Peuterspeelzalen, kwaliteitsregels (Heiloo)

Peuterspeelzalen, kwaliteitsregelsHoofdstuk1ALGEMENE BEPALINGEN Artikel1Begripsomschrijvingen 1In deze verordening wordt verstaan onder: peuterspeelzaalwerk: het bieden van speelgelegenheid aan kinderen vanaf twee tot vier jaar gedurende een of meer dagdelen per week van maximaal 3,5 uur met als doel de ontwikkeling van deze kinderen te bevorderen en hen samen te laten spelen; peuterspeelzaal: een voorziening waar peuterspeelzaalwerk plaatsvindt; houder: degene die een peuterspeelzaal exploiteert; beroepskracht: degene die in een peuterspeelzaal werkzaamheden verricht die zijn opgenomen in de voor het peuterspeelzaalwerk geldende CAO en die beschikt over een voor deze werkzaamheden passende beroepskwalificaties; begeleider: degene die anders dan als beroepskracht is belast met de begeleiding van kinde-ren bij een peuterspeelzaal. Hoofdstuk2MELDINGSPLICHT Artikel2Melding in exploitatie nemen van een peuterspeelzaal 1Degene die voornemens is een peuterspeelzaal in exploitatie te nemen binnen de gemeente doet daarvan melding aan het college. 2De melding vindt plaats met behulp van een door het college vastgesteld en beschikbaar ge-steld formulier. Artikel3 1De houder geeft in de melding aan het college aan voor welk ambitieniveau van het peuter-speelzaalwerk hij kiest, waarbij de volgende ambitieniveaus worden onderscheiden: ambitieniveau 0: ‘spelen en ontmoeten’; ambitieniveau 1: ‘spelen, ontmoeten, ontwikkelen en signaleren’; ambitieniveau 2: ‘spelen, ontmoeten, ontwikkelen, signaleren en ondersteunen’. Artikel4Termijn van in exploitatie nemen van een peuterspeelzaal 1Een peuterspeelzaal wordt niet in exploitatie genomen binnen acht weken na het tijdstip van de melding. 2Indien uit het onderzoek van de toezichthouder, bedoeld in artikel 17, eerste lid, eerder is ge-bleken dat de exploitatie redelijkerwijs zal plaatsvinden in overeenstemming met de bepalingen in hoofdstuk 3 van deze verordening, kan de exploitatie vanaf dat moment plaatsvinden. Artikel5Verbod op het in exploitatie nemen van een peuterspeelzaal 1Het is verboden een peuterspeelzaal in exploitatie te nemen indien uit het onderzoek van de toe-zichthouder, bedoeld in artikel 17, eerste lid, blijkt dat niet aan de eisen van de verordening wordt voldaan. Artikel6Register 1Het college houdt een register bij van gemelde peuterspeelzalen. In dit register worden na een melding onmiddellijk de gegevens opgenomen die ingevolge artikel 2, tweede lid, en artikel 3 zijn verstrekt 2Het college deelt de houder schriftelijk mee dat opneming van de peuterspeelzaal in het regis-ter heeft plaatsgevonden. 3Het register ligt op het gemeentehuis kosteloos voor een ieder ter inzage. Artikel7Wijzigingen van gegevens 1De houder doet van wijzigingen in de gegevens die bij de melding zijn verstrekt, onmiddellijk mededeling aan het college. 2Het college deelt de houder schriftelijk mee dat de wijzigingen in het register zijn aangetekend. Hoofdstuk3KWALITEITSEISEN Artikel8Algemene kwaliteitseisen 1De houder van een peuterspeelzaal biedt peuterspeelzaalwerk aan dat bijdraagt aan een goe-de en gezonde ontwikkeling van het kind in een veilige en gezonde omgeving. 2De houder organiseert het peuterspeelzaalwerk op zodanige wijze, voorziet de peuterspeelzaal zowel kwalitatief als kwantitatief zodanig van personeel en materieel, draagt zorg voor een zo-danige verantwoordelijkheidstoedeling en voert een zodanig pedagogisch beleid, dat een en ander leidt of moet leiden tot verantwoord peuterspeelzaalwerk. Artikel9Eisen ten aanzien van veiligheid en gezondheid 1De houder voert een beleid dat ertoe leidt dat de veiligheid en de gezondheid van de op te vangen kinderen in elk door hem geëxploiteerde peuterspeelzaal zoveel mogelijk is gewaarborgd. De houder legt, voor zover hierin niet wordt voorzien bij of krachtens andere wet- en regelgeving, in een risico-inventarisatie schriftelijk vast welke risico’s de opvang van kinderen met zich meebrengt. Artikel10Oppervlakte speelruimte 1Voor ieder kind is minimaal 3,5 m2 bruto-oppervlakte aan binnenspeelruimte beschikbaar. 2Voor ieder kind is buitenspeelruimte beschikbaar, waarvan de bruto-oppervlakte minimaal 4 m2 per kind bedraagt en die voor kinderen bereikbaar is. Artikel11Groepen en groepsgrootte 1De opvang van kinderen vindt plaats in vaste groepen in passend ingerichte vaste afzonderlij-ke ruimtes. 2In een groep zijn ten hoogste het volgende aantal kinderen gelijktijdig aanwezig: in 2008 maximaal twintig kinderen in 2009 maximaal negentien kinderen in 2010 maximaal achttien kinderen in 2011 maximaal zeventien kinderen vanaf 2012 en verder maximaal zestien kinderen Artikel12Aantal beroepskrachten of begeleiders per groep 1Het aantal beroepskrachten of begeleiders per groep is afhankelijk van het door de houder gekozen ambitieniveau. 2Indien de houder heeft gekozen voor ambitieniveau 0: ‘spelen en ontmoeten’ zijn er in elke groep ten minste twee begeleiders aanwezig en er is één beroepskracht voor ten minste 50% van de openingsuren aanwezig in de peuterspeelzaal. 3Indien de houder heeft gekozen voor ambitieniveau 1: ‘spelen, ontmoeten, ontwikkelen en sig-naleren’ zijn er in elke groep ten minste één beroepskracht en één begeleider aanwezig. 4Indien de houder heeft gekozen voor ambitieniveau 2: ‘spelen, ontmoeten, ontwikkelen, signa-leren en ondersteunen’ zijn er in elke groep ten minste twee beroepskrachten aanwezig. Artikel13Overeenkomst tussen houder en ouder 1Opvang in een peuterspeelzaal geschiedt op basis van een schriftelijke overeenkomst tussen de houder en een ouder. Artikel14Informatieplicht aan de ouders 1De houder van een peuterspeelzaal informeert de ouder voorafgaand aan het aangaan van deze overeenkomst in ieder geval over: de plaatsingsprocedure en leveringsvoorwaarden; het gekozen ambitieniveau als bedoeld in artikel 3; het te voeren beleid, waaronder het beleid inzake veiligheid en gezondheid, alsmede het pe-dagogisch beleid waarin vanuit de visie op de ontwikkeling van kinderen de visie op de omgang met kinderen is beschreven; de wijze en frequentie van informatie-uitwisseling na plaatsing van het kind bij de peuterspeel-zaal. Artikel15Verklaring omtrent het gedrag 1Personen die als beroepskracht of begeleider werkzaam zijn bij een peuterspeelzaal zijn in het bezit van een verklaring omtrent het gedrag, afgegeven volgens de Wet justitiële gegevens. 2Deze verklaring wordt aan de houder overlegt voordat een persoon zijn werkzaamheden aan-vangt. De verklaring is op het moment dat zij wordt overgelegd niet ouder dan twee maanden. 3Indien de houder of de toezichthouder redelijkerwijs vermoedt dat een persoon niet langer vol-doet aan de eisen voor het afgeven van een verklaring omtrent het gedrag, verlangt de houder dat die persoon opnieuw een verklaring omtrent het gedrag overlegt die niet ouder is dan twee maanden. De desbetreffende persoon overlegt de verklaring binnen een door de houder vast te stellen termijn. Artikel16Protocol kindermishandeling 1De houder heeft een protocol kindermishandeling. Dit protocol is gelijk of gelijkwaardig aan het landelijke protocol zoals bijgevoegd in bijlage. 2De houder zorgt ervoor dat de beroepskrachten en begeleiders op de hoogte zijn van de meld-code kindermishandeling. Hoofdstuk4HET GEMEENTELIJK TOEZICHT Artikel17Aanwijzing van toezichthouders 1Het college wijst toezichthouders aan. Artikel18Onderzoek door de toezichthouder 1De toezichthouder onderzoekt na een melding als bedoeld in artikel 2, eerste lid, binnen acht weken of de exploitatie redelijkerwijs zal plaatsvinden in overeenstemming met de voorschrif-ten in hoofdstuk 3 van deze verordening. 2Onverminderd het eerste lid onderzoekt de toezichthouder jaarlijks of de exploitatie van elke peuterspeelzaal plaatsvindt in overeenstemming met de voorschriften in hoofdstuk 3 van deze verordening. 3Naast het onderzoek bedoeld in het eerste en tweede lid kan de toezichthouder incidenteel onderzoek verrichten naar de naleving door een houder van de voorschriften in hoofdstuk 3 van deze verordening. Artikel19Het inspectierapport 1De toezichthouder legt zijn oordeel naar aanleiding van een onderzoek bij een peuterspeelzaal vast in een inspectierapport. 2Indien de toezichthouder oordeelt dat door de houder de voorschriften van deze verordening niet zijn of zullen worden nageleefd, vermeldt hij dat in het rapport. 3Alvorens het rapport vast te stellen, stelt het college de houder in de gelegenheid van het ont-werprapport kennis te nemen en daarover zijn zienswijze kenbaar te maken. De toezichthouder vermeldt de zienswijze van de houder in een bijlage bij het rapport. 4De toezichthouder zendt het inspectierapport onverwijld aan de houder, die een afschrift daar-van zo spoedig mogelijk ter inzage legt op een voor ouders en personeel toegankelijke plaats. 5De toezichthouder maakt het inspectierapport uiterlijk drie weken na de vaststelling daarvan openbaar. Artikel20Aanwijzing en bevel 1Het college kan de houder een schriftelijke aanwijzing geven indien op basis van het inspectie-rapport blijkt dat deze de voorschriften in deze verordening niet of in onvoldoende mate naleeft. 2In de aanwijzing geeft het college met redenen omkleed aan op welke punten de voorschriften niet of in onvoldoende mate worden nageleefd, alsmede de in verband daarmee te nemen maatregelen. 