Het Groenstroken/snippergrond- en erfpachtbeleid – ‘Grenzen (v)erkennen’ Gemeente Harlingen (Harlingen)

Het Groenstroken/snippergrond- en erfpachtbeleid – ‘Grenzen (v)erkennen’ Gemeente Harlingen Het college van burgemeester en wethouders heeft in zijn vergadering van 17 januari 2017 het Groenstroken/snippergrond- en erfpachtbeleid – ‘Grenzen (v)erkennen’ vastgesteld. Een map met de betreffende beleidsregels ligt, tot zes weken na deze bekendmaking, voor iedereen kosteloos ter inzage bij het Klantencontactcentrum in het gebouw ‘De Groenlandsvaarder’. Grenzen (v)erkennen Groenstroken/snippergrond- en erfpachtbeleid Gemeente Harlingen Hoofdstuk 1 Aanleiding Op 1 januari 2002 is het huidige beleid ‘snippergrond/groenstroken’ ingegaan. Doelstelling was om richtlijnen/criteria te verkrijgen om snippergrond te verkopen, te verhuren of in bruikleen te geven. Met het uitgeven van snippergrond aan particulieren wordt ook de groenvoorziening verlost van het onderhoud van deze grond. Voor het bepalen van de grondprijzen werd de gemeente in sectoren verdeeld en werden gemiddelde WOZ-waarden bepaald. De verkoopprijs wordt berekend aan de hand van een formule. Sinds 2012 worden de grondprijzen, waarop de verkoop-/verhuurprijs wordt gebaseerd, niet meer verhoogd vanwege de lagere WOZ-waarden ten opzichte van de jaren daarvoor. In het verleden heeft de gemeente veel grond in erfpacht uitgegeven. Met name voor woningbouw (de oude woonwijken). Op deze erfpachtgrond zijn de erfpachtvoorwaarden vastgesteld op 23 november 1907 van toepassing. In 1966 zijn er nieuwe algemene bepalingen vastgesteld. Voor de uitgifte van grond voor nieuwe woonwijken wordt erfpacht niet meer gebruikt. Momenteel zijn er ca. 55 particuliere erfpachtovereenkomsten met de daarbij behorende jaarlijkse administratieve handelingen. De administratieve handelingen wegen niet op tegen de soms zeer geringe canon van enkele euro’s per jaar. Daarom is er in 2003 geprobeerd om de toenmalige bezitters van erfpachtgrond een koopaanbod te doen. Er kwamen slechts een paar positieve reacties. De overige erfpachtcontracten betreffen bedrijfsgebouwen/-terreinen en gedeeltes woonwijken met huurwoningen van De Bouwvereniging. Slechts af en toe wordt er nog grond in erfpacht uitgegeven (voorbeelden: Poffertjeskraam, uitbreiding ’t Havenmantsje, bloemenkiosk en kiosk Grote Bredeplaats). Dit betreft gronden die de gemeente in eigendom wil houden (meestal in de binnenstad). Aan koopverzoeken voor het verkrijgen van het bloot eigendom van de ondergrond van een particuliere woning wordt in principe meegewerkt. Economische omstandigheden en regelgeving veranderen in rap tempo. In het coalitieprogramma is bepaald dat de gemeente Harlingen haar overtollig vastgoed verkoopt. Los van de vraag of snippergrond en erfpachtgronden als overtollig (niet kostendekkend?) of als belegging bestempeld kunnen worden is het goed om nu te kijken naar het beleid rondom uitgifte van die gronden. In augustus 2016 maakt het Centraal Bureau voor de Statistiek bekend dat voor het eerst in 6 jaar de WOZ-waarden zijn gestegen. Ook een reden om nu te kijken hoe het snippergrond/groenstrokenbeleid en het erfpachtbeleid kunnen worden geactualiseerd. Hoofdstuk 2 Huidige situatie Momenteel worden erfpachtgrond en snippergroen niet actief uitgegeven. Zodra er een vraag binnenkomt wordt bekeken of uitgifte mogelijk is. Wij kennen momenteel de volgende wijzen van uitgifte van snippergroen: Verkoop: gemeente heeft geen enkele bemoeienis meer met de grond. Verhuur: gemeente blijft eigenaar, geen onderhoud, voorwaarden in contract. Wel inspanning door ambtelijk apparaat. Bruikleen: gemeente blijft eigenaar, geen onderhoud, voorwaarden in contract. Wel inspanning om onder andere verjaring te stuiten. Voorkeur Het verkopen van snippergrond geniet de voorkeur in het huidige beleid. Het in bruikleen geven van grond moet uitzondering zijn en verhuren is soms noodzakelijk vanwege een mogelijke bestemming voor