Beleidsplan openbare verlichting 2018-2022 (Heemstede)

Beleidsplan openbare verlichting 2018-2022 SAMENVATTING Voor u ligt het tweede beleidsplan voor openbare verlichting in Heemstede, voor de periode 2018-

1. Van het eerste plan is inmiddels de planperiode verstreken. In dit plan wordt o.a. invulling gegeven aan de nieuwe duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente, verwoord in de Nota Duurzaamheid. Daarnaast wordt ingegaan op de vervanging en worden daarvoorverschillende vervangingsscenario’s gegeven. Nieuw beleid Wat is nieuw beleid in dit beleidsplan, wanneer we het vergelijken met het plan uit 2013? De belangrijkste veranderingen ten opzichte van het eerste beleidsplan zijn de volgende. In het oude plan werd uitgegaan van per project onderzoeken of LED een goede optie was, waarbij vooral financiële aspecten werden beschouwd: worden de extra investeringskosten in gebruiksfase terugverdiend? Nu kent LED, door innovatie een grotere lichttechnisch rendement en een veel lagere aanschafprijs (nog slechts weinig hoger dan die van conventionele verlichting). LED is daarmee volwassen geworden en is er geen discussie meer over toepassing hiervan. Al enkele jaren wordt LED dan ook standaard toegepast. Inmiddels heeft Heemstedebijna 900 LED- armaturen (18%). Dimmen in nachtelijke uren werd destijds, door de hoge extra kosten, alleen voorgesteld voor wegen met een hoog verlichtingsniveau. Nu is het standaard dat een dimsysteem in LED-armaturen wordt ingebouwd. Daarmee is dimmen ook voor woonstraten standaard geworden. Dimmen in de nacht wordt ook al enkele jaren toegepast. Daarbij worden verschillende dimscenario’s toegepast. Bij de nieuwe plannen wordt per plan een dimscenario gekozen, welke recht doet aan de omgeving. Steeds meer aandacht is er voor lichthinder en lichtvervuiling. De nieuwe generatie armaturen voorkomt verblinding. Daarnaast zijn er nieuwe richtlijnen die richting geven aan een beter evenwicht tussen wat de mens verlangt en wat voor de natuur gewenst is. In verband met de verkeersveiligheid is er extra aandacht voor verlichting van gebieden rond scholen en voor verlichting van zebrapaden. In nieuwe ontwerpen en bij herinrichtingen zal hier extra aandacht voor zijn. Bij inkoop van materialen wordt meer aandacht besteed aan Maatschappelijk Verantwoord Inkopen. In december 2017 heeft de gemeente het Manifest Maatschappelijk Verantwoord Inkopen ondertekend, waarbij verder invulling wordt gegeven aan de duurzaamheidsdoelstellingen. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan het minimaliseren van de gevolgen voor het milieu bij inkopen. De gemeente conformeert zich aan de milieucriteria voor toepassing van materialen in de openbare verlichting. Onze gemeente kende door een goed beheer al een relatief zuinige openbare verlichtingsinstallatie. Door toepassing van LED-armaturen met een hoog rendement en toepassing van dimsystemen is het toch mogelijk nog een flinke bezuiniging op. Daarbij zijn de doelstellingen die het Rijk in 2013 heeft geformuleerd (SER-Energieakkoord) haalbaar,zeker omdat in de komende jaren een flinke inspanning noodzakelijk is in de vervanging van verouderde armaturen. Met name door vervanging van bolarmaturen in de Heemsteedse Dreeef is inmiddels op energie een bezuiniging bereikt van 12,4% t.o.v. 2013 (het SER-energieakkoord gaat uit van 20% in 2020). Dit is veel hoger dan de ambitie die in het beleidsplan van 2013 geformuleerd was van 5%. De openbare verlichting heeft in Heemstede voor 80% een eigen voedingsnet, dat door de gemeente is aangelegd. Door de verwevenheid met het laagspanningsnet van Stedin kan de veiligheid voor een aannemer die aan het verlichtingsnet werkt niet gewaarborgd worden. Daarom is het netbeheer tijdelijk ondergebracht bij Stedin, met de bedoeling om het t.z.t. weer over te nemen. Hiervoor dient in de planperiode een plan van aanpak te worden gemaakt. Vervanging In de jaren ’90 heeft er een inhaalslag plaatsgevonden, waarbij verouderde verlichting werd vervangen door de toen moderne energiezuinige (met spaarlamp) verlichting. Die armaturen zijn nu alle weer aan vervanging toe, omdat ze technischafgeschreven zijn. Dit betekent dat er in de komende jaren een extra inspanning moet worden verricht om onderhoudsachterstand te voorkomen. Gelet hierop is het ook goed om na te denken over het uiterlijk van de verlichting. Soms wordt er geklaagd over de lelijke verlichting die geplaatst wordt. In verband hiermee is een vervangingsscenario benoemd, waarbij de beeldkwaliteit wordt verhoogd en waarbij dan aansluiting wordt gezocht bij het karakter van de wijk. Voor een hogere beeldkwaliteit zijn extra middelen nodig. De hogere investeringskosten worden geraamd op 16%. Het is hierbij wel de bedoeling dat het aantal typen verlichting wordt beperkt. In het beleidsplan worden twee vervangingsscenario’s beschreven, elk met een subscenario in verband met het verwerken van de noodzakelijke inhaalslag: Regulier vervangenzonder extra aandachtvoor beeldkwaliteit. Vervangen met extra aandachtvoor beeldkwaliteit. Beide scenario’s kennen een A en een B-variant waarbij in: Variant A: inhaalslag wordt verwerkt in vijf jaar tijd; Variant B: inhaalslag wordt verwerkt in twee jaar tijd. De gemeente kiest voor scenario 2, waarbij de inhaalslag in vijf jaar tijd wordt verwerkt (A). In het op te stellen beheerplan voor 2018-2022 wordt aandacht geschonken aan de beeldkwaliteit in relatie tot de wijk waarin de mast wordt geplaatst. Kosten en besparing De totale investeringskosten voor vervanging in de planperiode worden voor scenario 2 geraamd op: € 2.281.
