Handboek vervanging archiefbescheiden - het “Handboek vervanging archiefbescheiden” versie 1.0, d.d. 16-06-2023 en het “Addendum handboek vervanging archiefbescheiden ‘ZorgNed’” versie 1.0, d.d. 16-06-2023 vast te stellen; - over te gaan tot vervanging door digitale reproducties van analoge archiefbescheiden binnen de reikwijdte van het handboek vervanging archiefbescheiden en bijbehorend addendum die op grond van de selectielijst gemeenten en intergemeentelijke organen 2020 voor bewaring of vernietiging in aanmerking komen, waarna deze analoge archiefbescheiden worden vernietigd. Samenvatting Overheidsinstanties communiceren steeds meer digitaal met burgers, bedrijven en in het onderlinge verkeer. Dat leidt tot de wens om werkprocessen volledig digitaal in te richten. Daar hoort ook een volledig digitale informatiehuishouding bij. Het is in zulke situaties mogelijk om vervanging toe te passen. Vervanging is het proces waarbij archiefbescheiden worden vervangen door een andere vorm waarbij het origineel vervolgens wordt vernietigd. Het meest bekende voorbeeld daarvan is het omzetten van papieren bescheiden naar de digitale vorm met inbegrip van vernietiging van het originele analoge document. Artikel 7 Archiefwet 1995 stelt dat de zorgdrager de bevoegdheid heeft om over te gaan tot vervanging. Vervanging is een onomkeerbaar proces dat van invloed kan zijn op de bruikbaarheid van overheidsinformatie. Daarom is de kwaliteit en duurzaamheid van de reproducties van belang. Voorbereidingen en uitvoering van het vervangingsproces eisen zorgvuldige afwegingen die passen binnen de wettelijke kaders. Het vervangingshandboek beschrijft stapsgewijs welke afwegingen het vervangingsproces vergt en hoe deze moeten worden vastgelegd en verantwoord. Het resultaat is een goed doordacht handboek om het gehele proces van vervanging van begin tot eind zowel juridisch als technisch op een verantwoorde en praktische wijze vast te leggen. Zie Figuur 1 voor een schematische weergave van het vervangingsproces. Het vervangingshandboek heeft drie functies: Het onderbouwt het vervangingsbesluit en toont aan dat de zorgdrager zorgvuldig omgaat met zijn bevoegdheid tot vervanging; Het maakt objectieve toetsing van het vervangingsproces mogelijk; Het onderbouwt in hoeverre de reproductie kan worden vertrouwd als accurate en volledige weergave van het origineel. Figuur 1: systematische weergave van het vervangingsproces 1 Bron: Nationaal Archief. (2016.). Handreiking vervanging archiefbescheiden versie 2.0 1.Afwegingen voor vervanging 1.1Aanleiding voor vervanging Het doel dat met vervanging wordt nagestreefd, bepaalt of vervanging de goede optie is. Gemeente Beekdaelen wil vervanging toepassen vanwege: Volledig digitaal werken: Gemeente Beekdaelen wil volledig digitaal werken en kiest hierbij vervanging boven digitalisering. Voorkomen hybride situatie: Zonder vervanging hebben de digitale reproducties niet de juridische waarde van de analoge originelen en dienen zowel de analoge originelen als de gedigitaliseerde reproducties opgeslagen te worden. Na vervanging worden de analoge originelen vernietigd en worden enkel de digitale reproducties opgeslagen. Het voorkomen van dubbele beheerlasten en -kosten veroorzaakt door de hybride situatie. 1.2Reikwijdte Om het vervangingsbesluit op een verantwoorde en uitvoerbare wijze in werking te laten treden brengt de Gemeente Beekdaelen een fasering aan in de uitrol. Dit betekent dat niet alle archiefbescheiden direct onder het vervangingsbesluit vallen, maar enkel de archiefbescheiden welke worden opgeslagen in de informatiesystemen die worden beschreven in de addenda zoals vastgelegd in hoofdstuk 11 van dit handboek. 