voorzieningen van algemeen belang. Uitgezonderd 100% uitgesloten van het verkopen, verhuren of in bruikleen geven van grond: Groen met een structureel of functioneel karakter. Grond die niet direct aan particulier bezit grenst. Grond waardoor versnippering ontstaat. Een structureel karakter heeft grond die beeld dragend, wezenlijk, karakteristiek en/of ruimtelijk onderdeel uitmaakt van de stedenbouwkundige opzet van het gebied. Functioneel groen is grond met de functie: recreatief groen, aankledings- en afschermingsgroen, sportvelden, verkeersbegeleidend groen etc. Prijsbepaling Voor de bepaling van de prijzen houden we rekening met de oppervlakte van het groen. De gemeente is verdeeld in sectoren en tot 2012 werden elk jaar de grondprijzen per sector bepaald op basis van de gemiddelde WOZ–waarden. Daarna stegen de WOZ-waarden niet of daalden ze zelfs. Anno 2016 gebruiken we de grondprijzen van 2012. Sector Grondprijs per m2 1 Binnenstad € 255,00 2 Trebolbuurt/Plan Zuid € 158,00 3 Oosterparkwijk/Koningsbuurt € 116,00 4 Bynia State/Ludinga € 169,00 5 Midlum/Wijnaldum € 120,00 6 Industriegebied € 67,00 Daarnaast hanteren we de volgende formule: Tot en met 10 m²: = € 1,00 Tot 50 m²: de helft van de sectorprijs x 40 m² = € ............ Meer dan 50 m²: de resterende m² x de sectorprijs = € ............ + ––––––––––––––––– Totaal (optelsom drie componenten) € Uitzondering is als er belemmeringen op de grond zitten zoals kabels, leiding en/of riool. Dan wordt de totaalprijs gehalveerd in verband met de extra notariskosten voor het vestigen van recht van opstal voor de belemmeringen. De verhuurprijs bedraagt 10% van de berekende grondprijs met een minimum van € 50,00 per jaar om de vaste administratieve kosten te dekken. Is het perceel groter dan 100 m² dan valt uitgifte niet meer onder het groenstrokenbeleid en wordt de prijs meestal door middel van een taxatie bepaald. Bij de verkoop van erfpachtgrond wordt momenteel de afkoopsom bepaald op basis van de sectorprijzen (sectorprijs x m²). Daarbij geldt (in 2016) de kortingsregel: Einddatum erfpacht Te betalen: Voor 2018 100% Voor 2028 95% Voor 2044 50% Voor 2057 45% Onbepaald 40% Trends In 2016 zijn er 3 aanvragen geweest voor het aankopen van snippergroen waarvan 2 zijn gehonoreerd. Vanwege het realiseren van plannen door de gemeente zijn er 6 perceeltjes aangeboden aan bewoners. Alle 6 zijn verkocht. Er zijn 2 aanvragen geweest voor de afkoop van erfpacht. Beide aanvragen zijn gehonoreerd. De gemeenten om ons heen hebben vastgestelde prijzen voor de verkoop van groenstroken. Daarbij moet aangetekend worden dat het door de veranderende regelgeving met betrekking tot vergunning vrij bouwen, bestemmingsplannen e.d. niet (meer) eenvoudig is om te constateren of op aangekocht groen wel of niet gebouwd mag worden. Omdat de gemeente Harlingen slechts twee dorpen kent is een onderscheid tussen stad en dorpen niet voor de hand liggend. Gemeente Methode Prijzen Heerenveen Groen dat voor bebouwing in aanmerking komt, stroken waarbij gemeente belang heeft bij verkoop, overig groen € 100,00 indien bebouwing € 50,00 groen € 5,00 gemeentebelang Leeuwarden Groen dat voor bebouwing in aanmerking komt, overig groen € 60,00 indien bebouwing € 50,00 groen Franeker Onderscheid stad en dorpen € 22,50 stad € 18,00 dorpen Súdwest Fryslân 1 De gemeente Súdwest Fryslân wijzigt het beleid binnenkort. In de praktijk levert daar de onderverdeling wel/niet bebouwen problemen op aangezien ook gronden die bestemmingsplanmatig niet bebouwd mogen worden dat wel zijn. Zij gaan binnenkort over op de onderverdeling in stad en dorpen. Groen dat voor bebouwing in aanmerking komt, overig groen € 60,00 indien bebouwing € 30,00 groen Het kopen van de erfpachtgrond (het bloot eigendom) die bij een woning hoort, heeft voor de particulier voordelen: Er vinden geen indexeringen en herzieningen van de canon meer plaats. De afkoper hoeft na afloop van het contract niet opnieuw voor de grond onder de woning te