2. Gemiddeld is dit (afgerond) € 460.000 per jaar. De hogere investeringskosten i.v.m. beeldkwaliteit worden geraamd op 16%. Met name in verband met de vervangingsopgave voor de komende vijf jaren is de investering veel hoger dan de gebruikelijke investering van de afgelopen jaren (€ 183.300 per jaar). Daarmee wordt echter ook een besparing op energie en onderhoudskosten gerealiseerd van ruim € 21.500 per jaar aan het einde van de planperiode. Met de extra inspanning kan de besparingsdoelstelling van het rijk (20% in 2020) worden behaald en tevens wordt een besparing op CO2-uitstoot gerealiseerd van jaarlijks 121 ton aan het einde van de planperiode. HOOFDSTUK1INLEIDING De gemeente Heemstede ligt ten zuiden van Haarlem en is met haar oppervlakte van 9,61 km² beperkt in omvang. Ondanks de beperkte omgang telt de gemeente ca. 27.000 inwoners en is dan ook te categoriseren onder stedelijk gebied. De gemeente Heemstede kent een aantal natuurzones uit het Natuurnetwerk Nederland (NNN, voormalig EHS). Daarvan is het Groenendaalse Bos het enige in eigendom van de gemeente. De topografische indeling van de gemeente Heemstede met de combinatie van de kern en de aanliggende natuurzones maakt het m.b.t. inrichting van de openbare verlichting een gemeente waar licht op maat belangrijk is. Gezien de landelijke doelstellingen als o.a. opgenomen in het SER-energie-akkoord en de vele innovaties op het gebied van openbare verlichting is het moment daar voor de gemeente Heemstede om haar openbare verlichting tegen het licht te houden. In voorliggend beleidsplan zijn op basis van de huidige stand van de techniek en met in het achterhoofd de landelijke en regionale doelstellingen, kaders gecreëerd waarbinnen Heemstede haar licht op maat wil uitvoeren. Het is een document om gestructureerd en onderbouwd keuzes vast te leggen voor een doelgerichte aanpak van de openbare verlichting voor de periode van 2018 tot
3. Hiermee wordt een integraal afwegingskader vastgesteld en geborgd waarbinnen de openbare verlichting binnen Heemstede kan worden uitgevoerd. Het beleidsplan eindigt met de beschrijving en doorrekening van enkele vervanging scenario’s. Deze scenario’s worden financieel in zowel investering als exploitatie vergeleken en gerelateerd aan de landelijke, regionale en gemeentelijke doelstellingen. 1.1 Aanleiding De aanleiding voor het opstellen van het nieuwe beleidsplan is dat de gemeente Heemstede haar huidige Beleids- en beheerplan Openbare Verlichting wil actualiseren naar de huidige ontwikkelingen en mogelijkheden. Gemeente Heemstede heeft hierin bewust gekozen om de innovaties in de openbare verlichting ls de komst van LED volwassen te laten worden alvorens dit grootschalig toe te passen. Met deze reden was o.a. LED nog niet als standaard opgenomen in het beleidsplan dat in 2013 door de raad is vastgesteld. Gezien de snelle ontwikkelingen van de laatste jaren ziet de gemeente Heemstede dit als het juiste moment om haar beleidskaders te herzien. Daarnaast is de planperiode van het huidige beleidsplan eind 2017 afgelopen. De gemeente Heemstede werkt nauw samen met de gemeente Bloemendaal. Gemeente Bloemendaal heeft in 2016 een nieuw Beleidsplan (voor de periode 2016-2026) vastgesteld. Gelet op de samenwerking wordt het beleid onderling waar mogelijk op elkaar afgestemd. Voorliggend beleidsplan van gemeente Heemstede kent een planperiode van vijf jaar (2018 t/m 2022). Een langere periode is gelet op de snelle ontwikkelingen binnen de openbare verlichting niet wenselijk. 1.2 Doelstelling Gemeente Heemstede heeft als doel haar openbare verlichting dusdanig efficiënt in te richten dat het bijdraagt aan de sociale- en verkeersveiligheid en tevens zorgdraagt voor de juiste beleving in de donkere uren. Dit met in het achterhoofd het verlichten op maat en vanuit de gedachte Verlichten daar waar het moet, minder of uit als het kan. Dit houdt concreet in dat het uitgangpunt is om niet te verlichten wanneer dit niet een onderbouwde toegevoegde waarde heeft. Zo zal de kern Heemstede om een compleet andere benadering vragen dan bijvoorbeeld het Groenendaalse Bos. Een positief neveneffect van bewust verlichten is dat het energieverbruik en daarmee de kosten van de openbare verlichting dalen, waarmee ook een bijdrage geleverd wordt aan de CO2-reductie. Bewust verlichten heeft invloed op de taakstelling van de gemeente heeft om te voldoen aan de afspraken die vastgelegd zijn in het energieakkoord. De doelstelling van dit beleidsplan is om een handreiking (d.m.v. kaders) te bieden hoe met de openbare verlichting in verschillende situaties om te gaan. 1.3 Leeswijzer Om u als lezer structuur te bieden bij het lezen van dit beleidsplan is een onderverdeling gemaakt in zes hoofdstukken. Hoofdstuk 2 geeft antwoord op de vraag wat de gemeente moet. Hierin worden de beleidskaders voor openbare verlichting benoemd en beschreven. In hoofdstuk 3 wordt de huidige stand van zaken in