Omgevingsvisie gemeente echt-susteren (Echt-Susteren)

/akn/nl/act/gemeente/2025/CVDR745019 /join/id/stop/work_006 /akn/nl/act/gm1711/2025/omgevingsvisie /join/id/stop/work_019 2025-10-06 2025-10-06 /akn/nl/act/gemeente/2025/CVDR745019/nld@2025-10-06 /join/id/proces/gm1711/2025/1_15_nieuweregeling 2025-10-06 2025-10-06 /akn/nl/act/gm1711/2025/omgevingsvisie/nld@15 /akn/nl/act/gm1711/2025/omgevingsvisie /akn/nl/act/gm1711/2025/omgevingsvisie/nld@15 /join/id/stop/work_019 v1 Omgevingsvisie gemeente echt-susteren PDF-versie PDF versies van de 'Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040', de 'Kaarten Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040' en de 'Nota van zienswijzen en ambtshalve wijzigingen' zijn beschikbaar via Bijlagen 4, 5 & 6. Voorwoord Met deze Omgevingsvisie kijken we naar de toekomst van onze mooie gemeente Echt-Susteren. We doen dit met eerbied voor het verleden. Het door Maas en Rijn gevormde landschap binnen onze gemeentegrenzen is uniek en veelzijdig. Dit landschap vormt de basis van het ontstaan van onze kernen en buurtschappen en bepaalt anno nu en in de toekomst in hoge mate hoe we omgaan met de inrichting van onze gemeente. De plek waar we met elkaar wonen, werken en recreëren in het smalste stukje van Nederland. Hoe houden we Echt-Susteren in de toekomst aantrekkelijk voor onze inwoners, voor onze bedrijven én voor onze bezoekers? Hoe gaan we om met veranderingen die op ons af komen? In deze Omgevingsvisie kijken we vooruit naar 2040! We stellen kaders en creëren ruimte om de komende jaren samen aan de slag te gaan met de opgaves die spelen. Denk aan de energietransitie, het vinden van een balans tussen natuurontwikkeling, recreatie en landbouw, het bieden van ruimte voor voldoende en kwalitatief goede woningen, ruimte voor een veranderende en meer circulaire economie, bereikbaarheid en het vormgeven van een klimaatadaptieve, leefbare en gezonde leefomgeving. De leefomgeving is van ons allemaal en maken we samen. Deze concept Omgevingsvisie is dan ook tot stand gekomen vanuit een breed participatieproces met inwoners, ondernemers, belangenorganisaties, ketenpartners en raadsleden. Samen hebben we de stip op de horizon bepaald en hebben we de koers vastgesteld voor deze Ontwerp Omgevingsvisie. Deze koers is geen blauwdruk of een vastomlijnde route. Deze Omgevingsvisie biedt ook voldoende ruimte om snel en daadkrachtig in te spelen op veranderende omstandigheden in onze samenleving. De koers geeft wel een duidelijke richting. Een richting die houvast geeft over hoe we als gemeente toewerken naar onze ambities. We doen dit vanuit onze eigen missie en visie. De Omgevingsvisie vormt onze gids bij ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. In deze Omgevingsvisie staat hoe wij samen met inwoners, ondernemers, verenigingen en organisaties de komende jaren samen verder bouwen aan een uniek Echt-Susteren in 2040! Wethouder Hub Meuwissen Figuur 1 Wethouder Hub Meuwissen Introductie De omgevingsvisie In de Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040 staat het strategische beleid van onze gemeente over de leefomgeving. Met de leefomgeving bedoelen we de openbare ruimte waarin we wonen, werken, elkaar ontmoeten en ontspannen. We staan als gemeenschap voor verschillende grote opgaves. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de behoefte aan het bouwen van nieuwe woningen of het ontwikkelen van bedrijventerreinen. Het geven van ruimte aan de productie van voedsel. De ontwikkeling van groen en natuur of de aanleg van duurzame energievoorzieningen. Ook het stimuleren van leefbaarheid en een goede gezondheid staan centraal in de omgevingsvisie. Misschien kunnen we dingen wel met elkaar combineren. Hoe wegen we de belangen van verschillende gebruikers ten opzichte van elkaar? Dit zijn complexe vraagstukken die ons dwingen tot het maken van keuzes. Veel opgaves vragen immers om ruimte. Deze ruimte is maar beperkt beschikbaar. Ook zijn er grenzen aan wat er financieel mogelijk is. Keuzes maken is dan ook noodzakelijk. U leest in deze omgevingsvisie hoe we de komende jaren (tot 2040) onze kernen, buurtschappen én ons het buitengebied willen versterken. En wat we juist willen beschermen of bewaren. De omgevingsvisie vormt het strategische beleidsdocument voor de gemeente Echt-Susteren. Keuzes die we in deze omgevingsvisie maken worden de komende jaren concreet uitgewerkt. Deze omgevingsvisie vormt daarmee ook een richtinggevend document voor inwoners en ondernemers daar waar het gaat over de inrichting van onze fysieke leefomgeving. Deze omgevingsvisie is voor u van belang, indien u bijvoorbeeld wil weten wat het beleid is over een van de onderwerpen of gebieden die in de omgevingsvisie staan. Daarnaast vormt de omgevingsvisie een belangrijk toetsingskader bij nieuwe initiatieven. Inhoudelijk vervangt deze omgevingsvisie de gemeentelijke structuurvisie uit 2012. De omgevingsvisie voor Echt-Susteren bestaat uit vier inhoudelijke delen: Deel 1: Hier komen we vandaan: ons vertrekpunt Deel 2: Hier gaan we naartoe: Echt Susteren in 2040 Deel 3: Zo gaan we dit doen: onze koers Deel 4: Werken met de omgevingsvisie Deel 1: Hier komen we vandaan: ons vertrekpunt We beschrijven kort hoe Echt-Susteren ontstaan is. Dit doen we aan de hand van de lagenbenadering. De lagenbenadering legt in drie lagen uit hoe onze (fysieke) leefomgeving in elkaar zit. De eerste laag bestaat uit de fysieke ondergrond (met het watersysteem en opbouw van de bodem). De volgende laag bevat netwerken van infrastructuur met onder meer wegen, spoorlijnen en waterwegen. Tot slot de laag met de menselijke activiteiten zoals wonen, werken en recreëren. Daarnaast beschrijven we de verschillende opgaves die nu én in de komende jaren aandacht vragen. Opgaves die vragen om oplossingen en die van invloed zijn op de leefomgeving. Deel 2: Hier gaan we naartoe: Echt-Susteren in 2040 Wat voor gemeente willen we zijn in 2040? Wat is onze stip op de horizon? Wat zijn onze ambities? Op deze vragen geven we antwoord in het tweede deel van deze omgevingsvisie. Deel 3: Zo gaan we dit doen: onze koers In dit deel leggen we uit op welke wijze we toewerken naar onze stip op de horizon. Welke opgaven moeten we beantwoorden en hoe doen we dit? Wat betekent dit voor onze leefomgeving? Wat kan waar wel en wat kan waar niet? We doen dit vanuit vijf integrale aandachtsgebieden: Landelijk en natuurrijk Echt-Susteren Toekomstbestendig Echt-Susteren Herkenbare kernen Samen Echt-Susteren Ondernemend Echt-Susteren Deel 4: Werken met de omgevingsvisie De omgevingsvisie vormt een richtinggevend document voor inwoners en ondernemers die met initiatieven komen. In dit deel leggen we uit hoe gewerkt wordt met de omgevingsvisie. Zo beschrijven we de wettelijke basis van de Omgevingswet. De rol van de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders bij besluitvorming. Maar ook uitvoeringsprincipes bij concrete initiatieven en de wijze waarop de participatie hierin een rol moet krijgen. Een cittaslow gemeente Hier in het smalste stukje Nederland hebben we oog voor elkaar en voor het mooie gebied waarin we leven. Dat gaat uiteraard niet vanzelf, maar vergt aandacht en inspanning. We proberen het elke dag een beetje beter te doen. En dat wordt gewaardeerd; zelfs internationaal. We dragen sinds 2015 met trots het keurmerk Cittaslow, het internationale keurmerk voor gemeenten die op het gebied van leefomgeving, landschap, streekproducten, gastvrijheid, milieu, infrastructuur, cultuurhistorie en behoud van identiteit tot de top behoren. De betreffende gemeenten, waaronder Echt-Susteren, profileren zich met een kwalitatieve manier van leven. Een keurmerk waarmee we ons profileren als aantrekkelijke gemeente om te wonen, werken en recreëren. We zijn dus hartstikke goed bezig. Nu is het zaak dat te behouden én te versterken wat beter kan. Het keurmerk Cittaslow houdt ons hierbij bij de les. Dit werkt door in de strategie die we als gemeente volgen in onze missie, visie en kernwaarden. Onze kernwaarden komen samen in het woord ‘VITA’, dat in het Italiaans ‘leven’ betekent. Deze afkorting staat voor Verbinding, Identiteit, Toekomstbestendigheid en Ambitie. Wij zorgen voor een kwalitatief goed leven, voor iedereen in onze gemeenschap en dat doen we samen, binnen de kaders van Cittaslow. Missie: De gemeente Echt-Susteren is, als drager van het Cittaslow- keurmerk, gericht op een toekomstbestendige omgeving met uiteenlopende voorzieningen die de kwaliteit van leven voor haar gemeenschap ten goede komt. Als gemeente faciliteren en initiëren we op het gebied van sociale verbinding, lokaal ondernemerschap, duurzaamheid en historisch én cultureel erfgoed met oog voor kwaliteit. We vernieuwen, met respect voor het bestaande in een hoogwaardig en divers landschap dat (zelfs internationaal) uitstekend bereikbaar is via weg, water en spoor. Visie: Echt-Susteren wil een bloeiende, veilige en sociale leef-, woon- en werkomgeving zijn waar iedere inwoner, ondernemer en bezoeker zich thuis voelt. Een actieve gemeenschap voor alle generaties waarin in- en ontspanning in balans zijn, waardoor de kwaliteit van leven wordt benadrukt en bevorderd. Figuur 2 Cittaslow logo Geldigheid van de omgevingsvisie De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. Elke gemeente is verplicht om een omgevingsvisie op te stellen. Deze omgevingsvisie vervangt de in 2012 vastgestelde structuurvisie ‘Echt-Susteren 2012-2025’. Na vaststelling van deze omgevingsvisie door de gemeenteraad van Echt-Susteren komt deze structuurvisie dan ook te vervallen. In deel 4 van deze omgevingsvisie wordt toegelicht hoe de gemeente aan de slag gaat met de uitvoering van deze omgevingsvisie. Ook staat hier uitgelegd hoe in de toekomst nieuw beleid wordt uitgewerkt in zogenoemde ‘programma’s’. Participatieproces omgevingsvisie Echt-Susteren maken we samen. Vandaar dat deze omgevingsvisie tot stand is gekomen vanuit een breed participatieproces. In dit proces hebben inwoners, verenigingen en bedrijven hun input kunnen leveren. Dit zelfde geldt overigens ook voor ketenpartners (zoals Waterschap Limburg, Enexis, Waterleidingmaatschappij Limburg en de LLTB) en onderwijsinstellingen. Een uitgebreider verslag van het participatieproces bij het opstellen van deze omgevingsvisie vindt u terug in bijlage 1. Overigens gaat participatie verder dan alleen het opstellen van voorliggende visie. Het is de bedoeling van de Omgevingswet om niet de regels, maar de fysieke leefomgeving centraal te stellen. De regels vormen slechts het kader. Bij de Omgevingswet gaat het dus om een andere manier van werken en denken. Door minder en overzichtelijke regels, meer ruimte voor initiatieven en lokaal maatwerk worden overheden, inwoners en ondernemers aangespoord om open, samenhangend, flexibel, uitnodigend en innovatief aan de slag te gaan. In de Omgevingswet wordt uitgegaan van vertrouwen in initiatiefnemers, vertrouwen van de burger in de overheid en vertrouwen tussen overheden. De Omgevingswet wil bijdragen aan het herstel van vertrouwen in de overheid onder meer door het faciliteren van publieksparticipatie. Niet de juridische borging, maar een professionele en open houding wordt gezien als de garantie voor een goed participatieproces. In deel 4 van deze omgevingsvisie leest u hier meer over. Als we tenslotte in de toekomst deze omgevingsvisie veranderen, heeft u invloed op die veranderingen. Het kan gaan om ander beleid of aanpassing van bestaand beleid. We informeren bewoners en andere betrokkenen en betrekken hen om mee te denken en mee te doen. Met participatie willen we de kwaliteit van plannen en besluiten verbeteren door de kennis en ervaring van maatschappelijk betrokkenen te benutten. Deel 1 Hier komen we vandaan: Ons vertrekpunt Inleiding Je moet het verleden kennen en het heden begrijpen om de toekomst te kunnen zien! Deze omgevingsvisie vormt de integrale langetermijnvisie van de gemeente voor de hele fysieke leefomgeving en haar grondgebied. In dit eerste deel beschrijven we het vertrekpunt voor deze omgevingsvisie. We doen dit op basis van de lagenbenadering. We leven in een snel veranderende tijd waarin we als samenleving een antwoord moeten geven op uiteenlopende uitdagende opgaves. Kennis van de ondergrond, de aanwezige netwerken én de occupatielaag zijn nodig om hier passend op te kunnen antwoorden. Dit geldt voor zowel de ambities en koers van deze omgevingsvisie als ook voor nieuwe initiatieven die de komende jaren worden aangedragen door inwoners, ondernemers en overheden. In dit deel beschouwen we kort de verschillende lagen vanuit zowel het verleden als het heden. Daarnaast kijken we naar opgaves waarvoor we, nu en in de toekomst, oplossingen moeten vinden. Lagenbenadering In deze omgevingsvisie maken we gebruik van de lagenbenadering. Deze lagenbenadering legt de ruimte uiteen in drie lagen. De eerste laag bestaat uit de fysieke ondergrond. Deze ondergrondlaag bestaat uit een abiotisch (niet levende factoren), een biotisch (levende factoren) en een watersysteem. Deze laag kent een lange ontstaansgeschiedenis en is kwetsbaar; belangrijke veranderingen vergen al gauw meer dan een eeuw. De netwerklaag bevat netwerken van infrastructuur met onder meer wegen, spoorlijnen en waterwegen. Maar ook energienetwerken en de belangrijke natuur/ecologische structuren vormen onderdeel van deze netwerklaag. Aanpassingen aan deze netwerklaag kennen hoge aanloopkosten en lange aanlooptijden; belangrijke veranderingen duren circa 20 tot 80 jaar. De occupatielaag is een weerspiegeling van het menselijk handelen. De occupatielaag geeft aan hoe wij gebruik maken van de ruimte voor wonen, werken, voedselproductie en recreatie. De occupatielaag gaat naast verstedelijking ook over het landelijke gebied. De (historische) patronen van het stedelijke en landelijke gebied en daarbinnen de aanwezigheid van groene en rode voorzieningen. Ook de milieukwaliteit vormt onderdeel van deze laag, net als gezondheid en welbevinden van de mens. Veranderingen in deze laag kennen een hoge veranderingssnelheid en voltrekken zich veelal binnen één generatie (10 tot 40 jaar). Figuur 3 Lagenbenadering schematisch weergegeven (bron:ruimtemettoekomst.