1.3Het proces Het vervangingsproces bestaat uit de volgende zeven stappen: Uitvoeren voorbereidingshandelingen: Onder de voorbereidingshandelingen valt zowel het sorteren en de selectie van voor vervanging in aanmerkende komende documenten als het gereed maken van deze documenten voor het scannen. Scannen archiefbescheiden en bijbehorende controles: de analoge archiefbescheiden worden gescand. Wanneer de archiefbescheiden zijn gescand worden de scans op kwaliteit gecontroleerd. Registreren archiefbescheiden en bijbehorende controles: Alle archiefbescheiden worden geregistreerd in het daarvoor aangewezen informatiesysteem. Doormiddel van de registratie van bijhorende metadata zijn de archiefbescheiden vindbaar en wordt de registratiekwaliteit geborgd. Tijdelijk opslaan van de analoge archiefbescheiden: De te vervangen archiefbescheiden worden, op ontvangstdatum, opgeborgen in dagdozen. De dagdozen worden bewaard in een afgesloten ruimte totdat deze vernietigd worden. Uitvoeren kwaliteitscontroles: De kwaliteit van de vervangen archiefbescheiden en het beheer ervan zijn op verschillende manieren gewaarborgd. De kwaliteitscontroles bestaan uit een combinatie van dagelijkse controles en periodieke controles. Vernietiging analoge archiefbescheiden: De vervangen analoge archiefbescheiden worden drie maanden in dagdozen opgeslagen. Nadat de archiefbescheiden de benodigde kwaliteitscontroles hebben doorlopen en drie maanden zijn verstreken, worden de vervangen analoge archiefbescheiden, nadat een verklaring van vervanging is opgemaakt, vernietigd door een erkend bedrijf. Opstellen verklaring van vervanging: Nadat de originele archiefbescheiden zijn gereproduceerd en vervolgens zijn vernietigd, stelt de gemeente Beekdaelen een verklaring van vervanging op. 1.4Metadata Archiefbescheiden ontlenen hun belang en betekenis mede aan de context waarin zij zijn ontstaan. Deze context is nodig om informatie beter vindbaar, herbruikbaar en relevant te maken. Het gaat hierbij onder meer om de inhoud, structuur en verschijningsvorm bij de uitvoering van de werkprocessen. Deze context moet na vervanging toegankelijk en reconstrueerbaar blijven. Om deze context vast te leggen registreert de gemeente Beekdaelen metadata. De gemeente Beekdaelen heeft, conform artikel 19 van de Archiefregeling, een metagegevensschema, als bedoeld in NEN-ISO 23081:2006, vastgesteld op 3 maart 2023 middels een besluit door de gemeentesecretaris, zoals terug te vinden onder de unieke aanduiding Z/22/184410 - 325305. 1.5Uitzonderingen op vervanging Wet- en regelgeving, het hebben van een specifieke verschijningsvorm en historisch context kunnen aanleidingen zijn om specifieke archiefbescheiden uit te zonderen van vervanging. Dit geldt in generieke zin voor: Archiefbescheiden die op grond van relevante wet- en regelgeving in hun originele vorm bewaard moeten blijven. Een voorbeeld hiervan zijn de akten burgerlijke stand, op grond van de Regeling papier en schrijfmiddelen voor de burgerlijke stand 1994, artikel 2 lid 1, dat een uitwerking is van Besluit Burgerlijke Stand 1994, artikel 10 mogen deze niet vervangen worden. Archiefbescheiden met hoge ouderdom en/of zeldzaamheidswaarde. In praktijk zullen archiefbescheiden van vóór 1850 niet vervangen worden. Archiefbescheiden met specifieke verschijningsvormen die onvervangbare (historische) contextuele informatie geven, zoals geur, opgedrukte zegels of afwijkend papierformaat. Archiefbescheiden met betrekking tot historisch belangrijke personen, gebeurtenissen, plaatsen, zaken of voorwerpen. Aanvullende uitzonderingen worden beschreven in de addenda bij dit handboek, zoals terug te vinden onder hoofdstuk 11. 2.Beeldkwaliteit Artikel 6 Archiefbesluit 1995 stelt dat een reproductie een juiste en volledige weergave moet zijn van de in de te vervangen archiefbescheiden voorkomende gegevens. Daarom heeft de gemeente Beekdaelen kwaliteitscriteria bepaald voor de visuele, inhoudelijke en technische kwaliteit van de digitale reproducties. 