3Indien de toezichthouder oordeelt dat de kwaliteit van de opvang bij een peuterspeelzaal zoda-nig tekortschiet dat het nemen van maatregelen redelijkerwijs geen uitstel kan lijden, kan de toezichthouder een schriftelijk bevel geven. Het bevel heeft een geldigheidsduur van zeven da-gen, die door het college kan worden verlengd. 4De houder neemt de maatregelen binnen de bij de aanwijzing onderscheidenlijk het bevel ge-stelde termijn. Artikel21Strafbepaling 1Overtreding van de artikelen 2, eerste lid, en de artikelen in hoofdstuk 3 van deze verordeningen wordt gestraft met hechtenis van ten hoogste drie maanden of een geldboete van de tweede categorie. Hoofdstuk5SLOT- EN OVERGANGSBEPALINGEN Artikel22Overgangsbepaling 1Het college neemt in het register de peuterspeelzalen op die op het tijdstip van inwerkingtre-ding van deze verordening één of meerdere peuterspeelzalen in Heiloo exploiteren. 2Een houder van een peuterspeelzaal als bedoeld in het eerste lid verstrekt desgevraagd aan het college alle gegevens die nodig zijn voor het register. 3Beroepskrachten en begeleiders die op het tijdstip van inwerkingtreding van deze verordening werkzaam zijn bij een peuterspeelzaal, leggen aan de houder binnen twee maanden na de in-werkingtreding een verklaring omtrent het gedrag over. Artikel23Inwerkingtreding 1Deze verordening treedt in werking met ingang van 1 augustus 2008. Artikel24Citeertitel 1De verordening wordt aangehaald als: Verordening kwaliteitsregels peuterspeelzalen gemeente Heiloo. VERMOEDEN KINDERMISHANDELING, PROTOCOL VOOR KINDERDAGVERBLIJF, PEUTERSPEELZAAL EN BUITENSCHOOLSE OPVANG1 Dit landelijke voorbeeldprotocol is tot stand gekomen in samenwerking met de MOgroep, de Branchevereniging voor Ondernemers in de Kinderopvang en het Landelijk Platform Peuterspeelzaalwerk. Dit protocol gaat in op de aanpak van kindermishandeling en is afgeleid van het Protocol 'Vermoeden kindermishandeling' van JSO expertisecentrum voor jeugd, samenleving en opvoeding, Preventie Kindermishandeling Haaglanden. InhoudsopgaveAchtergrondinformatieInleiding protocolVerdeling verantwoordelijkhedenStappenschemaToelichting op stappenschema Bijlagen1. Informatie over Bureau Jeugdzorg en het Advies & Meldpunt Kindermishandeling (AMK)2. Signalenlijst A. kindermishandeling 0-4 jarigen3. Signalenlijst B. kindermishandeling 4-12 jarigen4. Observatieformulier5. Gesprekspunten overleggroep6. Aandachtpunten voor een gesprek met verzorgers7. Enkele aandachtspunten in het contact met allochtone gezinnen8. Aandachtspunten tijdens een gesprek met een jong kind9. Aandachtspunten voor een gesprek met een kind10. Omgaan met privacy11. Meldrecht, meldplicht en zorgplicht12. Sociale kaart13. Invulblad sociale kaart14. Verdere informatie15. Literatuurlijst16. Bronnen17. Protocol ‘Hoe te handelen in geval van ongewenste omgangsvormen cq. seksuele intimidatie door een medewerker’ Achtergrondinformatie Kindermishandeling komt overal voor. In Nederland zijn naar schatting minstens 80.000 kinderen per jaar slachtoffer van kindermishandeling. Tussen de 50 en 80 kinderen per jaar overlijden aan de gevolgen van kindermishandeling.Kindermishandeling is een ernstig probleem. Kinderen die mishandeld worden hebben recht op hulp. En liefst zo vroeg mogelijk. De schade kan dan beperkt blijven.Kinderopvang is bij uitstek een plaats waar (een vermoeden van) kindermishandeling gesignaleerd kan worden. Kindercentra dragen een eigen verantwoordelijkheid voor het signaleren van kindermishandeling en voor het ondernemen van actie na het signaleren. De signalen moeten worden doorgegeven aan de instanties die hulp kunnen bieden aan het gezin. De leidsters hebben hierin een duidelijke taak. Zij zien de kinderen regelmatig en kunnen opvallend of afwijkend gedrag signaleren. Nadat zij signalen hebben opgemerkt is het ook hun taak actie te ondernemen, waarna het protocol wordt gevolgd. De leidinggevenden steunen de leidsters bij deze taak en geven sturing aan de uitvoering van het protocol. Zij zijn er verantwoordelijk voor dat de signalen bij de juiste instantie terechtkomen. Dit betekent dat er enige deskundigheid moet zijn in het signaleren en in het omgaan met de signalen van kindermishandeling Dit protocol geeft de stappen aan die gezet kunnen worden in het proces van signaleren. Een specifieke vraag van veel kindercentra was: hoe ga ik handelen als een medewerker binnen het kindercentrum zich schuldig maakt aan bijvoorbeeld seksueel misbruik. Daarom is achter dit protocol een protocol specifiek voor het omgaan met ongewenste omgangsvormen en seksuele intimidatie door een medewerker binnen de kinderopvang opgenomen. Zie bijlage 16. N.B. In dit protocol wordt over leidsters gesproken. Waar leidster staat kan ook leider gelezen worden. Inleiding protocol Kindermishandeling is geen eenduidig begrip. Wat iemand kindermishandeling noemt, heeft te maken met eigen normen en waarden, de manier waarop men zelf is opgevoed en de cultuur waarin men leeft. Het is van belang onderscheid te maken tussen kindermishandeling en minder gewenste opvoedingssituaties. Iedere ouder maakt immers wel eens fouten, is onredelijk of driftig of deelt een tik uit. Bij kindermishandeling is er echter sprake van structureel, stelselmatig, steeds terugkerend geweld of het ontbreken van zorg van de ouder(

1. s)naar zijn/haar kinderen. Definitie van kindermishandelingKindermishandeling is elke vorm van bedreigende of gewelddadige interactie van fysieke, psychi-sche of seksuele aard, die de ouders of andere personen ten opzichte van wie de minderjarige in een relatie van afhankelijkheid of van onvrijheid staat, actief of passief, opdringen waardoor ernsti-ge schade wordt berokkend of dreigt te worden berokkend aan de minderjarige in de vorm van fysiek of psychisch letsel. (Wet op de jeugdzorg, 2005) Hieronder vallen ook verwaarlozing en onthouden van essentiële hulp, medische zorg en onderwijs en het getuige zijn van huiselijk geweld. Vormen van kindermishandelingLichamelijk mishandelingEr is sprake van lichamelijke mishandeling wanneer de verzorgers het kind verwonden.Voorbeelden: de verzorger slaat en schopt het kind, de verzorger brandt het kind met een sigaret, bijten, snijden, dwingen om schadelijke stoffen in te nemen. Lichamelijke verwaarlozingDe verzorger is niet in staat of bereid tot het verschaffen van minimale zorg t.a.v. de lichamelijke behoeften van een kind op een of meerdere gebieden: voeding, kleding, onderdak, bezoek aan arts en/tandarts, hygiëne.Voorbeelden: de verzorger zorgt regelmatig niet voor eten voor de kinderen, het kind is vuil en heeft (langdurig en regelmatig) luizen, de verzorger zorgt niet voor een geschikte slaapplaats voor het kind. Het kind komt altijd met vieze luiers en heeft ernstige luieruitslag, het kind heeft medicijnen nodig, maar de verzorgers zorgen er niet voor dat het kind ze regelmatig krijgt, een kind wordt 's nachts vele uren alleen gelaten. Emotionele mishandelingVrijwel alle vormen van kindermishandeling brengen negatieve emotionele/psychologische boodschappen over naar het kind. Voorbeelden: de verzorger kleineert het kind vaak, er is sprake van partnergeweld, de verzorger geeft het kind de schuld van relatieproblemen, de verzorger staat geen vriendschap met leeftijdsgenootjes toe, het kind wordt achtergesteld bij andere kinderen uit het gezin, het kind wordt gepest, getreiterd, de verzorger houdt het kind vaak thuis om op jongere kinderen te passen; de verzorger is ervan op de hoogte dat het kind zich inlaat met illegale praktijken maar grijpt niet in; de verzorger verkoopt drugs in het bijzijn van het kind; het kind wordt ingeschakeld bij de verkoop van drugs. Getuige zijn van huiselijk geweld: kinderen die opgroeien in een gewelddadig gezin, voelen de spanning, horen de kreten, zien de verwondingen, willen tussenbeide springen en kunnen daar-door ernstige psychische schade oplopen. Die kinderen leven in constante angst. Emotionele verwaarlozingHet ontzeggen van warmte, aandacht, respect, contact, nooit eens knuffelen. Seksueel misbruik De verzorger heeft seksueel contact met het kind, probeert dit te hebben of laat het kind kijken naar, ter bevrediging van de seksuele gevoelens van de betrokken verzorger en/of uit geldelijk gewin. Voorbeelden: de verzorger laat het kind pornografisch materiaal zien, de verzorger betrekt het kind in wederzijdse masturbatie, de verzorger verkracht het kind. TerminologieIn dit protocol is gekozen voor het gebruik voor de term verzorger. Onder verzorger wordt verstaan de ouder en/of wettelijk vertegenwoordiger (bijvoorbeeld een voogd) van het kind. Verdeling verantwoordelijkheden Bij gebruik van dit protocol moet duidelijk zijn wie binnen de organisatie waarvoor verantwoordelijk is. Verantwoordelijkheden directie, bestuur, leidinggevende:• Opnemen van het protocol kindermishandeling in het kwaliteitsbeleid van de organisatie.• Informeren van ouders en medewerkers over dit beleid.• Steunen van alle medewerkers in het handelen volgens het protocol.• Zorgdragen voor voldoende deskundigheid bij medewerkers over signaleren en omgaan met (vermoedens van) kindermishandeling.• Eindverantwoordelijkheid dragen voor de uitvoering van het protocol. Verantwoordelijkheden leidinggevende:• Herkennen van signalen die kunnen wijzen op kindermishandeling.• Functioneren als vraagbaak binnen de organisatie voor algemene informatie over (het protocol) kindermishandeling.