Omgevingsvisie gemeente Hillegom (Hillegom)

/akn/nl/act/gemeente/2025/CVDR737554 /join/id/stop/work_006 /akn/nl/act/gm0534/2025/omgevingsvisie /join/id/stop/work_019 2025-10-14 2025-10-14 /akn/nl/act/gemeente/2025/CVDR737554/nld@2025-10-14 /join/id/proces/gm0534/2025/1_23_nieuweregeling /join/id/proces/gm0534/2025/1_28_integraletekstvervanging 2025-10-14 2025-10-14 /akn/nl/act/gm0534/2025/omgevingsvisie/nld@28 /akn/nl/act/gm0534/2025/omgevingsvisie /akn/nl/act/gm0534/2025/omgevingsvisie/nld@28 /join/id/stop/work_019 v1 Omgevingsvisie gemeente Hillegom Titelblad Voorwoord Voor u ligt de vierde Actualisatie Omgevingsvisie Heerlijk Hillegom, duurzame (proef)tuin van Holland. Een document waar ik als wethouder Omgevingsbeleid, Milieu, Cultuur, Erfgoed en Duurzaamheid trots op ben. Een visie om gezamenlijk te komen tot Heerlijk Hillegom, waarbij duurzaamheid in al haar facetten ons leidend principe is. Hillegom heeft een lange traditie als het gaat om pionieren en ondernemen: denk aan de familie Six, de eerste zandafgravingen en de bollenteelt. Internationale handel en innovatie zijn van oudsher hier te vinden. Ook met onze omgevingsvisie blijven wij pionieren. Landelijk behoren we bij de koplopers met een omgevingsvisie en het omgevingsplan voor het Buitengebied en de Zanderij, die beide zijn vastgesteld voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet. We hebben de Omgevingsvisie elke paar jaar geactualiseerd en aan de volgende versie van het omgevingsplan wordt gewerkt. Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. We willen continu ons omgevingsbeleid actueel houden en verbeteren om te zorgen voor een gezonde en veilige fysieke leefomgeving in Hillegom. Belangrijke input voor de actualisatie van de omgevingsvisie is het resultaat van de jaarlijkse terugkoppeling, ofwel: monitoring en evaluatie. Daarnaast kunnen nieuwe (beleids)ontwikkelingen en signalen vanuit de samenleving aanleiding zijn voor de aanpassing van een omgevingsvisie. In deze actualisatie zijn reeds vastgestelde beleidsstukken sinds de laatste actualisatie Omgevingsvisie in 2021 verwerkt in de Omgevingsvisie. Dit gaat bijvoorbeeld om gewijzigde bestemmingsplannen, omgevingsplannen en beleid op het gebied van mobiliteit en wonen. Dit betreft dus geen nieuw beleid, maar is een verwerking van vigerend beleid. Die verwerking is nodig om de Omgevingsvisie actueel te houden. Onze intentie is samen met u op een duurzame manier vorm te geven aan ontwikkelingen van de fysieke leefomgeving die een bijdrage leveren aan de kwaliteiten van Hillegom, zodat duurzaamheid in de zin van de zorg voor mens, planeet en welvaart in balans is. Met u, voor u en voor de generaties die na ons komen, willen wij gezamenlijk rentmeesterschap tonen. Namens het college van burgemeester en wethouders, Karin HoekstraWethouder Omgevingsbeleid, Milieu, Cultuur, Erfgoed en Duurzaamheid

1. Inleiding 1.1 Een kompas voor Hillegom De gemeente Hillegom heeft een rijke geschiedenis, die zich uit in een historisch hart en een zeer gevarieerd landschap. Toeristen van over de hele wereld komen zich hier vergapen aan de bloeiende bollenvelden. Maar ook de economie floreert, alle woonmilieus zijn er te vinden en Hillegom beschikt over goede OV-verbindingen. Kortom, Hillegom is een heerlijke plek om te wonen, te werken en te ontspannen in een unieke omgeving. Dat is een grote kwaliteit, zeker in combinatie met de ligging van onze gemeente nabij steden als Haarlem, Amsterdam, Den Haag en Leiden. In deze visie worden de verschillende belangen vanuit landschap, het dorp, recreatie en toerisme, de agrarische sector en de gemeenschap samengesmolten tot een integrale ontwikkelingsrichting voor de toekomst. We benoemen onze identiteit en zetten in op het behouden en verbeteren hiervan aan de hand van toekomstige ontwikkelingen: behoud door ontwikkeling. De kaders worden zo helder mogelijk geschetst, maar de verre tijdshorizon maakt het onmogelijk en onwenselijk om nu alles exact vast te leggen. Er heerst veel onzekerheid: Hoe crisisbestendig is onze samenleving? Wat zijn de gevolgen voor de langetermijn? Juist in deze tijd is het belangrijk om vast te houden aan een toekomstvisie en aan een cultuur van samenwerken. Deze visie is dan ook veel meer een route of een richting dan een hard einddoel op zichzelf, een uitnodiging om bij te dragen aan het behoud en de verbetering van onze omgeving. Voor een stevig fundament is op de achtergrond natuurlijk gewerkt met diverse prognoses. Ons kompas is ingesteld op een heerlijke gemeente met behoud en versterking van de karakteristieke landschappen, waar voor de bewoners en bezoekers voldoende te beleven is. Maar bovenal is ons vizier gericht op een goede woon- en verblijfskwaliteit in ons dorp en het buitengebied, ondernemersomgeving met een duurzame inrichting. Wij hebben de huidige en gewenste kernkwaliteiten gevangen in de titel van deze omgevingsvisie: ‘Heerlijk Hillegom; duurzame (proef)tuin van Holland’. Dit