2.1Visuele criteria De gemeente Beekdaelen controleert tijdens de kwaliteitscontroles (zie hoofdstuk 5) op onderstaande visuele criteria: Juistheid Zijn de documenten ‘recht’ gescand en is er, bijvoorbeeld door scheefliggen, geen tekst of beeld weggevallen? Staat het beeld recht, dan wel incorrect horizontaal of verticaal op de pagina (juiste bladspiegel)? Is het document overeenkomstig het origineel portrait of landscape gescand? Zijn er tekeningen met valse vouwen gescand en dus met lijntjes die niet op het origineel staan? Komen de afmetingen overeen met het origineel? Volledigheid Is het document in zijn geheel gescand? Is van iedere pagina de voor- en achterkant gescand? Zijn alle bijlagen gescand? Worden alle kleuren overgenomen? Treedt geen kleurverlies op? Zijn alle details compleet (zijn lijnen of letters onderbroken, mist er informatie aan de rand van het beeld, zijn beelden gecropt of incompleet)? Komen de kleuren overeen met die van het origineel (bv. dichtheid van zwarte vlakken, die te licht of te donker zijn)? Leesbaarheid Is het kleinste detail leesbaar gescand (het kleinste lettertype, duidelijke leestekens, ook bv. decimaalpunten of –komma’s)? Is de scherpte van het beeld vergelijkbaar met het origineel (bv. minder scherp of te scherp, onnatuurlijke scherpte, halo’s rond de randen)? Is er voldoende contrast? Voor tekstbestanden moet een hoog contrast bestaan tussen de tekst en de achtergrond. Afbeeldingen in grayscale moeten overeenkomen met het origineel. Er moet een heldere overgang zijn tussen wit en zwart van de scan. Is sprake van verlies van scanlijnen, enkele of meerdere, in de scan, wit of zwart? Is sprake van herhaalde scanlijnen of herhaalde pixel op opvolgende scans (consistente vlek op elke scan op dezelfde plek). De aanwezigheid van artefacten Artefacten zijn afwijkingen die alleen visueel kunnen worden vastgesteld, zoals onder meer: horizontale of verticale strepen; pixelverstoringen door vet of vuil op de lens of glasplaat; weerspiegelingen; andere vervormingen en effecten. 2.2Technische criteria De gemeente Beekdaelen stelt tijdens het vervangen van archiefbescheiden onderstaande technische criteria aan de gebruikte scanhardware en -software: Er wordt in kleur gescand. Scannen op full-color RGB op 24 bits/pixel. De scanner levert bestanden met een ingesloten kleurruimte, de voorkeur gaat hierbij uit naar sRGB kleurruimte. De scans hebben een resolutie van minimaal 300 PPI. De scans hebben een minimale scherpte van 5 lp/mm. Er wordt geen tussentijdse compressie toegepast. Er wordt OCR toegepast. OCR wordt als een onzichtbare laag weggeschreven. De scans worden opgeslagen in het formaat Pdf/A-1b. Flexwerken vereist dat medewerkers op alle locaties gebruik kunnen maken van scanners die voldoen aan deze technische criteria. De gemeente Beekdaelen maakt om deze reden gebruik van ‘multifunctionals’ (printer en scanner combinaties) in het vervangingsproces. Om de technische criteria te borgen worden de scaninstellingen middels centraal beleid gedistribueerd via de beheersoftware van de scanleverancier naar scanprofielen op de multifunctionals. Een medewerker kan bij het scannen dus niet afwijken van de gestelde technische criteria, mits deze gebruik maakt van de gedefinieerde scanprofielen: Scan naar e-mail Scan naar P-schijf Achteraf kan ook worden aangetoond dat een gescand document conform het juiste profiel is gescand, doordat: in het Pdf-bestand het veld ‘auteur’ ingevuld wordt met de tekst ‘Gemeente Beekdaelen - <gebruikerscode>’, waarbij de gebruikerscode variabel wordt ingevuld a.d.h.v. de ingelogde gebruiker. in het Pdf-bestand het veld ‘subject’ ingevuld wordt met de tekst ‘Conform Z/22/184465 - 325379 versie 1.0’, hetgeen refereert aan deze versie van het handboek vervanging. 3.Technische infrastructuur Op grond van artikel 26b, sub b en c van de Archiefregeling moet de zorgdrager in het besluit tot vervanging inzicht geven in de inrichting van de apparatuur waarmee wordt vervangen, de gekozen instellingen, de randapparatuur, de software en de gekozen instellingen. Dit hoofdstuk beschrijft de randvoorwaarden die worden gesteld aan de technische infrastructuur. 