• Overleg plegen met de medewerker die zorg heeft over een kind.• Indien nodig overleggen met andere beroepskrachten.• Kennis hebben van de handelwijze volgens het protocol. • Vaststellen van taken van een ieder (wie doet wat wanneer).• Zonodig contact op nemen met het AMK (Advies- en Meldpunt Kindermishandeling) voor ad-vies of melding.• Waken voor de veiligheid van het kind bij het nemen van beslissingen.• Toezien op zorgvuldige omgang met de privacy van het betreffende gezin.• Verslaglegging.• Afsluiten van het protocol.• Evalueren van de genomen stappen.• Bijhouden van de sociale kaart.• Periodiek bijstellen van het protocol. Verantwoordelijkheden medewerker kindercentrum:• Herkennen van signalen die kunnen wijzen op kindermishandeling.• Overleg plegen met de leidinggevende bij zorg over een kind aan de hand van waargenomen signalen die kunnen wijzen op kindermishandeling.• Uitvoeren van afspraken die zijn voortgekomen uit het overleg met de leidinggevende, zoals observeren of een gesprek met de verzorger.• Bespreken van de resultaten van deze ondernomen stappen met de leidinggevende. De directie, de leidinggevende en de medewerkers zijn niet verantwoordelijk voor:• Vaststellen of er al dan niet sprake is van kindermishandeling.• Verlenen van professionele hulp aan ouders of kinderen (begeleiding, therapie).Stappenschema Fase 1: De leidster heeft een vermoeden• Observeer en leg vast• Onderzoek naar onderbouwing• Leg waarnemingen voor aan verzorger(s)Verantwoordelijkheid bij de leidster. Fase 2: De leidster bespreekt het onderbouwde vermoeden in een overleggroep• Bespreken informatie• (Eventueel) extra gegevens• Plan van aanpakVerantwoordelijkheid bij de leidster en leidinggevende. Fase 3: Het uitvoeren van een plan van aanpak• Consulteren AMK• Praten met verzorger(s)• (Eventueel) praten met kind• Bespreken van de resultatenVerantwoordelijkheid bij de leidinggevende. Fase 4: Beslissing• De vermoedens zijn na overleg met de betrokkenen niet bevestigd.• Na gesprek(ken) met verzorger(
2. s)is duidelijk dat verzorger(
3. s)ook be-zorgd zijn.• Na overleg met verzorger(
4. s)blijft er ernstige twijfel bestaan.• Het vermoeden van kindermishandeling blijkt na het gesprek met de ver-zorger(
5. s)gegrond.• Er ontstaat een crisissituatie.Verantwoordelijkheid bij de (aangewezen verantwoordelijke
6. in)overleggroep. Fase 5: Handelen• Wanneer de vermoedens na overleg met de betrokkenen niet zijn beves-tigd: vernietig de werkaantekeningen en sluit de zaak af. • Wanneer na gesprek(ken) met verzorger(
7. s)duidelijk is dat verzorger(
8. s)ook bezorgd zijn, verwijs de verzorger(
9. s)door.• Wanneer er na overleg met verzorger(
10. s)ernstige twijfel blijft bestaan spreek een extra observatieperiode af.• Wanneer het vermoeden van kindermishandeling na het gesprek met de verzorger(
11. s)gegrond blijkt, wordt er een melding bij het AMK gedaan.• Wanneer er een crisissituatie ontstaat, wordt er gemeld bij:- politie of- crisisdienst bureau Jeugdzorg.Verantwoordelijkheid bij de (aangewezen verantwoordelijke
12. in)overleggroep. Fase 6: Evaluatie• Evalueer het proces en de procedure• Stel zonodig afspraken bij• RegistreerVerantwoordelijkheid bij de (aangewezen verantwoordelijke
13. in)overleggroep. Fase 7: Nazorg• Blijf alert op het welzijn van het kind.• Blijf signalen en zorgen melden bij het AMK.Verantwoordelijkheid bij de leidster en (aangewezen verantwoordelijke
14. in)overleggroep. Toelichting stappenschema Fase 1: Signaleren, de leidster heeft een vermoedenKinderen die mishandeld worden, kunnen veel verschillende signalen laten zien. Deze signalen kunnen wijzen op kindermishandeling, maar kunnen ook een andere oorzaak hebben zoals een scheiding of een sterfgeval. Het bewust worden van een vermoeden van kindermishandeling geeft vaak een vervelend gevoel: onzekerheid over de opgemerkte signalen, angst om je er mee te bemoeien. Wat helpt om kinder-mishandeling te durven signaleren is de overtuiging en de wetenschap dat kindermishandeling een ernstig probleem is en waar je niet omheen kunt als je met jonge kinderen werkt.Signaleren begint vaak met een niet-pluis gevoel. Bij signaleren gaat het in de eerste plaats om de zorg die de leidster heeft over een kind, waarvoor zij geen geruststellende verklaring kan vinden. Kindermishandeling is één van de mogelijke oorzaken. Het is niet aan de leidster om vast te stellen dat er sprake is van kindermishandeling. Het gaat om de zorgen die zij heeft over een kind. Meestal zullen mishandelde kinderen of degene die hen mishandelt niet uit zichzelf over de situatie vertellen. Het is nodig dat personen in de omgeving van het kind de verantwoordelijkheid nemen om situaties van kindermishandeling bespreekbaar te maken en te stoppen.Bepaal voor deze fase een tijdlimiet (maximaal één maand). • Observeer het kind, leg waarnemingen vast en zoek naar onderbouwingAls er signalen zijn die zouden kunnen wijzen op kindermishandeling probeert de leidster met ge-bruik van het observatieformulier (zie bijlage) de zorgen rond een kind duidelijker te krijgen. Hierbij maakt zij gebruik van haar eigen waarnemingen. Zij kan informatie vragen aan haar collega’s en collega’s die broertjes of zusjes in de groep hebben. Ook kan zij informatie uit de gebruikelijke con-tacten met ouders halen, bijvoorbeeld bij de breng- en haalcontacten en de tafeltjes gesprekken op het kinderdagverblijf, peuterspeelzaal of buitenschoolse opvang. Het is belangrijk dat bij het verhelderen van de vermoedens een onderscheid wordt gemaakt tus-sen objectieve gegevens en subjectieve gegevens. Onder objectieve gegevens wordt verstaan datgene wat daadwerkelijk gezien kan worden, zoals een blauwe plek op een arm, een kapot re-genjasje of te kleine schoenen. Onder subjectieve gegevens wordt verstaan hoe de gegevens ge-interpreteerd worden. Bijvoorbeeld het kind heeft een blauwe plek: “Het kind is geslagen” of “het kind ziet er verwaarloosd uit”.Op het observatieformulier worden de objectieve gegevens genoteerd. Het observatieformulier gaat het dossier in. Wanneer u behoefte heeft ook de subjectieve gegevens te noteren, doe dat dan in anonieme werkaantekeningen. Werkaantekeningen gaan het dossier niet in en zijn niet ter inzage van de verzorger(s). Ga zorgvuldig met werkaantekeningen om (zie bijlage 9: Omgaan met privacy). Houd er rekening mee dat signalen ook op andere oorzaken kunnen wijzen en dat één signaal op zichzelf niets zegt. Pas wanneer er meerdere signalen worden gezien die door meerdere mensen worden opgemerkt, kan men denken aan een vermoeden van kindermishandeling. Let op: • het is niet de taak van de leidster om speurwerk naar een dader te doen. • Het is niet de taak van de leidster om tot 100 procent zekerheid te komen over de mishande-ling.• Het is wel de taak van de leidster om het kind te steunen, het beeld over het gedrag duidelijker te krijgen en de zorgen die er zijn te onderbouwen. • Leg de waarnemingen voor aan de verzorger(s)Signalen als hoofdpijn, angst of agressie kunnen bij kinderen verschillende oorzaken hebben. Het is belangrijk deze signalen in de vorm van concrete waarnemingen zo veel mogelijk rechtstreeks met de verzorger(
15. s)te bespreken. In deze eerste fase is het verstandig de vermoedens van kin-dermishandeling niet uit te spreken in het contact met verzorger(s). Bijvoorbeeld: Karin heeft een wond op haar hoofd, wat is er gebeurd? In plaats van Karin heeft een wond op haar hoofd en ik denk dat vader haar heeft geslagen. Zorg ervoor dat een gesprek met de verzorger(
16. s)niet op zich zelf staat maar logisch voortvloeit uit de contacten die er al zijn. Door regelmatig met hen informatie uit te wisselen over het functioneren van het kind in de groep en thuis is het gemakkelijker om ook zorgen rond een kind vroegtijdig be-spreekbaar te maken.In veel gevallen zal het bespreken van de signalen ertoe leiden dat er een verklaring volgt die het vermoeden kan wegnemen. In een aantal gevallen zal de informatie van de verzorger(
17. s)de zorgen niet kunnen wegnemen en zijn verdere stappen noodzakelijk (zie ook de bijlage 5,6 een gesprek met verzorger(s). Ook kunt u bij de regionale preventieteams een training aanvragen over hoe je je zorgen kunt delen met ouders. Fase 2: De leidster bespreekt het onderbouwde vermoeden in een overleggroep• Bespreek de informatie met collega’s en leidinggevende De leidster legt de zorgen voor aan de leidinggevende. De leidinggevende kan de leidster onder-steunen en begeleiden in het proces van het verkrijgen van informatie. De leidinggevende zorgt voor het samenstellen van de overleggroep. In een overleggroep zit bij-voorbeeld de leidinggevende, de medewerker met de zorg, een collega die het kind ook kent, eventueel een collega van de groep waar broertje of zusje zit. Sommige instellingen hebben peda-gogen in dienst. Die kan dan ook aan de overleggroep deelnemen. Indien aanwezig kan de peda-goog ook al in een eerder stadium om advies worden gevraagd.Wanneer er bijvoorbeeld geen leidinggevende is op een peuterspeelzaal, leg dan je zorgen voor aan het bestuur of aan je collega. De overleggroep kan ook uit 2 mensen bestaan. Sommige peu-terspeelzalen kunnen hun zorgen voorleggen aan de wijkverpleegkundige van het consultatiebu-reau. Je kunt de werkaantekeningen ook bespreken in een al bestaande overleggroep. Bijvoor-beeld in de overleggroep van de school als de peuterspeelzaal bij de basisschool ‘inwoont’. Met wie je ook spreekt, houd de groep zo klein mogelijk en houd rekening met de privacy van verzorger en kind. In de overleggroep worden de zorgen besproken die er zijn en wordt besproken waarom er wordt gedacht aan kindermishandeling. Hierbij kan gebruik gemaakt worden van bijlage 2, 3 en 4. Dit overleg dient als middel om het vermoeden te toetsen bij anderen, informatie te verzamelen, maar ook om ruimte te geven aan eventuele emoties. Om tot een goede onderbouwing te komen van de vermoedens wordt er besproken welke gege-vens er zijn en welke nog ontbreken. Eén persoon is verantwoordelijk voor de coördinatie en voortgang. Bij voorkeur is dit niet de leid-ster. De coördinator van de overleggroep let op de voortgang en bewaakt de tijdslimiet van de ver-schillende fases. • Extra gegevensWanneer er nog gegevens ontbreken worden er afspraken gemaakt over extra observaties en wordt afgesproken waarop, door wie wordt geobserveerd. Het gebruik van de signalenlijst kan soms duidelijkheid geven (zie ook bijlage 2a en 2b). Verder kan met toestemming van de verzorger(