beeld van de duurzame proeftuin willen wij met de visie versterken en verder uitbouwen. Met deze gedachte nemen wij u graag mee op onze toekomstreis. Wij hopen u met deze omgevingsvisie te enthousiasmeren, te verleiden en te inspireren en u daarbij uit te nodigen te komen met passende initiatieven en investeringen. Omgevingswet De Omgevingswet is in het voorjaar van 2016 door de Eerste Kamer aangenomen en trad begin 2024 in werking. De Omgevingswet – die vele wetten over de leefomgeving vervangt – moet meer snelheid, flexibiliteit en samenhang brengen. Integrale visie In de Omgevingswet wordt het oude instrument ‘structuurvisie’ vervangen door de ‘omgevingsvisie’, waarin bijvoorbeeld ook het beleid voor water, milieu, natuur, verkeer en vervoer, landschap, erfgoed en sociaal-maatschappelijke aspecten wordt opgenomen. De omgevingsvisie is dus een integrale visie, die de lange termijn-keuzes voor de leefomgeving vastlegt en een beleidsmatige basis biedt voor de uitwerking in het omgevingsplan (de opvolger van het bestemmingsplan) en eventueel een of meerdere programma’s. De Omgevingswet verplicht elke gemeente één omgevingsvisie op te stellen voor het gehele eigen grondgebied. Vooruitlopend op de Omgevingswet heeft de gemeenteraad van Hillegom de omgevingsvisie in 2018 vastgesteld op basis van artikel 7h Besluit Uitvoering Crisis- en herstelwet. De belangrijkste verandering die de Omgevingswet beoogt met de omgevingsvisie ten opzichte van de structuurvisie is echter niet zo zeer het product, als wel de manier van werken van gemeenten in de toekomst en de houding die daarbij wordt aangenomen. Met de voorliggende omgevingsvisie voor Hillegom lopen we – geheel passend bij de pioniersmentaliteit van Hillegommers – vooruit op de komst van de Omgevingswet. De visie nodigt vooral uit, is flexibel en geen harnas. Bovendien is de visie samen met de bevolking, ondernemers en maatschappelijke partijen opgesteld. Gemeenten moeten integraal in plaats van sectoraal werken. Dit betekent dat er beter gekeken wordt hoe verschillende beleidsvelden elkaar beïnvloeden. Ook wordt van gemeenten verwacht dat ze meer vanuit uitnodigende ambities/kwaliteiten (bijvoorbeeld ‘bij de omgeving passende hoogte’) werkt dan vanuit normen en regels (bijvoorbeeld ‘niet meer dan x meter hoog’). Bovendien verschuift de rol van gemeenten van uitvoerende partij naar ondersteunend aan de maatschappij. Daarbij hoort ook het vereenvoudigen en versnellen van procedures. 1.2 Waarom een omgevingsvisie? Koers uitzetten Met de omgevingsvisie zetten we de koers uit op weg naar de toekomst. Bij het uitzetten van die koers hebben we ons afgevraagd ‘welke kwaliteiten van Hillegom zijn belangrijk en hoe kunnen we die koesteren?’ Het behouden van die verschillende kwaliteiten maakt het soms noodzakelijk te veranderen. Door verandering ontstaat immers ook de mogelijkheid voor verbetering. Er zijn allerlei omgevingsfactoren die invloed hebben op onze visie en missie. Ook spelen er complexe vraagstukken waar we in de omgevingsvisie een antwoord op moeten formuleren. Daarbij gaat het om landelijke trends zoals vergrijzing, gezinsverdunning, schaalvergroting, milieu- en klimaatproblematiek en individualisering, maar ook om lokale aandachtspunten als de bereikbaarheid, de herstructurering van de bollensector, het behoud van een aantrekkelijk centrumgebied en de verhoging van natuur- en recreatieve waarden. Er spelen in de gemeente verschillende opgaven, gedachten, initiatieven en ontwikkelingen die soms al heel concreet zijn, maar soms ook nog abstract of misschien nog wel helemaal niet bekend. Daarbij vinden wij het belangrijk dat er volop ruimte wordt gegeven aan initiatieven van inwoners en ondernemers. Dit doen we vanuit de gedachte dat we als gemeente plannen en ideeën faciliteren, op voorwaarde dat ze bijdragen aan onze visie. Een zorgvuldige afstemming tussen al deze opgaven is cruciaal. De gemeente moet zich niet ad hoc gaan ontwikkelen, maar juist steeds - met de visie in de hand - blijven zoeken naar meerwaarde door het versterken van de leefbaarheid, de economie, het landschap en de natuur in Hillegom. Onze gemeente kan niet los gezien worden van de grotere verbanden en is op het vlak van bijvoorbeeld de woningmarkt, verkeer, voorzieningen, de woningmarkt, de bollensector, recreatie, natuur en de boven- en ondergrondse infrastructuur (3D-ordening) onlosmakelijk verbonden met omliggende gemeenten en andere bestuurslagen. Bovendien zijn er naast buurgemeenten, regio, provincie en Rijk nog vele andere partijen betrokken bij het beheer en de verdere ontwikkeling van specifieke onderdelen van de gemeente, zoals het Hoogheemraadschap van Rijnland, Dunea, Greenport Duin- en Bollenstreek, de Greenport Ontwikkelingsmaatschappij Duin- en Bollenstreek (GOM) en ondernemers in de agrarische of recreatiesector of andere sectoren evenals inwoners en maatschappelijke organisaties. Gezamenlijk dragen al deze partijen een steentje bij aan de