betaling van leefbaar loon) tot stand komen of zijn gekomen. 3.3 Wat gaan we ervoor doen? Voor de borging van de toepassing voor alle inkopen van de in paragraaf 3.1 genoemde beginselen binnen het onder 3.2 genoemde speelveld zijn een aantal acties nodig. 3.3.1 Monitoring duurzaamheid Per inkoop wordt gekeken welke criteria gesteld kunnen worden op dit gebied, waarbij de duurzaamheidscriteria van Agentschap.nl leidend zijn. Alle potentiële opdrachtnemers worden gevraagd de ILO normen te onderschrijven. De gemeente heeft in haar nota Duurzaamheid onder andere de wens opgenomen om mee te werken aan CO2-reductie. Leveranciers die bijdragen aan de structurele reductie van de CO2-uitstoot kunnen een hogere beoordeling krijgen op het onderdeel ‘duurzaamheid’ ofwel de milieucriteria. Dit uiteraard altijd in achtneming van het proportionaliteitsbeginsel. 3.3.2 Overnemen normen in het kader van Fair Trade gemeente De gemeente wil voldoen aan de uitgangspunten van de campagne ‘Fair Trade gemeente’. Dit betekent dat naast duurzaamheidcriteria bij een beperkt aantal producten, waar al maatschappelijk gedragen keteninitiatieven bestaan, aanvullende normen inzake leefbaar loon/leefbaar inkomen (of eerlijke handel), werktijden en veilige en gezonde arbeidsomstandigheden worden gesteld. Nieuwe ontwikkelingen hierin worden nauwlettend gevolgd en ondersteund. 3.3.3 Preferred suppliership SWZ/Biga Groep B.V. Het Sociaal Werkvoorzieningschap Zeist (SWZ) heeft begin 2009 de Biga Groep B.V. aangewezen als rechtspersoon en hoofdaannemer voor de feitelijke uitvoering van de wet sociale werkvoorziening onder handhaving van de bestuurlijke verantwoordelijkheid voor het openbare lichaam SWZ. Er is een uitvoeringsconvenant gesloten met de Biga Groep B.V. Bij inkoop op het terrein van de Biga Groep B.V. handelt de gemeente in overeenstemming met dit convenant. Dit houdt in dat de gemeente de Biga Groep B.V. als preferred supplier behandelt. Opdrachten onder de europese drempel op het gebied van het sociaal werkvoorzieningschap (bv de taakgebieden groenonderhoud, drukwerk, catering, schoonmaak e.d.) worden eerst aangeboden aan de Biga Groep B.V. De mogelijkheden van artikel 2.82 aanbestedingswet, het voorbehouden van gunning aan sociale werkvoorzieningschappen, worden actief onderzocht bij inkoop boven de europese drempel. Ook de zogenaamde “percelenregeling” uit de europese richtlijn biedt ruimte. Delen van opdrachten tot max. 20% van de waarde en met een bovengrens van € 1.000.000,00 voor werken en € 80.000,00 voor leveringen en diensten kunnen onderhands worden gegund (artikel 2.18 aanbestedingswet). 3.3.4 Social retun De gemeenteraad heeft besloten dat social return geldt bij projecten vanaf € 200.000,00 (exclusief BTW) waar mogelijk op te nemen dat bij de uitvoering van de opdracht, de ondernemer verplicht is om 5% van de aanneemsom exclusief BTW te besteden aan het inzetten - bij voorkeur uit de gemeente - van mensen met een uitkering of anderszins een grote afstand tot de arbeidsmarkt. De gemeente beoordeelt of social return op de aanbesteding van toepassing is. Als social return van toepassing is, dan nemen we in het bestek de social return clausule op. Als we de clausule van toepassing hebben verklaard op de aanbesteding en het aanbod is onder de grens van social return, dan blijft de clausule toch van toepassing. Voor nadere uitwerking zie het handboek inkopen en aanbesteden. 3.3.5 Beoordeling offertes met meenemen van Total Cost of Ownership De aan te besteden dienst of product dient beoordeeld te worden op zijn integrale kostprijs oftewel de Total Cost of Ownership (TCO). Dit betekent dat naast de aanschafprijs alle bijkomende kosten gedurende en na het gebruik ervan mee beschouwd worden, zoals: milieu eigenschappen, levensduur, onderhoudskosten, gebruikskosten, leveringstermijn. Daar waar het hanteren van de duurzaamheidcriteria leidt tot onoverkomelijke technische of financiële bezwaren, kan worden afgezien van duurzaam inkopen. Zulks ter beoordeling van het college. Economische uitgangspunten 4.1 Wat willen we bereiken? De gemeente besteedt publieke middelen voor haar uitgaven. Het is belangrijk dat hier op efficiënte en effectieve wijze mee wordt omgegaan. Dit betekent efficiënt inkopen zowel op het gebied van de verhouding tussen prijs en kwaliteit, maar ook dat de wijze waarop ingekocht wordt, efficiënt en effectief is. Het inkoop- en aanbestedingsbeleid van de gemeente is gericht op het beheersen en verlagen van de totale kosten voor de gemeente. De gemeente besteedt een substantieel deel van de totale begroting aan inkoop. Om de inkoop te managen wordt vanaf 2013 periodiek een inkoopdiagnose gehouden. Een inkoopdiagnose is een instrument waarmee het inkoop- en aanbestedingsbeleid getoetst en verbeterd wordt en hiernaast levert deze managementinformatie op. Inkoop zal uit de inkoopdiagnose mogelijke quick wins filteren en hiervoor inkoopadvies verstrekken om hierop positief resultaat te behalen. Om het risico dat de gemeente loopt bij inkoop nog beter te beheersen wordt contractbeheer in de gemeentelijke organisatie verder ingevoerd. 