1. nl)Ondergrond Inleiding De ondergrond is gevormd door de Maas en Rijn. De meandering van de Maas heeft verschillende ‘terrassen’ achtergelaten. Door deze verschillen in hoogtes, bodem, ondergrond, natuur en landgebruik is er veel variatie. Op hoofdlijnen herkennen we vandaag de dag zes verschillende landschapstypen. In het westen vindt men het rivierdal van de Maas. Het midden van de gemeente bestaat uit beekdalen, dalvlaktes en landduinen. Het oosten van onze gemeente kenmerkt zich door de duidelijk herkenbare steilrand en het hoger gelegen plateauterras. Landschapstypen Maasdal Het Maasdal heeft een vlakke ligging met langgerekte laagtes. Deze laagtes zijn overblijfselen van oude Maasgeulen. Middels steilranden gaan de laagtes over op de hogere delen. In het Maasdal is de grondwaterstand hoog en bevinden zich brede waterlopen. De bodem bestaat uit een combinatie van klei en grind. Vaak zijn de wegen gelegen bovenop de dijken die zorgen voor bescherming tegen het water van de Maas. De wegen lopen daardoor dus parallel aan de rivier. Het Maasdal heeft onregelmatige verkaveling, vaak een afwisseling tussen groot- en kleinschalige kavels. De kavels worden divers gebruikt: voor grasland en op de hogere delen voor akkerbouw en boomgaarden. Rondom de percelen zijn singels en hagen van onder andere populieren en meidoorns te herkennen. De bebouwing ligt op de hogere delen en langs de terrasrand, op laatstgenoemde plek vaak in de vorm van een straatdorp (bebouwingslint). Figuur 4 Maas dal Beekdalen Het beekdallandschap bestaat uit langgerekte laagtes en valleien. De grondwaterstand is vaak hoog. Dit komt door de vele waterlopen die centraal het landschap doorsnijden. De bodem bestaat uit kleiige beekafzettingen. In het beekdallandschap liggen de wegen net als in het Maasdal parallel aan het water, in dit geval aan de beken. Echter liggen hier wel enkele grotere dwarsverbindingen. Het verkavelingspatroon is onregelmatig. De kavels worden gebruikt als gras- en hooiland met (kleinere) akkercomplexen. Rondom de akkers en weilanden liggen bosjes, populieropstanden en beekbegeleidende begroeiing van elzenbroekbossen en wilgen. De bebouwing bestaat uit enkele kleine kernen en één grotere kern in het zuiden: Nieuwstadt. Daarnaast zijn er in dit landschap verschillende (voormalige)watermolens te vinden. Figuur 5 Beekdalen Oude ontginningen De oude ontginningen hebben vaak een bolle ligging. Het grondwater zit diep en plaatselijk (aan de randen van het landschap) ligt er open water in de vorm van poelen. De bodem bestaat uit een zandige ondergrond met een dikke humeuze bovenlaag (eerdgronden). Rondom de velden liggen de (hoofd)wegen. Soms ligt over een veld radiaal een zandpad. In het oude ontginningslandschap is de verkaveling onregelmatig en bestaat uit grote percelen die voornamelijk worden gebruikt als akkerbouwland. Oorspronkelijk werden er vooral granen geteeld. Langs de randen van het landschap staat beplanting in de vorm van bomenrijen langs de wegen. Bij kruisen en kapellen staan solitaire veldbomen. De bebouwing bestaat uit grote kernen met kleine buurtschappen of lintbebouwing langs de randen van het landschap. Figuur 6 Oude ontginningen Landduinen De landduinen bestaan uit een mozaïek van hogere zandduinen, die meestal bebost zijn, en lager en vlakker gelegen vennen en schrale graslanden. De grondwaterstand is laag en de bodem bestaat uit zandgronden. In dit landschap zijn de wegen recht en zijn nog brede veedriften te herkennen. Het verkavelingspatroon bestaat uit regelmatige blokverkaveling, dat wordt gebruikt voor een mix van land- en bosbouw. De kavels zijn omgeven door houtwallen, die tevens langs voormalige driften te vinden zijn, waarlangs ook lanen staan. Daarnaast liggen er dennenbossen op de zandkoppen. De bebouwing bestaat uit incidentele boerderijen. Figuur 7 Landduinen Jonge ontginningen Het jonge ontginningslandschap ziet eruit als een komvormige laagte. De eigenlijke hoge waterstand wordt kunstmatig laag gehouden door diepe sloten. De bodem bestaat uit zandgronden. Soms is de bodem venig. De ontsluitingswegen zijn recht, evenals de moderne blokverkaveling. De kavels worden intensief gebruikt voor landbouw waarbij de gehanteerde methode gericht is op hoge productie en lage kosten. Langs de ontsluitingswegen staat laanbeplanting of staan singels. Verder zijn er weinig overige landschapselementen te vinden. Wel staat er landschappelijke erfbeplanting rondom de kavels. De bebouwing bestaat uit losse ontginningsboerderijen die soms zijn geclusterd. Figuur 8 Jonge ontginningen Hoogterras Het reliëf in dit landschapstype is vlak tot licht glooiend, met korte, soms lange dalvormige laagten. Aan de west- en noordwestrand is een markante overgang naar het overige landschap zichtbaar door een steilrand. Het grondwater op het hoogterras zit diep. De bodem bestaat uit grof zand met in het zuidoostelijk deel löss. De wegen zijn rechtlijnig en de blokverkaveling is onregelmatig. De gronden worden gebruikt als akkerbouwland, voor bosbouw en voor delfstofwinning (zand, grind en kalkzandsteen). In het landschap staan bomenrijen, singels en kleine rechthoekige bosjes. De bebouwing bestaat uit incidentele boerderijen die op sommige plaatsen zijn geclusterd tot grotere kernen. In dit landschapstype liggen de kernen Maria Hoop en Koningsbosch. Figuur 9 Hoogterras Onderstaand is een kaart weergegeven van de landschapstypen in de gemeente Echt-Susteren. Figuur 10 Landschapstypen in de gemeente Echt-Susteren Water en bodem De bodem is door de jaren heen bepalend geweest voor de huidige structuur bovengronds. Zo liggen woonkernen niet in het natste gedeelte van het Maasdal en vindt landbouw plaats op de zandgronden in onder andere het jonge ontginningslandschap. Water is voor een groot deel bepalend geweest voor de huidige structuur van de bodem. Het water heeft de bodem gevormd en het reliëf gecreëerd. Water en bodem zijn daarmee beide dwingende factoren in het ontstaan van de huidige ruimtelijke structuur en inrichting van ons landschap. Voor nieuwe ontwikkelingen geldt dat water en bodem sturend zijn in de afweging wat er kan en mag in een gebied. Dit houdt ook in dat water en bodem bepalend zijn bij te maken keuzes voor onze inrichting. Waar kunnen welke functies wel, of juist niet? Met de bodem als basis zijn sommige gebieden of functies ontstaan die vandaag de dag een belangrijke rol spelen bij inrichtingsvraagstukken. Dit gaat over bijvoorbeeld waterwingebieden, grondwaterbeschermingsgebieden, boringsvrije zones en archeologische gebieden. Deze gebieden zijn bijvoorbeeld van belang voor een betrouwbare drinkwatervoorziening (kwaliteit en kwantiteit van drinkwater) voor onze gemeente en provincie. Binnen onze gemeente liggen een aantal waterwingebieden, waar de gronden mede bestemd zijn voor de winning van (drink)water uit het grondwater. Ook in het grondwaterbeschermingsgebied zijn de gronden mede bestemd voor de bescherming van de kwaliteit van het grondwater ten behoeve van de winning van (drink)water. Het overig grondgebied van onze gemeente is ‘boringsvrije zone’. In deze zone worden de grondwatervoorraden afgedekt door slecht doorlatende kleilagen, waardoor het grondwater hier op natuurlijke, geologische wijze wordt beschermd tegen verontreiniging. Doorboring van deze beschermende kleilagen wordt dus zoveel mogelijk tegengegaan. Bovengenoemde gebieden maken onze gemeente tot een belangrijke schakel voor de beschikbaarheid van kwalitatief en voldoende drinkwater. We erkennen daarom de zorgplicht die we hebben voor de bescherming van ons grondwater. Figuur 11 Grondwaterbeschermingskaart (op groot formaat beschikbaar via bijlage 5) Archeologie Archeologische gebieden zijn vaak (cultuur)historisch belangrijke plekken. Denk hierbij aan historische dorpskernen of monumenten uit het (verre) verleden. Die willen we behouden en beschermen. Bij ontwikkelingen moeten we daarom rekening houden met deze gebieden. Figuur 12 Archeologische beleidskaart, Maart 2024 (op groot formaat beschikbaar via bijlage 5) Netwerklaag Mobiliteit en verbinding met de regio Als gemeente liggen we in het smalste stukje Nederland. Tussen België en Duitsland in. De aanwezigheid van snelwegen (A2 en A73) en spoorverbindingen met stations in Echt en Susteren zorgt voor een goede verbinding met de regio. Door deze centrale ligging is Echt- Susteren goed bereikbaar. We staan daarmee in goede verbinding met de grotere, om ons heen gelegen, steden. Denk bijvoorbeeld aan Roermond, Venlo en Eindhoven. Maar ook het Belgische Maaseik en de zuidelijk gelegen steden Sittard-Geleen, Maastricht en Heerlen. Binnen onze uitgestrekte gemeente is een tweedeling zichtbaar. De kernen en buurtschappen liggen verspreid. Rondom de netwerken met een stedelijke structuur in het westen liggen de grotere kernen. Daarbuiten ligt het landelijke gebied met twee lintdorpen in het oosten: Maria Hoop en Koningsbosch. De Maas en het Julianakanaal vormen beide een fysieke grens door onze gemeente. Het Julianakanaal is destijds gegraven voor de scheepvaart omdat de Maas ter hoogte van onze gemeente ondiep is en onbevaarbaar is door zand- en grindbanken. Roosteren ligt tussen deze waterstructuren, in het Maasdal. De rest van ons grondgebied wordt onder andere benut door de agrarische sector. Hier liggen veelal solitaire woningen of bedrijfspercelen verspreid door het landschap. Het stedelijke en landelijke gebied zijn met elkaar verbonden door een regionale wegenstructuur. Daarnaast liggen er natuurlijk nog tal van lokale landwegen die zorgen voor een verdere bereikbaarheid van het buitengebied. Figuur 13 Basiskaart Mobiliteit (op groot formaat beschikbaar via bijlage 5) Figuur 14 Ligging gemeente Echt-Susteren in de regio Groen- en natuurnetwerk Gemeente Echt-Susteren heeft een afwisselend landschap met een zestal unieke landschapstypen. Ieder landschapstype heeft eigen kenmerken die van waarde zijn voor de natuur in de gemeente, maar ook voor het natuurnetwerk op groter schaalniveau. Op kaart zijn de verschillende natuurnetwerken weergegeven op Europees, landelijk en provinciaal niveau. Natura 2000-gebieden zijn gebieden die zijn aangewezen onder de Vogelrichtlijn en onder de Habitatrichtlijn. Beide Europese richtlijnen zijn belangrijke instrumenten om de Europese biodiversiteit te waarborgen. Alle gebieden zijn geselecteerd op grond van het voorkomen van soorten en habitattypen die vanuit Europees oogpunt bescherming nodig hebben. Onze gemeente beschikt over twee Natura 2000-gebieden. De Grensmaas is een van die gebieden. Het gebied wordt gekenmerkt door de ondiepe rivierloop met zand- en grindbanken en moerasgebieden met uiterwaarden (door vroegere ontgrondingen). In het Grensmaasgebied is gewerkt aan natuurontwikkeling in het kader van het Grensmaasproject. Dit project zet naast de vorming van nieuwe natuur ook in op hoogwaterbestrijding en grindwinning. In de toekomst ontstaat door dit project een gevarieerd landschap met voedselrijke plassen, ruigten, graslanden en rivierbossen. Abdij Lilbosch en voormalig Klooster Maria Hoop vormt samen een Natura 2000-gebied. De zolders van de Abdij en het voormalige Klooster herbergen kraamkolonies van de ingekorven vleermuis. Gemeente Echt-Susteren kenmerkt zich ook vanwege de vele herkenbare laanbeplantingen die onderdeel vormen van natuurnetwerk. Met name de laanvormige beplantingen rondom het Natura 2000-gebied Abdij Lilbosch en voormalig klooster Maria Hoop die door de ingekorven vleermuis gebruikt worden als vliegroute. Natuurnetwerk Nederland / Limburg (voormalige Ecologische Hoofdstructuur) is een netwerk van gebieden in Nederland waar natuur voorrang heeft. Het netwerk helpt voorkomen dat planten en dieren in geïsoleerde gebieden uitsterven en natuurgebieden hun waarde verliezen. Grotere natuurgebieden zijn gunstig voor de biodiversiteit en de kwaliteit van de leefomgeving. Dieren en planten kunnen makkelijker overleven als natuurgebieden met elkaar verbonden zijn. De Groenblauwe mantel (voorheen Zilvergroene natuurzone en Bronsgroene landschapszone) zorgt ervoor dat natuur- en landschapswaarden zoveel mogelijk behouden blijven. Als men een ingreep doet in het Natuurnetwerk Limburg of de Groenblauwe mantel en de activiteit tast de waarden aan, moet dit gecompenseerd worden. Bovengenoemde natuurnetwerken maken samen onderdeel uit van een groter (EU)regionaal netwerk, Grenspark Maas-Swalm-Nette. Dit Duits-Nederlandse Grenspark ligt op de grens van de Provincie Limburg met de Duitse deelstaat Nordrhein-Westfalen tussen Susteren, Leudal, Venlo en Mönchengladbach. Tot het Grenspark behoren het Duitse Naturpark Schwalm-Nette en de Nederlandse gemeenten Beesel, Leudal, Echt-Susteren, Maasgouw, Roerdalen, Roermond en Venlo. Het Grenspark vormt een loketfunctie voor de uitwisseling van informatie en grensoverschrijdende projecten en geeft voorlichting om het recreatief gebruik van het Grenspark te bevorderen. Figuur 15 Basiskaart Natuurnetwerken (op groot formaat beschikbaar via bijlage 5) Occupatielaag Inleiding De gemeente Echt-Susteren ligt in Midden-Limburg, tussen gemeenten Maasgouw, Roerdalen en Sittard-Geleen. We grenzen ook aan het Belgische Maaseik en de Duitse plaatsen Waldfeucht en Selfkant. Echt-Susteren is letterlijk het smalste stukje Nederland. Het heeft een breedte van ca. 4,8 kilometer op het smalste stuk. De gemeente is in 2003 ontstaan door samenvoeging van de voormalige gemeenten Echt en Susteren. Echt-Susteren heeft een oppervlakte van 10.462 ha en telt ongeveer 32.000 inwoners. De gemeente bestaat uit negen kernen: Echt, Susteren, Nieuwstadt, Pey, Koningsbosch, Sint Joost, Roosteren, Maria Hoop en Dieteren. De gemeenten Echt en Susteren De gemeente Echt-Susteren vindt haar oorsprong in de twee grootste kernen: Echt en Susteren. De grootste kern, Echt, wordt al vanaf de Romeinse tijd permanent bewoond. De eerste schriftelijke vermelding van Echt staat in een akte uit 950. Vanaf de 13e eeuw ontwikkelde Echt zich tot een stad met stadsomwalling, poorten en stadsgrachten. Ook in Susteren (en Dieteren) zijn er sporen die duiden op bewoning in de Romeinse tijd. Echter verdween de bevolking voor een lange tijd helemaal. Pas in de 6e en 7e eeuw groeide de bevolking. De eerste landbouwnederzetting ontstond. In de 11e eeuw groeide de bevolking sterk, waardoor de nieuwe woonkern Dieteren ontstond. Doordat Dieteren niet in staat bleek zelfstandig verder te gaan, werd het met Susteren samengevoegd. Al zolang als de mens zich kan herinneren vormde Susteren samen met Dieteren een gemeente. In 1982 werd een nieuwe gemeente gevormd, gemeente Susteren. Deze bestond uit de kernen Susteren, Dieteren, Nieuwstadt en Roosteren. Echt-Susteren: één gemeente De voormalige gemeenten Echt en Susteren kenden qua gemeentelijk profiel en karakter een aantal belangrijke overeenkomsten. Ze vormden gezamenlijk een belangrijk deel van het tussengebied tussen de stedelijke centrumgemeenten Roermond en Sittard-Geleen. Zowel Echt als Susteren waren landelijke gemeenten die bestonden uit een groot aantal kernen. Gemeente Echt was een uitgestrekte gemeente met ongeveer 19.000 inwoners met 13 kernen en kerkdorpen. Gemeente Susteren had 13.000 inwoners en 11 kernen en kerkdorpen. Door een zekere toenemende kwetsbaarheid op terreinen als professionalisering en continuïteit van dienstverlening en ambities op het gebied van schaalvergroting gingen de gemeenten Echt en Susteren in 2003 definitief de geschiedenisboeken in en werd het heden vanaf toen gevormd door de gemeente Echt-Susteren. De huidige gemeente Echt-Susteren wordt gekenmerkt door het afwisselende landschap en kernen die elk hun eigen sfeer en authentieke karakter hebben. De gemeente ligt centraal en