Heemstede ten aanzien van de openbare verlichting uiteengezet. Met al het voorgaande als uitgangspunten is hoofdstuk 4 gebruikt om de uiteindelijke beleidsregels van Heemstede te formuleren. Nu dit helder is geeft hoofdstuk 5 inzicht in wat er nodig is om het beschreven beleid uit te kunnen voeren. Het financieel kader en het gekozen uitvoeringsscenario geven een visie op benodigdheden om tot uitvoering van het beleid te kunnen komen. Hoofdstuk 6 bestaat uit diverse bijlagen die ter ondersteuning van de hoofdstukken 3 t/m 5 dienen. HOOFDSTUK 2 WAT MOETEN WIJ? Openbare verlichting heeft veel raakvlakken met overige beleidsgebieden. Natuurlijk is er een sterke samenhang met het wegbeleid, maar bijvoorbeeld ook met duurzaamheid. Verder is niet alleen lokaal beleid relevant, maar ook regionaal en landelijk beleid speelt een rol en zorgt voor kaders. Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de relevante beleidskaders en de wijze waarop die invloed hebben op openbare verlichting binnen de gemeente Heemstede en daarmee antwoord op de vraag "Wat moeten wij?" 2.1 Landelijke beleidskaders 2.1.1 Aansprakelijkheid Op basis van het Burgerlijk Wetboek kan de gemeente Heemstede aansprakelijk worden gesteld voor schade welke wordt opgelopen op de openbare weg. Dit wanneer deze weg, inclusief de openbare verlichting, niet voldoet aan de eisen die redelijkerwijs aan de openbare weg in de gegeven omstandigheden mogen worden gesteld. Hierbij kan worden teruggegrepen op art. 6:162 BW; schuldaansprakelijkheid en art. 6:174 risicoaansprakelijkheid. Onder dit recht is de schuldverantwoordelijkheid omgezet in een risicoaansprakelijkheid. Dat wil zeggen dat de weggebruiker niet meer de schuld van de wegbeheerder (de gemeente Heemstede) maar slechts de gevaarlijke toestand van de weg (uitrusting) en het daardoor intreden van het gevaar hoeft aan te tonen. De nieuwe bepaling zal sneller aansprakelijkheid voor de wegbeheerder met zich meebrengen dan voordien het geval was. Wettelijk is niet vastgelegd aan welke kwaliteit de openbare verlichting moet voldoen, maar justitie hanteert op dit moment als enig houvast de Aanbevelingen voor Openbare Verlichting, uitgegeven door de NSVV. Een wegbeheerder is vrij om af te wijken van de aanbevelingen, mits dit is onderbouwd en beleidsmatig is vastgelegd. 2.1.2 Richtlijnen openbare verlichting Door de Nederlands Stichting voor Verlichtingskunde (NSVV) zijn diverse richtlijnen en aanbevelingen opgesteld over openbare verlichting. Deze richtlijnen en aanbevelingen gelden als vertrekpunt bij de toepassing van verlichting in de openbare ruimte. De NSVV heeft in combinatie met de NEN in januari 2017 de Nederlandse Praktijk Richtlijn (NPR13201-2017) gepubliceerd en uitgebracht. Deze publicatie dient als vervanging van de NPR13201-1:2002 en Ontw. NPR 13201:
4. Tevens vervalt met het uitbrengen van de nieuwe richtlijn de tijdelijke richtlijn genaamd ROVL- 2011 welke na uitkomst als standaard richtlijn in Nederland werd gehanteerd. De Gemeente hanteert de NPR13201-
5. In nieuwe situaties (uitbreiding/vervanging) dient hieraan te worden voldaan. In bestaande situaties is dit een streefwaarde maar kan hier van afgeweken worden vanuit economische overweging. Dit omdat vervanging economisch niet haalbaar is en burgers momenteel tevreden zijn over de verlichting in Heemstede. In 2014 is de Richtlijn voor Actieve Markering gepubliceerd door de NSVV. In deze richtlijn worden op basis van praktijkervaring handvaten geboden voor het toepassen van actieve markering. Deze richtlijn biedt een standaardisatie, waarmee producenten betere producten kunnen ontwikkelen en geeft de weggebruiker een vertrouwd beeld. Deze actieve markering zou een oplossing kunnen bieden in gebieden waar reguliere openbare verlichting ongewenst is. Hierbij is te denken aan bijvoorbeeld natuurgebieden. In de gemeente Heemstede zijn echter beperkte mogelijkheden voor het toepassen van actieve markeringen. Eveneens in 2014 heeft de NSVV in de nieuwe “Richtlijn Lichthinder” gepubliceerd. Hierin zijn 5 eerdere richtlijnen over lichthinder samengevoegd, geactualiseerd en aangevuld. Met deze richtlijn wordt beoogd om een stap te zetten richting een evenwicht tussen natuur, mens en techniek. Gemeente Heemstede conformeert zich aan de richtlijn a.d.h.v. de waarden toegekend aan stedelijke omgeving. Klachten over lichthinder worden individueel behandeld i.r.t. de richtlijn. 2.1.3 Werkgeversverantwoordelijkheid Openbare verlichting is een elektrotechnische installatie en met die reden heb je te maken met zowel de NEN-1010 als de NEN-