4.2 Speelveld 4.4.2.1 Aanbestedingsvormen 4.De gekozen inkoop- of aanbestedingswijze hangt mede af van de mate waarin concurrentie wordt gezocht. De volgende wijzen van aanbesteden kunnen al naar gelang de hoogte van het te besteden bedrag worden toegepast: 4.Nationaal: Enkelvoudig onderhands aanbesteden: de gemeente vraagt minimaal aan één ondernemer een offerte; Meervoudig onderhands aanbesteden: de gemeente vraagt ten minste aan drie ondernemers en ten hoogste aan vijf ondernemers een offerte (conform Gids Proportionaliteit); Openbaar aanbesteden zonder voorafgaande leveranciersselectie; Openbaar aanbesteden met voorafgaande leveranciersselectie (dit is de niet openbare procedure). 4.Europees: Europees openbaar aanbesteden zonder voorafgaande selectie; Europees openbaar aanbesteden met voorafgaande leveranciersselectie (dit is de niet openbare europese procedure). 4.Naast bovengenoemde aanbestedingsvormen, kent de wet ook nog: Concurrentiegerichte dialoog; Onderhandelingsprocedure met of zonder voorafgaande aankondiging; Concessieovereenkomst; Raamovereenkomst met een enkele of meerdere ondernemers. 4.Aan de speciale vormen van aanbesteden zijn echter voorwaarden verbonden of kunnen slechts in enkele gevallen gebruikt worden. Een concurrentiegerichte dialoog mag alleen worden gebruikt bij bijzonder complexe opdrachten, waarbij de aanbestedende dienst objectief gezien niet in staat is de technische voorwaarden te specificeren. Een onderhandelingsprocedure mag pas gestart worden als op de gehouden openbare of niet-openbare aanbesteding onaanvaardbare of ongeschikte inschrijvingen zijn ontvangen. Bij onaanvaardbaar gaat het om een inschrijving, waarvan de aanbieding velen malen hoger ligt dan het met zorg gecalculeerde bedrag door de gemeente. Een inschrijving is ongeschikt als deze niet voldoet aan de gestelde criteria. 4.4.2.2 Innovatief aanbesteden 4.De term innovatief aanbesteden wordt voor diverse zaken gebruikt. Zowel voor innovatie ten aanzien van het gevraagde product binnen een concrete aanbestedingsprocedure als op het gebruik van innovatieve contractsvormen. Binnen het aanbestedingsproces kunnen decentrale overheden innovatieve aanbiedingen genereren door bijvoorbeeld toestemming te geven aan inschrijvers om varianten op het standaardbestek toe te staan. Ook de gemeente kan innovatief inkopen middels een vorm van prestatie inkoop. Hierbij wordt bij een inkoop het eindbeeld gegeven en van marktpartijen gevraagd om hiervoor de beste oplossing te bieden. 4.4.2.3 Omgang met ondernemers 4.Een kenmerk van inkopen voor een overheidsorgaan is, dat er beperkt een band met een ondernemer wordt opgebouwd. Tijdens de uitvoering van een project ontstaat een nauwe samenwerking, maar de kans dat er bij een volgend project met dezelfde ondernemer wordt samengewerkt is verre van zeker. Met het in werking treden van de Aanbestedingswet 2012 en de daarmee samenhangende Gids Proportionaliteit is relatiebeheer ook voor de overheid een mogelijkheid en belangrijk geworden vooral bij het doen van meervoudig onderhandse aanbestedingen. Om marktpartijen niet extra te belasten mag maximaal bij 5 en minimaal bij 3 partijen een offerte gevraagd worden. De keuze van de partijen moet in een intern document gemotiveerd worden. 4.3 Wat gaan we er voor doen? 4.4.3.1 Aanbesteden op basis van EMVI (Economisch meest voordelige inschrijving) 4.Om de indirecte kosten, kwaliteit en duurzaamheid bij de beoordeling te betrekken, worden opdrachten in principe aanbesteed met EMVI als gunningscriterium. Mocht het niet mogelijk zijn voor partijen om zich te onderscheiden bijvoorbeeld bij een standaard levering of standaard werk, zal de gemeente het gunningscriterium ‘laagste prijs’ toepassen. 