18. s)ook het consultatiebureau of een medewerker van een opvoedbureau om informatie en/of advies gevraagd worden. Wanneer verzorger(
19. s)hier geen toestemming voor geven kunnen de zorgen omtrent het gezin / het kind besproken worden zonder de naam van het kind te noemen. • Plan van aanpakDe overleggroep bespreekt de informatie en de extra gegevens. Wanneer de vermoedens niet onderbouwd kunnen worden en ook de zorgen bestaan niet meer, sluit de zaak dan af en ga naar fase 6. De persoonlijke werkaantekeningen worden vernietigd.Indien het vermoeden blijft bestaan, besluit dan tot een plan van aanpak.In het plan van aanpak worden de mogelijke stappen beschreven, die uitgewerkt worden in fase 3. Fase 3: het uitvoeren van een plan van aanpak• Een consultatie bij het AMKOverleg met het AMK is in alle gevallen aan te raden. Het AMK biedt ondersteuning bij het inter-preteren van signalen en bij het nadenken over de vervolgstappen die noodzakelijk zijn. (zie ook bijlage 1) • Praten met verzorger(s)Overleg binnen de overleggroep wie het beste met de verzorger(
20. s)kan spreken. Bereidt het ge-sprek goed voor (zie ook bijlage 5,6). Overleg na afloop van het gesprek in de overleggroep over verdere stappen. Het AMK kan adviseren hoe een gesprek gevoerd kan worden met de verzor-ger(s). Een gesprek met de verzorger(
21. s)hoeft niet bedreigend te zijn voor de ouders als zij de ruimte krij-gen om hun ideeën naar voren te brengen. In het gesprek met de verzorger(
22. s)gaat het om het bespreken van de dingen die opvallen aan hun kind en die aanleiding geven tot zorg over hun kind. Ook moet worden besproken dat de zorg al langere tijd bestaat en dat de zorg om aanleiding is tot zorg over de ontwikkeling van het kind. • (Eventueel) praten met kindOverleg binnen de overleggroep of een gesprek(
23. je)met het kind meerwaarde heeft (zie bijlage ook 7 en 8). Een gesprek heeft als doel het kind te ondersteunen. Zorg ervoor dat een gesprek waar-devol voor het kind is. Let op dat u in het gesprek de verzorger(
24. s)niet veroordeeld. Een kind heeft immers maar één (paar) verzorger(s). Houd ook in gedachten dat een gesprek niet als hoofddoel mag hebben om informatie uit het kind te halen. Laat het geen verhoor worden. • Bespreek de resultaten in de overleggroepBespreek maximaal na 1 maand alle waarnemingen/ gegevens die tot nu verzameld zijn. Ook de informatie uit de gesprekken wordt besproken. Zorg ervoor dat u een beeld krijgt van de verzorging en opvoedingssituatie van het kind. Schat ook de draaglast/draagkracht in van de verzorger(s). Fase 4: BeslissingIn de overleggroep wordt de beslissing genomen. • De vermoedens zijn na overleg met de betrokkenen niet bevestigd en ook de zorgen over het kind bestaan niet meer.• Na gesprek(ken) met verzorger(
25. s)is duidelijk dat verzorger(
26. s)ook bezorgd is/zijn. De oorzaak van de zorgen kan een minder gewenste opvoedingssituatie zijn of een andere oorzaak hebben. In het gesprek wordt duidelijk dat ook de verzorgers vinden dat het belangrijk is dat er hulp op gang komt.• Na overleg met betrokkenen blijft er ernstige twijfel bestaan; het is niet duidelijk of er wel of niet sprake is van een vermoeden. • Het vermoeden van kindermishandeling blijkt na het gesprek met de betrokkenen ge-grond en de zorg over het kind blijft bestaan. • Er ontstaat een crisissituatie. Fase 5: Handelen • De vermoedens zijn na overleg met de verzorger(
27. s)niet bevestigd en ook de zorgen over het kind bestaan niet meer.Sluit de zaak af en vernietig alle schriftelijke aantekeningen. • Na gesprek(ken) met verzorger(
28. s)is duidelijk dat verzorger(
29. s)ook bezorgd is/zijn.De oorzaak van de zorgen kan een minder gewenste opvoedingssituatie zijn of een andere oorzaak hebben. Wanneer in het gesprek duidelijk wordt dat de verzorger(
30. s)ook vinden dat het belangrijk is dat er hulp voor hen komt, kan er worden doorverwezen. Bijvoorbeeld naar Bureau Jeugdzorg. Zorg er wel voor dat de verzorger(
31. s)die hulp krijgen die zij nodig hebben om ook daadwerkelijk bij Bureau Jeugdzorg binnen te komen. Bureau Jeugdzorg zal daarna bekijken welke hulp gewenst is. • Na overleg met verzorger(
32. s)blijft er ernstige twijfel bestaan; het is niet duidelijk of er wel of niet sprake is van een vermoeden.In dit geval is het goed om de situatie rondom het kind nog een tijdje in de gaten te houden en na een vastgestelde periode (niet langer dan een maand) opnieuw in een intern/extern overleg te bespreken. Maak duidelijke afspraken waarop geobserveerd zal gaan worden en door wie. Ga daarna dan weer naar fase 4 de beslissing.Het is belangrijk dat op zeker moment besloten wordt tot ofwel actie ofwel afsluiten van de zaak. Vermijd het risico dat een gezin jarenlang achtervolgd wordt door vage vermoedens en onduidelijkheden. • Het vermoeden van kindermishandeling blijkt na het gesprek met de verzorger(
33. s)ge-grond en de zorg over het kind blijft bestaan.In overleg met de directie en overleggroep meldt je bij het AMK. (Zie bijlage 10 over meldrecht, meldplicht en zorgplicht)Het vermoeden hoeft niet bewezen te zijn! Als er in de overleggroep besloten is dat de ver-moedens van kindermishandeling worden gemeld bij het AMK, is het belangrijk dat dit aan de verzorger(
34. s)in een persoonlijk gesprek verteld wordt. Het AMK kan advies geven over het voe-ren van dit gesprek. Hoewel dit een moeilijk gesprek is, is het van belang voor de verdere hulp-verlening aan het kind. Verzorger(
35. s)zijn sneller bereid problemen te erkennen en hulpverlening te aanvaarden wan-neer er in alle openheid over gesproken wordt. Zodat zij niet het gevoel hebben dat er zaken stiekem achter hun rug om gebeuren. Isolement houdt kindermishandeling in stand. Openheid kan het doorbreken. Wanneer het in het belang van het kind is om zonder medeweten van verzorger(
36. s)te melden bij het AMK, dan is dit ook mogelijk. • Er ontstaat een crisissituatieWanneer een crisissituatie en/of een levensbedreigende situatie voor het kind ontstaat, belt u de politie of de crisisdienst van het Bureau Jeugdzorg. Fase 6: EvaluatieEvalueer het proces en de procedure• De overleggroep evalueert datgene wat er is gebeurd en de procedures die zijn gevolgd. • Zonodig wordt de zaak ook doorgesproken met andere betrokkenen. • Zonodig worden verbeteringen in afspraken en/of procedures aangebracht.• Zorg ervoor dat geanonimiseerde gegevens met betrekking tot het vermoeden van kindermis-handeling worden geregistreerd. Deze gegevens worden door de directie op een centraal punt bewaard.• De gegevens worden geregistreerd en bewaard om in kaart te kunnen brengen hoe vaak ver-moedens van kindermishandeling binnen de gehele organisatie voorkomen en op welke wijze daarmee wordt omgegaan. Rapportage naar directie. Fase 7: NazorgBlijf alert op het welzijn van het kindHet op gang brengen van hulp in het gezin is de aanzet tot het verhelpen van de problemen. Het kost enige tijd voordat die hulp vruchten afwerpt. De verantwoordelijkheid van het kindercentrum in het kader van nazorg is:• Het bieden van een veilige plek aan het kind.• De begeleiding en het observeren van het kind.• De bereidheid tot het geven van informatie aan het AMK over het functioneren van het kind in de groep en het contact met de verzorger(s).• Het meedenken in overlegsituaties ten behoeve van hulpverlening aan het kind en de verzor-ger(s). Zoek zonodig opnieuw contact met het AMKAls het kind is gemeld bij het AMK en er nieuwe signalen zijn, is het van belang deze door te ge-ven aan het AMK. Het AMK kan zonodig contact opnemen met het gezin of met de betrokken hulpverleningsinstellingen.Wanneer het kind, zonder duidelijke opgaaf van redenen wegblijft van het kindercentrum, is het belangrijk om dit door te geven aan het AMK. • Zorgen rondom het kind kunnen bij de medewerker allerlei twijfels en gevoelens losge-maakt hebben. Naast het feit dat het de verantwoordelijkheid van de medewerker zelf is om twijfels en gevoelens kenbaar en bespreekbaar te maken, is het belangrijk dat er in de overleggroep aandacht aan wordt besteed. Het is van belang dat er ook nazorg voor de medewerkers beschikbaar is.