6. Waar de ene de veiligheid van de laagspanningsinstallatie beschrijft geeft de ander aan hoe je hier bedrijfsmatig veilig mee om kan gaan. De NEN-1010 “Veiligheidsbepalingen voor laagspanningsinstallaties” is dé norm voor elektrotechnische laagspanningsinstallaties in woningen, gebouwen en infrastructuur. Deze norm heeft betrekking op het veilig aanleggen van nieuwe installaties, maar ook op aanpassingen en bestaande installaties. De NEN-3140 “Bedrijfsvoering van elektrische installaties - Laagspanning” is van toepassing op de bedrijfsvoering van elektrotechnische laagspanningsinstallaties in woningen, gebouwen en infrastructuur. Deze norm beschrijft het veilig werken aan en met deze installaties. Het wordt gezien als juridisch sterkste methode om aantoonbaar te voldoen aan de eisen in het Arbobesluit met betrekking tot veilig werken aan en met de genoemde installaties. Gemeente Heemstede heeft de beschikking over een eigen OVL netwerk. Deze is momenteel in beheer gebracht bij Stedin die ook het net voedt vanuit haar voedingskasten. Stedin voert naast beheer ook de regie over de veiligheid van de installatie. Het streven van de gemeente is ontvlechting van het laagspanningsnet van Stedin en het OVL netwerk en vervolgens overgaan naar volledig eigen beheer. Dit i.v.m. o.a. het sneller reageren bij storingen en het zelf kunnen handelen bij werkzaamheden. Binnen het termijn van voorliggend beleidsplan (5 jaar) moet hiervoor een plan van aanpak komen. 2.1.4 Wet natuurbescherming Sinds 1 januari 2017 is de Wet Natuurbescherming van kracht. Deze wet vervangt de Natuurbeschermingswet 1998, de Boswet en de Flora- en Faunawet. De Wet natuurbescherming voorziet in de bescherming van planten- en diersoorten en kan daarmee uiteenlopende gevolgen hebben voor de gemeente Heemstede. Als aangetoond kan worden dat verlichting verstorend is voor bepaalde soorten kan op basis van deze wet worden besloten dat de lichtbron aangepast of verwijderd zal moeten worden. Naast de Wet Natuurbescherming heeft Nederland de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn geïmplementeerd in de wetgeving. Deze richtlijn voorziet in de bescherming van leefgebieden van verschillende planten- en diersoorten. De aangewezen Vogel- en Habitatrichtlijngebieden genieten een speciale bescherming; waardoor plannen/projecten met gevolgen voor een dergelijk gebied moeten worden getoetst aan bepaalde eisen. Verlichting kan negatieve gevolgen hebben voor fauna en toetsing van dit aspect is dan ook noodzakelijk binnen de omschreven richtlijngebieden. Uit wetenschappelijk onderzoek komen sterke bewijzen naar voren dat de openbare verlichting in het buitengebied en natuurgebieden schadelijke gevolgen heeft op flora en fauna populaties (o.a. Molenaar, 2003). Kunstmatige verlichting kan nadelige gevolgen hebben voor de voortplanting, oriëntatie, het biologische ritme, seizoenmigratie, versnippering van leefgebieden en het ongeschikt raken van foerageergebieden voor diersoorten. Vanuit de ecologie is verlichting in het buitengebied en in natuurgebieden niet wense- lijk. De noodzaak van goede verlichting in de openbare ruimte kan vanuit het oogpunt van verkeers- en sociale veiligheid niet onderschat worden, maar het afstemmen van de verlichting in het buitengebied kan een belangrijke bijdrage leveren aan natuur- bescherming en behoud van biodiversiteit. Vanuit deze gedachte is het raadzaam om in de natuurzones te overwegen om verlichting weg te laten, verlichting aan te pas- sen/vervangen door afgeschermde verlichting, te kiezen voor automatisch dimmende lichtbronnen of voor andere ecologisch verantwoorde mogelijkheden. Gemeente Heemstede beschikt over een aantal NNN gebieden (Natuurzones) waar terughoudendheid met licht het uitgangspunt is. Uitbreiding vanopenbare verlichting in deze gebieden is niet gewenst. Tevens dient altijd conform de Wet Natuurbescherming de openbare verlichting niet storend te zijn (in of nabij het gebied) voor flora en fauna en zal dit conform wet wordengehandhaafd. Natuurnetwerk Nederland (NNN, voormalig EHS) 2.1.5 Politiekeurmerk Veilig wonen (PKVW) Het Politie Keurmerk Veilig Wonen (PKVW) stelt veiligheidseisen op planologisch en stedenbouwkundig niveau aan openbare ruimte, verlichting, kavels en gebouwen. Het keurmerk is een geheel en wordt alleen afgegeven wanneer op alle niveaus aan de eisen wordt voldaan. Voor de openbare verlichting geldt dat een woongebied bij duisternis helder, niet verblindend en gelijkmatig is verlicht. Uitgangspunt hierbij is dat personen minimaal op een afstand van vier meter worden herkend. Het keurmerk volgt grotendeels de richtlijnen en aanbevelingen van de NSVV en stelt nadere eisen aan waar wel en niet te verlichten. Het toepassen van het keurmerk is een gemeentelijke keuze en vormt geen verplichting. Het politiekeurmerk is onderverdeeld in bestaande bouw en nieuwbouw. Voor bestaande bouw zijn onder norm C5 Achterpaden en O2 Openbare Verplichting eisen opgenomen. Voor nieuwbouw zijn de eisen verwoord onder norm K1 Achterpaden en O1 Openbare Verlichting. Gemeente Heemstede voldoet aan de meeste van de in het PKVW opgenomen eisen. Deze eisen samengevat met de analyse of de gemeente voldoet of niet ziet er als volgt uit: - Minimaal RA 70 (Kleurweergave) V - Minimaal 3 lux