4.4.3.2 Product- en marktanalyse 4.Inkoop vindt plaats op basis van een voorafgaande product- en marktanalyse, tenzij dit gelet op de waarde of aard van de opdracht niet wordt gerechtvaardigd. 4.De gemeente acht het van belang om de markt te kennen door – indien mogelijk – een product en/of marktanalyse uit te voeren. Een productanalyse leidt tot inzicht in de aard van het ‘product’ en de relevante markt(vorm). Een marktanalyse leidt tot het inzicht in de relevante markt(vorm), de ondernemers die daarop opereren en hoe de markt- en mogelijke machtsverhoudingen zijn (bijvoorbeeld: kopers- of verkopersmarkt). Een marktconsultatie met ondernemers kan onderdeel uitmaken van de marktanalyse. 4.4.3.3 Indien mogelijk innovatief aanbesteden 4.De gemeente moedigt – daar waar mogelijk – innovatiegericht inkopen aan. Bij innovatiegericht inkopen laat de gemeente ruimte aan de ondernemer om een innovatieve oplossing aan te bieden. Het kan bijvoorbeeld gaan om een volledig nieuwe innovatieve oplossing, maar ook om de verdere ontwikkeling van de eigenschappen van een bestaand ‘product’. De gemeente zal ook innovatieve contractvormen gebruiken als dat bij de inkoop de beste oplossing geeft. 4.4.3.4 Voorkomen van afhankelijkheid van ondernemers 4.De gemeente streeft naar onafhankelijkheid ten opzichte van ondernemers (contractanten) zowel tijdens als na de contractperiode. De gemeente moet in beginsel vrij zijn in het maken van keuzes bij haar inkoop (waaronder de keuze van ondernemer(
- s)en contractant(en), maar ook vanwege de naleving van de (europese) wet- en regelgeving. 4.Gedurende de contractperiode kan bij de contractant afhankelijkheid ontstaan van de gemeente door bijvoorbeeld de te behalen doelstellingen, resultaten, productontwikkelingen (innovatie) of het creëren van prikkels. De gemeente kiest in dat geval voor de meest aangewezen ondernemersrelatie. De mate van (on)afhankelijkheid in een ondernemersrelatie wordt onder andere bepaald door de financiële waarde van de opdracht, switchkosten, mate van concurrentie in de sector (concentratiegraad) en beschikbaarheid van alternatieve ondernemers. 4.4.3.5 Stimuleren mogelijkheden voor kleine marktpartijen en lokale bedrijven 4.De gemeente heeft oog voor het midden- en kleinbedrijf (MKB). Uitgangspunt is dat alle ondernemers gelijke kansen moeten krijgen. De gemeente houdt echter bij haar inkoop de mogelijkheden voor het midden- en kleinbedrijf in de gaten. Dit kan de gemeente doen door gebruik te maken van percelen in de aanbestedingen, het toestaan van het aangaan van combinaties en onderaanneming, het verminderen van de lasten en het voorkomen van het hanteren van onnodig zware selectie- en gunningscriteria, zoals ook is opgenomen in de Gids Proportionaliteit. 4.De gemeente heeft oog voor de lokale economie, zonder dat dit tot een vorm van discriminatie van ondernemers leidt. In gevallen waar een enkelvoudig onderhandse en/ of meervoudig onderhandse aanbesteding volgens de geldende wet- en regelgeving is toegestaan, houdt de gemeente rekening met de lokale economie en de lokale ondernemers. Discriminatie wordt daarbij voorkomen en de gemeente laat niet onnodig regionale, nationale, europese of mondiale kansen liggen. Bij meervoudig onderhandse aanbestedingen dient minimaal één plaatselijke ondernemer, voor zover binnen de gemeente aanwezig, te worden uitgenodigd om een inschrijving te doen. 4.4.3.6 Selectiecriteria 4.In de niet openbare procedure, de concurrentiegerichte dialoog en de procedure van gunning door onderhandeling, kan het aantal tot inschrijving uit te nodigen gegadigden worden beperkt door het stellen van selectiecriteria. In de aankondiging dient te worden vermeld hoeveel gegadigden we voornemens zijn uit te nodigen. Bij de niet openbare procedure dienen tenminste vijf gegadigden te worden uitgenodigd en bij de concurrentiegerichte dialoog in de procedure van gunning door onderhandelingen tenminste drie. Op basis van selectiecriteria vindt een ranking van de gegadigden plaats. Selectiecriteria gebruiken als ‘knock-out’ criterium is niet toegestaan (artikel 3.5.3. Gids Proportionaliteit). 4.Zie handboek inkopen en aanbesteden voor verdere uitwerking. 4.4.3.7 Gunningcriteria 4.Met het in werking treden van de Aanbestedingswet 2012 is het gunningscriterium Economisch Meest Voordelige Inschrijving (EMVI) min of meer verplicht gesteld. Gunnen op basis van laagste prijs kan alleen wanneer dit gemotiveerd wordt aangegeven in de aanbestedingsstukken (artikel 2.114 aanbestedingswet). Bij EMVI wordt naast prijs gekeken naar kwaliteit, technische waarde, esthetische en functionele kenmerken, milieukenmerken, gebruikskosten, rentabiliteit, klantenservice en technische bijstand, datum van levering en termijn voor levering of uitvoering. 