beschikt over een goed voorzieningenniveau. Binnen de kernen heerst een goede sociale cohesie met een rijk cultureel en verenigingsleven. Deze eigenschappen worden bevestigd door het Cittaslow keurmerk dat de gemeente sinds 2015 draagt. Dit staat voor een gemeente die streeft naar een duurzame omgeving die verbonden is met een kwalitatief hoogwaardig landschap, waar een krachtige sociale gemeenschap aanwezig is. Een innovatieve gemeente, maar tegelijkertijd een gemeente waar men waarde hecht aan identiteit en cultuurhistorie. Figuur 16 Basiskaart verdeling gemeente (op groot formaat beschikbaar via bijlage 5) Opgaves Inleiding Met de Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040 kijken we vooruit. We bepalen hoe onze gemeente en leefomgeving er in de toekomst uit moeten zien. Voor de koers is het belangrijk om de opgaves en maatschappelijke trends en ontwikkelingen die op ons afkomen mee te nemen. Navolgend brengen we deze in beeld. De inwoners van Echt-Susteren Demografische ontwikkelingen hebben invloed op de samenstelling van onze bevolking. We zien enerzijds steeds meer vergrijzing. Anderzijds zien we ook steeds meer ontgroening. Dit beeld wordt versterkt doordat jongeren, bijvoorbeeld bij de keuze voor een studie, onze gemeente verlaten. Het is voor ons als gemeente van belang om in te spelen op deze demografische ontwikkelingen waarbij we met name proberen jongeren te blijven binden aan onze gemeente. Figuur 17 Inwoners naar leeftijd in de gemeente Echt-Susteren, januari 2024 (bron: Alle Cijfers) Ontwikkeling arbeidsmarkt We zien dat de arbeidsmarkt verandert. We hebben te maken met krapte op de arbeidsmarkt. Dit is een van de grootste uitdagingen voor onze economie en de maatschappelijke opgaves zoals de energietransitie en circulaire economie. Hier ligt de opgave om de markt draaiende te houden met voldoende beschikbaarheid van arbeidskrachten. Ook binnen de andere sectoren van de arbeidsmarkt ligt de opgave tot een wendbare en weerbare arbeidsmarkt. Denk ook aan de vervangingsopgave in de zorgsector waarbij er veel nieuwe arbeidskrachten nodig zijn om pensionering op te vangen. In een wendbare en weerbare arbeidsmarkt worden werkende, werkzoekende en werkgevers ondersteund en gestimuleerd bij het ontwikkelen van talent en het realiseren van een duurzame match op de arbeidsmarkt. Dit in partnerschap met relevante partijen. In het bijzonder besteden we hierbij aandacht aan het binden van jongeren en hoger opgeleiden aan onze gemeente en de regio. Dit geldt ook voor het vinden van balans in de inzet van internationale werknemers. Veranderende woonbehoefte Mensen blijven vaker langer alleen, gaan later samenwonen en beginnen later aan kinderen. Dit alles samen zorgt voor veranderende woonbehoefte, bijvoorbeeld kleiner wonen of wonen met zorg. Er is de laatste jaren een grote toename in het aantal eenpersoonshuishoudens. Dit komt onder andere doordat er meer alleenstaande ouderen zelfstandig wonen. In 2022 telden we in Nederland 3,149 miljoen eenpersoonshuishoudens. In 2038 zal dit naar verwachting 3,686 miljoen zijn. Het gevolg hiervan is dat de druk op de woningmarkt toeneemt. Met name jongeren komen hierdoor moeilijk op de woningmarkt, met alle sociale gevolgen van dien. Daarnaast ontstaat behoefte aan andere woonvormen en woningtypes. Vereenzaming en individualisering De vergrijzing neemt toe en we wonen steeds langer zelfstandig. Dit zorgt voor een veranderende behoefte en vraag naar zorg, wonen, vrijetijdsbesteding en bewegen. We leven individueler waardoor de gemeenschapszin en sociale cohesie onder druk komen te staan. Individualisering speelt ook binnen sport en bewegen een rol. Steeds meer mensen sporten liever individueel en/of minder verplichtend. Hierdoor maken meer mensen gebruik van de openbare ruimte. De behoefte aan een geschikte openbare ruimte voor bijvoorbeeld fitness, hardlopen, fietsen en wandelen neemt toe. Druk op voorzieningen Een gezonde en aantrekkelijke woonomgeving is afhankelijk van het voorzieningenniveau in de omgeving. Onze kernen hebben een rijk cultureel en verenigingsleven met een goede sociale cohesie. De aanwezigheid van (maatschappelijke) voorzieningen draagt bij aan het behoud hiervan. Het blijven faciliteren van onze voorzieningen is een uitdaging gezien het vrijwilligerstekort. Concentratie en combinatie van (maatschappelijke) voorzieningen zal vaker voorkomen, maar ook dit is een opgave. We willen onze voorzieningen het liefste dichtbij hebben en het aanbod zo gevarieerd mogelijk houden. Gezondheid Gezondheid vormt een belangrijk thema. We hebben als samenleving de opgave om onze gezondheidzorg op niveau te houden. Nu en in de toekomst. We leven in een samenleving waarin mensen steeds ouder worden. Keerzijde hiervan is dat steeds meer mensen een chronische aandoening hebben en vaak ook meerdere tegelijkertijd. Niet alleen medische, maar ook sociale problemen zoals eenzaamheid nemen toe. Ouderen wonen vaker zelfstandig en ook vaker alleen. Door deze ontwikkelingen ontstaat er meer druk op zowel de formele als de informele zorg en wordt de zorg complexer. Dit betekent dat er een veranderende behoefte aan zorg is. Iedereen moet mee kunnen doen en de toegankelijkheid voor alle doelgroepen moet verbeterd worden. De zorg moet passend zijn voor iedereen. Zowel jeugdzorg, psychische zorg als ouderenzorg, maar ook voldoende en passend aanbod van locaties voor maatschappelijke opvang. Onze gezondheid wordt beïnvloed door onze leefstijl en door onze leefomgeving. Op het gebied van leefstijl zijn er zowel gunstige als ongunstige ontwikkelingen. Minder mensen roken en meer mensen bewegen, maar meer mensen zijn te zwaar. Ongezond gedrag ligt aan de basis van veel chronische ziekten. Ook een gezonde en veilige leefomgeving speelt een belangrijke rol voor onze gezondheid. Steeds nadrukkelijker wordt dit van dwingend belang bij (her) inrichtingsvraagstukken. Concreet gaat het om meer groen en bewegen in de planvorming aan te brengen, de stedelijke omgeving te verduurzamen en te zorgen voor een schone, veilige en gezonde woon- en werkomgeving. Mede door ons te houden aan de geldende milieunormen voor water, bodem en lucht kunnen we onze gezondheid beschermen. Ook de samenwerking tussen partijen die actief zijn in de samenleving is samenwerking tussen overheid, onderwijs en verenigingsleven van vitaal belang om de gezondheid te bevorderen. Brede welvaart Brede welvaart gaat over het welzijn van mensen en is een maatstaf voor alles dat mensen van waarde vinden. Dit gaat over materiële welvaart, maar ook om zaken als gezondheid, onderwijs, milieu en leefomgeving, sociale cohesie, persoonlijke ontplooiing en (on)veiligheid. Hierin staan we voor grote uitdagingen. De ongelijkheid in de samenleving groeit, evenals het aantal kwetsbaren. Meedoen in de maatschappij is niet voor iedereen vanzelfsprekend. In tegendeel, de tweedeling tussen groepen in onze samenleving worden steeds zichtbaarder. Nu en in de toekomst is brede welvaart, met bestaanszekerheid voor iedereen, dan ook een belangrijke opgave. Digitalisering De technologische ontwikkelingen volgen elkaar snel op en zorgen ervoor dat de fysieke leefomgeving en de economie de komende decennia blijven veranderen. Dit heeft invloed op onze leefstijl en onze woon- en leefomgeving. Hier ligt een uitdaging voor een samenleving. Bijvoorbeeld met gezonde voeding, voldoende bewegen en sporten en een rookvrije generatie. Maar ook met verregaande digitalisering die van invloed is op de inrichting van onze leefomgeving. Maar ook over veiligheid en aandacht voor het voorkomen van ondermijning als gevolg van criminaliteit en cybercriminaliteit. Klimaatverandering De inrichting van onze leefomgeving moet veranderen om de gevolgen van het veranderend klimaat op te vangen. We hebben te maken met steeds meer extreme en langdurigere neerslag en droogte en hitte. Verstening moet worden tegengegaan en onze leefomgeving moet water-robuust worden ingericht. Ook bij de inwoners ligt een steeds grotere behoefte om bij te (kunnen) dragen aan klimaatadaptatie op hun privaat eigendom. Hierin moeten we inwoners blijven activeren en stimuleren om zelf actief te worden. Water en bodem De afgelopen eeuwen hebben we het water- en bodemsysteem steeds meer naar onze hand gezet om het landgebruik te optimaliseren en intensiveren. Dit heeft ons veel welvaart gebracht. We zien echter dat het steeds intensievere landgebruik op veel plekken de grens bereikt van wat ons water- en bodemsysteem kan dragen. Denk hierbij aan de emissies uit industrie en landbouw, verontreiniging van ons drinkwater en dalende grondwaterstanden. Door water en bodem sturend te maken voor de ruimtelijke ordening kunnen we onze watervoorraden en ecosystemen duurzaam beschermen en bovendien de effecten van klimaatverandering beter opvangen. Centraal daarin staat het principe: niet afwentelen. Dit vraagt om een cultuurverandering in onze ruimtelijke ordening en ontwerpbenadering: van maakbaarheid, waarin we het wateren bodemsysteem technisch inregelen om functies op elke plek mogelijk te maken, naar aanpasbaarheid, waarbij we met de functies zo veel mogelijk aansluiten bij de natuurlijke kenmerken van het water- en bodemsysteem en bovendien rekening houden met aanpassingen op de lange termijn om toekomstige klimaateffecten op te kunnen vangen. Energietransitie / CO2-uitstoot reduceren Echt-Susteren heeft het streven om in 2040 alle plannen gereed te hebben die gezamenlijk tot energieneutraliteit leiden. Op de weg hiernaartoe komen er talloze opgaven op ons af. De CO2-uitstoot moet worden gereduceerd, evenals de stikstofuitstoot. Mobiliteit moet schoner en slimmer. Hierbij hoort elektrisch vervoer, maar ook het optimaliseren van onze laadinfrastructuur. Landbouw en industrie dienen broeikasgas te verminderen en de opslag van CO2 te vergroten, bijvoorbeeld door middel van opslag in gewassen en de bodem. Verder ligt er in deze sectoren een opgave om bij te dragen aan de energietransitie door middel van energiebesparing en duurzame opwekking van elektriciteit, warmte en groen gas. De luchtkwaliteit moet worden verbeterd. Met de energie- en warmtetransitie willen we loskomen van fossiele brandstoffen. We moeten van het aardgas af. Echter hebben we ook te maken met een netcongestie, dus dit is een complexe uitdaging die vraagt om een langetermijnaanpak om te komen tot robuuste oplossingen. Duurzaam gebruik van grondstoffen In onze huidige economie winnen we grondstoffen, maken we er een product van, dat vaak na gebruik wordt weggegooid. Hiermee gaan de grondstoffen verloren, terwijl deze niet oneindig beschikbaar zijn. Daarnaast zorgt de productie voor uitstoot van schadelijke stoffen en opwarming van de aarde. Schadelijke stoffen komen in het milieu terecht en daardoor neemt het aantal soorten planten en dieren af. Het rijk heeft een volledig circulaire economie in 2050 als doel gesteld. In 2030 gaat dit om een halvering van ons grondstoffengebruik. Hiervoor moeten we terughoudend omgaan met de winning van grondstoffen. We moeten kritisch zijn op onze manier van productie en consumptie. Kunnen we producten op een slimmere manier gebruiken, zoals bijvoorbeeld een deelauto? Of kunnen we hetzelfde product maken met minder grondstoffen? En hebben we iets als consument echt nodig of niet? Hierbij ligt er de opgave om te komen tot een circulaire economie. Versterken biodiversiteit Biodiversiteit is de rijkdom van het leven op aarde. Alles wat leeft heeft zijn eigen rol in de natuur: van plant tot dier, van schimmel tot bacterie. Echter gaat de biodiversiteit snel achteruit. De diversiteit aan soorten neemt snel af, terwijl die juist zo belangrijk is om plotselinge veranderingen en plagen te kunnen doorstaan. Hoe groter de capaciteit van het ecosysteem des te beter het hiertegen bestand is. Voor het versterken van de biodiversiteit hebben we onder andere een grensoverschrijdend natuur-, bos- en waternetwerk nodig en een groen dooraderd landelijk gebied. Natuurgebieden (NNN) moeten aan elkaar verbonden worden door aanleg van nieuwe natuur en bos, maar ook de agrarische sector kan bijdragen aan het versterken van de biodiversiteit door inzet van boerenland, bijvoorbeeld door het versterken van akkerranden. Zo wordt het leefgebied groter en kunnen soorten zich verspreiden en voortplanten waardoor we de biodiversiteit in stand kunnen houden. Deel 2 Hier gaan we naartoe: Echt-Susteren in 2040 De omgevingsvisie is een visie voor de lange termijn. Keuzes die we nu maken zijn bepalend voor onze toekomst. Bij het maken van deze keuzes is het van belang om te bepalen wat voor gemeente we willen zijn in 2040. Wat zijn onze ambities? Hoe willen we gezien worden? Voor wie doen we het? Met onze ‘stip op de horizon’ geven we antwoord op deze vragen. “Echt-Susteren is uniek en dat willen we vooral blijven, ook in 2040!” Wij zijn het smalste stukje Nederland maar tegelijkertijd ontzettend breed in wat wij te bieden hebben. Ontstaan door de meandering van Maas en Rijn kent onze gemeente een veelzijdig, groen en natuurlijk landschap. Een landschap waarin Maas- en beekdalen, oude en jonge ontginningen en hoogterrassen elkaar zichtbaar afwisselen. Een landschap dat ruimte biedt voor de natuur, vruchtbare grond biedt voor agrariërs en beleefbaar is voor bezoekers. Onze gemeente bestaat uit de hoofdkernen Echt en Susteren en daaromheen verschillende kleinere kernen die elk hun eigen authentieke sfeer en karakter hebben. We beschikken over een goed voorzieningenniveau en een rijk cultureel en verenigingsleven. Onze gemeente ligt centraal, niet alleen in het midden van Limburg, maar ook centraal ten opzichte van grotere economisch sterke stedelijke regio’s zoals Eindhoven, Venlo en Maastricht. Ook internationaal gezien zijn economisch sterke steden zoals Genk, Aken en Düsseldorf nabij. Naast onze centrale ligging is Echt-Susteren ook goed bereikbaar. De aanwezigheid van snelwegen (A2 en A73), waterwegen (Maas en Julianakanaal) en spoorverbindingen (stations Echt en Susteren), maken onze gemeente tot een aantrekkelijke vestigingsplaats voor bedrijven, inwoners en bezoekers. We dragen als gemeente sinds 2015 met trots het keurmerk van Cittaslow. Een Cittaslow gemeente streeft naar een duurzame omgeving die verbonden is met een kwalitatief hoogwaardig landschap, waar een krachtige sociale gemeenschap aanwezig is. Een gemeente die innovatief is, maar tegelijkertijd ook waarde hecht aan haar oorsprong. Identiteit en cultuurhistorie zijn hierbij belangrijke elementen. Dit wordt ondersteund door waarden als authenticiteit, gastvrijheid, respect, tijd en aandacht voor elkaar. Het permanent en consequent vanuit deze filosofie werken, onderscheidt ons als Cittaslow gemeente van andere gemeenten. Dit gaat niet vanzelf, maar vergt aandacht en inspanning. Onze samenleving verandert immers snel. We worden steeds ouder en wonen langer zelfstandig. Dit heeft invloed op de wijze waarop we onze zorg organiseren én op