gemiddeld (Lichtniveau) en 0,20 Uh (Gelijkmatigheid) V - Verlichting voldoet altijd aan de minimale eisen (dimmen onder min. niveau niet toegestaan) X - Achterpaden minimaal 2 lux gemiddeld (Lichtniveau) en 0,15 Uh (Gelijkmatigheid) X - Afstemming met openbaar groen V Gemeente Heemstede vult haar openbare verlichting zo veilig mogelijk in, dit voor zover mogelijk in lijn met het PKVW maar conformeert zich niet aan het PKVW. Zo is het uitgangspunt dat de gemeente geen achterpaden verlicht en de verlichting waar mogelijk dimt naar eigen inzicht. Ondanks dat gemeente Heemstede zich niet conformeert aan twee van de eisen uit het PKVW tracht de gemeente wel naar een zo veilig mogelijke inrichting van haar openbare ruimte.Zo voldoet de gemeente in de avonduren aan de meeste eisen van het PKVW.. In het PKVW staan echter enkele uitgangspunten opgenomen waar de gemeente Heemstede waar nodig van wil afwijken. Een belangrijke hierin is dat de gemeente haar achterpaden niet voorziet van openbare verlichting. De verantwoordelijkheid voor het wel of niet verlichten van achterpaden ligt of bij de woningbouw corporatie of bij de huiseigenaren. Daar komt bij dat de gemeente Heemstede haar openbare verlichting dimt. Door het dimmen wordt in de nachtelijke uren niet altijd voldaan aan het minimale gevraagde lichtniveau vanuit het PKVW. 2.1.6 SER Energieakkoord In 2013 is door de Sociaal-Economische Raad (SER) het energieakkoord gepresenteerd, wat het energie- en klimaatbeleid tot 2030 bevat. Het akkoord is tot stand gekomen en ondertekend door ruim veertig organisaties, waaronder overheidsorganisaties zoals de Rijksoverheid, het Interprovinciaal Overleg (IPO), de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Unie van Waterschappen. In het akkoord zijn afspraken gemaakt op het gebied van energiebesparing, schone technologie en klimaatbeleid. Deze afspraken moeten uiteindelijk leiden tot een betaalbare en schone energievoorziening, werkgelegenheid en kansen voor Nederland in de schone technologiemarkten. Op het gebied van verduurzamen van openbare verlichting (en verkeersregelinstallaties) bevat het energieakkoord een belangrijke ambitie. Hiervoor zijn de volgende doelstellingen geformuleerd: 20% energiebesparing in 2020 ten opzichte van 2013 50% energiebesparing in 2030 ten opzichte van 2013 40% van de OVL is voorzien van slim energiemanagement in 2020 40% van de OVL is energiezuinig in 2020 Deze doelstellingen gelden voor heel Nederland. Dit komt neer op de openbare verlichting en verkeersregelinstallaties van alle overheden gezamenlijk. Reeds uitgevoerde besparingsmaatregelen in de periode tot 2013 tellen hierbij ook mee en kunnen gerekend worden tot de derde en vierde doelstelling. Rijkswaterstaat bewaakt de mate waarin de doelstellingen voor openbare verlichting (OVL) worden gerealiseerd. De monitoring door Rijkswaterstaat vindt eens per twee jaar plaats. Per 1-1-2017 heeft er daarom geen monitoring plaatsgevonden. Aangezien Heemstede al over een energiezuinige installatie beschikte in 2013 zijn de doelstellingen extra ambitieus. Gemeente Heemstede conformeert zich aan het SER Energieakkoord en de daaraan gekoppelde doelstellingen voor openbare verlichting. 2.1.7 Milieucriteria voor Maatschappelijk verantwoord inkopen Per 30 maart 2017 zijn de Milieucriteria voor productgroep openbare verlichting aangaande Maatschappelijk verantwoord Inkopen gewijzigd. De minimumeisen als opgenomen in het milieucriteriadocument gelden als ondergrens. Naast minimumeisen zijn standaard gunningscriteria opgenomen in het document. De standaard gunningcriteria kunnen worden toegepast om de ambitie te verhogen en duurzaamheid verder te bevorderen, in lijn met de doelstelling uit de aanbestedingswet om zoveel mogelijk maatschappelijke waarde te creëren. Elke inkoop en aanbesteding is echter maatwerk. Het opstellen van een aanbestedingsdocument blijft dan ook de verantwoordelijkheid van de inkoper en daarmee de gemeente Heemstede. In het milieucriteriadocument zijn een viertal minimumeisen opgenomen. Deze eisen zijn als volgt: ME
7. Ledverlichting; In nieuwe situaties en bij vervanging/vernieuwing in bestaande situatie is het toepassen van ledverlichting uitgangspunt. ME
8. Levensduur ledverlichting; Led-systemen die worden toegepast, dienen te voldoen aan L80F10, Tq 25°C bij levensduur ≥80.000 branduren. De maximale stroom door de leds mag niet hoger zijn dan 500 mA om de lichtoutput op langere termijn te kunnen waarborgen. ME
9. Dimbare verlichting Bij nieuwbouw van OVL-installaties en bij complete vervanging van lampen en armaturen van bestaande OVL-installaties langs verkeerswegen: De OVL-installatie moet dimbaar zijn. Bij nieuwbouw van OVL-installaties en bij complete vervanging van lampen en armaturen van OVL–installatie, in woon- en verblijfgebieden: De OVL- installatie moet geschikt zijn om gedimd te worden. De inkoper kan hiervan afwijken indien dimbare verlichting vanuit kostenoverwegingen niet wenselijk is. ME