• Iedere medewerker heeft recht op een veilige werkplek. De werkgever dient hiervoor de voorwaarden te scheppen. Informatie over Bureau Jeugdzorg en het Advies 2 Bijlage 1: Informatie over Bureau Jeugdzorg en het Advies & Meldpunt Kindermishandeling (AMK) Sinds januari 2003 is het AMK opgenomen als onderdeel van het Bureau Jeugdzorg. Op dit mo-ment kunnen het Bureau Jeugdzorg en het AMK echter afzonderlijk van elkaar benaderd worden. Onder druk van de nieuwe Wet op de jeugdzorg zal de toegang naar het Bureau Jeugdzorg in 2005 enigszins anders geregeld worden. De wijze van aanmelding is nu als volgt. Werkwijze Bureau JeugdzorgBureau Jeugdzorg biedt informatie, advies, begeleiding en hulp aan jongeren tot 18 jaar en hun ouders en/of verzorgers, beroepskrachten of andere betrokkenen op psychosociaal of opvoedkun-dig gebied. Daarnaast is het Bureau Jeugdzorg de toegang tot de geïndiceerde jeugdhulpverlening en zorgt het indien nodig voor een adequate doorverwijzing naar andere vormen van zorg.Wanneer men zich als beroepskracht/overleggroep zorgen maakt over een kind of jongere kan men hem/haar en/of de verzorgers doorverwijzen naar Bureau Jeugdzorg als de verzorgers zelf hulp willen. Indien uit de aanmelding blijkt dat er een hulpvraag is, volgt een screening. In dit ge-sprek wordt samen met de cliënt bekeken wat de problemen zijn en wat de hulpvraag is. Van dit gesprek wordt een verslag gemaakt. Het screeningsverslag wordt intern besproken in een muldis-ciplinair team. Hier wordt beoordeeld welke hulp nodig is. Er wordt een advies gegeven over het vervolgtraject. Dit advies wordt met de cliënt besproken. Wanneer er geen vrijwillige hulpverlening op gang komt, dan wordt besproken met de beroeps-kracht/overleggroep hoe de jongere het beste geholpen kan worden en of een onderzoek door het AMK of de Raad voor de Kinderbescherming nodig is. Werkwijze AMK (Advies- en Meldpunt Kindermishandeling)Het AMK streeft ernaar zo laagdrempelig mogelijk te werken en kan telefonisch benaderd worden door allerlei mensen die zich zorgen maken over de situatie van bepaalde kinderen. Dit kunnen mensen zijn die beroepshalve met kinderen te maken hebben, maar ook buren of familieleden. Voor beroepsbeoefenaren, zoals leidsters, leerkrachten, huisartsen en jgz-medewerkers, is het mogelijk om anoniem te melden. Via het AMK wordt de naam van de melder dan niet bekend ge-maakt bij het kind, diens gezin of derden.Na een telefonisch contact zijn er drie mogelijkheden: 1. AdviesHierbij worden geen gegevens geregistreerd over het betreffende kind of gezin. Het AMK komt niet in actie in de richting van het kind waarover melding is gedaan. 2. ConsultOok dit richt zich op degene die belt. Het consult richt zich op het uitvoeren van een advies. De consultvrager wordt begeleid in de, op advies van het AMK, te nemen stappen. Er wordt geen actie ondernomen door het AMK richting kind/gezin waarover melding is gedaan en er worden geen gegevens geregistreerd. Er kan wel een dossier op naam van de consultvrager worden aangelegd. 3. MeldingHierbij neemt het AMK alle gegevens op over het kind of het gezin waar melding over wordt ge-maakt. Hierop volgt intern een intakeoverleg, waarbij een vertrouwensarts aanwezig is. In dit over-leg wordt besloten of het AMK verantwoordelijkheid moet nemen voor de gemelde situatie. De melder krijgt bericht of de zaak is aangenomen en het AMK verantwoordelijkheid neemt.Uitgangspunt bij een melding is om zo min mogelijk buiten de ouders/verzorgers om te opereren en zo snel mogelijk contact te leggen met hen zelf (binnen vier tot zes weken). Alleen indien het belang van het kind zich hiertegen verzet wordt dit contact uitgesteld en in eerste instantie huis-arts, school en dergelijke benaderd. Adviezen en hulp door Bureau Jeugdzorg en AMK zijn gratis. Signalenlijst A. kindermishandeling 0-4 jarenge3 Bijlage 2: A. Signalenlijst kindermishandeling 0-4 jarigen VoorwoordAls kinderen mishandeld, verwaarloosd en/of misbruikt worden, kunnen ze signalen uitzenden. Het gebruik van een signalen¬lijst kan zinvol zijn, maar biedt ook een zekere mate van schij¬nzekerheid. De meeste signalen zijn namelijk stressindicato¬ren, die aangeven dat er iets met het kind aan de hand is. Dit kan ook iets anders zijn dan kindermishan¬deling (echt¬scheiding, overlijden van een familie¬lid, enzovoort). Hoe meer signalen van deze lijst een kind te zien geeft, hoe groter de kans dat er sprake zou kunnen zijn van kindermishan¬deling. Het is niet de bedoeling om aan de hand van een signalenlijst het 'bewijs' te leveren van de mis-handeling. Het is wel moge¬lijk om een vermoeden van mishandeling meer te onderbouwen naar-mate er meer signalen uit deze lijst geconstateerd worden. Een goed beargumenteerd vermoeden is voldoende om in actie te komen! Om na signalering een volgende stap te kunnen zetten, is het aan te bevelen dat een organisatie beschikt over een handleiding ten aanzien van kinder¬mishandeling. De signalenlijst kan dan als bijlage aan de handleiding worden toegevoegd. De signalen die in deze lijst worden vermeld, hebben betrek¬king op alle vormen van mishandeling. Aan het einde van de lijst zijn nog enkele signalen opgenomen die meer specifiek zijn voor seksu-eel mis¬bruik. Om een duidelijk beeld te krijgen van wat er aan de hand zou kunnen zijn, is het van belang de hele context van het gezin erbij te betrekken. Daarom worden ook een aantal signa¬len van ouders en gezin genoemd.U kunt ook altijd overleggen met het AMK over signalen die u zorgen baren, bijvoorbeeld blauwe plekken op vreemde plaatsen. 1. Psycho-sociale signalen Ontwikkelingsstoornissen• achterblijven in taal-, spraak-, motorische, emotionele en/of cognitieve ontwikke¬ling• schijnbare achterstand in verstandelijk ontwikkeling • regressief gedrag• niet zindelijk op leeftijd waarvan men het verwacht Relationele problementen opzichte van de verzorgers:• totale onderwerping aan de wensen van de verzorgers• sterk afhankelijk gedrag ten opzichte van de verzorgers• onverschilligheid ten opzichte van de verzorgers• kind is bang voor verzorger• kind vertoont heel ander gedrag als verzorgers in de buurt zijn ten opzichte van andere volwassenen:• bij oppakken houdt het kind zich opvallend stijf• bevriezing bij lichamelijk contact• allemansvriend• lege blik in ogen en vermijden van oogcontact• waakzaam, wantrouwendten opzichte van andere kinderen:• speelt niet met andere kinderen• is niet geliefd bij andere kinderen• wantrouwend • terugtrekken in eigen fantasiewereld. Gedragsproblemen• plotselinge gedragsverandering• geen of nauwelijks spontaan spel, geen interesse in spel• labiel, nerveus• depressief• angstig • passief, in zichzelf gekeerd, meegaand, apathisch, lusteloos• agressief• hyperactief• niet lachen, niet huilen• niet tonen van gevoelens, zelfs niet bij lichamelijke pijn• eetproblemen• slaapstoornissen• vermoeidheid, lusteloosheid 2. Medische signalen Lichamelijke kenmerken (specifiek voor lichamelijke mishandeling)• blauwe plekken• krab-, bijt- of brandwonden• botbreuken• littekens Voedingsproblemen• ondervoeding• voedingsproblemen bij baby's• steeds wisselen van voeding• veel spugen• matig groeien, ondanks voldoende hoeveelheid voeding• weigeren van voeding• achterblijven in lengtegroei Verzorgingsproblemen • slechte hygiëne• ernstige luieruitslag• onvoldoende kleding• onvoldoende geneeskundige en tandheelkundige zorg• veel ongevallen door onvoldoende toezicht• herhaalde ziekenhuisopnamen• recidiverende ziekten door onvoldoende zorg • traag herstel door onvoldoende zorg 3. Kenmerken verzorgers/gezin Verzorger/kind relatiestoornis• verzorger draagt kind als een 'postpakketje'• verzorger troost kind niet bij huilen• verzorger klaagt overmatig over het kind• verzorger heeft irreële verwachtingen ten aanzien van het kind• verzorger toont weinig belangstelling voor het kind Signalen verzorger• geweld in eigen verleden• apathisch en (schijnbaar) onverschillig• onzeker, nerveus en gespannen• onderkoeld brengen van eigen emoties• negatief zelfbeeld• steeds naar andere artsen/ziekenhuizen gaan ('shopping')• afspraken niet nakomen• kind opeens van peuterspeelzaal/kinderdagverblijf afhalen• aangeven het bijna niet meer aan te kunnen• verzorger met psychiatrische problemen• verslaafde verzorger Gezinskenmerken• ‘multi-problem’ gezin• ouder die er alleen voorstaat• regelmatig wisselende samenstelling van gezin• isolement• vaak verhuizen• sociaal-economische problemen: werkloosheid, slechte behui¬zing, migratie, et cetera• veel ziekte in het gezin• draaglast gezin gaat draagkracht te boven• geweld wordt gezien als middel om problemen op te lossen 4. Signalen specifiek voor seksueel misbruik Lichamelijke kenmerken• verwondingen aan genitaliën• vaginale infecties en afscheiding• jeuk bij vagina en/of anus• problemen bij het plassen• recidiverende urineweginfecties• pijn in de bovenbenen• pijn bij lopen en/of zitten• seksueel overdraagbare ziekten Relationele problemen• angst voor mannen of vrouwen in het algemeen of voor een man of vrouw in het bijzon¬derGedragsproblemenafwijkend seksueel gedrag:• excessief en/of dwangmatig masturberen• angst voor lichamelijk contact of juist zoeken van seksueel getint lichamelijk contact• niet leeftijdsadequaat seksueel spel• niet leeftijdsadequate kennis van seksualiteit• angst om zich uit te kleden• angst om op de rug te liggen • negatief lichaamsbeeld: ontevredenheid over, boosheid op of schaamte voor eigen lichaam • schrikken bij aangeraakt worden• houterige motoriek (onderlichaam 'op slot') • geen plezier in bewegingsspel 5. Signalen die specifiek zijn voor kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld Gedragsproblemen• agressie: kopiëren van gewelddadig gedrag van vader (sommige kinderen, met name jongens kopiëren hun vaders gedrag door hun moeder of jongere broertjes/zusjes te slaan)• opstandigheid• angst• negatief zelfbeeld• passiviteit en teruggetrokkenheid• zichzelf beschuldigen• verlegenheid Problemen in sociaal gedrag en competentie• wantrouwen ten aanzien van de omgeving• gebrek aan sociale vaardigheden Signalenlijst B. kindermishandeling 4-12 jarigen4 Bijlage 3: B. Signalenlijst kindermishandeling 4-12 jaar Als kinderen mishandeld, verwaarloosd en/of misbruikt worden, kunnen ze signalen uitzenden. Het gebruik van een signalenlijst kan zinvol zijn, maar biedt ook een zekere mate van schijnzekerheid. De meeste signalen zijn namelijk stress-indicatoren, die aangeven dat er iets met het kind aan de hand is. Dit kan ook iets anders zijn dan kindermishandeling (echtscheiding, overlijden van een familielid, enzovoort). Hoe meer signalen van deze lijst een kind te zien geeft, hoe groter de kans dat er sprake zou kunnen zijn van kindermishandeling. Het is niet de bedoeling om aan de hand van een signalenlijst het 'bewijs' te leveren van de mis-handeling. Het is wel mogelijk om een vermoeden van mishandeling meer te onderbouwen naar-mate er meer signalen uit deze lijst geconstateerd worden. Een goed beargumenteerd vermoeden is voldoende om in actie te komen! De signalen die in deze lijst vermeld worden, hebben betrekking op alle vormen van mishandeling Om een duidelijk beeld te krijgen van wat er aan de hand zou kunnen zijn, is het van belang de hele context van het gezin erbij te betrekken. Daarom worden ook een aantal signalen van verzor-gers en gezin genoemd. 1. Psycho-sociale signalen Ontwikkelingsstoornissen• achterblijven in taal-, spraak-, motorische, emotionele en/of cognitieve ontwikkeling• schijnbare achterstand in verstandelijke ontwikkeling• regressief gedrag• niet zindelijk Relationele problementen opzichte van de verzorgers:• totale onderwerping aan de wensen van de verzorgers• sterk afhankelijk gedrag ten opzichte van de verzorgers• onverschilligheid ten opzichte van de verzorgers• kind is bang voor verzorger• kind vertoont heel ander gedrag als verzorgers in de buurt zijn Relationele problemen ten opzichte van andere volwassenen: • bevriezing bij lichamelijk contact• allemansvriend• lege blik in de ogen en vermijden van oogcontact• waakzaam, wantrouwend Relationele problemen ten opzichte van andere kinderen:• speelt niet met andere kinderen• is niet geliefd bij andere kinderen• wantrouwend• terugtrekken in eigen fantasiewereld.Gedragsproblemen• plotselinge gedragsverandering• labiel, nerveus gespannen• depressief• angstig• passief, in zichzelf gekeerd, meegaand, apathisch, lusteloos• agressief• hyperactief• destructief• geen of nauwelijks spontaal spel, geen interesse in spel• vermoeidheid, lusteloosheid• niet huilen, niet lachen• niet tonen van gevoelens, zelfs niet bij lichamelijke pijn• schuld- en schaamtegevoelens• zelfverwondend gedrag• eetproblemen• anorexia / boulimia• slaapstoornissen• bedplassen / broekpoepen 2. Medische signalen Lichamelijke kenmerken (specifiek voor lichamelijke mishandeling)• blauwe plekken• krab-, bijt- of brandwonden • botbreuken• littekens Verzorgingsproblemen (specifiek voor verwaarlozing)• slechte hygiëne• onvoldoende kleding• onvoldoende geneeskundige en tandheelkundige zorg• veel ongevallen door onvoldoende toezicht• herhaalde ziekenhuisopnamen• recidiverende ziekten door onvoldoende zorg• traag herstel door onvoldoende zorg Overige medische signalen• ondervoeding• achterblijven in lengtegroei• psychosomatische klachten (buikpijn, misselijkheid, hoofdpijn, etc.) 3. Kenmerken verzorgers / gezin Verzorger-kind relatiestoornis• verzorger troost kind niet bij huilen• verzorger klaagt overmatig over het kind• verzorger heeft irreële verwachtingen ten aanzien van het kind • verzorger toont weinig belangstelling voor het kind Signalen verzorger• geweld in eigen verleden• apathisch en (schijnbaar) onverschillig• onzeker, nerveus en gespannen• onderkoeld brengen van eigen emoties• negatief zelfbeeld• steeds naar andere artsen/ziekenhuizen gaan ('shopping') • afspraken niet nakomen• kind opeens van buitenschoolse opvang afhalen• aangeven het bijna niet meer aan te kunnen• verzorger met psychiatrische problemen• verslaafde verzorger Gezinskenmerken• ‘multi-problem' gezin• verzorger die er alleen voorstaat• regelmatig wisselende samenstelling van gezin• isolement• vaak verhuizen• sociaal-economische problemen: werkloosheid, slechte behuizing, migratie, et cetera• veel ziekte in het gezin• draaglast gezin gaat draagkracht te boven• geweld wordt gezien als middel om problemen op te lossen 4. Specifieke signalen bij seksueel misbruik Lichamelijke kenmerken• verwondingen aan genitaliën• vaginale infecties en afscheiding• jeuk bij vagina en/of anus• problemen bij het plassen• recidiverende urineweginfecties• pijn in de bovenbenen• pijn bij lopen en/of zitten• seksueel overdraagbare ziekten Relationele problemen• angst voor mannen of vrouwen in het algemeen of voor een man of vrouw in het bijzonder• sterk verzorgend gedrag, niet passend bij de leeftijd van het kind (parentificatie) GedragsproblemenAfwijkend seksueel gedrag• excessief en/of dwangmatig masturberen• angst voor lichamelijk contact of juist zoeken van seksueel getint lichamelijk contact• seksueel agressief en dwingend gedrag ten opzichte van andere kinderen • niet leeftijdsadequaat seksueel spel• niet leeftijdsadequate kennis van seksualiteit• angst voor zwangerschap• angst om zich uit te kleden• angst om op de rug te liggen• negatief lichaamsbeeld: ontevredenheid over, boosheid op of schaamte voor eigen lichaam• schrikken bij aangeraakt worden• houterige motoriek (onderlichaam 'op slot')• geen plezier in bewegingsspel 5. Signalen die specifiek zijn voor kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld Gedragsproblemen• agressie: kopiëren van gewelddadig gedrag van vader (sommige kinderen, met name jongens kopiëren hun vaders gedrag door hun moeder of jongere broertjes/zusjes te slaan)• alcohol- of drugsgebruik• opstandigheid• angst• depressie• negatief zelfbeeld• passiviteit en teruggetrokkenheid• zichzelf beschuldigen• verlegenheid• suïcidaliteit Problemen in sociaal gedrag en competentie• sociaal isolement: proberen thuissituatie geheim te houden en ondertussen aansluiting te vin-den met leeftijdsgenoten (zonder ze mee naar huis te nemen)• wantrouwen ten aanzien van de omgeving• gebrek aan sociale vaardigheden Schoolproblemen• schooluitval• moeite met concentreren• overcompenseren (opvallend extra inzet op school) Observatieformulier5 Bijlage 4: Observatieformulier Bij een vermoeden van kindermishandeling ga je eerst deze vragenlijst na om er achter te komen of je ongerustheid gegrond is. Jongen/meisje: Geboortedatum: Kindercentrum: Groep: Naam leidsters: Sinds wanneer is het kind op het kindercentrum? Sinds wanneer vertoont het kind opvallend gedrag? Beschrijf het opvallende gedrag Hoe is het contact met andere kinderen in de groep? Hoe is het contact met volwassenen? Hoe is de uiterlijke verzorging van het kind? Hoe is de algehele ontwikkeling van het kind (verstandelijk, sociaal, emotioneel, motorisch) Hoe is het contact tussen kind en verzorgers? Hoe is het contact tussen verzorgers en leidsters? Zijn er bijzonderheden over het gezin te melden? Vermeld indien mogelijk ook de bron Is er de laatste tijd iets in het gedrag of in de situatie van het kind veranderd? Wat is bekend over eventuele broertjes of zusjes? Gesprekspunten overleggroep6 Bijlage 5: Gesprekspunten overleggroep Wanneer de vragenlijst reden geeft tot ongerustheid, kunnen de onderstaande punten in de ge-spreksgroep besproken worden. Algemene gegevens:Jongen/meisjeLeeftijd in jaar en maandenAantal dagen/dagdelen op het kindercentrumOp het kindercentrum sindsAantal en leeftijd broertjes en zusjesInformatie bij aanmelding Gegevens over de ontwikkelingHoe is de motorische ontwikkeling?Hoe is de verstandelijke ontwikkeling?Hoe is de sociaal-emotionele ontwikkeling? Algemene gegevens over het kindercentrumGrootte van de groepVerdeling naar leeftijdAantal leidsters Algemene informatie over het gedrag van het kindHoe verloopt het contact met de leiding?Hoe verloopt het contact met andere kinderen?Welke positie neemt het kind in de groep in?Hoe verloopt het halen/brengen?Denkt u/ weet u of het kind het naar zijn zin heeft?Wat doet het kind graag, waar speelt het kind mee?Zijn er observatieverslagen uit het verleden? Specifieke informatie over het opvallende gedrag van het kind op het kindercentrumWelk gedrag neemt u waar? Beschrijf dit gedrag.Hoe lang doet dit gedrag zich al voor?Weet u een concrete aanleiding die eraan vooraf ging? Waar gebeurde dit?Hoe vaak komt dit gedrag voor? Elke keer wanneer het kind aanwezig is? Meerdere keren op een dagdeel? Af en toe? Hoe vaak precies?Op welke momenten en/of in welke situaties komt het gedrag voor?Hoe heeft u tot nu toe gereageerd op het opvallende gedrag? Wat was het effect? Gegevens over de woon/thuissituatieHerkennen de ouders het hierboven beschreven gedrag?Vertoont het kind dit gedrag ook thuis? Zo ja, hoe vaak?Vertoont het kind het gedrag ook in andere situaties? Zo ja, welke?Hoe gaan de verzorgers om met dit gedrag?Wat is het effect van de manier waarop verzorgers met het gedrag omgaan?Hoe is de relatie van het kind met de andere gezinsleden? Factoren kind, verzorgers, kinderdagverblijf, BSOZet de factoren op een rijtje die van invloed kunnen zijn op het gedrag vanuit het kind, het gezin en het kindercentrum. Aandachtpunten voor een gesprek met verzorgers7 Bijlage 6: Aandachtspunten voor een gesprek met verzorger(