3.1Scanapparatuur De gemeente Beekdaelen heeft bij de keuze voor het merk, type en instellingen van de (rand)apparatuur en de software de in hoofdstuk 2 genoemde criteria meegenomen in haar keuze. In onderstaande tabel is zichtbaar welke scanners in gebruik zijn én geschikt zijn om te gebruiken in het vervangingsproces. Nummer Serienummer Adres Plaats Merk Type Locatie PR9005 G697M330347 Scalahof 1 Schinnen Ricoh MP C3004 2e verdieping PR9006 G697M320282 Deweverplein 1 Nuth Ricoh MP C3004 Receptie PR9007 G697M330764 Deweverplein 1 Nuth Ricoh MP C3004 kamer 20 PR9008 G697M320265 Deweverplein 1 Nuth Ricoh MP C3004 kamer 64 PR9010 C067CA30035 Deweverplein 1 Nuth Ricoh MP C6503 kamer 43 PR9011 G697M320255 Deweverplein 1 Nuth Ricoh MP C3004 Begane grond PR9014 E155M630886 Deweverplein 1 Nuth Ricoh MP C3003 1e verdieping PR9047 C718R812771 Scalahof 1 Schinnen Ricoh MP C3004 1e verdieping PR9053 C718R812757 Scalahof 1 Schinnen Ricoh MP C3004 Begane grond 3.2Informatiebeheersysteem De digitale reproducties worden opgeslagen in een informatiesysteem van de gemeente Beekdaelen. In de addenda bij dit handboek, zoals terug te vinden onder hoofdstuk 11, wordt nader gespecificeerd in welke informatiebeheersystemen de digitale reproducties worden opgeslagen. De inrichting en het gebruik van deze informatiebeheersystemen voldoet aan de criteria van de Archiefwet 1995, d.w.z. voldoet aan de NEN-ISO 16175-1:2020 norm. Dit wordt aangetoond doormiddel van een informatiebeheersysteem specifieke audit door het Historisch Centrum Limburg. In de addenda bij dit handboek, zoals terug te vinden onder hoofdstuk 11, wordt nader gespecificeerd waar de audit is terug te vinden. 4.Procesinrichting De keuzes ten aanzien van de reproductiewijze worden op grond van artikel 26b sub e van de Archiefregeling in dit hoofdstuk beschreven; ”De zorgdrager moet inzicht geven in de wijze waarop de reproductie tot stand komt, waartoe in elk geval worden gerekend de formaten, bewerkingen, metagegevens en, voor zover van toepassing, de keuze ter zake van reproductie per batch of per stuk”. De voorbereidingshandelingen bepalen deels wat er wel en niet zichtbaar is op de uiteindelijke scan. Vandaar dat de gemeente Beekdaelen de volgende voorbereidingshandelingen toepast voor het scannen van de documenten: bij het ontvouwen worden documenten gladgestreken om er zeker van te zijn dat er geen stukken dubbelgevouwen in de scanner komen; bij het afsnijden van de rug van een rapport wordt er niet te ruim gesneden om te voorkomen dat er tekst wegvalt; dikkere stapels papier worden losgeschud zodat stukken niet aan elkaar blijven plakken en er pagina’s ongescand blijven. Sommige archiefbescheiden zijn moeilijk te scannen en hebben meer aandacht nodig tijdens de scanvoorbereidingen. Extra zorgvuldigheid is noodzakelijk bij: Afwijkend papierformaat: Scannen is het meest efficiënt indien meer documenten in één keer kunnen worden doorgevoerd. Dit is alleen mogelijk indien alle documenten in de stapel hetzelfde formaat hebben. Afwijkende formaten moeten altijd handmatig worden ingevoerd Documenten met nietjes: Nietjes beschadigen de scanner. Documenten moeten daarom voor het scannen ontdaan zijn van nietjes. Documenten met plastic: Plastic beschadigt de scanner. Documenten moeten voor het scannen ontdaan zijn van plastic. Slechte materiële staat van het document: Documenten die in slechte staat verkeren zijn moeilijker in te scannen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan oude bouwtekeningen. Papiersoort: Als de papiersoort ruw is kan de tekst op de scan “gebroken” overkomen. Daarnaast kan de scanner moeite hebben met de doorvoer van afwijkende papiersoorten. Doorschijnendheid: Het kan voorkomen dat het document dat gescand moet worden zo dun is dat de ene kant van de pagina aan de andere kant zichtbaar is. De scanner kan beide beelden oppikken, waardoor de tekst in de scan niet voldoende leesbaar wordt. Afwijkende stand van de tekst: Normaal gezien staat de tekst zo op papier dat de tekst parallel aan de korte kanten van het papier loopt. Als de tekst langs de lange kanten van het papier is georiënteerd, is het draaien van de beelden na het scannen noodzakelijk. Lettergrootte en stijl: Tekst met een lettertype dat kleiner is dan achtpunts kan onleesbaar worden in een gescande afbeelding. Daarnaast kunnen gestileerde fonts onleesbaar worden bij het scannen. Marges: Informatie die dicht tegen de rand van de pagina staat (binnen 6
AI-uitleg op basis van de officiële wettekst. Indicatief, vervangt geen juridisch advies.