Beheerkwaliteitsplan 2026 – 2035 Gemeente Wijk bij Duurstede (Wijk bij Duurstede)

Beheerkwaliteitsplan 2026 – 2035 Gemeente Wijk bij DuurstedeSamenvatting Inleiding Deze rapportage betreft het Beheerkwaliteitsplan (BKP) van de gemeente Wijk bij Duurstede, dat een kader biedt voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte van 2026 tot

1. Het BKP is noodzakelijk vanwege de veranderende maatschappelijke opgaven, zoals klimaatadaptatie en toegankelijkheid en biedt richtlijnen voor de integratie van deze opgaven in het beheer van de openbare ruimte. Het is gebaseerd op wettelijke kaders en gemeentelijke ambities. Het plan benadrukt het belang van een goed onderhouden omgeving voor de leefbaarheid en veiligheid van de inwoners en bezoekers. Doelstellingen van het BKP Het BKP heeft verschillende doelstellingen, zoals: Duidelijkheid in beeldkwaliteit en kosten Financieel inzicht en transparantie Integratie van maatschappelijke opgaven Flexibiliteit en toekomstbestendigheid Heldere scheiding van middelen Kwaliteitsniveau en maatschappelijke opgaven Voor het grootste deel van de gemeente geldt vanuit het vorige BKP CROWkwaliteitsniveau B. Alleen de verharding in woonwijken, op hoofdwegen en buiten de bebouwde kom krijgt kwaliteitsniveau C. In het BKP zijn elf beleidsopgaven opgenomen die invloed hebben op de openbare ruimte, zoals klimaatadaptatie, biodiversiteit en toegankelijkheid. De opgaven worden integraal benaderd in het beheer. Financiële middelen Het verschil tussen de theoretisch benodigde en de daadwerkelijk beschikbare financiële middelen voor dagelijks en groot onderhoud is aanzienlijk. Het verschil bedraagt ongeveer € 575.000, wat neerkomt op zo’n 15% van het totale benodigde budget. Tussen de diverse beheergroepen zijn de verschillen soms nog groter. Kortom: de beschikbare middelen schieten tekort om het beheer en onderhoud op het gewenste kwaliteitsniveau B – en deels niveau C – uit te voeren en in stand te houden. Daarnaast is geen rekening gehouden met achterstanden in deze berekening. Voor vervanging is circa € 1,7 miljoen beschikbaar. De jaarlijkse, theoretisch benodigde vervanging komt uit op ruim € 3,9 miljoen, inclusief VAT. Scenario’s Het document beschrijft drie verschillende scenario’s voor het beheer. Ten eerste gaat het in op een 0scenario. Hierbij worden er geen extra middelen gevraagd. Het tweede scenario gaat uit van het maximale benodigde budget dat theoretisch nodig is. Ten slotte komt een pragmatisch scenario aan bod, dat rekening houdt met de huidige financiële situatie. Elk scenario heeft zijn eigen risico’s en gevolgen voor de kwaliteit van de openbare ruimte. Conclusie De gemeente kiest voor het Pragmatisch scenario als haalbare en betaalbare aanpak voor de komende tien jaar. Hiermee wordt gewerkt aan maatschappelijke doelen binnen de huidige financiële kaders. Halverwege de looptijd wordt de financiële situatie opnieuw beoordeeld. Als de omstandigheden gunstig zijn, kan alsnog worden overgestapt op het meer ambitieuze ‘Huidige Kwaliteitsscenario’. Inleiding Het beheer en onderhoud van de openbare ruimte is een kerntaak van de gemeente Wijk bij Duurstede. De openbare ruimte raakt aan tal van maatschappelijke en publieke belangen. Denk aan leefbaarheid, veiligheid, gezondheid, duurzaamheid en sociale samenhang. Een aantrekkelijke en goed onderhouden openbare ruimte verhoogt de waardering van de leefomgeving door inwoners en bezoekers. Zij gebruiken de ruimte dagelijks om te wandelen, fietsen, spelen, sporten, parkeren of te recreëren. Tegelijkertijd vervult de openbare ruimte belangrijke functies op het gebied van mobiliteit, klimaatadaptatie en biodiversiteit. De kwaliteit van de openbare ruimte ontstaat door de samenhang tussen inrichting, gebruik en beheer. Deze drie elementen bepalen hoe mensen de ruimte ervaren en in hoeverre die bijdraagt aan hun welzijn. Een doordachte inrichting vormt de basis. Goed beheer zorgt ervoor dat die inrichting schoon, heel en veilig blijft. Het gebruik door inwoners