37. s)Het doel van een gesprek is om de zorgen over datgene is waargenomen bij het kind, aan gedrag of concrete lichamelijke verschijnselen, met de verzorger(
38. s)te delen. Houd de volgende uitgangspunten in de gaten:• Bespreek wat je waarneemt bij het kind, bespreek niet je vermoedens.• Ga er van uit dat verzorger(
39. s)het beste voor hun kinderen willen en dat is ook wat jij wilt: daar zit jullie gemeenschappelijke noemer. Je hoeft geen schuldvraag aan de orde te stellen; je doet een beroep op de zorg van verzorger(
40. s)voor hun kind. Omdat de verzorger(
41. s)hun kind een aantal dagen per week aan jou toevertrouwen, ben jij een belangrijk persoon voor het kind en de verzorger(s). Het is dus logisch om de zorgen over het kind te delen. Dit delen van zorgen is een proces en vraagt om een procesmatige aanpak. Fases in een procesmatige aanpak 1. Afwegingen vóór het gesprek:• Voer je het gesprek met de verzorger(
42. s)alleen of samen (dit laatste heeft de voorkeur) met een vertrouwenspersoon/leidinggevende /directielid?• Nodig je beide verzorgers expliciet samen uit, leg je deze keuze voor aan één verzorger, of laat je dit aan de verzorgers over? 2. Spreek de zorg om het kind uit:Ik heb je kind nu (aantal) keer/maanden gezien/in de groep. Ik maak me zorgen over een aantal dingen die ik graag met jou/jullie zou willen bespreken. Is dit goed? 3. Bespreek een voor een de signalen aan de hand van onderstaande punten:• Beschrijf het signaal in concrete lichamelijke verschijnselen of waarneembaar gedrag: ‘Het is mij opgevallen dat jullie kind 's morgens vaak komt met hele volle vieze luiers en ook luieruit-slag heeft die maar niet over lijkt te gaan; Jullie kind speelt in de poppenhoek vaak seksuele handelingen na met de poppen en hij/zij doet dit als volgt…’En dan vul je concrete waarnemin-gen in.• Vraag of dit signaal herkend wordt: Is jullie dit wel eens opgevallen? Gebeurt dit thuis ook wel eens? Hoe lang is dit al zo? In welke situaties gebeurt dit?’• Vraag of ouders een idee hebben waar dit vandaan komt: Hebben jullie enig idee waar dit van-daan komt? Wat vinden jullie ervan?• Spreek (indien nodig) je zorg uit over dit signaal: ‘Ik maak me er toch zorgen over dat jullie kind dit doet/heeft.’ 4. De verzorger(
43. s)delen de zorg 5. De verzorger(
44. s)nemen de zorg overAandachtspunten:• Gebruik niet het woord signaal, maar beschrijf concrete lichamelijke verschijnselen of waar-neembaar gedrag.• Leg de nadruk op het delen van zorg, niet op het beschuldigen/verdenken van de verzorger(s). Zorgen delenJe kunt zorgen niet delen met de verzorger(s), wanneer het niet de zorgen van beide partijen zijn. Het kan geruime tijd in beslag nemen om zover te komen. Wanneer de verzorger(
45. s)datgene wat je hebt waargenomen absoluut (nog) niet kunnen waarnemen, is het van het grootste belang om bij dit onderdeel stil te blijven staan en niet de volgende fase van het gesprek in te gaan. Je kunt verzorger(
46. s)in zo’n geval bijvoorbeeld vragen om het kind eens een tijdje te observeren en op te letten of ze dan toch het gedrag waarnemen dat jij als leidster genoemd hebt. In een volgen-de afspraak kunnen jullie het er dan weer over hebben. Een andere mogelijkheid is te vragen of de verzorger(
47. s)een ochtendje in de groep wil(len) komen kijken. Je kunt dan meteen aanwijzen welk gedrag je bedoelt. Neem hier de tijd voor. Want zolang verzorger(
48. s)de signalen die jij met ze be-sproken hebt niet waarnemen, is delen van de zorg niet aan de orde. EmotiesIn deze fase kunnen emoties een grote rol spelen. De verzorger(
49. s)kunnen bijvoorbeeld boos wor-den, zich tekort voelen schieten en zich hier schuldig over voelen of zich schamen over het door jou beschreven gedrag van hun kind. Bijvoorbeeld wanneer je masturbatiegedrag in de groep of seksueel gedrag in de poppenhoek hebt beschreven. Verzorger(
50. s)kunnen door hun emoties op heel verschillende manieren reageren. Daarom is het altijd verstandig om expliciet naar de reactie van de verzorger(
51. s)te vragen. Bijvoorbeeld: ‘Ik zie dat ik jullie ermee overrompel. Ik kan me voorstellen dat het moeilijk voor jullie is dat ik hier nu mee gekomen ben. Hoe ligt dit voor jullie?’ De verzorger(
52. s)kunnen ook boos worden. Een manier om met boosheid of agressie om te gaan, is onder woorden te brengen wat je waarneemt en je eigen angst hiervoor (jezelf klein maken). ‘Ik zie dat jullie boos zijn en ik vind dat moeilijk, het maakt mij onzeker.’ Wanneer je als leidster persoonlijk geraakt bent door wat je gezien of gehoord hebt van het kind is het goed dit onder woorden te brengen. Zolang de emoties de overhand hebben, is er geen gele-genheid om de verzorger(
53. s)concrete, zakelijke informatie te geven. Laat staan naar een volgende stap te gaan. Pas wanneer de emoties een plaats hebben gekregen, is er gelegenheid om de ver-zorger(
54. s)concrete, zakelijke informatie te geven. Verduidelijking vragenBij iedere fase is het van belang te vragen wat de verzorger(
55. s)ervan vinden en of zij het genoem-de herkennen. Vraag ook door als iets niet helemaal duidelijk is. ‘Wat bedoel je daar precies mee? Begrijp ik goed dat je zegt dat…’ Er kunnen dus meerdere gesprekken nodig zijn voordat je als leidster op één lijn zit met de verzor-ger(
56. s)wat betreft het waarnemen van de door jou gesignaleerde verschijnselen en gedragingen van hun kind. Het delen van de zorg en het overnemen van de zorg zijn dan de volgende stappen die de verzor-ger(
57. s)moeten maken. Het is van groot belang om het waargenomene ook dan nog over langere tijd te volgen en bij te houden in een logboek. Hierin kun je ook de afspraken met de verzorger(
58. s)bijhouden. De praktijk leert dat wanneer je deze fase eenmaal bereikt hebt, de verzorger(
59. s)een belangrijke steun zijn in het verder zoeken naar een mogelijke oorzaak van het zorgwekkende ge-drag van hun kind. Verzorger(
60. s)kunnen dan meestal heel goed meedenken over de verdere hulp die zij denken nodig te hebben. Bron: Mw. J. vd. Berg, jeugdarts bij de afdeling jeugdgezondheidszorg, dienst OCW, gemeente Den Haag Verder lezen:• Seksualiteit en (vermoedens van) seksueel misbruik in gesprekken met ouders; Han Spanjaard en Heleen Woelinga, 1993• Persoonlijke mededelingen; Ymke Gorter Enkele aandachtspunten in het contact met allochtone gezinnen8 Bijlage 7: Enkele aandachtspunten in het contact met allochtone gezinnen Vraag aan mensen wat hun gewoonten zijn. Niet alle allochtone gezinnen zijn hetzelfde. Let er bij een eventueel huisbezoek op of bewoners hun schoenen aan hebben of dat de schoenen bij de voordeur staan. In Islamitische gezinnen kan het de gewoonte zijn om of op blote voeten of op sloffen in huis te lopen. Dit geldt dan ook voor gasten. De echtgenoot en bij zijn afwezigheid de oudste zoon, is degene die de contacten naar de buiten-wereld onderhoudt. Het is belangrijk om hem bij alles te betrekken. Gastvrijheid is een groot goed. Er moet eerst iets gegeten of gedronken worden en een inleidend gesprek gevoerd worden voordat de reden van het huisbezoek ter sprake wordt gebracht. Probeer niet direct ter zake te komen. Dit wordt als onbeleefd onervaren. Het verwoorden van de feiten in beelden en voorbeelden werkt vaak beter dan concreet zeggen waar het op staat. Houd rekening met de familie-eer. Er wordt veel waarde gehecht aan hiërarchische structuren binnen het gezin, de verdere familie en de samenleving. Probeer afspraken met iemand te maken die hoog op de ladder staat. Het is eervoller een probleem met behulp van de familie op te lossen dan met die van buitenstaan-ders. Het betrekken van bijvoorbeeld een oom bij een probleem is in veel gevallen acceptabeler dan het inschakelen van een Nederlandse instantie. Als je dreigt vast te lopen vraag naar dergelij-ke familiecontacten. In veel allochtone gezinnen is het onbeleefd om tegen een autoriteit (leerkracht, arts, et cetera) nee te zeggen. Dat wil zeggen, dat niet altijd uitgevoerd wordt wat afgesproken is. Kijk niet vreemd op als bij een huisbezoek een hele familie aanwezig is. Wil je bijvoorbeeld met een ouder apart praten, zonder kinderen of familie, nodig hem/haar dan uit op een neutrale plek. Veel vrouwen mogen niet alleen met een vreemde man zijn. Zorg in dat geval voor de aanwezig-heid van een vrouwelijke collega. Emotionele problemen worden vaak benoemd in termen van lichamelijke klachten, angst kan bij-voorbeeld hoofdpijn genoemd worden. Het consult bij de huisarts lost het probleem niet op. Men-sen zijn letterlijk ziek van angst. Naast de reguliere gezondheidszorg worden vaak genezers uit het land van herkomst geconsul-teerd, omdat men bijvoorbeeld denkt dat de betreffende persoon bezeten is. Dergelijke rituelen zijn voor betrokkenen vaak van grote emotionele betekenis. Als vrouw is het best mogelijk om met een Turkse of Marokkaanse vrouw alleen te praten, zeker wanneer je aangeeft dat het gaat om ‘vrouwenzaken’. ‘Vrouwenzaken ‘ kunnen gaan over onder-werpen als menstruatie, kinderen krijgen en dergelijke. Het is dan vrij legitiem de man te vragen niet bij het gesprek aanwezig te zijn. Dit biedt gelegenheid om vertrouwelijk met een moeder te praten. Bron (bewerkt): Mevrouw A. Koning, maatschappelijk werker AMK Utrecht Aandachtspunten tijdens een gesprek met een jong kind9 Bijlage 8: Aandachtspunten tijdens een gesprek met een jong kind Een gesprek met het kind kan mogelijk extra informatie bieden over de situatie waarin het kind zich bevindt. Vanaf ongeveer 2 jaar is het mogelijk een gesprek(