4.Zie handboek inkopen en aanbesteden voor verdere uitwerking. 4.4.3.8 Omzeteis 4.Artikel 2.90 lid 3 aanbestedingswet geeft aan dat er in beginsel geen omzeteisen worden gesteld. Wanneer wel omzeteisen worden gesteld, dient dit met zwaarwegende argumenten in het aanbestedingsstuk onderbouwd te worden. Bij het stellen van omzeteisen is de hoogte van de gemiddelde jaaromzet eis van de inschrijvende partij afhankelijk van de complexiteit van de opdracht. Een nieuwkomer op de markt kan zijn economische en financiële draagkracht met andere bewijsstukken aantonen (artikel 2.91 lid 3 aanbestedingswet). 4.Zie handboek inkopen en aanbesteden voor verdere uitwerking. 4.4.3.9 Referenties met tevredenheidverklaring en per kerncompetentie 4.Bij iedere aanbesteding zal eerst worden afgewogen of er referenties worden opgevraagd. Als er besloten wordt om referenties op te vragen dan worden er referenties gevraagd met een tevredenheidverklaring en per kerncompetentie. Opgegeven referenties kunnen worden nagetrokken. Het is ook goed mogelijk, dat in navolging van andere gemeenten een mogelijke waardering in de beoordeling zelfs wordt meegenomen. Hiermee wordt optimaal gebruik gemaakt van ervaringen bij collega-inkopers. 4.Zie handboek inkopen en aanbesteden voor verdere uitwerking. 4.4.3.10 Geen prijzen van andere marktpartijen openbaar maken 4.Om redenen van doelmatigheid maakt de gemeente geen gebruik meer van zogenaamde openbare openingen bij haar inkopen en maakt de geoffreerde prijzen bij aanbestedingstrajecten waarbij het gunningscriterium EMVI is niet bekend. Het bekend maken van prijzen levert zowel de aanbestedende dienst als inschrijver geen bewezen voordelen op. Hiermee wordt beoogd de rechtmatige commerciële belangen van leveranciers te beschermen. Bij aanbestedingstrajecten met EMVI als gunningscriterium bericht de gemeente aan de inschrijvers de uitslag, welke bestaat uit een overzicht van de door de inschrijvers behaalde scores. Aan de afgewezen inschrijvers wordt tevens een motivering gegeven van de gescoorde punten. 4.4.3.11 Groslijsten 4.Om bij inkopen die enkelvoudig of meervoudig onderhands worden gegund de juiste partijen te selecteren, zal de gemeente in de komende jaren werken aan de opzet van een zogenaamde groslijst. Zie handboek inkopen en aanbesteden voor nadere uitwerking. 4.4.3.12 Lastenverlichting 4.Om de administratieve lasten voor het bedrijfsleven te beperken zal worden gewerkt met een Eigen Verklaring voor opgave van zowel de uitsluitingsgronden als de geschiktheidseisen. Hierbij dient gebruik gemaakt te worden van de bij vastgestelde model Eigen Verklaring (artikel 2.84 aanbestedingswet). Er is zowel een model voor europese aanbestedingen als een model voor aanbestedingen onder de europese aanbestedingsdrempel. In de aanbestedingsprocedure wordt opgenomen dat de gemeente na de (voorlopige) gunning bewijsstukken kan opvragen. 4.4.3.13 TenderNed 4.Onderdeel van de Aanbestedingswet 2012 is per 1 april 2013 het verplicht gebruik van de publicatiemodule van TenderNed. De verplichting geldt onder meer voor het doen van (voor)aankondigingen, de mededeling van gunningsbeslissingen, rectificaties en de mededeling aan de europese commissie van het resultaat van de procedure. De verplichting geldt voor opdrachten boven de europese aanbestedingsdrempels en bij het vrijwillig bekendmaken van (nationale) opdrachten. 4.4.3.14 Raming en financiële budget 4.Inkoop vindt plaats op basis van een deugdelijke en objectieve voorafgaande schriftelijke raming van de opdracht. De raming is ook van belang om de financiële haalbaarheid van de opdracht te bepalen. De gemeente wil immers niet het risico lopen dat zij verplichtingen aangaat die zij niet kan nakomen. 