fysieke omgeving en het functioneren van de gemeente Hillegom. Wij willen met een heldere visie aangeven waar we met onze gemeente naar toe willen. Zo kunnen we onze positie bepalen en - waar dat nodig is - stelling nemen. De omgevingsvisie is daarbij de kapstok voor het toekomstig beleid en initiatieven. Daarnaast is de omgevingsvisie een integrale ruimtelijke vertaling van relevant bestaand beleid (lokaal, regionaal, provinciaal, Rijk); de visie begint niet op nul, maar bouwt verder op eerder opgestelde beleidsstukken zoals de regionale woonvisie, de centrumplannen, het Groenbeleidsplan, de Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport Duin- en Bollenstreek 2016 (ISG2016) en het Programma Landelijk Gebied en Duurzame Greenport (herijking ISG die in 2025 vastgesteld gaat worden). Tegelijkertijd vormt deze visie de basis voor het omgevingsplan en gemeentelijke programma’s. Omgevingsvisie als dynamisch actieplan Om ervoor te zorgen dat de visie niet in de kast beland maar echt tot uitvoering van projecten leidt, hebben we een hoofdstuk ‘Op weg naar uitvoering’ opgenomen (Hoofdstuk
2. Uitvoering). In dit hoofdstuk geven we aan hoe we onze ambities gaan verwezenlijken. Belangrijk element daarin is de ‘beleidscyclus’. Dit houdt in dat beleid in een continu proces wordt gemaakt, geëvalueerd en weer wordt aangepast. Daarom is de relatie van de omgevingsvisie met andere instrumenten uit de Omgevingswet, zoals het omgevingsplan en programma’s, belangrijk. De bedoeling is om al het beleid voor de fysieke leefomgeving in deze instrumenten op te nemen. Dit zorgt voor een flinke afname in de hoeveelheid beleid (dit wordt ook wel ‘ontslakken’ genoemd). In de uitvoeringsparagraaf staan ook de resultaten van de milieueffectrapportage (m.e.r.). In het Milieueffectrapport (MER) zijn de mogelijke milieueffecten van de in deze visie beschreven ambities en beleidsvoornemens beschreven. Verder gaan we voor de verschillende (prioritaire) projecten in op aspecten (voor zover deze op dit moment bekend zijn) als: de rol die we als gemeente innemen; wie er betrokken worden; of er budgetten beschikbaar zijn; de planning. Zoals eerder al is aangegeven, is de omgevingsvisie niet af na vaststelling, maar is de visie een groeimodel waaraan we blijven werken. Dat geldt in het bijzonder voor het uitvoeringshoofdstuk. Voor een aantal projecten kunnen we nu nog niet zo diep ingaan op (sommige van) bovengenoemde aspecten. In beginsel gaan we het uitvoeringshoofdstuk jaarlijks herzien, waarbij we de projectplannen steeds verder uitwerken en updaten. De omgevingsvisie wordt zo een dynamisch actieplan en een visie die ‘altijd vers’ is, zoals wordt beoogd met de Omgevingswet. In sommige gevallen leiden de regels uit de nieuw vastgestelde bestemmingsplannen tot aanpassingen aan de omgevingsvisie. Deze wijzigingen zijn verwerkt in de omgevingsvisie en hiermee is de omgevingsvisie weer actueel. 1.3 Luisteren, praten en debatteren Voor een echt integrale en breed gedragen visie is participatie door en communicatie met bevolking, belangenorganisaties en de politiek essentieel. Daarom hebben we gedurende het opstellen van de visie in 2018 een tal aan participatiemiddelen ingezet. Er zijn dialoogavonden georganiseerd en er is een open uitnodiging geweest om ideeën en gedachten over de leefomgeving van Hillegom in te dienen. Daarnaast is er met een denktank – bestaande uit belanghebbende partijen uit het maatschappelijk middenveld – een aantal maal van gedachten gewisseld. Er is een enquête uitgezet onder het burgerpanel en ook de jeugd is uitgedaagd om mee te denken over de toekomst van onze gemeente. We hebben een pop-upstore ingericht tijdens de tervisielegging met kaartmateriaal en om inwoners en ondernemers persoonlijk te woord te staan. Ten slotte is deze visie mede tot stand gekomen aan de hand van interactieve bijeenkomsten met de gemeenteraad(scommissie). In de omgevingsvisie uit 2018 is de ambitie uitgesproken om een permanente dialoog met de samenleving te onderhouden. De aanpassingen van de actualisatie 2019, 2020 en 2021 waren van zeer geringe aard. We hebben hiervoor geen aparte dialoogavonden gehouden. Wel konden inwoners en andere betrokkenen een zienswijze indienen, waar in beperkte mate gebruik van is gemaakt. Voor de voorliggende actualisatie is ook geen apart participatietraject gestart. Voor het opstellen van de beleidsstukken die verwerkt zijn in deze actualisatie is wel participatie doorlopen. Zo zijn voor het Woonprogramma en het Mobiliteitsplan aparte (participatie)procedures doorlopen en deze zijn reeds vastgesteld. Momenteel is een Volkshuisvestingsprogramma in voorbereiding, waarvan het strategische deel na vaststelling opgenomen wordt in de eerstvolgende actualisatie van de Omgevingsvisie. Voorstaande betekent niet dat elke opmerking uit het voortraject in de visie herkenbaar is, want er moeten keuzes worden gemaakt. Zonder de inbreng van de vele betrokkenen in het proces had de omgevingsvisie