betalen. De particulier is eigenaar van huis én grond. De eventuele grondwaardestijging als men later de woning verkoopt. Er zijn meerdere manieren om de verkoopprijs van de grond te bepalen: Op basis van de WOZ–waarde. Door middel van taxatie. De meeste erfpachtcontracten lopen binnen nu en 50 jaar af. Veelal was uitgifte in erfpacht een goed middel om in bepaalde wijken de grond uit te geven: zo hoefde de aankoopprijs door de particulier of de Bouwvereniging niet ook gefinancierd te worden (evenals de te bouwen woning). Momenteel zijn de rentes erg laag en maakt dat wezenlijk verschil bij (financiering van) aankoop van grond. Door de korting op de verkoopprijs van het bloot eigendom af te schaffen komt het voordeel niet alleen meer ten gunste van de nieuwe eigenaar. Knelpunten Het komt voor dat er opgemerkt wordt dat een groenstrook (gedeeltelijk) in gebruik is genomen door burgers. Hiervoor heeft de gemeente Harlingen geen aanpak vastgesteld. Degenen die zo brutaal zijn om zich gemeentegrond toe te eigenen zien de waarde van hun eigendom vermeerderen ten koste van de gemeenschap. Anderen houden zich netjes aan de regels en hebben dit voordeel niet. Het signaleren van toegeëigend groen is een tijdrovende bezigheid en wordt niet actief uitgevoerd. Bruikleen- en huurcontracten worden op persoonlijke titel afgesloten. De praktijk wijst uit dat bij het overgaan van het betreffende perceel op een andere eigenaar of huurder, dit vaker niet dan wel wordt gemeld bij de gemeente. Zo ontstaat ook illegale ingebruikneming met het risico van verjaring. Hoofdstuk 3 Beleid vanaf 1 februari 2017 Groenstroken/snippergrond Het verkopen van snippergrond geniet de voorkeur. Het in bruikleen geven van grond moet uitzondering zijn (bijvoorbeeld bij een uitsterfsituatie) en verhuren is soms noodzakelijk vanwege een mogelijke bestemming voor voorzieningen van algemeen belang. Uit te geven snippergrond wordt gecheckt op: Eventuele plannen of ontwikkelingen; Eventuele gevolgen op verkeersgebied met betrekking tot verkeersveiligheid en bereikbaarheid; Aanwezigheid van straatmeubilair. Bij aanwezigheid bepaalt de gemeente of en hoe dit verplaatst kan worden; Aanwezigheid van voorzieningen brandweer; Aanwezigheid van riolering, kabels en leidingen, overige nutsvoorzieningen en civieltechnische bouwwerken; Eventuele aanwezigheid van bodemverontreiniging of archeologische waarden. Grond die in aanmerking komt voor uitgifte voldoet aan de volgende voorwaarden: Het perceel is niet groter dan 100 m². De grond is niet als structureel en/of functioneel groen2Een structureel karakter heeft grond die beelddragend, wezenlijk, karakteristiek en/of ruimtelijk onderdeel uitmaakt van de stedenbouwkundige opzet van het gebied.Functioneel groen is grond met de functie: recreatief groen, aankledings- en afschermingsgroen, sportvelden, verkeersbegeleidend groen etc. aan te merken. De grond sluit direct aan bij particulier bezit en is dus niet door bijvoorbeeld openbare weg, een voetpad, steeg of andere verharding of water gescheiden van het particuliere bezit. Er ontstaat geen verdere versnippering van de bij de gemeente in eigendom blijvende (rest van

1. de)groenstrook. Verder geldt dat: Een verplichting van de gemeente of andere overheidsinstantie tot onderhoud van aangrenzende sloten, vaarten e.d. niet wordt belemmerd door verkoop van de grond, tenzij de verkrijger de verplichting overneemt. De bestemming van de grond ingevolge het bestemmingsplan niet op korte termijn wordt bepaald. Indien er belangrijke kabels, leidingen, riool aanwezig zijn in de grond, is er toestemming van het betreffende nutsbedrijf nodig voor het vestigen van een recht van opstal. Bijkomende kosten bij verkoop van de grond komen alle voor rekening van de koper. De grond wordt afgeleverd in de staat, inclusief de bodemgesteldheid en eventuele beplantingen, waarin het zich bevindt. Prijzen De verkoopprijs van Snippergrond/groenstroken bedraagt € 50,00 per meter. De verhuurprijs