de eisen die we stellen aan huisvesting. We leven individueler waardoor de gemeenschapszin en sociale cohesie onder druk komen te staan. De ongelijkheid groeit, evenals het aantal kwetsbaren. Meedoen in de maatschappij is niet voor iedereen vanzelfsprekend. We leven gemiddeld genomen ongezonder en bewegen minder. De technologische ontwikkelingen volgen elkaar snel op en hebben invloed op onze leefstijl en onze woon- en leefomgeving. We staan daarnaast met elkaar ook voor een aantal stevige andere uitdagingen als het gaat over onze leefomgeving. Er moet een groot aantal nieuwe woningen worden gebouwd. Om de opwarming van de aarde te beperken moeten we anders omgaan met energie. Naast een zorgvuldiger gebruik van energie zoeken we hierbij naar locaties waar andere, duurzame vormen van energieopwekking gerealiseerd kunnen worden. Ook innovaties binnen de woningbouw zoals batterijen in woningen brengen nieuwe opgaves met zich mee, bijvoorbeeld op het gebied van (brand)veiligheid van de woningen. Ook het transport van energie vormt een belangrijke opgave. Door klimaatverandering, de intensieve landbouw, de uitbreiding van woningbouw en groeiende (logistieke) bedrijvigheid staat de draagkracht van ons landschap, de bodem, het water en de biodiversiteit onder druk. Al deze opgaven komen samen op het beperkte grondgebied van onze gemeente. Dit vraagt hoe dan ook om het maken van keuzes. Niet alles kan altijd en overal. Sommige opgaves zijn niet te combineren en ook de (financiële) middelen zijn helaas niet oneindig. Bij het maken van keuzes stellen we centraal wat we echt belangrijk vinden voor onze gemeente. We handelen hierbij vanuit onze VITA kernwaarden. VITA staat voor Verbinding, Identiteit, Toekomstbestendigheid en Ambitie. Deze kernwaarden vormen de basis voor de algemene besturingsfilosofie van onze gemeente. We willen in 2040 vooral een aantrekkelijke gemeente zijn om te wonen, te recreëren en te werken. Wonen in authentieke, vitale en leefbare kernen. We zetten in op het behoud van de sociale cohesie, evenals ons rijke culturele en verenigingsleven. De aanwezigheid van (maatschappelijke) voorzieningen dragen hier aan bij. Het succes hierbij staat of valt met het draagvlak vanuit de samenleving. We willen in 2040 wonen en recreëren in samenhang met ons veelzijdige landschap waarin de diverse landschapstypes duidelijk herkenbaar zijn. Een landschap dat ruimte biedt voor klimaatadaptatie, het robuust versterken van natuurwaarden en netwerken, zodat herstel van biodiversiteit en de kwaliteit van milieu (zoals schone lucht), bodem en water mogelijk is. Een landschap dat aantrekkelijk en bereikbaar is voor recreant en toerist en waarbij cultuurhistorie zichtbaar en beleefbaar is. Maar ook een landschap dat langetermijnperspectief biedt voor een duurzame agrarische sector. Waarbij verbreding van de plattelandseconomie mogelijk is om vitaliteit van het landelijke gebied naar de toekomst toe te borgen. Een landschap dat ruimte biedt aan de energietransitie, voor zover de opwek niet direct mogelijk is bij de bron van verbruik. Voor al deze ontwikkelingen geldt dat ruimte wordt geboden voor zover dit past, of ingepast kan worden, binnen kwaliteit van het landschap. Water en bodem zijn hierbij sturend en ook veiligheid speelt een grote rol. De vorige Structuurvisie uit 2012 biedt hierbij al een stabiele basis waarin veel zaken zijn uitgewerkt die nog altijd actueel en van waarde zijn. De waarde die we toekennen aan het belang van ons landschap heeft ook gevolgen voor de ontwikkeling van het stedelijke gebied. Dankzij onze centrale ligging en goede bereikbaarheid is Echt-Susteren een uitermate geschikte vestigingsplaats voor grootschalige (logistieke) bedrijvigheid. Vanuit economisch perspectief heeft ons dit veel gebracht. Opbrengsten stellen ons in staat om te investeren in de samenleving. Met de recente plannen hebben we echter wel de grens bereikt van wat we als gemeenschap en leefomgeving kunnen dragen. Richting 2040 zien wij de focus verschuiven van aanleg van nieuwe grootschalige bedrijventerreinen naar het versterken en verduurzamen van bestaande bedrijventerreinen en het stimuleren van de lokaal gevestigde midden en klein bedrijven. Onze goede bereikbaarheid zetten we naar 2040 toe in om ons nog beter te positioneren als aantrekkelijke gemeente om te wonen, ook als je werkt buiten de grenzen van onze gemeente. De ruimte die onze woningbouwopgave vraagt proberen we in eerste instantie op te vangen binnen de bestaande kernen. Dit zal echter niet altijd mogelijk zijn, want ook in onze kernen hebben we stevige opgaves. Denk aan de verduurzaming van gebouwen, de aanleg van meer groen om de effecten van klimaatverandering op te vangen én om plekken te maken waarbij gezondheid, bewegen en ontmoeten gestimuleerd worden. We vinden het belangrijk dat onze kernen haar eigen identiteit behouden en ook herkenbaar blijven. Aandacht voor cultuurhistorie en monumenten staan hierbij centraal. Maar ook de randen van onze kernen zijn belangrijk in het behouden van de eigen identiteit. Wanneer het nodig is om woningbouw te ontwikkelingen in onze kernranden dan is dit uitsluitend mogelijk in combinatie met een investering in groenblauwe waarden en het versterken van de landschappelijke kwaliteit. Tot slot hechten we met elkaar waarde aan begrippen als authenticiteit, gastvrijheid, respect, tijd en aandacht hebben voor elkaar. Dit zijn veelal ‘zachte’ en niet fysiek tastbare begrippen. Maar cruciaal om, samen met elkaar, een antwoord te geven op de diverse opgaves waar we voor staan. Het zijn juist deze begrippen die maken dat het in Echt-Susteren prettig wonen, werken en recreëren is en dat mensen zich hier thuisvoelen en meedoen. Het behouden en versterken vraagt grote inspanningen op het gebied van samenwerking, participatie en communicatie. “Kortom Echt-Susteren is uniek en dat willen we vooral blijven, ook in 2040!” Deel 3 Zo gaan we dit doen: onze koers! Inleiding Met deze omgevingsvisie zetten we koers naar 2040. Deze koers is géén blauwdruk of een vastomlijnde route. Deze koers geeft wél een duidelijke richting. Een richting die houvast geeft over hoe we als gemeente willen toewerken naar onze ambities. Toewerken naar een uniek Echt-Susteren in 2040! Tegelijkertijd biedt deze koers voldoende ruimte om snel en daadkrachtig in te spelen op veranderende omstandigheden in onze samenleving. Vijf aandachtsgebieden Hoe geven we richting aan de diverse opgaves die samenkomen in onze fysieke leefomgeving? Dit doen we door deze integraal te benaderen. We hebben er daarom voor gekozen onze koers uit te werken in vijf aandachtsgebieden: Landelijk en natuurrijk Echt-Susteren Toekomstbestendig Echt-Susteren Herkenbare kernen Echt-Susteren Samen Echt-Susteren Ondernemend Echt-Susteren Per aandachtsgebied leggen we vast wat we willen behouden. Wat we willen versterken. En wat we willen ontwikkelen. De omgevingsvisie gaat over de fysieke leefomgeving. Een leefomgeving waarin de kwaliteit van leven centraal staat. Deze koers omvat daarmee zowel ‘harde’ en tastbare onderwerpen. Maar zeker ook de meer ‘zachte’ en sociale onderwerpen. De ‘harde kant’ van de koers raakt veelal direct aan financieel-economische belangen. Denk bijvoorbeeld aan opgaven rondom klimaat, energie, wonen, natuur en landbouw. De ‘zachte kant’ van de koers gaat meer over sociaal-maatschappelijke belangen. Belangen die zeker ook een financieel-economische belang kennen. Dit belang is echter veelal (nog) niet direct zichtbaar in de fysieke leefomgeving. Denk bijvoorbeeld aan opgaven op het gebied van gezondheid. Over een samenleving waarin iedereen mee kan en mag doen. En over gemeenschapszin en cultuur. Gezondheid is daarmee een thema dat als een rode draad door de vijf aandachtsgebieden loopt. Voor elk aandachtsgebied is er een visiekaart. Op deze kaart geven we op hoofdlijnen aan waar we wat willen behouden, versterken en ontwikkelen. Figuur 18 Aandachtsgebieden Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040 Landelijk en Natuurrijk Echt-Susteren De opgaves Echt-Susteren kenmerkt zich door een veelzijdig en groen landschap. Een landschap waarin Maas- en beekdalen, oude en jonge ontginningen, landduinen en hoogteterrassen elkaar zichtbaar afwisselen. Een landschap dat ruimte biedt voor de natuur, met vruchtbare gronden voor agrariërs en een beleefbaar landschap voor bezoekers. In onze Stip op de Horizon hebben we vastgelegd dat we in 2040 willen wonen en recreëren in samenhang met ons veelzijdige landschap waarin de diverse landschapstypes duidelijk herkenbaar zijn. Dat we een landelijk gebied hebben waarbinnen ruimte wordt geboden voor belangrijke maatschappelijke opgaves, denk aan klimaatadaptatie, het robuust versterken van natuurwaarden en netwerken, zodat herstel van biodiversiteit en de kwaliteit van milieu (zoals schone lucht), bodem en water mogelijk is. Een landschap dat aantrekkelijk en bereikbaar is voor de recreant en waarbij cultuurhistorie zichtbaar en beleefbaar is. Maar ook een landschap dat langetermijnperspectief biedt voor een duurzame agrarische sector. Waarbij verbreding van de plattelandseconomie mogelijk is om vitaliteit van het landelijke gebied naar de toekomst toe te borgen. Een landschap dat ruimte biedt aan de energietransitie, voor zover de opwek niet direct mogelijk is bij de bron van verbruik. Voor al deze ontwikkelingen geldt dat ruimte wordt geboden voor zover dit past, of ingepast kan worden, binnen de kwaliteiten van het landschap. Kaart Landelijk en Natuurrijk Echt-Susteren Figuur 19 Kaart Landelijk en Natuurrijk Echt-Susteren (op groot formaat beschikbaar via bijlage 5) Ons kenmerkende landschap vormt de basis Gemeente Echt-Susteren kent een zestal verschillende landschapstypen, elk met eigen unieke kenmerken en kwaliteiten. We zetten nadrukkelijk in op het behouden en versterken van ons kenmerkende en contrastrijke landschap. We sturen hierbij op de identiteit van elk van de zes beschreven landschapstypen. Dit betekent dat we inzoomen op de (kern)kwaliteiten van elk landschap. Deze kwaliteiten zijn voor elk gebied anders en dus heeft ook elk gebied andere ontwikkelingsmogelijkheden. Insteek van ons beleid is dat een nieuwe ontwikkeling te allen tijde bijdraagt aan de versterking van de ‘kwaliteit’ ofwel de kenmerken van het landschap waarin de locatie is gelegen. Kijkend naar de toekomst zien we de druk op ons landelijke en natuurrijke buitengebied toenemen. Naast de huidige gebruikers wordt ook voor tal van maatschappelijke opgaves gekeken naar het buitengebied. De specifieke kwaliteiten van het landschap vormen hierbij een belangrijk afwegingcriterium daar waar het gaat over de inpasbaarheid van nieuwe functies. Uitgangspunt is dat nieuwe ontwikkelingen op een zorgvuldige en kwalitatieve wijze worden ingepast in het landschap. Hierbij kijken we nadrukkelijk ook naar de ondergrond. Hiermee bedoelen we de impact van ontwikkelingen op water- en bodemsystemen. Denk aan de waterveiligheid, invloed op het grondwater en de bodemkwaliteit. Water en bodem zijn thema’s die door klimaatverandering een steeds grotere invloed hebben op de inrichting van onze leefomgeving. De bodem is een bron van leven, fungeert als fundament voor onze huizen en infrastructuur en we halen ons drinkwater uit de bodem. Grondwater kan bijvoorbeeld onbruikbaar worden als drinkwater wanneer er teveel nitraat in komt, doordat dit niet door landbouwgewassen wordt opgenomen. Verder zijn de bodem en het water van belang voor onze voedselvoorraad en de biodiversiteit. De kwaliteit van de bodem staat echter onder druk. Water en bodem zijn daarom sturend bij nieuwe ontwikkelingen. Lagenbenadering Het toepassen van de lagenbenadering biedt een goede basis om integraal te motiveren of beoogde ontwikkelingen passend zijn op de specifieke plek. Kwaliteitsbijdragen ontwikkelingen in het buitengebied Nieuwe ’niet-gebiedseigen’ ontwikkelingen kunnen op basis van uiteenlopende motiveringen wenselijk en (landschappelijk)inpasbaar geacht worden. Voor deze ontwikkelingen geldt dan dat er, naast de ruimtelijk-landschappelijke basisinpassing, een aanvullende financiële bijdrage verwacht wordt. Deze bijdrage wordt gevraagd zodat er elders geïnvesteerd kan worden in kwaliteitverbeterende maatregelen. De hoogte van deze kwaliteitsbijdragen hangt af van het soort initiatief. In deel 4: ’Werken met de omgevingsvisie’ wordt dit nader toegelicht. Maasdal Kwaliteit van het Maasdal: Vlak reliëf met langgerekte laagtes met steilranden naar de hogere delen Klei- tot grindbodem Wegen parallel aan rivier, vaak op dijken Onregelmatige verkaveling. Afwisselend groot- en kleinschalig Gras- en akkerland en boomgaarden Singel- en haagbeplantingen, oa. populieren en meidoorns Bebouwing op hogere delen langs de terrasrand Ontwikkelrichting Maasdal Het doel van de ontwikkeling van het Maasdal is het vergroten van de herkenbaarheid van de verschillende onderdelen van het rivierenlandschap. Dit betekent: Ruimte geven aan de natuurlijke dynamiek van de Maas Openheid bij de rivier bevorderen door het ontwikkelen van de oude Maasmeanders en -geulen tot natte laagtes (riviergebonden natuur: grasland, hooiland met heggen en natte natuurontwikkeling) Steilranden van de terrassen herkenbaar maken Verbeteren van de hoogwaterbescherming door dijkaanleg en afronden van het Grensmaasplan Meer beslotenheid op de hogere gronden rond de dorpen (fruitteelt) realiseren Oude bouwlanden herkenbaar laten door karakteristieke openheid Aanleggen en behouden van kenmerkende beplanting waar nodig Bebouwing op de lager gelegen delen weren vanwege de mogelijke problemen bij wateroverlast; verstoring van visuele kwaliteit van dit landschapstype is niet gewenst Op de hogere delen incidentele bebouwing mogelijk (middels inbreiding in bestaande linten en bebouwingsclusters). De wenselijkheid van bebouwing hangt onder andere af van de mogelijkheden die het gemeentelijk woningbouwprogramma biedt Rekening houden met waterwingebieden, grondwaterbeschermingsgebieden en boringsvrije zone in relatie tot de Zorgplicht Drinkwater Figuur 20 Maasdal Beekdallandschap Kwaliteit van het beekdallandschap: Langgerekte laagtes, valleien Kleiige beekafzettingen Wegen parallel aan beken, enkele dwarsverbindingen Onregelmatige verkaveling Gras- en hooiland met (kleinere) akkercomplexen Bosjes, populieropstanden en langs beken elzenbroekbossen en wilgen Enkele kleine kernen en soms een grotere, daarnaast watermolens Ontwikkelrichting beekdallandschap: Het doel van het ontwikkelen van het beekdallandschap is het herstellen van het kleinschalige en verrassende landschapsbeeld. Dit betekent: Ruimte geven aan de ruimtelijke dynamiek van de beken om deze tot herkenbare, structurerende elementen in het landschap te maken Vergroten van de leesbaarheid van het landschap door ruimte te geven aan gras- en hooilanden en beekbegeleidende begroeiing (oevervegetatie heeft tevens een positieve werking op de kwaliteit van het