er anders uitgezien. Door de constructieve en zeer positieve manier waarop we het gesprek over de omgevingsvisie hebben kunnen voeren, hebben ook wij als gemeente een goede stap kunnen maken naar een integrale visievorming zoals de Omgevingswet die van ons gaat vragen. Op deze plek spreken wij dan ook graag een dankwoord uit aan alle personen en instanties die een bijdrage hebben geleverd aan deze visie. Met de omgevingsvisie dragen wij bij aan ons uitgangspunt om te denken vanuit de ‘hoe kan het’-houding. In de voorbereiding hebben we veel gesproken over de manier waarop we initiatieven kunnen ondersteunen en er tegelijkertijd een bijdrage wordt geleverd aan de kwaliteit van de leefomgeving in Hillegom. Met deze visie als onderlegger gaan we daar de komende tijd concreet mee aan de slag. 1.4 Duurzaamheid als leidend principe Klimaatakkoord Parijs In december 2015 is mondiaal het klimaatakkoord van Parijs tot stand gekomen, welke in 2020 in werking is getreden. Hierin is onder meer opgenomen, dat de temperatuurstijging niet meer dan 2 °C mag zijn, waarbij gestreefd wordt naar een temperatuurstijging van niet meer dan 1,5 °C. De afspraken in het klimaatakkoord van Parijs vragen een vergaande vermindering van de uitstoot van broeikasgassen, ook in Nederland. Dat kan met energiezuinige processen, meer hernieuwbare energie en minder aardgas, emissievrij vervoer, groene brandstoffen, en afvang en opslag van CO
3. Dit zijn veelal nieuwe technieken, waarbij ook nieuwe infrastructuur, aangepaste regels, andere organisaties en soms zelfs andere gewoonten nodig zijn. Zonder krachtig beleid gaat dat niet lukken. De mondiale vraagstukken krijgen steeds meer hun weerslag op regionaal en lokaal niveau. De vraagstukken gaan ook meer en meer spelen in Hillegom. Onze ambitie is: Hillegom energieneutraal en klimaatneutraal in
4. Daarmee sluiten wij aan bij de doelstelling in de RES 1.0 van Holland Rijnland. Om energieneutraal te worden, willen we conform het Energieakkoord Holland Rijnland 80% van de energie die in de gemeente wordt verbruikt lokaal/regionaal opwekken. In Holland-Rijnland-verband gaan we op zoek om de overige 20% buiten de regio op te wekken. Om klimaatneutraal te worden, willen we onze impact op het klimaat terugbrengen naar nul en waar mogelijk willen we bijdragen aan het verminderen van de schade die we al hebben veroorzaakt, door het treffen van compenserende maatregelen. Het stellen van deze doelstellingen is een begin. Die besluiten komen voort uit het mondiaal en landelijk besef dat we met zijn allen anders moeten gaan denken en doen, willen we de wereld leefbaar doorgeven aan volgende generaties. Dat vraagstuk is groot en voor velen nog een niet bestaand of een ‘ver van mijn bed’ probleem. Maar uiteindelijk raakt het systeem ons eigen dagelijks leven en de keuzes die we maken. Het is aan de ene kant een vraagstuk over ‘grote systemen’ en aan de andere kant is duurzaamheid ook heel persoonlijk: iedereen kan elke dag besluiten om andere keuzes te maken. De klimaatdoelstellingen kan en wil de overheid niet alleen bereiken. Betrokkenheid van iedereen is hard nodig: burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Het gaat niet langer om meer, maar om beter, slimmer en samen. In Nederland verandert het denken van de overheid en de samenleving over hoe wij de vraagstukken van vandaag het beste kunnen oplossen. Naast richting en kader vanuit de overheid, is er ook behoefte aan ruimte, aan eigen initiatief en aan minder regels voor de burger. Deze transitie is een landelijk verschijnsel. De overheid erkent deze ontwikkeling, treedt meer terug en legt de verantwoordelijkheid zo laag mogelijk in de samenleving neer, vanuit de gedachte dat de overheid anders moet sturen: meer decentraal en faciliterend in plaats van centraal vanuit regie. De transitie gaat op een afstand gezien heel geleidelijk, maar als je inzoomt snel met horten en stoten. De provinciale en lokale overheden bereiden zich nu voor op deze transitie. People, planet, profit Duurzaamheid is tijdens de participatie in 2017 een belangrijk thema geweest. Tijdens deze bijeenkomsten hebben Hillegommers zelf aangegeven wat zij belangrijk vinden voor de toekomst van onze gemeente. Daarbij kwam duidelijk naar voren dat het in de omgevingsvisie niet alleen om de fysieke aspecten van de gemeente (ruimte, natuur, milieu, klimaat en energie, verkeer, water) moet gaan maar ook om actuele economische en sociale vraagstukken: om werkgelegenheid, maatschappelijk verantwoord ondernemen, de circulaire economie, om gezondheid en de notie ‘iedereen doet mee’ - de inclusieve samenleving. Om hier gehoor aan te geven is duurzaamheid in brede zin als leidend principe gekozen in deze omgevingsvisie. In de omgevingsvisie denken en handelen we vanuit het principe van de drie P’s, waardoor sociale duurzaamheid, fysieke duurzaamheid en economische duurzaamheid samenkomen: People: sociale duurzaamheid; Planet: fysieke duurzaamheid; Profit: economische duurzaamheid. De 3 P’s voor People, Planet, Profit zijn gebaseerd op de definitie die de Commissie Brundtland al in 1987 presenteerde: Een duurzame samenleving is een samenleving: waarin ieder kan voorzien in zijn of haar behoeften; die zorgdraagt dat ook toekomstige generaties in hun behoeften kunnen voorzien; en waarbij ieder de mogelijkheid heeft zich in vrijheid te ontwikkelen, binnen een stabiele samenleving, in harmonie met zijn of haar omgeving. De gemeente blijft een belangrijke rol spelen bij het beter en slimmer doorgeven van onze wereld aan de volgende generaties. Met instrumenten als de omgevingswet en de omgevingsvisie kunnen wij sturen op belangrijke doelen voor de maatschappij. Het is niet meer alleen zaak dat de inrichting van de ruimte ordelijk en volgens van tevoren vastgestelde kaders verloopt. Het belangrijkste is dat wij kansen signaleren en dat wat wij samen creëren een duurzame bijdrage levert op sociaal, economisch en ecologisch niveau. Daarom is deze omgevingsvisie zo ontzettend belangrijk, voor Hillegom, voor u en voor iedereen die na u komt. Het is de basis voor anders denken en anders doen, op groot en op klein niveau. Voorgaande komt misschien erg serieus over, en dat is het ook: de urgentie is groot. Maar de situatie in de wereld, in Nederland en Hillegom biedt ook kansen: kansen voor innovatieve ondernemers en mensen die met oplossingen komen! En laten we daar in Hillegom nu net al een lange traditie in hebben. 1.5 Leeswijzer In dit hoofdstuk hebben we de aanleiding voor en het proces naar de omgevingsvisie beschreven. In hoofdstuk
5. De kracht van Hillegom vindt u een beschrijving van de kracht van Hillegom. Wat maakt Hillegom tot Hillegom en waarom is dat bijzonder? In dit hoofdstuk beschrijven we een aantal karakteristieke elementen die de belangrijkste kwaliteiten vormen van onze leefomgeving. Deze kwaliteiten willen we behouden en vormen daarom het vertrekpunt op weg naar de toekomst. In hoofdstuk
6. Maatschappelijk krachtenveld geven we een beschrijving van het maatschappelijk krachtenveld zoals we dat in Hillegom ervaren. Welke veranderingen zien we in onze samenleving, welke aandachtspunten zien we voor onze gemeente en welke krachten kunnen we nu misschien nog onvoldoende inschatten? Dit doen we aan de hand van acht thema’s: mens en maatschappij, toerisme en recreatie, milieu afwegingsruimte, landschap en natuur, energie en klimaat, water, bereikbaarheid en economie. In hoofdstuk
7. Omgevingsvisie Hillegom beschrijven we vervolgens de feitelijke visie op de koers voor Hillegom voor de lange termijn, de stip op de horizon op weg naar de toekomst. In dit hoofdstuk beschrijven we eerst onze belangrijkste ambities per thema en vervolgens werken wij deze uit voor de verschillende deelgebieden met een eigen karakter. Van elk deelgebied duiden we de kenmerken die de huidige identiteit vormen en geven we aan hoe we de koers richting de toekomst vorm kunnen geven en welke ontwikkelingen daar op welke wijze aan bij kunnen dragen. In hoofdstuk
8. Omgevingsvisiekaart Hillegom vindt u de omgevingsvisiekaart. Op deze kaart ziet u de belangrijkste ambities, kansen en uitdagingen voor onze gemeente. Tot slot vindt u in hoofdstuk
9. Uitvoering een toelichting op de manier waarop we onze visie kunnen realiseren. Welke mogelijkheden geven we als gemeente? Waar vragen we u over na te denken? In dit laatste hoofdstuk vindt u ook een toelichting op aspecten die nog moeten worden uitgewerkt of waar we al mee bezig zijn. Dit kan een concreet project zijn, een onderzoeksagenda of soms alleen maar een thema of onderwerp. Tot slot vindt u hier een eerste aanzet voor de manier waarop we deze visie gaan verwerken in het omgevingsplan (de opvolger van het bestemmingsplan).
10. De kracht van Hillegom Een belangrijk doel van de omgevingsvisie is om de kracht van Hillegom in de toekomst te behouden en waar mogelijk te versterken. In de volgende paragrafen van dit hoofdstuk beschrijven we de belangrijkste kwaliteiten van onze gemeente. Deze kwaliteiten vormen de fundering voor de koers van Hillegom op weg naar de toekomst. 2.1 Cultuurhistorie Hillegom is in de vroege middeleeuwen ontstaan rond de Maartenskerk, het Hof van Hillegom en de Houttuin. Dit was op de plek waar de Hillegommerbeek de oostelijke strandwal kruiste. De Hoofdstraat was een onderdeel van het lint tussen Leiden en Haarlem dat over de oude en hoger gelegen strandwal liep. De Hoofdstraat is de historische drager van Hillegom waarlangs de eerste functies en gebouwen werden gevestigd. Hier zijn verschillende beeldbepalende historische gebouwen te vinden. Dit zijn bijvoorbeeld de Maartenskerk, de Martinuskerk, de watertoren en diverse villa’s aan de Sixlaan. Van oorsprong hielden de bewoners zich vooral bezig met akkerbouw en veeteelt. In 1657 is in acht maanden tijd de Leidsevaart gegraven als vaarverbinding tussen Haarlem en Leiden. Bij Hillegom is deze vaart toentertijd dwars door de strandwal gegraven. In de zeventiende en achttiende eeuw werden verschillende buitenplaatsen gebouwd in de regio in opdracht van bestuurders en kooplieden uit Amsterdam en Den Haag. In de achttiende eeuw begon het verval van deze buitenplaatsen waarna ze veelal gesloopt zijn. De heer Jan Six kocht in 1749 het Hof van Hillegom, dat tot 1822 in bezit van de familie Six zou blijven. 