bedraagt 10% van de berekende grondprijs met een minimum van € 50,00 per jaar om de vaste administratieve kosten te dekken. In gebruik genomen gemeentegrond Bij een constatering dat er gemeentegrond in gebruik is genomen zal de gemeente actief overgaan tot legaliseren van de situatie. Dat kan door: Verkopen (als aan bovenstaande voorwaarden wordt voldaan). Handhaven (de grond wordt aan de gemeente terug geleverd en weer in onderhoud genomen). Eventueel meewerken aan verkrijging door verjaring (inschrijving in de openbare registers van het Kadaster via de notaris). Door verkoop wordt de eigendomssituatie in overeenstemming gebracht met de werkelijke situatie. De betrokkene die het perceel grond in gebruik heeft genomen krijgt het aanbod om het perceel van de gemeente te kopen voor de op dat moment geldende prijs voor snippergrond. Als een perceel grond vanuit stedenbouwkundig oogpunt of op grond van het onderhoud ter beschikking moet staan van de gemeente is ontruiming noodzakelijk. Ontruiming is ook wenselijk als de grond wel aan de betrokkene te koop kan worden aangeboden, maar de betrokkene weigert de grond te kopen. Het is namelijk ongewenst dat degene die gemeentegrond in gebruik neemt, maar niet bereid is deze grond te kopen, ten koste van de algemene middelen het privébezit uitbreidt. In het gunstigste geval ontruimt betrokkene na een verzoek van de gemeente het perceel. Het komt echter veel vaker voor dat er discussie gevoerd moet worden om tot ontruiming te komen. Mensen beroepen zich op al dan niet controleerbare toezeggingen of vinden dat de gemeente al zo lang niet heeft opgetreden dat zij haar rechten heeft verspeeld. Indien een toezegging kan worden aangetoond dient hiermee zeker rekening te worden gehouden. Belangrijk is te weten door welk orgaan van de gemeente de toezegging is gedaan en of deze controleerbaar is. In deze gevallen kan overgegaan worden tot een bruikleenovereenkomst. Deze wordt aangegaan met de eigenaar die een toezegging kan aantonen en zal niet overgaan op een nieuwe eigenaar. Indien een betrokkene niet vrijwillig het perceel ontruimt en er geen sprake is van verjaring dan is het aan de gemeente om haar bezit terug te vorderen. De gebruiker beroept zich op verjaring. Alvorens over te gaan tot een beoordeling van de verschillende oplossingen is het noodzakelijk om een onderscheid aan te brengen in de duur van verschillende ingebruiknemingen. Er zijn situaties bekend waarin al tientallen jaren sprake is van een ingebruikneming, zonder dat hiertegen van gemeentewege eerder is opgetreden of een signaal is afgegeven dat de ingebruikneming onwenselijk werd geacht. In sommige gevallen is de aangrenzende eigendom – de woning met tuin – al enkele keren van eigenaar gewisseld en werd de ingebruikneming voortgezet. Om te voorkomen dat in geval van langdurige situaties betrokkenen plotseling worden geconfronteerd met een gemeente die al jarenlang geen actie heeft ondernomen is een onderscheid in twee perioden aangebracht: Situaties die korter dan twintig jaar hebben geduurd; Situaties die twintig jaar of langer hebben geduurd. De termijn van twintig jaar is gebaseerd op de termijn die betrekking heeft op bevrijdende verjaring. Het BW kent twee verschillende vormen van verjaring, te weten: Verkrijgende verjaring (acquisitieve verjaring) ex artikel 3:99 BW. Bevrijdende verjaring (extinctieve verjaring) ex artikel 3:306 BW. Degene die zich op verjaring beroept, moet aantonen dat hij bezitter is. Of sprake is van bezit moet worden beoordeeld naar verkeersopvatting met inachtneming van wettelijke regels (dit betreft de artikelen 3:109–117 BW) en overigens op grond van uiterlijke feiten, aldus artikel 3:108 BW. Dit is bijvoorbeeld het geval als de bij de tuin getrokken strook grond met de intentie om dat stuk grond bij de eigendom van de tuin aan te trekken, afgesloten is door middel van een ondoordringbare haag of een hekwerk. In dat geval is de strook grond feitelijk een geheel met de tuin gaan vormen en niet meer vanaf elders bereikbaar. Indien genoegzaam wordt aangetoond dat de grondsituatie verjaard is zal de gemeente medewerking verlenen aan het verzoek van een notaris om het perceeleigendom over te schrijven in de openbare register van het Kadaster. Afkopen erfpacht Een erfpachter kan in bijna alle gevallen het zogenaamde ‘blote eigendom’ van zijn erfpachtperceel(-