beïnvloedt die staat continu, bijvoorbeeld door slijtage, vervuiling, graffiti of ongewenst gedrag. Wanneer de kwaliteit van de openbare ruimte onder druk staat, raakt het evenwicht tussen de drie kernfactoren verstoord. Dat leidt tot extra druk op organisatie, beleid en beschikbare middelen (zoals budget en uren). In figuur 1 wordt dit samenspel weergegeven als een verbindingsdriehoek. Figuur 1: Kwaliteit leefomgeving Aanleiding Het huidige Beheerkwaliteitsplan (BKP) loopt eind 2025 af. Daarom is het noodzakelijk om een nieuw BKP op te stellen dat aansluit bij de huidige en toekomstige ontwikkelingen. De wereld om ons heen verandert snel en de gemeente staat voor diverse maatschappelijke opgaven, zoals klimaatadaptatie, circulariteit en toegankelijkheid. Het nieuwe BKP biedt een actueel kader voor het beheer van de openbare ruimte, waarbij niet alleen wordt gekeken naar beeldkwaliteit en kosten, maar ook naar de praktische invulling van deze maatschappelijke opgaven. Dit plan zorgt ervoor dat de gemeente flexibel kan inspelen op veranderende omstandigheden en ambities. Doel Met dit nieuwe Beheerkwaliteitsplan wordt beoogd: Duidelijkheid in beeldkwaliteit en kosten Het BKP beschrijft de vastgestelde beeldkwaliteit en de bijbehorende kosten voor zowel dagelijks als groot onderhoud. Daarbij biedt het inzicht in de benodigde financiële middelen voor vervangingsonderhoud, met een prognose van minimaal tien jaar.\ Integratie van maatschappelijke opgaven Het BKP brengt de invloed van maatschappelijke opgaven op de openbare ruimte in kaart en biedt een duidelijke aanpak voor de integratie hiervan in het beheer, inclusief een inschatting van de financiële gevolgen. Financieel inzicht en transparantie Het BKP geeft helderheid over de benodigde financiering en hoe deze wordt opgenomen in de gemeentelijke begroting. Ook wordt aangegeven hoe om te gaan met over en onderschrijdingen op projecten. Flexibiliteit en toekomstbestendigheid Het plan biedt de mogelijkheid om flexibel in te spelen op veranderende ambities en kosten door het uitwerken van meerdere scenario’s bij de doorrekening van de benodigde kosten. Heldere scheiding van middelen Er wordt een duidelijke scheiding aangebracht tussen de middelen die nodig zijn voor het behalen van technische en beeldkwaliteit, en de middelen die nodig zijn voor de uitvoering van maatschappelijke opgaven. Afbakening Dit BKP richt zich op de volgende vakdisciplines binnen de openbare ruimte: groen, begraven, spelen, verharding, straat en verkeersmeubilair, civiele kunstwerken, openbare verlichting, water en reiniging. Het onderdeel riolering valt buiten de scope van dit plan en is uitgewerkt in het Water en rioleringsprogramma
2. Daarnaast ligt de nadruk op een periode van minimaal tien jaar, waarbij er ruimte is voor tussentijdse evaluatie en bijstelling op basis van nieuwe inzichten en veranderende omstandigheden. Gebiedstypen De gemeente Wijk bij Duurstede telde op 22 november 2024 23.945 inwoners. De gemeente bestaat uit de kernen Wijk bij Duurstede, Cothen en Langbroek. De gemeente heeft verschillende gebieden, elk met een eigen karakter en functie. Sommige locaties, zoals het centrum, worden intensief gebruikt en spelen een grote rol in de beleving van de openbare ruimte. We onderscheiden de volgende functionele gebieden: Parken Hoofdinfrastructuur (hoofdwegen binnen de kernen en wijkingangen) Industrieterrein Begraafplaatsen Centra Woonwijken Sportparken Buitengebied (buiten de bebouwde kom) Deze indeling helpt bij het bepalen van passend beheer en onderhoud per gebied. Figuur 2 –Structuurgebieden Werkwijze In de voorbereiding op het BKP is gestart met een inventarisatie van beschikbare documenten, zoals beleidskaders, visies, areaalgegevens en begrotingen. Op basis hiervan zijn de belangrijkste maatschappelijke opgaven en ambities in beeld gebracht. In samenwerking met de beleidsadviseurs zijn prioriteiten vastgesteld en vertaald naar mogelijke maatregelen, die zijn doorgerekend met het sturingsmodel Impact