beekwater) Ontwikkelen van lineaire landschapselementen loodrecht op de beek en beekbegeleidende beplanting, aanleg van poelen en bosjes Verbeteren van de natuur en ecologische verbindingen door beekherstel door middel van aanleg van ruigten of eiken-essenbos en elzenbos Verbeteren van de belangrijke rol voor het waterbeheer (waterhuishouding) van het gebied; mogelijkheid tot het oplossen van de verdrogingsproblematiek door hier water vast te houden en vertraagd af te voeren; de beken krijgen de ruimte d.m.v. overstromingvlaktes en dammetjes die zorgen voor het vasthouden van water Bebouwing beperken tot de aan het beekdal grenzende hogere gronden; bebouwing in het beekdal is niet wenselijk en moet zo mogelijk worden verwijderd; nieuwe bebouwing moet worden opgenomen in bestaande bebouwingsstructuren (de bestaande linten en kernen) Volop ruimte geven aan extensieve recreatie Figuur 21 Beekdalen Oude ontginningen Kwaliteit van de oude ontginningen: Vaak bolle ligging Dikke humeuze bovenlaag, zandige ondergrond (Hoofd)wegen rondom veld, zandpaden Onregelmatige grote percelen Bouwland Bomenrijen langs wegen, solitaire veldbomen bij kruisen en kapellen Grote kernen met kleine gehuchten of lintbebouwing Ontwikkelrichting oude ontginningen: Het doel van het ontwikkelen van de oude ontginningen is de verdichte rand om een open gebied van oude akkers te behouden, versterken en herstellen. Dit betekent: Openheid van de oude bouwlanden waarborgen, ondanks de druk door verstedelijking Indien mogelijk en inpasbaar oude akkers herstellen, bijvoorbeeld als open groengebied of recreatieruimte Het ruimtegebruik toestaan dat het beste bij deze karakteristiek aansluit: bijvoorbeeld grondgebonden teelten die het zicht niet belemmeren. Bij andere functies streven naar maximale openheid In de open akker bebouwing langs de rand concentreren In open veld in principe geen andere landschapselementen toestaan dan solitaire bomen of boomgroepjes (bij kruisen en kapellen) Binnen de verdichte rand, in de bestaande bebouwingslinten op enkele plekken nog verdichting toestaan. Hierbij moet uiterst zorgvuldig omgegaan worden met het doorzicht naar het achtergelegen open bouwland en met de beeldkwaliteit in deze vaak oude linten Stimuleren aanplant van bomenrijen langs de weg in de verdichte rand Verzachten harde grenzen: overgang van openheid naar bebouwing verzachten door ‘vergroening’, bijvoorbeeld in de vorm van erf- en dorpsrandbeplanting, bijv. met hoogstamboomgaarden Waar mogelijk bebouwingskernen ruimtelijk-visueel van elkaar scheiden Herstellen van de herkenbaarheid en geslotenheid van de (historische) bebouwingstructuur De oude Maasgeulen en -meanders (o.a. de Doort, het Taterbosch, Roterbeek, etc.) verder ontwikkelen en beheren Het landschap dichtbij en toegankelijk maken door middel van ommetjes, paden of voetgangersbruggen Het landschap en zijn ontstaanshistorie zichtbaar maken (bijvoorbeeld door rustieke dorpsaankleding, het benadrukken van de oude akkerstructuurinrichting en het plaatsen van infopanelen) Figuur 22 Oude ontginningen Jonge ontginningen Kwaliteit van de jonge ontginningen: Langgerekte komvormige laagte Zandgronden, soms venig Rechte ontsluitingswegen Rechte moderne blokverkaveling Intensieve landbouw waarbij de gehanteerde methode gericht is op hoge productie en lage kosten Bomenrijen langs verkavelingswegen, verder weinig overige landschapselementen Landschappelijke erfbeplanting Losse ontginningsboerderijen, soms geclusterd Ontwikkelrichting jonge ontginningen: Het doel van het ontwikkelen van het landschap van de jonge ontginningen is het behouden en ontwikkelen van de karakteristieke landschapskenmerken van dit modern aandoende landschap. Dit betekent: Voor het open landschap: Behoud van het rationele verkavelingpatroon en het geometrisch (cultuurhistorisch) patroon van wegen en waterlopen Behouden openheid Herstellen en onderhouden bestaande wegbeplanting De laanstructuur (van belang voor vleermuizen) handhaven en beheren Stimuleren aanleg van kleinschalige ecologische verbindingen langs bestaande lineaire landschapselementen (natuurvriendelijke oevers, kruidenrijke stroken) die samen een raamwerk vormen en de openheid niet overmatig aantasten Kleinere bosjes zijn langs de randen zeer beperkt toepasbaar, enerzijds omdat hierbij (verre) doorkijken mogelijk blijven en er iets van de vroegere grootschaligheid behouden blijft, maar met name ook als overgang van de jonge ontginningen naar aangrenzende dichtere landschappen Toestaan van intensief (agrarisch) grondgebruik, waarbij het grondgebruik rekening moet houden met de nabijgelegen natuurgebieden (NNN) Landschap aantrekkelijk maken voor recreatie en toerisme door ommetjes en nieuwe routes door het open landschap aan te leggen Voor het besloten landschap: Oorspronkelijke NNN versterken en waar mogelijk uitbouwen Samenspel van intensieve landbouw en natuur behouden, met behoud van bestaande doorzichten en waarbij ook verdichting mogelijk is door aanplant van beekbegeleidende begroeiing Binnen de linten en bebouwingsclusters enige mate van verdichting toestaan, waarbij zorgvuldig omgegaan moet worden met het vrije zicht naar de achterliggende landbouwgronden De droge delen ontwikkelen tot een aantrekkelijker en waardevoller landschap voor natuur en recreatie door een verdichting van het landschap met groene (lijn)elementen. Op deze manier wordt tevens het verschil met de meer open natte ontginningslandschappen vergroot Het doel voor deze gebiedsdelen is om het natuurkarakter verder te ontwikkelen met een meerwaarde voor natuur en recreatie door een zekere mate van verdichting Figuur 23 Jonge ontginningen Landduinen Kwaliteit van de landduinen: Mozaïek van hogere zandduinen, meestal bebost, en lagere, vlakker gelegen vennen en schrale graslanden Zandgrond Recht wegenpatroon met brede veedriften Regelmatige blokverkaveling Mix van land- en bosbouw (Dennen)bossen op zandkoppen, lanen en houtwallen langs voormalige driften Incidentele boerderijen Ontwikkelrichting landduinen: Het doel van het ontwikkelen van de landduinen is, om een voor Nederland uniek en uiterst gaaf en reliëfrijk landschapstype (van vennen met rivier- c.q. paraboolduinen) een deel van haar oorspronkelijke waarde terug te geven. Dit betekent: De landduinen die in dit gebied grotendeels verscholen liggen onder dennenbossen (op beperkte schaal) zichtbaar maken; eventueel door ze opnieuw te laten (ver) stuiven Uit het oogpunt van de recreatieve aantrekkingskracht en natuurwaarde inzetten op versterking en uitbreiding van de variatie in dit mozaïeklandschap Landschapselementen herstellen en in het bijzonder de 18e-eeuwse houtwallenstructuur met driften Extra aandacht schenken aan de aanleg van bossen kleiner dan 5 ha en houtsingels Bestaande vennen openhouden Omvormen van naaldbos naar gemengd bos Streven naar een ecologische verbinding met het Slekkerhout in het zuidelijk deel Gevarieerd landbouwkundig gebruik (bij voorkeur kleinschalig grondgebonden, liefst zonder teeltondersteunende voorzieningen) stimuleren Nieuwe bebouwing over het algemeen niet toestaan; slechts heel beperkt mogelijk maken in de vorm van rood voor groen op díe plaatsen waar beide (rood én groen) een kwaliteitsimpuls aan het landschap kunnen geven Figuur 24 Landduinen Hoogterras Kwaliteit van het hoogterras: Vlak tot licht glooiend reliëf met dalvormige laagten en steilrand Bodem: grof zand, löss in zuidoosten Recht wegenpatroon Rechte moderne blokverkaveling Bouwland, bosbouw en delfstofwinning Bomenrijen, singels en kleine bossen Incidentele boerderijen op sommige plaatsen geclusterd tot grotere kernen Ontwikkelrichting hoogterras: Het doel van het ontwikkelen van het hoogterras is behoud en ontwikkeling van het karakteristieke rechtlijnige patroon van wegen en kavelgrenzen en het behoud en accentuering van de steilrand. Dit betekent: Door bosopstand ervoor zorgen dat ook op grote afstand vanuit de rest van onze gemeente de steilrand als landmark geaccentueerd wordt Steilrand op de plek zelf beter beleefbaar maken door het plaatselijk openkappen ervan Aanwezigheid van gemengd bos op deze steile gronden stimuleren Open ruimtes behouden en versterken Nieuw bos bij voorkeur aansluiten op overige opgaande groene elementen Verspreid kleine rechthoekige bosopstanden (<5
2. ha)toepassen, met behoud van doorzichten en panorama’s Langs wegen transparante bomenrijen mogelijk maken Langs doorgaande infrastructuurlijnen en de wegen binnen de kernen de groene structuur versterken door transparante laanbeplanting; de noord-zuid-lijn (N274) alleen beplanten in kernen en nabij besloten gebieden Handhaven en beheren van de gefragmenteerde laanstructuur (oude dreven) die van groot belang is voor vleermuizen Indien wenselijk en mogelijk beeldverstorende bebouwing inpassen In principe zijn alle (agrarische) teelten binnen dit landschapstype mogelijk, met een voorkeur voor bouwland en teelten die het zicht niet belemmeren Bij bedrijfsbeëindiging vrijkomende percelen die gelegen zijn in de ‘ecologische ladder’ indien gewenst omvormen tot natuur, bijvoorbeeld als heideveld of productiebos Ontwikkelen groene dorpsranden cq. zachte overgangen naar het landelijk gebied Kernen als beeldbepalende (groene) eenheden in een open licht glooiend landschap Binnen linten en bebouwingsclusters is op een aantal plekken nog beperkt ruimte voor nieuwbouw. Aandachtspunt is dat er voldoende zicht moet blijven op het achterliggende open bouwland en de afwateringsdalen Figuur 25 Hoogterras Ontwikkelen van een robuust natuurnetwerk We hebben een opgave om onze natuurnetwerken te versterken. Dit doen we zodat deze tegen een ‘stootje’ kunnen. Natuurgebieden die CO2 opnemen. Natuur die klimaatbestendig is en zowel bij droge als natte periodes goed is voor mens en dier. Gebieden die bijdragen aan het versterken van de biodiversiteit en verbetering van het leefklimaat voor zowel bewoners als recreanten. Bij het versterken van de natuur zetten we in op kwalitatief hoogwaardige natuurnetwerken. Natuurnetwerken die het stroomdal van de Maas op meerdere plekken fysiek verbinden met het hoogterras en het Duitse achterland. Deze netwerken stoppen niet bij de grenzen van onze gemeente, maar zijn Euregionaal verbonden. Denk bijvoorbeeld aan de Grensmaas, het Nationaal Park Nieuwe Stijl en het Euregionaal natuurgebied Grenspark Maas-Swalm-Nette. We geven deze netwerken concreet vorm door te werken aan een toename van de groenblauwe dooradering van het landelijk gebied. Door het realiseren en beschermen van natuurlijke landschapselementen zoals houtwallen, heggen, sloten en beken met natuurlijke oevers en poelen ontstaat een fijnmazig netwerk dat bijdraagt aan de biodiversiteit, de verbinding tussen grotere natuurgebieden versterkt en bijdraagt aan de landschappelijke kwaliteit van het landelijk gebied. Sterke natuurnetwerken dragen ertoe bij dat diersoorten zich kunnen verplaatsen binnen de brede regio. Dit geldt overigens ook voor verplaatsingen tussen gebieden binnen onze gemeente. Denk in dit kader aan de ambitie om de beschermde boomkikker te laten migreren tussen het IJzerenbos en Haeselaarsbroek. Figuur 26 Grenspark Maas-Swalm-Nette Klimaatrobuuste en veerkrachtige beekdalen We zetten ook specifiek in op het realiseren van klimaatrobuuste en veerkrachtige beekdalen. Deze beekdalen moeten ingericht zijn als klimaatbuffer. Hiermee bedoelen we dat ze zijn uitgerust om in te spelen op extremen. Denk aan wateroverlast en droogte. Ook het verbeteren van de waterkwaliteit en de ecologische functie staan centraal. Werken aan een toegankelijk en beleefbaar buitengebied We werken aan een toegankelijk en beleefbaar buitengebied voor inwoners en recreanten. Maar ook voor de (agrarische) ondernemers die gebruik maken van deze infrastructuur. Veiligheid is hierbij een belangrijk thema. We zetten in op het oplossen van (lokale) knelpunten daar waar het gaat over infrastructuur. Zo werken we aan een kwalitatief hoogwaardig routenetwerk voor zowel gemotoriseerd verkeer, fietser en wandelaar. Dit netwerk moet kernen en buitengebied met elkaar verbinden. Naast de bereikbaarheid versterken we ook de aantrekkelijkheid van ons buitengebied. We doen dit door het beleefbaar maken van cultuurhistorie en waardevolle landschappelijke elementen, structuren en/of zones. Ook het toevoegen van nieuwe themaroutes, beleefelementen en digitale informatie moet hieraan bijdragen. Tot slot werken we ook in bredere zin aan veiligheid. Hiermee doelen we op het terugdringen van ondermijning in het buitengebied. Maar ook het versterken van veiligheid in relatie tot ons veranderende klimaat. Waarbij er als gevolg van extreme neerslag overlast kan ontstaan en bij extreme droogte kans is op brandgevaar (bosbranden). Inzetten op duurzaam natuurbeheer Natuurbeheer speelt een belangrijke rol om de kwaliteiten van ons buitengebied te behouden en versterken. De ontwikkeling en het beheer van de bos- en natuurterreinen zijn klimaatbestendigheid, biodiversiteit, duurzaam beheer en veiligheid de belangrijkste uitgangspunten. Het bieden van een afwisselende en veilige leefomgeving wordt vormgegeven door een integraal beheer, met respect voor de cultuurhistorische waarden. De gemeente Echt-Susteren streeft naar een hoger aandeel oude bomen in het zich ontwikkelende bos en stuurt hierin door een gerichte aanpak voor bosverjonging en bosomvorming. Ook zien wij kansen in het bevorderen van vormen van natuurinclusieve landbouw. Dit is een economisch landbouwsysteem dat optimaal beheer van natuurlijke hulpbronnen duurzaam integreert in de bedrijfsvoering (zowel veehouderijen als teeltsystemen) en inclusief zorgt voor ecologische functies en de biodiversiteit op en om het agrarisch bedrijf. Dit is dus een ontwikkeling die bijdraagt aan het behouden en versterken van de biodiversiteit en de kwaliteiten van ons buitengebied. Speerpunten voor een veilige en aantrekkelijke leefomgeving: Veilig recreëren door periodieke inventarisatie en uitvoering boomveiligheid Aantrekkelijke bosbeelden door behoud van markante bomen, behoud van karakteristieke opstanden en afwisseling in boomsoorten en leeftijden van bomen Verhogen brandveiligheid door aanleg geleidelijke bosranden en bosomvorming in het kader van natuurbrandpreventie We hebben bij de inrichting en het beheer van ons buitengebied aandacht voor de ontwikkeling van specifieke faunapopulaties. We monitoren ontwikkelingen en indien er sprake is van onevenredige overlast nemen we, waar mogelijk, maatregelen. Dit doen we in overleg met onze gebiedspartners en rekening houden met wet- en regelgeving Speerpunten voor duurzaam beheer: Investeren in bosverjonging door aanplant en natuurlijke verjonging in circa 25 ha bos Periodiek onderhoud in de bossen en natuurterreinen zodat structureel gewerkt wordt aan de opgaves Van exotenbestrijding naar exotenbeheersing door acceptatie van opstanden met dominantie van Amerikaanse eik en Douglas, maar inperken van de verspreiding