2.2 Gunstige ligging Hillegom bevindt zich in de westflank van de Randstad in de buurt van Haarlem, Leiden, Den Haag Schiphol en de Metropoolregio Amsterdam (MRA). De nabijheid van deze steden zorgt enerzijds voor een gunstig vestigingsklimaat in Hillegom en anderzijds voor veel werkgelegenheid in de omgeving van onze gemeente. Ook recreatief gezien heeft Hillegom een aantrekkelijke ligging in de buurt van de kust en de Keukenhof. Bovendien hebben we natuurlijk de weidse bollenvelden en ons eigen jaarlijkse Bloemencorso die veel internationale aandacht trekken. Onze gemeente is als onderdeel van de Greenport Duin- & Bollenstreek van grote economische waarde voor Nederland. Door de voortdurende schaalvergroting neemt het aantal bedrijven in deze sector af, maar de omvang en intensiteit van het grondgebruik en de daarbij horende handel en export blijft onverminderd hoog. Dankzij de hoge werkgelegenheid in en rondom Hillegom is er een hoge arbeidsparticipatie onder de inwoners. 2.3 Bijzonder landschap De omgeving van Hillegom bestaat uit een divers landschap met een rijke cultuurhistorie en veel natuurwaarden. Duinen, deels afgegraven strandwallen (zanderijen), strandvlaktes en open weidegebieden worden afgewisseld met diverse bebouwingslinten, oude bollenschuren en -bedrijven. Het landschap langs de historische Leidsche Trekvaart, ook bekend als de Leidsevaart, kenmerkt zich door de weidse open bollenvelden. In de visie ‘Recreëren tussen het Erfgoed’ is deze omgedoopt tot ‘Trekvaart Haarlem - Leiden’. Onder leiding van de heer Jan Six werd begonnen met het afgraven van de duinen. Aanvankelijk was dit met het oog op akkerbouwdoeleinden. De bloembollencultuur zoals we die nu hebben dateert uit de negentiende eeuw. Deze groei van de bloembollenteelt hangt samen met de zandafgravingen. De onderliggende geestgronden vormden een goede bodem voor deze teeltvorm. Na het voltooien van de drooglegging van het Haarlemmermeer in 1852 ontstond de huidige situatie waar Hillegom ingeklemd ligt tussen de kustduinen in het westen en de Haarlemmermeerpolder in het oosten. Dit open landschap vormt bovendien een aantrekkelijk leefgebied voor diverse akkervogels (‘bollenvogels’). 2.4 Vrij breed voorzieningenniveau Het historische centrum van Hillegom heeft nog altijd een vrij breed winkelaanbod maar staat wel onder druk, de laatste jaren zijn er winkels verdwenen. Daarnaast heeft Hillegom een breed aanbod aan maatschappelijke voorzieningen zoals de middelbare school Fioretti College, diverse basisscholen, de bibliotheek, kerken, de moskee, zwembad en sporthal De Vosse en sportpark De Zanderij, St. Cultuur Beleving, muziekschool en diverse andere culturele en cultuurhistorische instellingen. 2.5 Hechte samenleving Wij zijn trots op onze hechte samenleving die zich kenmerkt door een actief verenigingsleven en veel lokaal georganiseerde evenementen. De Hillegommers zijn betrokken, iets dat zich uit in de hoeveelheid actieve vrijwilligers en de brede participatie bij het opstellen van deze omgevingsvisie. 2.6 Dorps wonen Bovengenoemde kwaliteiten maken Hillegom tot een aantrekkelijke plek om te wonen. In onze gemeente kan men ‘dorps’ wonen, goed bereikbaar en met alle voorzieningen dichtbij. Het woningaanbod is bovendien aantrekkelijk en gedifferentieerd. Er is een divers aanbod van verschillende stijlen uit verschillende periodes. Dit zorgt ervoor dat er plek is voor alle leeftijden en inkomensgroepen. We hebben ook veel groene buurtparken zoals park Elsbroek, Cerespark, park De Vosse, Beltpark, Burgemeester van Nispenpark, de Heemtuin en het Wilhelminapark. Er komen bovendien steeds meer bewonersinitiatieven, zoals voor het Julianapark, waar de bewoners gezamenlijk in overleg met de gemeente een park/groene leefomgeving en ontmoetingsplek creëren. Verder is de milieukwaliteit over het algemeen goed, dankzij de relatief geringe luchtvervuiling, de beperkte geluidoverlast door Schiphol en de lage geurbelasting. 2.7 Verbinden van verleden, heden en toekomst We willen duurzame verbindingen in de meer figuurlijke betekenis leggen door verleden, heden en toekomst met elkaar in verband te brengen. We trekken de lijnen uit het verleden door naar de toekomst. Het rijke verleden van Hillegom willen we gebruiken als inspiratie voor keuzes omtrent de fysieke leefomgeving, zoals bij het vormgeven van woongebieden of recreatieve invullingen. We willen goed voorbereid zijn op de toekomst. We doen dit onder meer door in te zetten op duurzaamheid in het algemeen en energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie en 3D-ordening in het bijzonder.