4.4.3.15 Eerlijke mededinging en commerciële belangen 4.De gemeente bevordert eerlijke mededinging. De betrokken ondernemers moeten een eerlijke kans krijgen om de opdracht gegund te krijgen. Door in principe objectief, transparant en non-discriminerend te handelen, bevordert de gemeente een eerlijke mededinging. Dit zal bijdragen aan het in stand houden van een gezonde marktwerking (ook op de lange termijn). De gemeente wenst geen ondernemers te betrekken in haar inkoopproces die de mededinging vervalsen. Organisatorische uitgangspunten 5.1 Wat willen we bereiken? De inkooporganisatie moet dusdanig ingericht zijn dat het de principes van integraal management ondersteunt. Verder moeten alle inkopen van de gemeente op objectieve, transparante en niet-discriminerende wijze uitgevoerd worden. Bestuurders en ambtenaren dienen een professionele relatie te onderhouden met de opdrachtnemer en moeten ten aller tijden integer zijn. De inkopende ambtenaar neemt het gemeentelijk belang als uitgangspunt bij de uitoefening van de inkoopfunctie. Hij onderhoudt een positieve relatie met leveranciers, waarbij ook de belangen van de leverancier in het oog moeten worden gehouden. Het streven zal een ‘win-win’-situatie zijn. Verkregen informatie tijdens de uitoefening van de inkoopfunctie wordt vertrouwelijk behandeld. Hij ondersteunt eerlijke concurrentie, streeft het hoogst mogelijke niveau van deskundigheid na en komt afspraken en overeenkomsten na. 5.2 Speelveld Inkoop kent betrokkenen op diverse niveaus zowel binnen als buiten de organisatie. 5.2.1 Bestuurlijke betrokkenheid Het College is het bevoegde orgaan voor het stellen van kaders van het inkoopbeleid. De wijze waarop daar binnen deze kaders invulling aan wordt gegeven is voorbehouden aan het College. De raad heeft bij het inkoopbeleid zijn algemene controlerende bevoegdheden. 5.2.2 Ambtelijke betrokkenheid Het college is verantwoordelijk voor de inkoop van verschillende type leveringen, diensten en werken. De ambtelijke betrokkenheid richt zich op de uitvoering van het beleid, onder verantwoording van het college van burgemeester en wethouders. De (tactische) inkoopactiviteiten zijn in het kader van integraal management decentraal belegd. Deze werkwijze heeft als voordelen: de directe (budget-)verantwoordelijkheid van de organisatieonderdelen; de inzet van de materiekennis van het organisatieonderdeel en snellere besluitvorming. Bij het vergeven van opdrachten heeft de gemeente aan twee zijden te maken met integriteitaspecten. Aan de ene kant wenst de gemeente zelf als betrouwbare en integere opdrachtgever te handelen, aan de andere kant wil de gemeente te maken hebben met betrouwbare en integere opdrachtnemers. 5.3 Wat gaan we er voor doen? 5.3.1. Gebundeld optreden naar de markt 5.De gemeente is één entiteit en treedt uniform naar buiten. Ze voert een inkoop- en aanbestedingsbeleid dat gericht is op bundeling van gelijksoortige inkoopbehoeften binnen die entiteit. Soms is dit wettelijk verplicht, namelijk bij europees aanbesteden, maar vaak is dit wenselijk vanuit het oogpunt van doelmatigheid: door bundeling kan een optimaal inkoop- en aanbestedingsresultaat worden behaald. Zo zal de gemeente waar mogelijk bij haar inkopen de samenwerking zoeken met omliggende gemeenten. Regelmatig komen de inkoopadviseurs van de verschillende omliggende gemeenten bij elkaar en stemmen zij de inkoopbehoefte op elkaar af. Daarnaast wordt ook gekeken naar inkoopbeleid, standaard werkwijzen, maar ook de implementatie van activiteiten met betrekking tot duurzaam inkopen. 5.5.3.2 De inkooporganisatie blijvend professionaliseren 5.Het belangrijkste deel van het inkoopproces vindt plaats vóór het contracteren. De meeste invloed op de integrale kosten wordt uitgeoefend tijdens de specificatie- en de selectiefase. Hoewel veel medewerkers van de gemeente soms of regelmatig een inkoop doen is het niet hun hoofdtaak. Inkopen is een vak. De gemeente heeft bewust een aantal jaren geleden de keuze gemaakt om een specialist op dit gebied aan te trekken. Vanuit de optiek dat professioneel inkopen leidt tot integrale kostenverlaging. Hiermee wordt bedoeld zowel de letterlijke inkoopprijs, maar ook het realiseren van kostenbeperkingen in het proces door toename in efficiency en effectiviteit. In de afgelopen jaren zijn de eerste stappen gezet en is de gemeente thans rijp voor vervolgstappen. Het vroegtijdig inzetten van inkoopexpertise bij elk belangrijk inkooptraject staat daarom centraal in de verdere professionalisering van de inkoopfunctie van de gemeente en in de uitvoering van dit inkoop- en aanbestedingsbeleid. De rol van de inkoopadviseur verandert daarmee van controlerend politieagent naar meewerkend projectlid. 5.De inkoopadviseur houdt zich op de hoogte van wijzigingen in de wetgeving en zal tevens op regelmatige basis zorg dragen voor het verspreiden van de informatie die voor inkopende ambtenaren van belang is. Daar waar nodig kan er ook een toegesneden workshop worden georganiseerd. 