61. je)te voeren met het kind. Houd tijdens dit gesprek rekening met de leeftijd en ontwikkelingsfase van het kind.Het is niet de bedoeling dat het kind ondervraagd wordt. Een gesprek met het kind heeft aanvul-lende informatie dan wel steunend contact tot doel, en mag niet in de plaats van het contact met de ouders komen. Ter voorbereiding van zo’n gesprek kun je overleggen met de leidinggevende en eventueel de pedagoog.Naast het contact met het kind is het zeer belangrijk om met een open houding het contact met ouders aan te gaan. Tips voor het gesprek • Voer het gesprek met een open houding. • Sluit aan bij waar het kind op dat moment mee bezig is, bijvoorbeeld spel, een tekening of knutselen.• Ga op dezelfde ooghoogte zitten als het kind en kies een rustig moment uit.• Steun het kind en stel het op zijn gemak.• Gebruik korte zinnen.• Vraag belangstellend en betrokken, maar vul het verhaal niet in voor het kind.• Begin met open vragen (Wat is er gebeurd? Wanneer is het gebeurd? Waar heb je pijn? Wie heeft dat gedaan?) en wissel deze af met gesloten vragen (Ben je gevallen? Heb je pijn? Ging je huilen? Vond je dat leuk of niet leuk?).• Vraag niet verder, wanneer het kind niets wil of kan vertellen.• Houd het tempo van het kind aan, niet alles hoeft in één gesprek.• Laat het kind niet merken dat je van het verhaal schrikt.• Val de ouders (of andere belangrijke personen voor het kind) niet af, in verband met loyaliteits-gevoelens.• Geef aan dat je niet geheim kan houden wat het kind vertelt. Leg uit dat u met anderen gaat kijken hoe u het kind het beste kan helpen. Leg het kind uit dat u het op de hoogte houdt van elke stap die u neemt. Het kind moet nooit zelf de verantwoordelijkheid krijgen in de keuze van de te nemen stappen. • Vertel het kind dat het heel knap is dat hij/zij het allemaal zo goed kan vertellen.• Let tijdens het gesprek goed op de non-verbale signalen van het kind. • Stop het gesprek wanneer de aandacht bij het kind weg is. Aandachtspunten voor een gesprek met een kind10 Bijlage 9: Aandachtspunten voor een gesprek met een kind Bij een vermoeden van kindermishandeling kan de leidster met het kind praten om na te gaan of haar zorgen terecht zijn. Het kan ook voorkomen dat een kind zelf de leidster in vertrouwen neemt. Leidsters zien vaak erg op tegen dergelijke gesprekken omdat ze het moeilijk vinden hun houding te bepalen tegenover het kind. Het oefenen van gespreksvaardigheden kan meer zelfvertrouwen geven bij het voeren van dit soort gesprekken. Daarom is het belangrijk dat leidsters zich bewust zijn van een aantal voorwaarden die bij het voeren van een gesprek met een mishandeld kind van belang zijn. Ook hier kan ter voorbereiding overleg gevoerd worden met de leidinggevende of pe-dagoog van de instelling. In de eerste plaats kan een leidster beter niet op voorhand geheimhouding toezeggen aan een kind. Veel kinderen willen in eerste instantie alleen iets vertellen als er beloofd wordt om het tegen niemand anders te zeggen. Als deze belofte gegeven wordt, komt de leidster voor een groot di-lemma te staan als het kind zou vertellen dat het mishandeld wordt: zij moet dan of het vertrouwen van het kind schenden of medeplichtig worden aan het in stand houden van een schadelijke situa-tie. De Leidster die een kind geheimhouding belooft uit angst dat het kind anders blijft zwijgen, moet zich wel bewust zijn van de consequenties van deze belofte.Als een leidster geen geheimhouding wil toezeggen kan zij het kind wel beloven dat zij geen stap-pen zal ondernemen zonder dit van tevoren aan het kind te vertellen. Een tweede belangrijk punt is dat de leidster zich bewust moet zijn van de sterke loyaliteitsgevoe-lens van een kind ten opzichte van zijn ouders. Val nooit de ouders af tegenover het kind, al heb-ben ze nog zulke afschuwelijke dingen gedaan. Het kind zal geen vertrouwen meer hebben in ie-mand die zijn ouders veroordeelt. Voorwaarden voor een goed contact tijdens een gesprek met een kind. 1. EchtheidDit betekent dat de leidster zichzelf is in de relatie met het kind. Zij doet zich niet anders voor dan hij is. Dit betekent niet dat de leidster elke emotie die zij ervaart eruit gooit. Het betekent wel dat zij zich bewust is van haar eigen gevoelens en die niet ontkent of tracht te verdringen. Er moet over-eenstemming zijn tussen dat wat zij ervaart en voelt en dat wat zij zegt en doet.Een professionele houding vereist oprechte belangstelling, een sfeer van veiligheid en het vermo-gen een goede ontvanger te zijn, dat wil zeggen op kunnen merken wat de gevoelens van het kind zijn een daarbij aan kunnen sluiten.Een dergelijke houding vormt een basis voor vertrouwen. Kinderen voelen heel goed aan wanneer iemand echt is of een façade ophoudt of doet alsof. 2. EmpathieEmpathie is het vermogen van de leidster zich in te leven in de gevoelens van het kind. Empathie is het begrijpen van de ervaringen en gevoelens van het kind in hun betekenis voor dat kind.Het is belangrijk dat de leidster de gevoelens van het kind niet slechts aanhoort maar door woor-den of op een niet verbale wijze aangeeft de beleving van het kind van binnen uit te verstaan. 3. AcceptatieAcceptatie houdt in dat de leidster het kind accepteert zoals hij is. Het wil niet zeggen dat de leid-ster het eens moet zijn met de gedachten of gevoelens van het kind maar wel dat zij deze accep-teert zonder verder te veroordelen.Tijdens het gesprek met een kind is het ook van belang dat een leidster in staat is om actief te luis-teren. Actief luisteren betekent luisteren naar zowel de verbale als de non-verbale boodschappen van het kind. Het betekent ook ‘tussen de regels door’ luisteren naar de boodschappen die door-klinken in de stembuiging van het kind, aarzeling, stiltes etc. Actief luisteren houdt in dat de leidster zich voortdurend afvraagt ‘Welke boodschap wil dit kind overbrengen? Wat zegt hij over zijn ervaringen, gedragingen, gevoelens?Door actief te luisteren kan het de leidster duidelijk worden wat er aan de hand is met het kind en kan zij zicht krijgen op de emoties die het kind daarbij ervaart. De leidster moet hierbij proberen om de gevoelens van het kind met eigen woorden samen te vatten. Bij deze manier van luisteren krijgt de leidster niet alleen de meeste informatie maar geeft zij het kind ook het gevoel serieus genomen en geaccepteerd te worden. Bovendien kan de leidster bij actief luisteren controleren of zij het kind goed heeft begrepen en zijn emoties goed heeft aange-voeld. Enkele ezelsbruggetjes bij het actief luisteren• ‘Je bedoelt…?’• ‘Je probeert me duidelijk te maken dat….?’• ‘Je voelt je…?’• ‘Je hebt het gevoel dat…?’• ‘Je zou het liefst willen dat…?’• ‘Je hebt de indruk dat…?’ Algemene regels bij actief luisteren• Begin met ‘Je…’• Gebruik een vragende toon. Kijk uit voor communicatiestops. Dit zijn opmerkingen, reacties etc. die werkelijke communicatie in de weg staan. Vaak worden ze onbewust gebruikt, bijvoorbeeld als iemand bang is om iets onaan-genaams te horen of als het gesprek een wending dreigt te nemen die als emotioneel bedreigend wordt ervaren. Communicatiestops zijn• veroordelen• ridiculiseren• preken• afleiden• met het verhaal op de loop gaan• waarschuwen• sussen/geruststellen• niet serieus nemen• vragen stellen (die niet van belang zijn)• bevelen• beredeneren• oplossingen aandragen. De meeste mensen hebben één of meer favoriete ‘stops’. Het is van belang om je bewust te wor-den welke van deze stops je geneigd bent om te gebruiken omdat het een werkelijk gesprek in de weg kan staan. De volgende punten zijn van belang om tijdens het gesprek met het kind, dat vertelt over een mis-handelingssituatie, voor ogen te houden• Geloof het kind en trek diens verhaal niet in twijfel. Onderschat of bagatelliseer de ernst van de situatie niet.• Spreek waardering uit voor het feit dat het kind de moed heeft om z’n verhaal te vertellen.• Haast het gesprek niet, laat het kind in eigen tempo vertellen.• Stel geen waarom-vragen (het kind snapt immers zelf ook niet waarom hem dit overkomt)• Stel geen suggestieve vragen. Laat het kind zoveel mogelijk zelf benoemen wat er gebeurd is.• Pas je aan bij het woordgebruik van het kind. Vraag om verduidelijking als je het niet goed be-grijpt.• Vertel het kind dat het niet zijn schuld is dat dit is gebeurd en evenmin zijn verantwoordelijk-heid.• Vertel het kind dat het niet de enige is die zoiets overkomt en dat hulp mogelijk is.• Dring niet aan als het kind je vragen ontwijkt maar hou de deur voor het contact wel open. Bron: Cursus voor leerkrachten in het basisonderwijs. Interne uitgave VKM, augustus 1994. Omgaan met privacy11 Bijlage 10: Omgaan met privacy Tijdens het uitvoeren van de stappen in het protocol, is het belangrijk dat er zorgvuldig gehandeld wordt. Er is immers sprake van persoonlijk informatie over kinderen en gezinnen (zie ook de priva-cyrichtlijnen van de eigen instelling). De wet op de Jeugdzorg