Online©. Aansluitend zijn gesprekken gevoerd met interne en externe stakeholders om aanvullende informatie te verzamelen en draagvlak te creëren. De resultaten van de analyse zijn verwerkt in een doorrekening, die vervolgens is vergeleken met de huidige begroting. Op basis hiervan is inzicht verkregen in financiële verschillen en personele knelpunten. Deze inzichten vormen de basis voor het beheerkwaliteitsplan, inclusief een formatiescan. Leeswijzer Dit document beschrijft het proces, uitgangspunten en de (financiële) resultaten van het BKP. Hoofdstuk Toelichting 1: Kaders en uitgangspunten Beschrijving van wet- en regelgeving, gemeentelijke ambities en de werkwijze met Impact Online© 2: Huidige kwaliteit en areaal Overzicht van het areaal en de huidige beeldkwaliteit 3: Financiën Inzicht in beschikbare en benodigde middelen voor onderhoud en vervanging 4: Scenario’s Uiteenzetting van verschillende scenario, inclusief financiële keuzes en risico’s 5: Conclusie, aanbevelingen en uitvoering Samenvatting van de keuzes, aanbevelingen en voorstellen voor uitvoering 1.Kaders en uitgangspunten Het beheer en onderhoud van de openbare ruimte is gebaseerd op wettelijke kaders, gemeentelijk beleid en vastgestelde normen. Het BKP vormt hierbij de leidraad. Voor dit BKP hanteert de gemeente de volgende kaders en uitgangspunten: Areaalgegevens: De gemeente beheert en onderhoudt een diverse openbare ruimte, waarvan de omvang en specificaties zijn vastgelegd. Onderhoudskwaliteit: De gemeenteraad heeft normen vastgesteld voor de onderhoudskwaliteit, gebaseerd op de CROWbeeldkwaliteitscatalogus openbare ruimte en aanvullende richtlijnen. Beschikbare middelen: In de begroting voor 2025 zijn financiële middelen gereserveerd voor dagelijks onderhoud, groot onderhoud en herinrichting/vervanging. Kosten voor externe voorbereiding, administratie en toezicht (VAT): Deze kosten zijn voor vervanging meegenomen. Daarnaast gelden aanvullende wettelijke kaders en regelgeving, die we hieronder kort toelichten. 1.1Wet en regelgeving Als eigenaar en beheerder van de openbare ruimte draagt de gemeente de verantwoordelijkheid om deze goed te onderhouden. De beheerder heeft een zorgplicht en moet zorgen voor voldoende onderhoud. Bij eventuele geschillen ligt de bewijslast doorgaans bij een gemeente. Dit betekent dat de gemeente moet aantonen dat het beheer zorgvuldig en volgens de geldende normen is uitgevoerd. Een goed georganiseerd beheer is daarom belangrijk. Financiële kaders vanuit het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) Het BBV verplicht gemeenten om hun financiën voor het beheer van de openbare ruimte goed te organiseren en te onderbouwen welke doelen worden nagestreefd. In zowel de begroting als het jaarverslag moet een aparte paragraaf worden opgenomen over de kapitaalgoederen, zoals wegen, riolering, water, groen en gebouwen. De afgelopen jaren vragen provincies en andere overheden extra aandacht voor voldoende budget voor onderhoud en vervanging van kapitaalgoederen. Dit is essentieel om de kwaliteit van de openbare ruimte op peil te houden en achterstanden te voorkomen. Binnen het BBV gelden de volgende richtlijnen voor de begroting van de openbare ruimte: Dagelijks onderhoud wordt opgenomen in de exploitatiebegroting. Groot onderhoud kan worden verwerkt via de exploitatiebegroting of via een voorziening, waarmee de lasten worden geëgaliseerd. Vervangingsinvesteringen moeten worden gekapitaliseerd en afgeschreven. De Omgevingswet Sinds 1 januari 2024 geldt deOmgevingswet. Deze wet bevat belangrijke regels voor het beheer van de openbare ruimte. Belangrijke punten uit de Omgevingswet: De gemeente is verantwoordelijk voor het inzamelen en het transport van stedelijk afvalwater, het doelmatig inzamelen en verwerking van afvloeiend hemelwater en het voorkomen van structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstanden binnen de bebouwde kom. De kosten voor het rioleringsbeheer moeten worden vastgelegd in het Water en Rioleringsprogramma (WRP). Er gelden regels voor de bescherming van natuur en diersoorten (voorheen geregeld in de Wet natuurbescherming). Bouwwerken, zoals bruggen en tunnels, mogen geen risico vormen voor de gezondheid en veiligheid. Er zijn voorschriften voor het omgaan met (verontreinigde) grond. Overige wet en regelgeving Daarnaast zijn de volgende wetten en richtlijnen van belang: Wegenwet: verplicht de gemeente tot onderhoud van openbare wegen, gladheidsbestrijding en beheer van openbare verlichting, inclusief civieltechnische kunstwerken. Warenwetbesluit attractie en speeltoestellen: stelt eisen aan (de veiligheid van) speeltoestellen. Openbare verlichting: valt onder de Nederlandse Praktijkrichtlijn van de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSvV) en het Politiekeurmerk Veilig Wonen. Gemeentewet Algemene Plaatselijke Verordening (APV): Bevat lokale regels over het gebruik van de openbare ruimte. Denk aan vergunningplichten, regels voor evenementen, plaatsing van objecten en gedragsregels. De APV biedt ook de mogelijkheid om op te treden tegen overlast, onveilige situaties en verstoringen van de openbare orde en veiligheid. Richtlijnen en normen (CROW, Rioned, KIWA, NEN) Deze instellingen stellen technische en beleidsmatige standaarden op: CROW: richtlijnen voor wegontwerp, beheer en verkeersveiligheid Rioned: richtlijnen voor stedelijk waterbeheer en riolering KIWA: kwaliteitsnormen voor (drink)waterinfrastructuur en leidingsystemen NEN: algemene technische normen voor ontwerp, uitvoering en veiligheid. Het naleven van deze richtlijnen bevordert uniformiteit, duurzaamheid en veiligheid in de openbare ruimte. Arbowetgeving: Verplicht werkgevers, waaronder gemeenten, tot het waarborgen van veilige en gezonde arbeidsomstandigheden. Dit geldt ook voor uitvoerend personeel in de openbare ruimte. 1.2Financiële afspraken Dit BKP geldt voor een aantal jaar (afhankelijk van het gekozen scenario). Bij afloop van het BKP blijft dagelijks en groot onderhoud en reservering voor vervanging nodig. In de meerjarenbegroting worden de budgetten die bij het gekozen scenario horen langjarig opgenomen. De keuze voor een ander scenario en/of het wijzigen van de budgetten vanwege toegekende indexaties zal in de toekomst zorgen voor de noodzaak om deze budgetten aan te passen. In het verleden is gebleken dat de benodigde indexatie voor het onderhouden en vervangen van het areaal in de openbare ruimte, vaak hoger is dan de indexatie die standaard wordt opgenomen in de meerjarenbegroting (de langjarige CPB index). Dit heeft geleid tot impliciete bezuinigingen. Vanaf dit BKP wordt het eventuele verschil in indexatie jaarlijks meegenomen als voorstel voor de meerjarenbegroting. Dit voorstel is inclusief bezuinigingsvoorstellen voor het geval het verschil in indexatie niet wordt toegekend. Door het werken met voorbereidingskredieten, ontstaat betere inschatting van risico’s en benodigde werkzaamheden en onderzoeken. De benodigde kredieten kunnen realistischer worden aangevraagd als het project ook daadwerkelijk kan starten. Daarnaast hebben we dan beter inzichtelijk welke kosten we mee moeten nemen voor de uitvoering zoals beschreven staat bij werkwijze maatschappelijke opgaven. Het budget voor het toepassen van de maatschappelijke opgaven vormt overigens geen onderdeel van dit BKP. Per project zal naar de mogelijkheden worden gekeken. 1.3Samenhang gemeentelijke kaders en ambities De openbare ruimte is van ons allemaal. De gemeente zorgt ervoor dat het areaal op tijd wordt onderhouden en waar nodig wordt vervangen. Daarnaast vinden ook andere gemeentelijke beleidsonderwerpen hun uitwerking (deels) in de openbare ruimte. Op hoofdlijnen staat de gemeentelijke visie hierover in de omgevingsvisie. De openbare ruimte is meer dan alleen functioneel: ze speelt een steeds grotere rol in het realiseren van bredere maatschappelijke doelen. Denk aan klimaatadaptatie, biodiversiteit en gezondheid. Vervanging van verouderd materiaal of herinrichting van een gebied zien we niet