5.De inkoopadviseur draagt jaarlijks zorg voor een inkoopdiagnose op basis van de inkoopcijfers van het voorgaande jaar. Aan de hand van deze cijfers wordt bekeken welke inkoopstrategie gevolgd zal worden om verdere inkoopbesparingen mogelijk te maken. Besparingen zijn denkbaar op het aantal ontvangen facturen, het terugdringen van het aantal leveranciers en in tijden van recessie zal alert gekeken worden of zelfs prijsverlagingen mogelijk zijn. Tevens dient de inkoopdiagnose als verantwoordingsinstrument bij de jaarlijkse accountantscontrole. Naast deze diagnose zullen ook van de aanbestedingen bij worden gehouden of er een besparing is gerealiseerd. 5.Om de professionaliteit en kwaliteit van de tactische inkoopactiviteiten te borgen, hanteert de gemeente een standaardwerkwijze op het gebied van inkoop en aanbesteden, die continu geactualiseerd wordt. Deze werkwijze is voor iedere medewerker van de gemeente te vinden op het intranet. 5.5.3.3 Aanbestedingsteam 5.Het aanbestedingsteam bestaat uit juridische, uitvoerings- en controledeskundigheid en het is onder andere een belangrijk platform voor overleg, beslissingen en B&W adviezen in zaken met een hoog risicogehalte. 5.Voor nadere uitwerking zie handboek inkopen en aanbesteden. 5.5.3.4 Samenwerking met gemeente Utrecht 5.De gemeente hanteert als uitgangspunt dat zij oog heeft voor samenwerking bij inkoop. Dit geldt zowel voor samenwerkingen binnen de eigen organisatie als voor samenwerkingen met andere gemeenten of aanbestedende diensten. Deze samenwerkingsverbanden kunnen bijvoorbeeld betrekking hebben op inkoopsamenwerking, milieuactiviteiten, werkvoorzieningsschappen, belastingen en sociale regelgeving. Indien er met één of meerdere aanbestedende dienst(
- en)een aanbesteding op de markt wordt gezet, zal dit uiteraard zijn met in achtneming van de wetgeving, waarbij opdrachten niet onnodig worden samengevoegd. Op dat moment is het verdelen van de opdracht in percelen een mogelijkheid. 5.Sinds 1 april 2010 is gestart met de samenwerking met gemeente Utrecht. Concerninkoop van gemeente Utrecht biedt ondersteuning op het gebied van inkoop, aanbesteden en contractmanagement. De inkoopadviseur van de gemeente is altijd het eerste aanspreekpunt en zal waar nodig Concerninkoop van gemeente Utrecht inschakelen. De ondersteuning van Concerninkoop van gemeente Utrecht bestaat onder andere uit: advisering over inkoop- en aanbestedingsvraagstukken; waar nodig begeleiding van openbare en europese aanbestedingen; het leveren van expertise op het terrein van (europees) aanbestedingsrecht; algemeen verbintenissenrecht/ contractrecht; privaatrechtelijk bouwrecht; ondersteuning bij tactische ondersteuning contractmanagement. 5.Voor deze samenwerking is op 12 juni 2013 een samenwerkingsovereenkomst met de gemeente Utrecht ondertekend. 5.5.3.5 Functiescheiding in het inkoopproces borgen 5.Ten einde de integriteit van de deelnemers aan het inkoopproces te waarborgen, dient een adequate functiescheiding te bestaan tussen: de persoon die een leverancier selecteert; de persoon die de opdracht geeft tot leveringen van de goederen of diensten, c.q. het contract ondertekent en diegene die de factuur accordeert. 5.Bij voorkeur worden deze drie rollen door drie verschillende personen uitgevoerd, maar tenminste zijn de eerste en de derde rol gescheiden. 5.5.3.6 Integriteiteisen stellen aan opdrachtnemers 5.De gemeente stelt in aanbestedingen ook eisen op het gebied van integriteit. Iedere medewerker van de gemeente legt de ambtseed af. Potentiële opdrachtnemers worden gevraagd verklaringen hieromtrent te ondertekenen. Bij gunning kan gevraagd worden om nadere bewijsstukken aan te leveren, ter controle van de ondertekende verklaringen. Het inkoopproces Onder inkoop wordt in het algemeen verstaan: ‘het van externe bronnen betrekken van alle goederen en diensten die nodig zijn voor de bedrijfsuitoefening, het bedrijfsonderhoud en de bedrijfsvoering, tegen de voor de organisatie meest gunstige voorwaarden’. Kortom: alle beïnvloedbare handelingen die facturen van derden tot gevolg hebben. Het is een procesmatige activiteit, die men kan onderverdelen in zeven stappen. De eerste vier fasen van het inkoopproces behoren tot de zogenaamde ‘tactische inkoop’. Tactische inkoopactiviteiten zijn die activiteiten, die de voorwaarden creëren om operationele inkoop haar werk te laten doen: voorbereiden: bepalen van de behoefte; inventariseren van het aanbod (bijv. product- en marktanalyse), raming en bepaling van financiële budget, het vaststellen van de inkooptactiek en keuze offerteaanvraag; specificeren: opstellen van functionele, technische, logistieke eisen en wensen, omschrijven van de opdracht en opstellen offerteaanvraag; selecteren: eventuele voorselectie geïnteresseerde ondernemers, bekendmaking opdracht via verzenden van de offerteaanvraag, de website of TenderNed, beoordelen van offertes en gunning aan de winnende ondernemer; contracteren: onderhandelen en het afsluiten van de overeenkomst, registreren getekende overeenkomst en informeren afgewezen ondernemers. De operationele inkoop gaat uit van bestaande contracten en omvat de laatste drie fasen van het inkoopproces. In deze drie fasen spreek je ook eigenlijk niet van inkopen, maar van bestellen: bestellen: het uitvoeren van de opdracht; bewaken van de afspraken: bewaken van termijnen, bewaken van het uitleveren van de opdracht (afspraken ten aanzien van bestelwijze; leverwijze; factureerwijze) en het verifiëren en afhandelen van de facturering; nazorg: het beheren van de overeenkomst, het evalueren van de ondernemers. Hoewel de termen aanbesteden en inkopen veelvuldig door elkaar heen gebruikt worden, is ‘aanbesteden’ het proces dat begint met het beschrijven van het in te kopen product (specificeren) en eindigt met een contract met één of meer ondernemers oftewel fase 2 tot en met 4 (tactische inkoopactiviteit). Hierbij verstrekt de opdrachtgever op transparante en objectieve wijze de opdracht aan een ondernemer, die voldoet aan bepaalde eisen en die de beste aanbieding heeft gedaan. Interne klant Voortraject Specificeren Selecteren Contracteren Bestellen Bewaken Nazorg Leverancier Aanbesteden Figuur 1: Aanbesteden binnen het inkoopproces Het uitvoeren van het inkoopproces vormt het hart van de inkoopfunctie. Maar de inkoopfunctie omvat meer. De keuzen die in verschillende fasen van het inkoopproces gemaakt worden, zijn afhankelijk van de strategie en het beleid van de organisatie. Zij worden uitgewerkt in een inkoopbeleid, waarin de kaders en procedures worden vastgelegd. Strategische inkoopactiviteiten zijn die activiteiten, die de positie van een organisatie op middellange termijn beïnvloeden en de voorwaarden creëren om activiteiten op overige niveaus effectief en efficiënt te kunnen uitvoeren. Bovendien is het noodzakelijk het inkoopproces goed te ondersteunen. De belangrijkste onderdelen bij de ondersteuning van het inkoopproces zijn: Inkoopinstrumenten (algemene inkoopvoorwaarden; leveranciersbeoordeling, methodiek, contractregistratiesysteem, auditing); Inkooporganisatie (borging van functiescheiding met name tussen bestellen en betalen; centrale of decentrale inkooporganisatie; opleidingsniveau van inkoopfunctionarissen; kennismanagement (opleidingen; verhoging van kwaliteit en up-to-date zijn van inkoopadviezen). Het totaalbeeld van de gehele inkoopfunctie is dan ook: Figuur 2: Alle onderdelen van de inkoopfunctie: strategisch, tactisch en operationeel Samenvatting Externe- en interne ontwikkelingen als toename jurisprudentie op het gebied van aanbesteden, verdere digitalisering van het aanbestedingsproces, de commitment van gemeenten om duurzaam in te gaan kopen, de economische recessie en de toegenomen ervaring en kennis van de inkopende medewerkers maken het van belang om het huidige aanbestedingsbeleid aan te passen en een vervolgstap op het pad naar professioneel inkopen binnen de gemeente te zetten. Vanuit juridische -, ethische en ideële - en organisatorische, economische uitgangspunten zijn in de verschillende hoofdstukken het speelveld, de doelen en concrete actie- cq. aandachtspunten benoemd. Een aantal hiervan worden al toegepast, maar met dit beleid expliciet gemaakt. Onderstaand zijn deze laatste verkort weergegeven. Juridisch: Boven de wettelijk vastgestelde drempelbedragen wordt europees aanbesteed. Om adequaat op de huidige economische ontwikkelingen in te kunnen spelen en naar aanleiding van het goed bekend zijn geraakt binnen de gemeente met de aanbestedingsregels worden de drempelbedragen om meervoudig onderhands of nationaal openbaar aan te moeten besteden ongewijzigd vastgesteld. Overeenkomsten worden afgesloten op basis van ontwerp- en inkoopvoorwaarden van gemeente, waarbij de standaarddocumenten aan continue verbetering onderhevig zijn door voortschrijdende inzichten. Er wordt een vernieuwde contractendatabank ingericht. Ethisch en ideëel: De