11. Maatschappelijk krachtenveld 3.1 Behoud door ontwikkeling Het vorige hoofdstuk toont dat onze gemeente veel belangrijke kwaliteiten heeft die zorgen voor een goede leefomgeving. Het is belangrijk om deze kwaliteiten te waarborgen, en waar mogelijk te versterken en uit te breiden. Bestaande aandachtspunten, autonome ontwikkelingen en maatschappelijke trends vormen het speelveld waarbinnen er gewerkt wordt aan de kwaliteit en leefbaarheid van Hillegom. Deze kunnen namelijk bedreigingen vormen, maar ook kansen bieden. Om deze reden willen we binnen de omgevingsvisie vroegtijdig hierop inspelen en ervoor zorgen dat we voorbereid de toekomst ingaan. Daarbij nemen we ook de onderscheidende kwaliteiten van Hillegom binnen de regio expliciet mee en reageren we proactief op mogelijke uitdagingen. 3.2 Positie in de regio De positie van Hillegom binnen de regio is een belangrijk uitgangspunt voor de omgevingsvisie. Door de ligging van Hillegom in de westflank van de Randstad zijn grote steden zoals Haarlem en Leiden, maar ook Schiphol en feitelijk de hele Metropoolregio Amsterdam (MRA) en Metropoolregio Den Haag (MRDH) snel te bereiken. We liggen niet aan de rand van Zuid-Holland of net buiten Noord-Holland, maar midden in Holland. Er is een goede infrastructurele ontsluiting in noord-zuidrichting met een eigen treinstation. Hillegom vervult tevens een boodschappenplus functie voor de omliggende plaatsen De Zilk, Beinsdorp en Vogelenzang. Kijkend naar de natuur zien we dat Hillegom onderdeel uitmaakt van het Nationaal Park Hollandse Duinen. Het weidegebied in de Elsbroekerpolder en het Park Lokhorsterduin aan de noordzijde van Hillegom zijn bovendien onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland (voormalige ecologische hoofdstructuur of EHS). Binnen de regio werken wij samen met veel verschillende partners. Met 13 gemeenten in Holland Rijnland hebben we de gezamenlijke ambities op het gebied van Maatschappij, Economie en Leefomgeving concreet gemaakt in een aantal speerpunten. Gemeente Hillegom heeft de Strategische Agenda Ruimte Duin- en Bollenstreek vastgesteld als inbreng van de Regionale Omgevingsagenda Holland Rijnland. In Holland Rijnland verband wordt daarnaast gewerkt aan de Regionale Energie Strategie 1.0 en de Regionale Strategie Mobiliteit. Deze agenda’s en visies hebben tot doel om de positie van de regio in relatie tot de Metropoolregio Amsterdam (MRA) en Metropoolregio Den Haag (MRDH) te versterken voor de gezamenlijke ambities op het gebied van ruimte, mobiliteit, wonen, economie en energie. Samen met Katwijk, Noordwijk, Lisse en Teylingen, vormt Hillegom de Greenport Duin- en Bollenstreek. Een groot deel van de wereldhandelsstromen in de bollensector loopt via deze Greenport. De combinatie van handel en de toeristische waarde van de bollenvelden vormen een belangrijke economische motor voor onze gemeente. Al in 1996 hebben de bollengemeenten en maatschappelijke organisaties de handen ineengeslagen en het ‘Pact van Teylingen’ opgesteld om de aantasting en verrommeling van het buitengebied tegen te gaan. In 2004 is dit uitgebreid met het ‘Offensief van Teylingen’ om gewenste ontwikkelingen die vertraagd werden, alsnog te kunnen realiseren. Dit is vertaald in de Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport Duin- en Bollenstreek (ISG) waarin op tal van terreinen beleid is geformuleerd. Met het oog op de uitvoering is de Greenport Ontwikkelingsmaatschappij (GOM) in 2010 opgericht. In 2016 is de ISG geactualiseerd en dit document vormt voor het buitengebied de basis voor de omgevingsvisie. De ISG2016 blijft voor Hillegom van kracht tot het moment, dat het beleid van de ISG2016 Omgevingswetproof is gemaakt. In Bijlage II Continuering ISG-beleid onder de Omgevingswet is de uitwerking van het strategische beleid van de ISG2016 opgenomen voor de gehele Duin- en Bollenstreek en voor Hillegom specifiek. Daarnaast wordt naar verwachting door de gemeenten een gezamenlijk Programma Landelijk Gebied en Duurzame Greenport DBS opgesteld. Gemeente Hillegom werkt sinds 2017 ambtelijk samen met Lisse en Teylingen onder de noemer ‘Werkorganisatie HLTsamen’. In 2018 hebben de vijf gemeenten de stichting Economic Board Duin en Bollenstreek opgericht, om de samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen te versterken en de Economische Agenda op de gebieden Greenport, Space, Zorg en Toerisme uit te voeren. In 2019 is tevens de stichting Greenport Duin- en Bollenstreek opgericht. Binnen deze stichting werken ondernemers, onderwijs en overheid samen aan de versterking van de economische positie van de Greenport. De stichting wordt gefinancierd vanuit de Greenport gemeenten en vanuit een subsidie van de provincie Zuid-Holland. Voor de uitvoering van projecten worden samenwerkingspartners gezocht. En projecten van derden die bijdragen aan de economische positie van de Greenport worden ondersteund. We werken in de Greenport samen aan het Uitvoeringsprogramma Duin- en Bollenstreek, die gebaseerd is op de Strategische Agenda Ruimte Duin- en Bollenstreek. De zes topprioriteiten voor de Duin- en Bollenstreek zijn: Programma Landelijk Gebied en Duurzame Greenport, Herzienbare energiebronnen en Groen, Maatregelenpakket Noordelijke Bollenstreek en Haarlemmermeer, Corridorstudie mobiliteit Leiden-Katwijk-Noordwijk, Economische