van deze soorten door aanplant schaduwtolerante soorten Verlaagd oogstniveau van 50% van de bijgroei: voor een hogere staande houtvoorraad, ouder wordende bossen en hogere biodiversiteit Speerpunten voor het verhogen van de biodiversiteit en klimaatbestendigheid: Behoud van oude loof- en naaldbomen. Bijna 10% van de bossen is ouder dan 90 jaar. Om de soortenrijkdom te vergroten worden oude bomen gespaard. Het beheer is er in deze oude bossen op gericht om de bomen ouder te laten worden, eventuele uitbreiding van exoten tegen te gaan en tegelijkertijd zorg te dragen voor voldoende bosverjonging Tegengaan bodemverzuring door groepsgewijze nieuwe aanplant van rijk-strooiselsoorten zoals hazelaar, ratelpopulier, esdoorn, haagbeuk, boswilg en linde Herstel van poelen door het verwijderen van slib en begroeiing, zodat het leefgebied weer geschikt wordt voor gidssoorten als kamsalamander en boomkikker Herstel hydrologie: Waar mogelijk herstel van de hydrologische situatie door aanpassingen in detailontwatering. Zoekgebieden zijn gelegen op de flanken van het Maasterras, of aan de randen van beekdalen Versterken van de natuurlijke verbindingen tussen natuurterreinen, zodat gidssoorten zoals de wilde kat Midden-Limburg kunnen bereiken, en reeds aanwezige soorten als de boomkikker kunnen migreren tussen IJzeren Bosch en Haeselaarsbroek Toekomstbestendig Echt-Susteren De opgaves We werken aan een toekomstbestendig Echt-Susteren zodat onze gemeente ook voor volgende generaties een schone, gezonde, prettige en veilige plek is om te leven. We hebben een grote opgave rondom onze klimaatdoelen waarbij we de CO2-uitstoot naar 2050 toe moeten reduceren naar nul. Het begrip duurzaamheid heeft hierbij de afgelopen paar jaar een andere betekenis gekregen. Het gaat over meer dan groene stroom. Klimaatverandering en gedragsverandering worden in één adem genoemd en kunnen niet meer los van elkaar worden gezien. Door het gebruik van fossiele brandstoffen te vervangen door duurzaam opgewekte energie stijgt de vraag. En hiermee ook de nodige ruimte voor de duurzame opwek. Afgelopen jaren zijn we ons door verschillende mondiale ontwikkelingen bewust geworden van de afhankelijkheid van andere landen voor onze eigen energievoorziening. Energiearmoede is voor veel huishoudens een dagelijkse waarheid geworden. Steeds vaker worden we geconfronteerd met wateroverlast. De bodem kan de stortregens niet verwerken. Tegelijkertijd zijn er ook langere perioden van grote droogte. Het optimaal gebruiken van regenwater en minimaliseren van verspilling van drinkwater moeten oplossing bieden. De vraag naar woningen neemt toe. De beschikbare ruimte hiervoor niet. Om invulling te kunnen geven aan de woningopgave zien we een verdere verstedelijking en groei van de kernen. Dit gaat ten koste van het openbaar groen en het buitengebied. Deze ontwikkeling versterkt de waterproblematiek, maar veroorzaakt ook hittestress. We hebben steeds meer behoefte aan een groene natuurrijke omgeving. We zijn ons meer bewust van onze gezondheid en de invloed hierop vanuit onze leefomgeving. Maar in een poging te kunnen voldoen aan de vele maatschappelijke opgaven waar we als gemeente voor staan lijken we in een steeds groter wordende vicieuze cirkel terecht te komen. Kaart toekomstbestendig Echt-Susteren Figuur 27 Kaart toekomstbestendig Echt-Susteren (op groot formaat beschikbaar via bijlage 5) Duurzaamheid in het DNA van Echt-Susteren Duurzaamheid is een gezamenlijke uitdaging geworden. Een maatschappelijk thema dat samen met de andere maatschappelijke opgaven en vanuit een gezamenlijke verantwoordelijkheid (overheid, bedrijfsleven en burgers) moet worden aangepakt. Een maatschappelijk thema vraagt om een brede aanpak. Met een peiling hebben we onze inwoners gevraagd naar hun mening over duurzaamheid. Kennis, mening, eigen rol, rol van de gemeente is slechts een greep uit de onderwerpen waarover we de mening hebben gevraagd van onze inwoners. En wat blijkt. Duurzaamheid zit in het DNA van onze gemeente. Dit zien we dan ook terug in de omgevingsvisie. In de verschillende onderwerpen wordt gesproken over duurzaamheid. Duurzaamheid is onder andere onderdeel van de economische ontwikkelingen, ontwikkelingen rondom wonen en zorg, mobiliteit en voorzieningenstructuur van onze gemeente. Ruimtelijke gevolgen energietransitie Het elektriciteitsverbruik is de afgelopen jaren enorm toegenomen. Installaties en vervoersmiddelen op fossiele brandstoffen worden meer vervangen door elektrische toepassingen. De opwek van duurzame energie en het verbruik ervan is niet op elkaar afgestemd. Het bestaande elektriciteitsnetwerk is hier niet op ingericht. Netcongestie is inmiddels een bekend probleem bij het verduurzamen van onze samenleving. Opwek, opslag en afstemmen van elektriciteitsverbruik en het verzwaren van het kabelnetwerk moeten dit oplossen. Dit heeft gevolgen voor ons openbaar gebied. Vanwege haar geografische ligging kenmerkt gemeente Echt-Susteren zich door de aanwezigheid van zogenoemde hoofdtracés van (ondergrondse)kabels en leidingen. De opgave die de energietransitie met zich meebrengt wordt de komende decennia zichtbaar in onze leefomgeving. Ondergrondse kabels en leidingen moeten worden verzwaard, het aantal hoogspanningsleidingen moet worden vermeerderd en er moeten vele extra trafohuisjes worden geplaatst. Dit heeft gevolgen voor de gebruiksmogelijkheden en uitstraling van ons landschap. Binnen onze gemeente worden zorgvuldige afwegingen gemaakt in de plaatsbepaling van noodzakelijke maatregelen. Een goede landschappelijke inpassing is uitgangspunt. Maar ook op straatniveau vergt dit keuzes en afstemming. Onze ondergrond kenmerkt zich immers nu al door de aanwezigheid van verschillende kabels en leidingen. De verwachting is dat het aantal verder zal toenemen. Hiermee dwingt de ondergrondse infrastructuur ons ook bovengronds tot keuzes. Goede afstemming is nodig om maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie, zoals de aanplant van bomen, groen en de aanleg van waterbergingen in de beperkt beschikbare ruimte in te passen. Het vinden van passende oplossingen hechten we waarde aan het goede gesprek met onze inwoners, we staan samen voor deze opgave. Duurzame energie voor iedereen De oplossingen rondom de verduurzaming van onze gemeente zijn niet zonder gevolgen voor onze leefomgeving. Energie moet voor iedere inwoner bereikbaar en toegankelijk zijn. De lusten van onze inspanningen in het energieneutraal zijn per 2050 zijn voor onze inwoners. Om dit te bereiken willen we grip op de energievoorziening en de prijsvorming krijgen en houden. Opwek en de bijbehorende rendementen moeten ten gunste van onze inwoners komen. Dit willen we bereiken door collectieve oplossingen voor de energievoorziening van onze woningen. Niet alleen om de ruimtelijke beeldkwaliteit te verbeteren, maar ook om energiearmoede te voorkomen. Vanuit een gemeentelijk of regionaal energiebedrijf of een coöperatieve energiegemeenschap willen we grip krijgen op de opwek, distributie en prijsvorming van onze eigen energie. We hebben de opdracht om als gemeente in 2050 energieneutraal te zijn. Hierbij volgen we het rijksbeleid. Deze uitdaging biedt meekoppelkansen voor andere opgaves en andersom. Door duurzaamheid in het DNA van onze gemeente te borgen worden kansen niet gemist en kunnen ambities worden gehaald. “Samen maken we de cirkel rond!” Klimaatadaptatie De gemeente Echt-Susteren maakt deel uit van een samenwerkingsverband met andere gemeenten, Waterschap Limburg, Provincie Limburg en WML in Noord- en Midden-Limburg. Binnen dit verband streven we naar een water- en klimaatbestendige omgeving.. Ambities zijn vastgelegd in vier bouwstenen (Magazine bouwstenen water en klimaat). Bouwsteen ‘Natuurlijk water’ DOEL: We willen een bijdrage leveren aan een goede kwaliteit van leven door het realiseren van een gezond waterecosysteem Bouwsteen ‘Passende bescherming’ DOEL: Wij bieden onze inwoners, bebouwing, landerijen, infrastructuur een passende bescherming tegen overstromingen, wateroverlast en andere gevolgen van de klimaatverandering. Hierbij is ons streven om in 2050 een klimaatadaptieve inrichting en beheer van onze gemeente te realiseren. Hierbij maken we onderscheid tussen passende bescherming voor “Hoogwater Maas” en “Droge voeten” (wateroverlast uit het watersysteem). Bouwsteen ‘Schoon water’ DOEL: We willen zorgen voor een schoon watersysteem (grond- en oppervlaktewater) zodat we beschikken over voldoende water van goede kwaliteit dat bijdraagt aan een aantrekkelijke leefomgeving, voldoet aan de doelen van de Kaderrichtlijn water en bijdraagt aan andere maatschappelijke doelen zoals schoon drinkwater en zwemwater. Bouwsteen ‘Voldoende water’ DOEL: Nu en in de toekomst beschikken over voldoende en kwalitatief goed oppervlaktewater en grondwater. Dit zijn niet alleen de ambities van de samenwerking. Ook geven we hiermee uitvoering aan verschillende beleidsdoelen vanuit Provincie (Omgevingsverordening Limburg), het Rijk en Europa. Vooral de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) heeft een hoge prioriteit. In 2027 moeten de maatregelen die binnen de KRW zijn aangegeven uitgevoerd zijn. Denk hierbij aan bijvoorbeeld de doelen voor de waterkwaliteit per waterlichaam. Verder geven we met de bovenstaande doelen uitvoering aan het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie en het Deltaplan Zoetwater. Water en bodem zijn thema’s die door klimaatverandering een steeds grotere invloed gaan hebben in ons dagelijks leven. De bodem is een bron van leven, we halen ons drinkwater uit de bodem en deze bodem fungeert als fundament voor onze huizen en infrastructuur. Verder is de bodem en het water van belang voor onze voedselvoorraad en de biodiversiteit. De kwaliteit van de bodem staat echter onder druk, door kabels en leidingen is de ruimte beperkt en door droogte is water niet meer te garanderen. Om water en bodem sturend te laten zijn hanteren wij de volgende uitgangspunten: Waterverontreiniging te verminderen Bodemerosie tegen te gaan Biodiversiteit in de bodem te bevorderen Het gebruik van water en bodem op een duurzame manier te reguleren Met klimaatadaptatie hoopt de Gemeente Echt-Susteren de gevolgen van een veranderd klimaat te beperken. De belangrijkste thema’s hierin zijn: Droogte, hittestress en wateroverlast. De gemeente investeert al jaren in een klimaatbestendige openbare ruimte en is het ook van plan om dit te blijven doen. We hanteren de volgende kaders als het gaat om klimaatadaptatie: Voor regenwater hanteren we de volgende voorkeursvolgorde: besparen, vasthouden, bergen en tot slot afvoeren (vertraagd) Water op straat is acceptabel (0 – 30 minuten) mits niet vaker dan 5 keer per jaar Schoon regenwater zoveel mogelijk infiltreren waar het ook wenselijk is Informeren en stimuleren van onze inwoners over een klimaatadaptieve woning Bedrijven informeren en stimuleren om hun panden klimaatadaptief in te richten Creëren van schaduwplekken en uitbreiden van het openbaar groen Investeren in groene daken – en gevels Groenblauwe speeltuinen: Echt-Susteren is bezig met het vergroenen van de speelplaatsen van de scholen in de gemeente, dit doen ze in samenwerking met Waterklaar De thema’s van klimaatadaptatie gaan goed samen en versterken elkaar ook. Daarbij zet de gemeente Echt-Susteren in op het ontwikkelen van robuuste groenblauwe netwerken. Deze combinatie verhoogt de ecologische waarde van het groen en de kwaliteit van de openbare ruimte. Hiermee passen wij de fysieke leefomgeving aan aan een veranderend klimaat. Speciale aandacht gaat hierbij uit naar kwetsbare plekken, bijvoorbeeld verzorgingscentra en scholen. Bij de inrichting van onze leefomgeving kiezen we voor klimaatadaptieve beplanting met meer vaste planten die bijdragen aan een betere ecologische infrastructuur, biodiversiteit, CO2-opname en water- en bodemhuishouding. De groeninrichting wordt minder strak en meer natuurrijk, dit heeft ook effect op de wijze waarop we omgaan met beheer en onderhoud. Een belangrijke sleutel tot succes ligt bij ons allemaal. Door het tegengaan van verstening (tegels wippen), het afkoppelen van regenwater en het aanbrengen van meer groen. We stimuleren inwoners zelf actief te worden. Een groene leefomgeving draagt positief bij aan de gezondheid van onze inwoners. Samen zorgen we ervoor dat Echt-Susteren in 2050 klimaatbestendig en water robuust is ingericht. Figuur 28 Voorkeursvolgorde waterbeheer in het licht van klimaatadaptatie (bron: PBL) Meekoppelkansen benutten De huidige maatschappij is steeds meer gericht op individualisering. We leven langer, maar wel vaker met chronische ziektes. Als gevolg hiervan komt de zorgverlening onder druk te staan. We leven in een samenleving waarin ouderen langer thuis wonen en op zich zelf zijn aangewezen. Niet iedere woning is geschikt voor deze ontwikkeling. We helpen onze inwoners om hun woning te verduurzamen en ook levensloopbestendig te maken. Hierdoor kunnen twee grote maatschappelijke thema’s elkaar versterken in de oplossing. Bij het versterken van onze economische structuur zijn ook meekoppelkansen te behalen. Binnen onze gemeente wordt ingezet op het revitaliseren van bestaande bedrijventerreinen. Hierbij worden oplossingen gezocht voor onder andere hittestress en wateroverlast. Meer groen en ruimte voor ecologische ‘stepping stones’ en het zorgen voorklimaatadaptieve terreinen. Er wordt gekeken naar multifunctioneel ruimtegebruik van de bedrijventerreinen in bijvoorbeeld de opwek van duurzame energie. Samen met de ondernemers werken we aan het afstemmen van energieverbruik om de duurzaam opgewekte energie maximaal te benutten. Hierin weer ondersteunt door een gemeentelijk energiebedrijf of coöperatieve energiegemeenschap. Allemaal oplossingen die bijdragen aan een toekomstbestendig Echt- Susteren. We zijn als gemeente betrokken bij de uitbreiding van de Delta Rhine Corridor waarbij het bestaande leidingnetwerk door onze gemeente naar de toekomst toe wordt uitgebreid. Hierbij wordt gekeken naar transport van nieuwe energiebronnen zoals bijvoorbeeld waterstof en ammoniak transport en afvang van CO2. We verkennen de mogelijkheden om lokaal op dit netwerk aan te sluiten in het kader van de energietransitie. In het kader van het ontwikkelen van duurzame energiebronnen zien we, vanwege onze strategische ligging langs het wegennet (A2 en A73), binnen onze gemeente kansen in de ontwikkeling van zogenaamde Clean Energy Hubs om duurzaam te tanken. Naast de ontwikkeling van Clean Energy Hubs zetten we in op het verduurzamen van onze mobiliteit. Denk hierbij aan de ontwikkeling van laadinfrastructuur, deelmobiliteit en het stimuleren van gebruik van het openbaar vervoer waarbij we dankbaar gebruik kunnen maken van onze twee NS-treinstations. Onze agrarische sector speelt een sleutelrol in onze voedselketen. De sector staat echter voor politieke, ecologische, logistieke en economische uitdagingen. Om de impact op ons milieu (lucht, water en bodem) te verminderen is transformatie naar een duurzaam agrarisch systeem noodzakelijk. Als gemeente faciliteren we bij het toekomstbestendig maken van de agrarische sector. Figuur 29 H2- en CO2 transport door de Delta Rhine Corridor (bron: delta-rhine-corridor.