gemeente zal in 2015, 100% van haar inkopen op basis van de door Agentschap.nl opgestelde duurzaamheidcriteria verrichten. Hiermee stimuleert zij ondernemers om duurzame producten op de markt te brengen. De duurzaamheidcriteria zoals omschreven op de website van PianoO worden waar mogelijk overgenomen. Daar waar dit leidt tot onoverkomelijke technische- of financiële bezwaren, zal dit aan het college worden voorgelegd. Aan ondernemers wordt bij aanbestedingen gevraagd de ILO-gedragscodes te onderschrijven. Economisch: De gunning van aanbestedingen mag in principe alleen plaats vinden op basis van uitgebreidere criteria dan alleen de prijs. Ook aspecten als uitvoeringsduur, garanties, kwaliteit, onderhoudskosten, duurzaamheid, social return, communicatie e.d. worden meegewogen. Waar mogelijk worden innovatieve vormen van aanbesteden toegepast. Zowel ten aanzien van het product als de wijze waarop de aanbesteding plaatsvindt. Per aanbesteding wordt bekeken hoe de markt het beste benaderd kan worden. Bij het vaststellen van de selectie-eisen bij een aanbesteding wordt rekening gehouden met de omzet van de potentiële ondernemers in verhouding tot de opdracht. Dit om afhankelijkheid van de ondernemer te voorkomen. Ook worden de eisen niet onnodig hoog gesteld, waardoor ook het midden- en kleinbedrijf gestimuleerd wordt om te reageren. Er zal wel een nadruk op de beoordeling van de referenties komen. Organisatorisch: Soortgelijke inkoopbehoeften binnen de gemeente worden gebundeld. De gemeente heeft in de afgelopen jaren de basis stappen op het professionele inkooppad gezet. De organisatie staat. Het moment is nu daar om over te gaan tot verdere professionalisering. De rol van de inkoopadviseur verandert. Door de inkoopadviseur verplicht vroegtijdig in het inkooptraject te betrekken als meewerkend projectlid wordt het mogelijk om integraal inkoopvoordeel te behalen, dit in samenwerking met gemeente Utrecht. Om de integriteit van de inkopende medewerkers te waarborgen, wordt er een adequate functiescheiding gehanteerd. Ook aan potentiële ondernemers wordt gevraagd verklaringen rondom integriteit te tekenen. Bijlage 1: Voorgeschreven aanbestedingswijze De gemeente onderscheidt vier basisvormen van aanbestedingswijzen: Enkelvoudige offerteaanvraag: de gemeente kiest zelf een ondernemer uit. Er is geen sprake van concurrentie tussen mogelijke opdrachtnemers; Meervoudige offerteaanvraag: de gemeente kiest minstens drie ondernemers uit, die een offerte uitbrengen. Er is sprake van concurrentie; Nationaal openbaar aanbesteden met of zonder voorafgaande selectie: de gemeente publiceert nationaal een aankondiging voor een opdracht. Er is vrije concurrentie tussen alle mogelijke nationale opdrachtnemers. Met voorafgaande selectie wordt uit de gegadigden minimaal vijf potentiële ondernemers geselecteerd, die een offerte mogen uitbrengen (loopt via inkoop); Europees openbaar aanbesteden met of zonder voorafgaande selectie: de gemeente publiceert op europees niveau een aankondiging voor een opdracht. Er is vrije concurrentie tussen alle europese ondernemers (loopt via inkoop). In de toekomst zal ook steeds vaker gekeken worden naar innovatieve aanbestedingsvormen, waaronder de concurrentiegerichte dialoog. Hiervoor gelden dezelfde regels als voor de nationale en europese openbare procedure met of zonder voorselectie. De gemeente hanteert de volgende aanbestedingswijzen en drempelbedragen: Diensten en Leveringen Inkoopbehoefte betreffende dienst of levering Enkelvoudig offerteaanvraag Meervoudig offerteaanvraag (min. 3 offertes) Nationale openbare procedure met/zonder voorselectie Europese procedure met/zonder voorselectie € 0 - € 30.000 € 30.000 - € 100.000 € 100.000 - € 200.000 >€ 200.000 Werken Inkoopbehoefte betreffende de uitvoering van een werk Enkelvoudig offerteaanvraag Meervoudig offerteaanvraag (min. 3 offertes) Nationale openbare procedure met/zonder voorselectie Europese procedure met/zonder voorselectie € 0 - € 30.000 € 30.000 - € 600.000 € 600.000 - € 5.000.000 >€ 5.000.000 De groene cel geeft aan dat de daarboven vermelde procedure mag worden toegepast. De rode cel geeft aan dat de daarboven vermelde procedure NIET mag worden toegepast. Er mag van een Europese procedure nooit worden afgeweken. De europese drempelbedragen gelden tot 1 januari 2014 en zijn exclusief btw. De vigerende drempelbedragen voor europees aanbesteden worden elke twee jaar opnieuw vastgesteld door de europese commissie.