10. Beperking lichthinder; De lichtuitstraling van de OVL-installatie moet vallen binnen de grenswaarden als gesteld in de Richtlijn Lichthinder 2015 van de NSVV. Aanvullend zijn er in het milieucriteria document ook nog gunningscriteria opgenomen. Dit betreffen aanvullingen en zijn geen minimum eisen. De gunningscriteria (GC) zijn als volgt: GC
11. Energiezuinige OVL-Installatie; Naarmate een OVL-installatie energiezuiniger is dan [X], wordt de inschrijving hoger gewaardeerd. Beoordeling vindt plaats op basis van het energieverbruik in de gebruiksfase, uitgedrukt in kWh/jaar GC
12. Materialen van de OVL-installatie; naarmate het gewichtspercentage van de OVL-installatie dat afkomstig is uit gerecycleerde of hernieuwbare materialen hoger is, wordt een hogere waardering toegekend; naarmate de onderdelen van de OVL-installatie gemakkelijker kunnen worden gedemonteerd en eventuele kunststofonderdelen beter kunnen worden gerecycleerd, wordt dit deel van de inschrijving hoger gewaardeerd: De aansluitingen zijn eenvoudig te vinden, bereikbaar met gangbaar gereedschap en voor zover mogelijk genormaliseerd. Kunststofonderdelen zwaarder dan 25 gram en met een oppervlak groter dan 2 cm2 zijn in overeenstemming met ISO 11469:2016 * ISO 11469:2016 specificeert een systeem van uniforme markering van producten die zijn gefabriceerd van plastic materialen. en ISO 1043 ** ISO 1043-1:2011 defineert de verkorte termen voor de basispolymeren die worden gebruikt in kunststoffen, symbolen voor componenten en symbolen voor speciale kenmerken en kunststoffen. of een gelijkwaardige norm voorzien van een permanent merkteken ter identificatie van het materiaal. Kunststofonderdelen bestaan uit één polymeer of compatibele polymeren. Gemeente Heemstede conformeert zich aan het Milieucriteriadocument met uitzondering van ME2 punt 2 de inkoopcriteria aangaande max. 500mA. Dit is een verouderde Minimale Eis en niet meer van toepassing op de nieuwe generatie LED- armaturen welke de gemeente Heemstede wil toepassen. Aanvullend hanteert gemeente Heemstede GC dat alle toe te passen nieuwe openbare verlichting minimaal dient te voldoen aan energielabel D (SLEEC) met het streven naar energielabel C. Meer informatie over SLEEC is te vinden in bijlage
13. 2.2 Regionale beleidskaders2.2.1 Milieubeleidsplan provincie Noord-Holland In haar milieubeleidsplan 2015 – 2018 heeft de provincie Noord-Holland met betrekking tot openbare verlichting een doelstelling opgenomen over licht en donkerte: “Het beschermen van de oerkwaliteit donkerte in buiten stedelijk gebied en het verminderen van verlichting in het relatief lichte binnenstedelijke gebied.”. Dit moet concreet resulteren in: In de relatief verlichte binnenstedelijke gebieden: verminderen van energieverbruik door verlichting via onze voorbeeldfunctie, de koploperaanpak en, waar mogelijk, vergunningverlening In het relatief donkere buiten stedelijk gebied: zoveel mogelijk beschermen van de oerkwaliteit donkerte. Dit speelt vooral bij nieuwe ontwikkelingen in het landelijk gebied De effectiviteit van het licht en donkerte beleid wordt in 2018 geëvalueerd door de hemelhelderheidskaart te actualiseren De provincie doet actief mee met de ‘Nacht van de Nacht’ en stimuleert anderen ook mee te doen. 2.3 Gemeentelijke beleidskaders2.3.1 Verkeersvisie Binnen de gemeente Heemstede is niet een specifieke verkeersvisie of verkeersbeleid dat invloed heeft op de uitgangspunten voor openbare verlichting. Wel is in diverse stukken opgenomen dat er extra aandacht wordt besteed aan verlichting ter plaatse van zebrapaden en ter plaatse van scholen. Hier dient in ontwerpen en bij herinrichting aandacht aan te worden geschonken. 2.3.2 Nota Duurzaamheid In haar duurzaamheidsnota heeft de gemeente Heemstede als organisatie de ambitie uitgesproken energieneutraal te zijn in
14. De gemeente heeft bij het bepalen van deze ambitie zich geconformeerd in de duurzaamheidsdoelstellingen op energieverbruik in het in 2013 landelijk gesloten Energie-akkoord. In de duurzaamheidsnota wordt in relatie tot openbare verlichting verwezen naar o.a. het maatschappelijk verantwoord inkopen en de energiedoelstellingen landelijk. Dit wordt door de gemeente bezien vanuit het idee van een circulaire en inclusieve economie, waarin kritisch gekeken wordt naar hergebruik van producten en materialen waarin grondstoffen hun waarde behouden. Vanuit de adviesgroep Duurzaamheid van de gemeente is in een notitie aangegeven dat bij vervanging van de openbare verlichting aan het einde van hun technische en/ of economische levensduur in overleg met bewoners in de wijken waar openbare verlichting wordt vervangen, gekeken moet worden naar minder en/of anders verlichten. Dimmen van de openbare verlichting in daluren met de mogelijkheid van uitsturing naar volledig lichtniveau is wenselijk in relatie tot energiebesparing en sociale veiligheid. 2.3.