3. nl)Een circulaire economie Circulariteit is een heel breed begrip. Het staat ‘voor velen’ nog in de kinderschoenen, maar het onderwerp wordt steeds meer actueel. Binnen onze gemeente hebben we ingezet op het verminderen van het volume huishoudelijk afval. En dat is goed gelukt. Met de slogan: “Van Afval Naar Grondstof” gaan we door met het verminderen van afval. Maar niet alleen door volume te verlagen, maar de herbruikbaarheid van ons afval te vergroten. Ook bij (her)inrichting van de openbare ruimte en bij bouwprojecten zal meer en meer gekeken worden naar de mogelijkheden van circulair werken in de breedste zin van het woord. Dit betekent niet altijd dat materialen op hetzelfde project en in dezelfde omgeving circulair ingezet worden, maar dat ook naar koppelkansen gekeken wordt van herbestemming elders of in een nieuwe functie. Ontwikkelingen in de markt, innovaties in materialen & producten, kosten, haalbaarheid en geschiktheid van hergebruik worden hierbij altijd in de afweging meegenomen. Als gemeente gaan we het goede voorbeeld geven. Bijvoorbeeld in onze aanbestedingsprocedures of bij de inrichting van nieuwe gebiedsontwikkelingen en/of transformatieopgaves. Ook zetten we in op bewustwording onder bedrijven en inwoners. Figuur 30 Circulaire economie (bron: Europees Parlement Herkenbare kernen in Echt-Susteren De opgaves Door de centrale ligging is Echt-Susteren goed bereikbaar. De aanwezigheid van snelwegen (A2 en A73), waterwegen (Maas en Julianakanaal) en spoorverbindingen (stations Echt en Susteren) maken onze gemeente tot een aantrekkelijke vestigingsplaats voor bedrijven, inwoners en bezoekers. Onze goede bereikbaarheid zetten we naar 2040 toe in om ons nog beter te positioneren als aantrekkelijke gemeente om te wonen, ook als je werkt buiten de grenzen van onze gemeente. Onze gemeente ligt immers centraal, niet alleen in het midden van Limburg, maar ook centraal ten opzichte van grotere economisch sterke stedelijke regio’s zoals Eindhoven, Venlo en Maastricht. Ook internationaal gezien zijn economisch sterke steden zoals Genk, Aken en Düsseldorf nabij. Groei is hierbij geen doel op zich. We willen in 2040 vooral een aantrekkelijke gemeente zijn én blijven daar waar het gaat om wonen, recreëren en werken. Dit doen we graag in authentieke, vitale en leefbare kernen. Kernen die voldoende ontmoetingsplekken hebben voor evenementen, cultuur(historie), kunst, recreatie en spel. Kernen die goed verbonden zijn met ons landelijke en natuurrijke buitengebied en die elk hun eigen identiteit en karakteristieke kenmerken behouden. Dit laatste vormt een uitdaging vanwege tal van maatschappelijke opgaves die op ons afkomen en om ruimte vragen. Denk aan de behoefte aan de bouw van nieuwe woningen of het verduurzamen van bestaande woningen. Maar ook het klimaatadaptief maken van onze kernen door het verminderen van hittestress en wateroverlast. De behoefte aan een aantrekkelijke, gezonde en groene leefomgeving die ruimte biedt om elkaar te ontmoeten. De druk op onze mobiliteit, maar ook aan de verduurzamingsopgave van ons bestaande vastgoed. Figuur 31 Kaart ligging gemeente Echt-Susteren in de regio Kaart Herkenbare kernen Figuur 32 Kaart Herkenbare kernen (op groot formaat beschikbaar via bijlage 5) We bouwen aan leefbare kernen Gemeente Echt-Susteren heeft de komende periode een opgave om nieuwe woningen te bouwen. Wij kijken naar deze woningbouwopgave in een breder perspectief. Het realiseren van leefbare wijken en gemeenschappen staat voor ons centraal. Het begrip leefbaarheid gaat over de aantrekkelijkheid van een gebied of gemeenschap om er te wonen, leven, werken, sporten, elkaar te ontmoeten en te spelen. Een leefomgeving die schoon, heel en veilig is. Waarin iedereen mee kan doen. Een leefomgeving die antwoord geeft op onze klimaatopgave, biodiversiteitsopgave en de energietransitie. Belangrijke kracht hierin is het hebben van gemixte woongebieden. Wijken waarbinnen verschillende woonmilieus en een variatie aan doelgroepen samenkomen. Hiermee bedoelen we jong en oud, een diversiteit aan achtergronden en opleidingsniveaus. Juist deze mix draagt bij aan de leefbaarheid en aan betrokkenheid in de wijken, waarin bewoners naar elkaar omkijken. Zeker gezien de demografische verandering waarbij we als gemeente steeds verder vergrijzen en waarbij ook het aandeel jongeren afneemt, is dit van vitaal belang. We willen eraan bijdragen dat ons inwonertal in 2040 minimaal gelijk blijft. Dit is van belang voor de vitaliteit en levendigheid van Echt-Susteren, denk alleen al aan het behoud van het voorzieningenniveau. We doen dit door goed te kijken naar de woonbehoeftes per doelgroep. We zien hierbij een focus op woningbouw voor eenpersoonshuishoudens. Zowel voor jongeren als senioren. Woningen die betaalbaar zijn, zowel qua huur als koop. Woonconcepten die bijdragen aan de zelfredzaamheid van bewoners en aan het langer zelfstandig wonen van ouderen. In een omgeving die voldoende voorzieningen biedt om prettig te kunnen leven. Door in te zetten op deze specifieke doelgroepen stimuleren we doorstroming op de woningmarkt. Dit werkt ook gunstig op de bestaande woningvoorraad. Het behoud (en zo mogelijk het aantrekken) van jongeren is hierbij van bijzonder belang. Jongeren moeten als starter ook in Echt-Susteren een passende woning kunnen vinden. En als ze uitvliegen om elders te studeren, dan zou het mooi zijn wanneer ze later weer ‘terug naar huis’ in Echt-Susteren komen, voor de volgende stap in hun wooncarrière. Het streven is om in iedere kern te bouwen. Hierbij voorzien we in de toekomst grotere uitbreidingslocaties in en grenzend aan de grotere kernen. In de kleinere kernen bouwen we vanuit (markt)behoefte. Voor een goede leefbaarheid in elke kern is de bereikbaarheid van voorzieningen van groot belang. Daarvoor zijn goede, vlotte en veilige verbindingen nodig. We realiseren ons dat zeker in de dorpen het doorgaande verkeer zich mengt met lokaal verkeer. Auto’s, fietsers en andere voertuigen maken daar gebruik van dezelfde straat. Dat geeft reuring, maar soms ook lastige verkeerssituaties. Het bevorderen van veilig gedrag in het verkeer door alle weggebruikers is dan ook een blijvend aandachtspunt. We besteden extra aandacht aan veilige (fiets-)verbindingen tussen dorpen en wijken en op schoolroutes. Tenslotte staat ook behoud van eigenheid van ons landschap en onze dorpen voorop. We behouden de kenmerkende opzet en het individuele karakter van onze dorpen. We willen niet dat dorpen in de toekomst aan elkaar groeien. Behoud van het gebiedseigen karakter en kwaliteiten vormen dan ook uitgangspunt als we aan de slag gaan met (gebieds)ontwikkeling. Bouwen in onze kernen Met een creatieve blik werken we aan pragmatische oplossingen voor de woningmarkt. We zetten in op stads- en dorpsvernieuwing. Voor het bouwen van nieuwe woningen kijken wij in eerste instantie binnen de bebouwde omgeving. Zogenaamde inbreidingslocaties. Dit doen we door herstructurering en transformatie. Bijvoorbeeld door sloop van oude woningen die niet meer voldoen aan de huidige normen. Bijvoorbeeld qua energie, isolatie en/of levensloopbestendigheid. In 2050 moeten al onze woonwijken aardgasvrij zijn. Herstructurering is dus nodig om te komen tot een toekomstbestendige woningvoorraad. Een woningvoorraad die bovendien inspeelt op de woonbehoeftes van uiteenlopende doelgroepen. Naast herstructurering zien we ook kansen voor inbreidingslocaties. Open plekken binnen het bestaande stedelijke gebied, die nog ruimte bieden voor woningbouw. We vinden het echter belangrijk om hierbij wel zorgvuldig om te gaan met cultuurhistorisch waardevolle objecten, structuren en/of zones. Zodat onze kernen hun karakter en identiteit behouden. Het herstructurerings- en inbreidingsvraagstuk mag niet ten koste gaan van onze ambitie om kernen leefbaar te houden. Deze binnenstedelijke ontwikkelingen dienen dan ook een ruimtelijke verbeterslag te leveren. Zowel op de gebouwde omgeving als de openbare ruimte. Binnen onze kernen vragen immers veel opgaves om ruimte. Ruimte voor voldoende parkeergelegenheid en goede (openbaar) vervoer. Maar ook voldoen ruimte voor groen. Bij nieuwbouw willen we dat er zoveel mogelijk duurzaam (circulair) en natuurinclusief gebouwd wordt. Waarbij een bouwwerk bijdraagt aan het versterken van de lokale biodiversiteit en natuurwaarden. Bijvoorbeeld door het toepassen van groene daken en gevels. Voor de openbare ruimte in onze kernen zetten we in op het versterken van zogenaamde groenblauwe netwerken. Hiermee bedoelen we robuust ruimte maken voor groen (aanplant en behoud van goede gezonde bomen en stuiken) en water in en rond de kernen. We doen dit om in te spelen op de gevolgen van de klimaatverandering. Zodat er meer ruimte ontstaat voor het opvangen van water tijdens de steeds nattere winters of bij extreme buien. Daarnaast helpt een robuust groenblauw netwerk bij het verminderen van hittestress tijdens periodes van hitte en droogte. Groenblauwe netwerken bieden tevens een meekoppelkans voor het versterken van de biodiversiteit en vormen een ideale onderlegger voor recreatieve wandel- of fietsroutes en buurt- en speelplekken. Zo ontstaat er een aantrekkelijke en gezonde openbare ruimte die uitnodigt om te verblijven, te bewegen, te spelen én elkaar te ontmoeten. Het is ook belangrijk dat onze openbare ruimte en publieke gebouwen goed toegankelijk zijn. Denk aan voldoende bankjes in de schaduw, goed toegankelijke openbaar vervoerhaltes en voorzieningen nabij. Het klimaatadaptief en natuurinclusief maken van onze leefomgeving vraagt ook om inspanning van onze inwoners en ondernemers. Een groot deel van de opgave kan immers alleen maar opgelost worden door ook op particuliere tuinen/gronden verstening te verminderen en vergroening toe te voegen. Als gemeente zetten we in op bewustwording om inwoners te bereiken om maatregelen te treffen. Bewustwording is ook nodig daar waar het gaat over het beheer van de openbare ruimte. In antwoord op de klimaatopgave en de roep om biodiversiteit te versterken gaan we naar een andere inrichting, beheer en onderhoud van de openbare ruimte. We hanteren het principe ‘minder aangeharkt en netjes, maar met meer aandacht voor ecologische kwaliteiten’ (minder maaien, extensief beheer). We streven ernaar dat de openbare ruimte bijdraagt aan het welzijn van onze inwoners en aan het halen van onze toeristische, recreatieve en ecologische doelen. Verder vinden we het van belang dat al onze kernen, wijken en buurten veilig en leefbaar zijn. Bij de (her)inrichting van de openbare ruimte volgen we de principes van de 3-30-300-regel. 3-regel: dicht bij elke woning, school of werkplek staan minimaal 3 volwassen bomen. 30-regel: elke buurt heeft minstens 30% boomkronen en daardoor schaduw. En dat zorgt voor een koelere buurt. 300-regel: vanuit iedere woning, school of werkplek is er binnen 300 meter een parkje waar je kunnen verblijven en recreëren. Figuur 33 De 3-30-300 regel Figuur 34 Integraal werken aan opgaves in onze kernen Kwaliteit van onze kernranden Onze opgaves vragen ruimte. Teveel ruimte om op te lossen binnen de grenzen van de bestaande kernen. Hierbij zijn we genoodzaakt om ook te kijken naar oplossingen in de randen van onze kernen. Of het nu gaat over nieuwe woningbouw, het vinden van oplossingen voor vrijkomende (agrarische) bebouwing, ruimte voor de klimaatopgave, de energietransitie, natuurontwikkeling of het beleefbaar en bereikbaar maken van ons buitengebied. Deze zogenaamde kernrandzones maken visueel vaak deel uit van het landelijk gebied, maar zijn onmiskenbaar van belang voor de kwaliteit van het leefmilieu van de kern. Om de kwaliteiten van deze kernrandzones te behouden en te versterken is het van belang om zorgvuldig om te gaan met ontwikkelingen in de kernrandzone. Kortom: niet alles kan overal! We maken de keuze om het open karakter tussen onze kernen te behouden. Bijvoorbeeld het gebied tussen Echt en Sint Joost. We vinden het naar de toekomst toe belangrijk dat Sint Joost ruimtelijk een herkenbare kern blijft. Dit borgen we door het behoud van openheid tussen beide kernen. Hiermee worden grootschalige stedelijke ontwikkelingen, waardoor beide kernen ‘aan elkaar groeien’, in dit gebied uitgesloten. Kleinschalig blijft er ruimte voor initiatieven, mits dit open karakter behouden blijft. We gaan dus zorgvuldig om met nieuwe ontwikkelingen in de kernrandzone. Uitgangspunt is dan ook dat de kwaliteiten van het landschap, maar ook de ondergrond (water en bodem) leidend zijn voor nieuwe ontwikkelingen. Bijzondere landschappen of landschapselementen willen we beschermen en versterken. In andere landschappen liggen juist kansen om met stedelijke ontwikkelingen en/of maatschappelijke opgaves een kwaliteitsimpuls te geven. Denk bijvoorbeeld aan het omvormen van vrijkomende agrarische bebouwing. Dit kan afhankelijk van de aard van de bebouwing een directe gezondheidswinst opleveren in en rondom de kernen. Woningbouw is hierbij een voorstelbare invulling om deze transformatie haalbaar te maken. Nieuwe initiatieven in de kernrandzone toetsen we op hun bijdragen aan opgaves die lokaal spelen én op de wijze waarop wordt aangesloten op het landschap. Lagenbenadering Het toepassen van de lagenbenadering biedt een goede basis om integraal te motiveren of beoogde ontwikkelingen passend zijn op de specifieke plek. Figuur 35 Integraal werken aan opgaves in onze kernranden Aantrekkelijke centrumgebieden Echt en Susteren Het hebben en behouden van voorzieningen is van vitaal belang voor de leefbaarheid in onze gemeente. We leven in een tijd van individualisering en digitalisering. We kiezen er steeds vaker voor om digitaal te winkelen en goederen thuis te laten bezorgen. Dit zet druk op het (commerciële)voorzieningenniveau. Voor de kernen Echt en Susteren zetten we in op het ontwikkelen van toekomstbestendige kernwinkelgebieden, die passen bij de functie van de kern. Aantrekkelijke gebieden waar de functies wonen, werken en recreëren elkaar versterken. Gebieden van kwaliteit waar je niet alleen komt om te winkelen, maar ook om elkaar te ontmoeten en te verblijven. In een veranderende maatschappij waar ontwikkelingen zich snel opvolgen zal het behoud van aantrekkelijke centrumgebieden blijvend aandacht vragen. Figuur 36 Centrumgebied Echt Figuur 37 Centrumgebied Susteren Samen Echt-Susteren De opgaves We dragen als gemeente sinds 2015 met trots het keurmerk van Cittaslow. Een Cittaslow-gemeente streeft naar een duurzame omgeving die verbonden is met een kwalitatief hoogwaardig landschap, waar een krachtige sociale gemeenschap aanwezig is. Een gemeente die innovatief is, maar tegelijkertijd ook