2. en)aankopen. Hij wordt dan volledig eigenaar van de grond en daarmee vervalt de verplichting om jaarlijks een geldbedrag (de canon) te betalen. De basis van de berekening is de WOZ-waarde (Waardering Onroerende Zaakbelasting). De gemeente rekent met de peildatum WOZ van 2 jaar geleden. Deze peildatum staat op de beschikking van het voorgaande jaar. De gemeente gaat altijd uit van de actuele grondwaarde. De actuele grondwaarde is een bepaald gedeelte van de WOZ-waarde. Dit gedeelte is vastgesteld door de gemeente. Bij het bepalen van de verkoopprijs wordt ook gekeken naar de grondwaarde van de directe buurpanden/-percelen van het te verkopen perceel. Het gemiddelde van de grondwaarde van de drie panden bepaalt de verkoopprijs. Acties Vanaf 1 februari 2017 werken we met het nieuwe beleid. Bij lopende aanvragen voor verkoop van percelen grond geldt de vermelde prijs tot 31 december 2016. Een overgangsperiode is niet nodig. Aan koopverzoeken, meestal door een particulier of door een makelaar, werkt de gemeente in principe mee. De gronden die in een cluster in erfpacht zijn uitgegeven aan De Bouwvereniging zijn uitgesloten van verkoop. Het proces voor de verkoop van snippergrond: Aanvraag – via formulier op website Beoordelen – toetsen aan beleid, informeren bij collega’s, ligging leidingen opvragen Prijs bepalen Besluit (paragraaf 4 – bevoegdhedenregister d.d. april 2014) Koopaanbod Standaard koopovereenkomst – ter beoordeling naar koper Afhandeling door notaris (keuze notaris is aan koper). Het proces voor de verkoop van bloot eigendom: Aanvraag – via formulier op website Beoordelen – toetsen aan beleid Prijs bepalen aan de hand van WOZ–gegevens Besluit (paragraaf 4 bevoegdhedenregister d.d. april 2014) Koopaanbod Standaard koopovereenkomst – ter beoordeling naar koper Afhandeling door notaris (keuze notaris is aan koper). Argumenten Het nieuwe beleid is klantgericht en schept duidelijkheid in prijzen en procedures. Met de invoering van het nieuwe beleid besteden we ook aandacht aan dit onderwerp. Het kan tegelijkertijd een oproep zijn voor particulieren om eens de grenzen van hun perceel te verkennen. Zodat we met de burger in gesprek komen en ook officieel afwijkende grenzen kunnen erkennen: door meewerken aan uitgifte van de grond indien dat mogelijk is. Uitvoering Met de invoering van dit nieuwe beleid wordt het oude snippergrond/groenstrokenbeleid uit 2002 ingetrokken. Het nieuwe beleid wordt volgens de regels gepubliceerd. Op de website komen standaardformulieren om verkoop van snippergrond en/of erfpachtgrond aan te kunnen vragen. Op de gemeentelijke pagina besteden we aandacht daaraan. Financiën Net als voorheen wordt de verkoopopbrengst van snippergroen/groenstroken als eenmalige bate in het jaar van verkoop verantwoord. Hetzelfde gebeurt bij erfpacht als het ‘bloot eigendom’ wordt verkocht. Omdat erfpachtgronden vaak nog een boekwaarde hebben, wordt deze eerst in mindering gebracht op de verkoopopbrengst. De opbrengst na aftrek van deze boekwaarde vormt dan de eenmalige bate in het jaar van verkoop. Was/wordt Kort samengevat verandert er het volgende: Was Wordt Prijs snippergrond tot 100 m² op basis van sectorprijs en formule Prijs snippergrond tot 100 m² – € 50,00 per m² Formule vervalt Prijs snippergrond meer dan 100 m² op basis van taxatie Prijs snippergrond meer dan 100 m² op basis van taxatie Prijs verkoop erfpachtgrond op basis van sectorprijs en kortingspercentage Prijs verkoop erfpachtgrond op basis van de WOZ (grondwaarde) van betreffende perceel en 2 naastgelegen percelen Het kortingspercentage vervalt