15. Coalitieakkoord Voor de resterende periode van juli 2016 tot en met de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 hebben de fracties van D66, VVD en CDA in het coalitieakkoord met elkaar afspraken gemaakt over hun ambities die zij in deze bestuursperiode willen realiseren. Het coalitieakkoord met de titel “Duurzaam, Daadkrachtig & Dienstbaar” van 07 juni 2016 is hiervoor de basis. Het onderdeel (verkeers)veiligheid, duurzaam & innovatief en handhaving uit het coalitieakkoord heeft directe raakvlakken met dit beleidsplan voor openbare verlichting. De coalitie zet zich in voor het gevoel van veiligheid in de eigen omgeving van de inwoners van Heemstede. Zo willen de gemeente het Openbaar Ministerie en de politieinzettenopeenintensievesamenwerking. Doordiesamenwerkingwillenzijeen verregaande aanpak van veiligheid en tegengaan van criminaliteit bewerkstelligen. Naast deze samenwerking ligt er ook een regierol bij de gemeente als het gaat om de wijk- en buurtveiligheid in samenspraak met de eigen verantwoordelijkheid van de inwoners. HOOFDSTUK3 WAT HEBBEN WIJ? Om dit beleidsplan in het juiste perspectief te kunnen beschouwen is het van belang om een beeld te kunnen vormen van de omvang en de karakteristieken van de openbare verlichting in de gemeente Heemstede. Met dit beeld wordt antwoord gegeven op de vraag “Wat hebben wij?”. Dit hoofdstuk geeft een beeld van de omvang en karakteristieken van het areaal van de openbare verlichting. In bijlage 1 is meer achtergrondinformatie over openbare verlichting en het technisch functioneren opgenomen. In bijlage 2 is de opbouw van het areaal middels kaartmateriaal inzichtelijk gemaakt. Omvang areaal openbare verlichtingHeemstede: Lichtmasten Armaturenconventioneel ArmaturenLED Aantal 4.64 3.903 910 * In het aantal LED armaturen zijn de aantallen uit de lopende vervangingsronde (budget 2016/2017) meegenomen De gemeente Heemstede is de afgelopen jaren niet stil blijven staan en al geleidelijk gestart met het doorvoeren van LED-armaturen in de openbare verlichting. Naast het toepassen van LED armaturen zijn er al diverse andere energiebesparende maatregelen doorgevoerd. Doelstelling uit het vorige beleidsplan was 1% besparing per jaar. De maatregelen hebben geresulteerd in een besparing van ca. 13% begin
16. Onderstaand wordt het verloop van het energieverbruik over de afgelopen jaren weergegeven. Verloop energieverbruik en energiebesparendemaatregelen: Jaar Percentage LED Percentage gedimd Energieverbruik OVL(kWh) Percentage besparing t.o.v.2013 2013 0,54% 4,59% 922.819 - 2014 0,54% 4,60% 922.487 0,04% 2015 0,54% 4,60% 919.881 0,32% 2016 5,46% 4,89% 916.573 0,68% 2017 8,37% 6,597 909.406 1,47% 2018 13,83% 12,18% 820.912 12,41% Begin 2018 ligt het energieverbruik van de openbare verlichting op ca. 820 MWh per jaar. Dit staat gelijk aan het energieverbruik van ca. 250 huishoudens en een CO2 uitstoot van ca. 423.000 kg per jaar. Ter illustratie; Om de CO2 uitstoot van de openbare verlichting van de gemeente per jaar te kunnen compenseren is een bos benodigd van 21.150 bomen. Het is de gemeente dan ook alles aangelegen om met voorliggend beleidsplan stappen te zetten in de goede richting en een aanzienlijke besparing te realiseren. 3.
17. Leeftijdsopbouw Op basis van de inventarisatie is er een analyse gemaakt van het door de gemeente beschikbaar gestelde beheerbestand. In onderstaande tabellen is een overzicht gemaakt van de leeftijden van masten en armaturen en de verschillende lamptypes. De afschrijvingstermijn van lichtmasten is 40 jaar en van armaturen 20 jaar. Tabel 3.1-1: Leeftijdsopbouw areaal openbare verlichting gemeente Heemstede 1-1-2018 incl. lopende vervangingsronde (bron: gemeenteHeemstede) De tabel van de masten laat zien dat de laatste 10 jaar ca. 29% van de masten zijn vervangen binnen de gemeente Heemstede. Gezien de vervangingscyclus is dit percentage in lijn. Het percentage masten ouder dan 40 jaar beslaat ca. 7 % van het areaal. Dit laat zien dat de gemeente een beperkte achterstand heeft in het vervangingsproces van lichtmasten. De tabel van de armaturen geeft eveneens een achterstand weer. De categorie van ouder dan 20 jaar bevat ca. 14% van het totaal areaal. Dit geeft echter een vertekend beeld, want deze armaturen zijn grotendeels pas recent 20 jaar oud. De gemeente heeft in de jaren 90 veel armaturen vervangen, deze armaturen zijn nu weer aan vervanging toe waardoor er een grote slag gemaakt moet worden. Hoewel in de praktijk blijkt dat de verwachte levensduur enigszins kan worden opgerekt, brengt dit wel risico’s met zich mee. Zo kan bij lichtmasten de leeftijd een probleem worden, wanneer deze groter is dan 40 jaar. De masten staan deels in de grond en de kwaliteit van het ondergrondse deel is niet te zien en veelal het kritische punt. Door inwerking van corrosie door zand en vocht gaan de masten uiteindelijk zwaktes vertonen en kunnen ze omvallen met alle gevaren van dien. Verlichtingsarmaturen ouder dan 20 jaar krijgen te maken met andere verouderingsverschijnselen. De lichtkap van oudere armaturen kan vaak dof/ geel worden waardoor er minder licht uit het armatuur komt. Daarnaast heeft ook veroudering van onderdelen, zoals elektronica, lampvoeten en lampen van het armatuur invloed waardoor het armatuur niet meer of slecht kan functioneren. Bij het defect raken van onderdelen bij oudere verlichtingsarmaturen krijgt men te maken met het niet meer leverbaar zijn van de betreffende onderdelen. De gemeente Heemstede beschikt over ongeveer ca. 4700 masten en 4800 armaturen. De masten zijn grotendeels aangesloten op “eigen