waarde hecht aan haar oorsprong. Identiteit en cultuurhistorie zijn hierbij belangrijke elementen. Dit wordt ondersteund door waarden als authenticiteit, gastvrijheid, respect, tijd en aandacht voor elkaar. Richting 2040 ligt er de opgave om deze waarden met elkaar vast te houden. Dit gaat niet vanzelf, maar vergt aandacht en inspanning. Onze samenleving verandert immers snel. We worden steeds ouder en wonen langer zelfstandig. Dit heeft invloed op de wijze waarop we onze zorg organiseren én op de eisen die we stellen aan huisvesting. We leven individueler waardoor de gemeenschapszin en sociale cohesie onder druk komen te staan. De ongelijkheid groeit, evenals het aantal kwetsbaren. Meedoen in de maatschappij is niet voor iedereen vanzelfsprekend. We leven gemiddeld genomen ongezonder en bewegen minder. De technologische ontwikkelingen volgen elkaar snel op en hebben invloed op onze leefstijl en onze woon- en leefomgeving. We zetten in op het behoud van de sociale cohesie, evenals ons rijke culturele en verenigingsleven. De aanwezigheid van (maatschappelijke) voorzieningen draagt hier aan bij. Het succes hierbij staat of valt met het draagvlak vanuit de samenleving. Kaart Samen Echt-Susteren Figuur 38 Kaart Samen Echt-Susteren (op groot formaat beschikbaar via bijlage 5) Een gezonde samenleving waarin iedereen meedoet Een gezonde samenleving raakt aan alle facetten van onze leefomgeving. Het gaat over thema’s als bewustwording, fysieke toegankelijkheid, openbare ruimte, onderwijs en werk, vervoer, zorg en welzijn, vrijetijd en wonen, recreatie en het kunnen meedoen van doelgroepen in de samenleving. Ongeveer 1 op de 10 mensen in Nederland heeft een handicap die invloed heeft op het dagelijks functioneren. De noodzaak staat dan ook als een paal boven water. Inclusiviteit moet een grondhouding zijn. We vinden het dan ook van groot belang om een sociale en inclusieve gemeente te zijn. Een gemeente waarin iedereen meetelt en mee kan doen. We werken dan ook actief aan het versterken van sociale cohesie. Waarbij mensen zich verbonden voelen met de woongemeenschap en met elkaar. Een sterke sociale cohesie vergroot de leefbaarheid. Doordat mensen naar elkaar omkijken, bijvoorbeeld in de mantelzorg of als vrijwilliger. Een sterke sociale samenhang maakt dat mensen langer zelfstandig kunnen blijven wonen. Het sociale vangnet wordt steeds belangrijker aangezien het aantal alleenstaande ouderen en eenoudergezinnen (bijvoorbeeld door scheidingen) toeneemt. Uiteraard vraagt dit ook om passende woonvoorzieningen en inclusieve wijken. Want ook de woonomgeving doet ertoe. Een gezonde leefomgeving draagt bij aan een gezonde leefstijl. Als Echt-Susteren zijn we hier actief mee bezig. Bijvoorbeeld vanuit ons lokale Sportakkoord, het Preventieakkoord, het Woonzorgakkoord en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). In deze akkoorden beschrijven we onze ambities en acties om te komen tot een gezonder Echt-Susteren. We richten ons hierbij op thema’s als sport, bewegen en cultuur. Maar ook op het bieden van een stabiele sociale basis voor iedereen (ongeacht herkomst of achtergrond) en het voorkomen en terugdringen van gezondheidsachterstanden. We werken de komende decennia dan ook verder aan een gezonde en groene fysieke leefomgeving die voor iedereen toegankelijk is, ook voor mensen met een handicap. Een inrichting van de openbare ruimte, die uitnodigt om te bewegen, te sporten en elkaar te ontmoeten. Hierbij nemen we gezondheidsverbeterende maatregelen, want in kernen met veel groen, wandel- en fietsroutes, speel- en sportvoorzieningen gaan mensen eerder bewegen, georganiseerd (bijvoorbeeld een sportvereniging) of individueel, spelen kinderen meer buiten en is het makkelijker om andere mensen te ontmoeten. Figuur 39 Positieve Gezondheid en Leefomgeving (bron: Louis Bolk Instituut) Een gezonde leefomgeving vraagt ook om het maken van keuzes bij het toedelen van functies aan plekken. Bij het uitwerken van nieuwe ruimtelijke plannen worden gezondheidsbeschermende én-bevorderende aspecten dan ook meegewogen. Bijvoorbeeld door het verminderen van kansen op het nuttigen van ongezond voedsel rondom scholen, door een verbod op nieuwvestiging van cafetaria’s in de directe omgeving. Het toedelen van functies heeft nadrukkelijk ook te maken met het verbeteren van de milieukwaliteit. Denk hierbij aan het verminderen van uitstoot van stikstof en fijnstof, geurhinder of overlast van geluid. Gemeente Echt-Susteren volgt hierin de wettelijke normen. We werken aan bestaanszekerheid voor al onze inwoners. We streven dan ook naar een zo hoog mogelijke arbeids- en maatschappelijke participatie. Het is onze ambitie om zoveel mogelijk mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan het werk te helpen of de kansen op arbeidsparticipatie op de langere termijn te verbeteren. Voor wie (nog) niet kan werken is participatie naar vermogen aan de orde. Hierbij gaan we uit van de eigen kracht van de mensen en bieden we ondersteuning waar nodig. Hiervoor dragen we zorg samen met de bewoners, maatschappelijke organisaties en ketenpartners. Voor het bereiken van inclusiviteit is ook de toegankelijkheid (fysiek, digitaal en mentaal) van groot belang, evenals goede en structurele communicatie en sociale acceptatie. We merken dat sommige inwoners en bedrijven een kloof tussen hen en de (lokale) overheid ervaren. Hier ligt de uitdaging om deze kloof te dichten. Dit doen we door meer in te zetten op participatie en de drempel te verlagen voor ondernemers, verenigingen en stichtingen om hun vragen en ambities met de gemeente te bespreken. We stimuleren ook het versterken van burgerinitiatief en het vergroten van betrokkenheid van de jeugd. Dit doen we onder andere door het faciliteren van evenementen binnen en buiten, met speciale aandacht voor activiteiten voor jongeren. Kortom begrippen als inclusiviteit en sociale cohesie dienen ingebed te zijn in alle facetten van onze leefomgeving en bij alle partijen die hieraan werken. Figuur 40 Infographic bestaanszekerheid voor alle inwoners Buurt- en speelplekken van de Toekomst De komende jaren werken we als gemeente, samen met de lokale stichtingen, verder aan het ontwikkelen van buurt- en speelplekken. Dit zijn plekken waar kinderen buitenspelen, maar daarnaast gaat het op deze plekken ook om bewegen, ontmoeten en sporten in de buitenruimte. Niet alleen voor de jeugd, maar ook voor volwassenen. Jong en oud wordt uitgenodigd om naar buiten te gaan. Buurt- en speelplekken vervullen immers een belangrijke functie in het versterken van de sociale cohesie, maar ook voor de gezondheid van mensen. We werken aan een goede spreiding van buurt- en speelplekken over de gemeente. In ‘witte vlekken’ waar nu nog geen buurt- en speelplekken zijn, worden in de komende jaren inspanningen geleverd om die alsnog te realiseren. Buurt- en speelplekken blijven dynamisch om zoveel als mogelijk op de behoefte te laten aansluiten. Om die dynamiek te behouden is samenwerking met betrokken burgers van belang. Samen gaan we aan de slag met buurt- en speelplekken voor alle inwoners van Echt-Susteren, jong en oud, vitaal en minder vitaal. Samen maken we Echt-Susteren klimaatadaptief Steeds sterker merken we de effecten van een veranderend klimaat. Opwarming van onze aarde zorgt voor extremere neerslag, langdurige regenval of periodes van droogte en extreme hitte. Klimaatverandering heeft grote gevolgen voor de gezondheid, de leefbaarheid en de economie. Denk bijvoorbeeld aan extra sterfte onder kwetsbare doelgroepen bij extreme hitte. Of de economische schade bij wateroverlast. We moeten maatregelen nemen om ons te beschermen tegen dit veranderende klimaat. We moeten onze leefomgeving klimaatadaptief maken. In het aandachtsgebied ’Toekomstbestendig Echt-Susteren’ wordt beschreven op welke wijze we dit doen voor openbaar gebied. Hiermee lossen we dit vraagstuk alleen niet op. Een groot gedeelte van gronden in onze kernen is in eigendom van inwoners, ondernemers en corporaties. We hebben elkaar dus nodig. Hier zetten we dan ook op in. We maken inwoners en ondernemers bewust van maatregelen die lokaal, op het eigen perceel, gerealiseerd kunnen worden. Om de opwarming van onze aarde tegen te gaan hebben we één hoofddoel: vóór 2050 volledig overstappen op hernieuwbare energie. Hierbij speelt ook het zorgvuldig omgaan met energie en besparen waar mogelijk. De bestaande woningvoorraad dient de komende decennia te verduurzamen. Door over te stappen op hernieuwbare energie én door betere isolatie. Figuur 41 10 redenen om je woning en tuin te vergroenen en verduurzamen (bron: Stichting Steenbreek, 2022) Gemeenschappelijke voorzieningen in elke kern Een gemeenschapshuis vormt een centrale plek in een kern. Een pijler voor de leefbaarheid. Het zijn huizen van en voor de gemeenschap. We zijn trots op onze goede maatschappelijke accommodaties in al onze kernen en de wijze waarop deze door onze inwoners zelf beheerd worden. Naar de toekomst toe zetten we dan ook in op het behoud van dit voorzieningenniveau. Dit vinden we belangrijk voor de leefbaarheid in onze kernen. De samenstelling en behoeften van de inwoners van de gemeen- schappen veranderen, waardoor de functie van de gemeenschapshuizen steeds breder wordt. Naast verenigingsactiviteiten zijn het bieden van zorg, hulp, informatie en advies, liefst vanuit de eigen kern en door professionele organisaties, belangrijke activiteiten voor de leefbaarheid van de kernen. Activiteiten veranderen, maar wat blijft is de behoefte om elkaar te zien en te ontmoeten. Deze behoefte stellen we centraal: inwoners worden nog meer dan nu betrokken bij de ontwikkelingen in hun eigen leefomgeving. De gemeente faciliteert ontwikkelingen van onderop (totstandkoming van de omgevingsvisie als voorbeeld, met het ‘omvangrijke’ participatieproces). Door een sterke vergrijzing en de toename van bijvoorbeeld inwoners met dementie, neemt de behoefte aan een sterk sociaal netwerk, voldoende vrijwillige zorg en mantelzorg in de toekomst toe. En daarmee de behoefte aan accommodaties die toekomstbestendig zijn. Hier geven we invulling aan door naast verenigingsactiviteiten ook het aanbod aan passende zorgactiviteiten te faciliteren in de kernen. Om dit te bereiken investeren we in bestaande en nieuwe multifunctionele accommodaties. De gemeenschapshuizen hebben een spilfunctie voor de kernen voor verenigingsactiviteiten en activiteiten in het kader van participatie, zorg en service. De gemeenschapshuizen worden in stand gehouden en waar nodig aangepast om te voldoen aan behoeften en als gevolg van maatschappelijke en demografische veranderingen. De doelgroep senioren neemt toe en daarmee de verschuiving in de aard van activiteiten van recreatie en ontmoeting naar serviceverlening, ondersteuning en zorg. Gebruiksmogelijkheden en flexibiliteit blijven permanente aandachtspunten. Kijkend naar de druk op het verenigingsleven zien we een opgave in het versterken van de samenwerking binnen het verenigingsleven. Vrijwel alle verenigingen krijgen immers vroeg of laat en in meer of mindere mate te maken met dezelfde uitdagingen. Denk aan druk op het vrijwilligerswerk of een teruglopend ledenaantal. In verdere samenwerking zien wij de sleutel om vitaliteit en toekomstbestendigheid van het rijke verenigingsleven in onze gemeente te behouden. Hier zetten we als gemeente proactief op in. Onder andere door het faciliteren van evenementen binnen en buiten, met speciale aandacht voor activiteiten voor jongeren. Dit is nodig om de vitaliteit en toekomstbestendigheid van het verenigingsleven te behouden. Toekomstbestendigheid is ook een randvoorwaarde om verantwoord te blijven investeren in maatschappelijk vastgoed. Bereikbare kernen Echt-Susteren is een trotse plattelandsgemeente. Met unieke kernen waar mensen prettig wonen. Om lang zelfstandig te kunnen wonen en participeren is mobiliteit van belang. Het gaat om de toegankelijkheid en veiligheid van paden, wegen en toegangen in de kernen. Toegankelijkheid voor verschillende gebruikers. Denk aan openbaar vervoer, auto, fiets, scootmobiel, e-bikes en rollators. Kijkend naar bereikbaarheid in relatie tot zelfstandig wonen dan is ook de nabijheid van voorzieningen van groot belang. Zeker voorzieningen voor de dagelijkse boodschappen, de toegang tot zorg en onderwijs. Als gevolg van verschillende maatschappelijke ontwikkelingen komen deze voorzieningen in een aantal kernen onder druk te staan, of zijn zelfs niet meer aanwezig. Een ontwikkeling waar we als lokale overheid maar beperkt invloed op hebben. Wanneer voorzieningen niet meer aanwezig zijn in de eigen kern dan groeit het belang van een goede bereikbaarheid. Verbindingen voor auto, fiets en zeker openbaar vervoer. Bijvoorbeeld naar onze hoofdkernen Echt en Susteren. Hoofdkernen waarin we continu werken aan het behoud van een compact en vitaal kernwinkelgebied waarbinnen verschillende functies samenkomen. Hoofdkernen die beide beschikken over een treinstation en daarmee een belangrijk mobiliteitsknooppunt vormen. We zien het belang van een goede bereikbaarheid van deze hoofdkernen vanuit de omliggende kernen. We zetten daarom in op bereikbaarheid. Bijvoorbeeld door goede en veilige verbindingen voor auto en fiets en voldoende parkeergelegenheden. Maar vooral ook door behoud van openbaar vervoer (bussen). Hierover hebben we contact met onze ketenpartners zoals Provincie Limburg en de vervoersbedrijven. We staan ook open voor initiatieven zoals de buurtbus. Echt-Susteren een veilige gemeente Het veiliger maken van de fysieke leefomgeving is een belangrijke uitdaging voor Echt-Susteren. Het vormt dan ook één van de strategische uitgangspunten. We hebben echter niet overal invloed op. Denk bijvoorbeeld aan mondiale dreigingen van (digitale)oorlog en terrorisme. Veiligheid is net als gezondheid en duurzaamheid een breed begrip, waaronder meerdere aandachtsgebieden vallen. In deze omgevingsvisie hebben we het over omgevingsveiligheid. Omgevingsveiligheid gaat over de vraag hoe we de risico’s, die mensen in hun fysieke leefomgeving lopen, zoveel mogelijk kunnen beperken. Het gaat daarbij om opslag, productie, gebruik en vervoer van gevaarlijke stoffen (externe veiligheid). Het gaat over veiligheid in het verkeer, in de openbare ruimte en bij evenementen. Maar ook veiligheid bij een veranderend klimaat. Digitale veiligheid en het voorkomen van ondermijnende criminaliteit en veiligheid bij evenementen. Kernwaarden fysieke veiligheid Fysieke veiligheid hangt samen met de risico’s in de fysieke leefomgeving. De veiligheidsregio heeft deze risico’s in beeld gebracht en beschreven in het bestuurlijk vastgestelde Provinciaal risicoprofiel. Dit risicoprofiel wordt periodiek geactualiseerd. Gemeente Echt-Susteren onderstreept de kernwaarden fysieke veiligheid vanuit veiligheidsregio Limburg-Noord, te weten: 1. De kwaliteit van de leefomgeving wordt mede bepaald door (fysieke) veiligheid 2. Samen werken aan een veilige fysieke