Agenda, Economic Board en Regiobrand, waarbij Brede Welvaart de rode draad is. Het centrale doel in de Economische Agenda Duin- en Bollenstreek is tweeledig: het verbeteren van de economische prestaties van de Duin- en Bollenstreek en behoud van woonaantrekkelijkheid en toeristische wervingskracht. Op basis van de aanbevelingen van de Evaluatie ISG 2023 en nieuwe opgaven in het landelijk gebied is een Programma Landelijk Gebied en Duurzame Greenport Duin- en Bollenstreek in voorbereiding met landschapsstrategie en aandacht voor water, klimaat, natuur, biodiversiteit, groen/blauwe dooradering, duurzame bollenteelt, duurzame energie en aanverwante functies zoals wonen, werken, mobiliteit, recreatie en brede welvaart. Er zijn ook diverse ontwikkelingen gaande in de Haarlemmermeer die van invloed kunnen zijn op Hillegom. Zo wordt gewerkt aan woningbouwplannen onder de noemer ‘Parels aan de Ringvaart’, waarbij Beinsdorp als één van de parels wordt ontwikkeld. Verder komt er woningbouw bij Nieuw-Vennep en is er een groot recreatiegebied gepland tussen Nieuw-Vennep en Hoofddorp: Park
12. Het Nationaal Park Hollandse Duinen heeft eind 2020 de officiële status van nationaal park aangevraagd bij het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Het omvat het brede Zuid-Hollandse kustgebied van Hoek van Holland tot Hillegom. Het park bestaat uit zee, strand en duinen en ook de meer landinwaarts gelegen strandwallen en strandvlakten horen erbij. Afhankelijk van thema, onderwerp of moment in de tijd varieert de positie van Hillegom in deze verschillende zaken. Dit vraagt om een flexibele houding in processen en een bewustzijn van onze eigen positie en kracht binnen de regio. 3.3 Aandachtspunten, maatschappelijke trends en autonome ontwikkelingen 3.3.0 Inleiding In deze paragraaf geven we een overzicht van de belangrijkste aandachtspunten, trends en autonome ontwikkelingen die van invloed (kunnen) zijn op de ontwikkeling van Hillegom. Ook hierin wordt vastgehouden aan het leidende principe van de drie P’s: People, Planet en Profit. De sociale, fysieke en economische duurzaamheid vormt de rode draad door de thema’s die in de volgende paragraaf behandeld worden. In 2019 is er een monitoring uitgevoerd door Telos. De uitkomsten van deze monitor zijn gebaseerd op dataverzameling, vergelijkingen in de tijd en vergelijkingen met andere gemeenten. De data is afkomstig van publiek beschikbare bronnen zoals het CBS, de GGD, Nationaal Bodemsaneringsonderzoek, Biodiversiteitsnetwerk, Klimaatmonitor etc. Deze monitoring is ingezet om te kijken of we als gemeente op koers liggen en is onderdeel van de evaluatie en actualisatie van de omgevingsvisie. De resultaten van de monitor zijn een momentopname en constant in beweging, waardoor ze op dit moment nog niet zijn opgenomen in de omgevingsvisie. In de toekomst wordt er gestreefd naar een herkenbare link tussen de conclusies uit de monitoring en de koersen uit de omgevingsvisie. De resultaten uit de Telos-monitor worden als bijlage aan deze omgevingsvisie toegevoegd. 3.3.1 Mens en maatschappij Leefbaarheid De leefbaarheidssituatie binnen Hillegom is volgens de ‘Leefbaarometer’ uit 2018 voldoende tot goed ten opzichte van het Nederlands gemiddelde, maar in omliggende gemeenten ligt deze score vaak nog (beduidend) hoger. De gemiddelde WOZ-waarde in Hillegom is aanmerkelijk gestegen, waardoor er sprake is van een verminderd verschil ten opzichte van de omliggende gemeenten. Voldoende (betaalbare) woningen voor starters blijven hierin een aandachtspunt. Ook de vergrijzing, die landelijk haar hoogtepunt bereikt rond 2040, heeft gevolgen voor het behouden van een dynamische samenleving. Wonen en zorg De gemeenteraad heeft in 2020 het “Woonprogramma 2020 – 2024: naar een duurzaam evenwicht” vastgesteld. Daarnaast is in Holland Rijnland-verband de regionale woonagenda opgesteld. Hierbij is de ambitie om de ruimtelijke kwaliteit te vergroten, een toekomstbestendige woningvoorraad en woonomgeving te creëren en de leefbaarheid te versterken. In aanvulling op het bestaande woningaanbod is er met name behoefte aan betaalbare woningen in zowel de koop- als de huursector. Daarnaast dient er enige ruimte te worden geboden voor de bouw van woningen in het dure segment. Om deze ontwikkelingen aan te laten sluiten bij de regionale plannen stemt de gemeente alle ontwikkelingen goed af met andere regiogemeenten. Op basis van afstemming met andere gemeenten in de Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport Duin- en Bollenstreek 2016 (ISG2016) is een reservelocatie voor woningbouw aangewezen (Pastoorslaan-Zuid). Naast het algemene woningaanbod dient er ook nagedacht te worden over de (tijdelijke) huisvesting van arbeidsmigranten, statushouders en andere bijzondere doelgroepen (tijdelijke woningen voor alleenstaanden, maatschappelijke zorg) en het nog uitsluitend Greenportwoningen te faciliteren in clusters aan de rand van Hillegom. We willen inwoners in staat stellen om langer zelfstandig thuis te wonen. Het aantal arbeidsmigranten in Hillegom neemt al verschillende jaren toe. Het gaat hierbij om seizoenarbeiders, langdurige arbeidsmigranten en een groep ‘vestigers’. Dit legt extra druk op de woningmarkt. Iedere groep vraagt om een andere aanpak. Gezondheid en veiligheid Uit gegevens van de GGD