net” (ca. 80%). Dit eigen net is echter vanwege verweving in het laagspanningsnet voorlopig in beheer bij Stedin ondergebracht. De intentie is om op termijn het net te ontvlechten en in overeenstemming met Stedin gefaseerd terug te nemen in eigen beheer. Tabel 3.2-1: Areaal opbouw naar type lampen 1-1-2018 incl. lopende vervangingsronde (bron: gemeente Heemstede) 3.2 Areaalopbouw naar typeDe volgende tabel laat de opbouw van het aantal lampen per type zien. De komende jaren zal nauwkeuring gekeken worden waar armaturen -voorzien van hoog vermogen lichtbronnen- vervangen kunnen worden door types die positieve bijdrage leveren aan het milieu. In bijlage 2 worden de gebruikte afkortingen in de tabel verklaard. In het overzicht links is het aantal lampen per type te zien. Bij de PLL 24/36W lampen is duidelijk een piek te zien. Deze lichtbron kan worden gezien als de spaarlamp voor openbare verlichting en bevindt zich hoofdzakelijk in armaturen op paaltop masten tot 4 meter, zoals RMB, Padvinder, Kegel 2000 en armaturen op middelhoge masten van 5 tot 7 meter zoals Aresa, Libra, Altra, Koffer of
18. Deze lichtbron is in bestaande situaties nog prima toe te passen tot einde technische/economische levensduur van de armatuur waar de lamp in aangebracht is. Er is ook te zien dat er bijna 900 armaturen met LED verlichting zijn geplaatst. Dit geeft aan dat LED verlichting meer en meer zijn intrede doet in het straatbeeld van de gemeente Heemstede. De SOX-lampen zijn lage druk natriumlampen met een relatief hoog energieverbruik die nog voorkomen in oude armaturen. Dit oude type lichtbron werd hoofdzakelijk tot eind vorige eeuw nog veelvuldig toegepast. Vervanging zal binnen de periode van dit beleidsplan plaatsvinden (2018/2019). De categorie “overig” zijn lampen waarvan er in verhouding weinig voor komen in de gemeente. Voorbeelden hiervan zijn TLE, CDM-T, CDO-TT, en HPLN. In de gemeente Heemstede is historisch een diversiteit gegroeid in opbouw van het mastenbestand. Het areaal van de gemeente bestaat hoofdzakelijk uit aluminium lichtmasten (ca. 80%). Aluminium lichtmasten hebben het voordeel dat het materiaal beter beschermd is tegen corrosie en met die reden niet voorzien hoeft te worden van die nog voorkomen in oude armaturen. Dit oude type lichtbron werd hoofdzakelijk tot eind vorige eeuw nog veelvuldig toegepast. Vervanging zal binnen de periode van dit beleidsplan plaatsvinden (2018/2019). De categorie “overig” zijn lampen waarvan er in verhouding weinig voor komen in de gemeente. Voorbeelden hiervan zijn TLE, CDM-T, CDO-TT, en HPLN. In de gemeente Heemstede is historisch een diversiteit gegroeid in opbouw van het mastenbestand. Het areaal van de gemeente bestaat hoofdzakelijk uit aluminium lichtmasten (ca. 80%). Aluminium lichtmasten hebben het voordeel dat het materiaal beter beschermd is tegen corrosie en met die reden niet voorzien hoeft te worden van een (milieubelastende) conservering. Daarnaast is aluminium zeer goed recyclebaar en na levensduur meer eenvoudig te recyclen tot een nieuwe lichtmast. Aluminium is daarmee duurzamer om toe te passen dan een stalen lichtmast. Staal dient thermisch verzinkt te worden of anders geconserveerd en is daarnaast minder goed recyclebaar. Er zijn echter locaties waar staal meer duurzaam is om toe te passen. Aluminium lichtmasten zijn gevoeliger voor lichte schade. Op schadegevoelige locaties, als nabij een parkeervak, kan staal een meer duurzame keuze zijn omdat staal minder vaak hoeft te worden vervangen. Hiernaast wordt de opbouw van het mastenbestand in tabelvorm weergegeven. Opbouw areaal naartype: Materiaalsoort Lichtpunthoogte Staal Alum. G.ijz. Aantal t/m 4meter 542 1205 13 1760 >4 t/m 6meter 151 1727 1878 >6 t/m 8meter 185 535 720 >8 t/m 10meter 49 283 332 Totaal 930 3756 13 4690 Tabel 3.2-2: Areaal opbouw naar type lichtmasten per 1-1-2018 (bron: gemeenteHeemstede) Lamptype Toepassing Karakteristiek Gemidddelde technische levensduur SOX Hoofdwegen Oranje-geel licht, goede waarneming van objecten, slechte waarneming van kleuren 9.000 branduren (circa 2 jaar) SON-(T)(PLUS) Hoofdwegen Geel-oranje licht, goede waarneming van objecten, 12.000 branduren (circa 3 jaar) verminderde waarneming van kleuren 12.000 branduren (circa 3 jaar) PLC, PLE, PLS, PLL Alle wegen, woonstraten Wit licht, goede waarneming van objecten, goede waarneming van kleuren 16.000 branduren (circa 4 jaar) CDM-T, CDO-TT, HPLN Hoofdwegen, woonstraten en winkelgebieden Wit licht goede waarneming van objecten, 16.000 branduren (circa 4 jaar) LED Alle wegen, woonstraten en winkelgebieden In principe wit licht goede waarneming van objecten, goede waarneming van kleuren. Is naar wens aan te passen in lichtkleur. 80.000-100.000 branduren (circa 20 jaar) Tabel 3.3-1 Karakteristieken lichtbronnen *) Het aantal getoonde branduren is een gemiddelde dat de leveranciersopgeven. 3.4 Benchmark landelijke/regionale gemeentenEen Benchmark is volgens het woordenboek een vergelijking van kwaliteit en prestaties van een organisatie met die van vergelijkbare andere organisaties. Voor de gemeente Heemstede geldt daarmee welke positie zij heeft ten opzichte van haar buurgemeenten. Het gemiddeld aantal lichtmasten per 100 inwoners in Nederland bedraagt
19. Voor de gemeente Heemstede betreft dit ca. 17 lichtmasten en zit daarmee onder het gemiddelde (d.d. 2016). Gemeente Heemstede heeft een gemiddeld energieverbruik per lichtpunt van 176 kWh per jaar (1-1-2018). Dit t.o.v. een gemiddelde in de provincie Noord-Holland van 207 kWh / lichtpunt en een landelijk gemiddelde van 193 kWh / lichtpunt per jaar