langer als een doel op zich, maar als een kans om meerdere beleidsdoelen tegelijk te verwezenlijken. Alleen vervangen wat er ligt is niet meer van deze tijd. Doelen en ambities In het kader van de bezuinigingsopgave kon de samenleving zich in het voorjaar van 2025 uitspreken over de vraag; Wat vindt u belangrijk voor Wijk bij Duurstede, nu er minder geld is? Van de zeven thema’s staat bovenaan: De gemeente is aantrekkelijk, vitaal en leefbaar. Op de derde plaats staat het thema: De gemeente is schoon, heel en veilig. Door de openbare ruimte goed te benutten, dragen we bij aan verschillende overkoepelende opgaven uit de Omgevingsvisie stedelijk gebied, zoals het tegengaan van hittestress en wateroverlast, vernieuwing van verouderde woonbuurten en een gezond leven voor iedereen: Met de vernieuwing van verouderde woonbuurten verminderen we de kans op een rommelige omgeving. Een rommelige omgeving kan ongewenst gedrag aantrekken zoals vandalisme, criminaliteit of andere vormen van verstoring. Bij de aanpak van verouderde woonbuurten wordt ook het groen en de verharding vernieuwd. Dit draagt bij aan het veiligheidsgevoel van mensen. Vernieuwde, aantrekkelijke woonbuurten worden meer gebruikt als ontmoetingsplekken, dit biedt kansen voor sociale interactie en sociale cohesie. Naast de wat meer overkoepelende doelstellingen zijn er maatschappelijke opgaven met ieder hun eigen doelen. Elf beleidsopgaven zijn geformuleerd die (deels) hun uitwerking vinden in de openbare ruimte. Sommige beïnvloeden vooral de werkvoorbereiding; andere zijn relevant tijdens de uitvoering. De elf opgaven zijn: Klimaatadaptatie: aanpak van wateroverlast, hittestress en droogte Biodiversiteit: ruimte voor natuur in (stedelijk) gebied Cultuurhistorie: behoud en zichtbaarheid van erfgoed Circulariteit: een systeem waar materialen en grondstoffen continu hergebruikt en behouden worden, met minimale afvalproductie Energietransitie en netcongestie: ruimte voor infrastructuur en slimme planning Participatie: inwoners en ondernemers betrekken bij plannen en uitvoering Toegankelijkheid: openbare ruimte bruikbaar voor iedereen, inclusief mensen met een beperking Gezondheid, bewegen en spelen: ruimte om actief en gezond te leven Archeologie: beschermen en benutten van archeologische waarden Verkeer en mobiliteit: veilige, duurzame en bereikbare infrastructuur Milieu: schone lucht, minder geluid en gezonde leefomgeving Figuur 3 – Maatschappelijke opgaven Voorheen werden opgaven in de openbare ruimte vaak afzonderlijk opgepakt. Tegenwoordig vindt steeds vaker een integrale aanpak plaats. Werkwijze en afweging Bij de toepassing van deze opgaven worden inhoudelijke, financiële en organisatorische afwegingen gemaakt of in uitwerking. Voor veel beleidsplannen is in het verleden geen structureel budget vastgesteld. Ook personele capaciteit vormt een beperkende factor. Niet alle beleidsopgaven kunnen daarom standaard in elk project worden meegenomen. De beleidsopgaven zijn onderverdeeld in twee categorieën: Opgaven die standaard in de werkvoorbereiding worden meegenomen. Deze onderwerpen zijn deels wettelijk verplicht en worden al langere tijd toegepast. In dit beheerkwaliteitsplan zijn ze explicieter benoemd en zijn aanvullende proces en budgetafspraken gemaakt en in de maak. Het gaat om: Cultuurhistorie Participatie Archeologie Milieu (exclusief schone lucht) Opgaven die afhankelijk zijn van aanvullend budget. Deze onderwerpen worden alleen meegenomen als er voldoende financiële middelen beschikbaar zijn. Dit betreft zowel structureel als incidenteel budget, bijvoorbeeld via subsidies. De toepassing verschilt per project en wordt afgestemd op haalbaarheid en wenselijkheid. Het betreft: Klimaatadaptatie Biodiversiteit Circulariteit Energietransitie en netcongestie Toegankelijkheid Gezondheid, bewegen en spelen Verkeer Schone lucht Bij het onderwerp klimaatadaptatie behoren ook de thema’s wateroverlast en droogte. Daarvoor is budget beschikbaar gesteld via het Water en Rioleringsprogramma (WRP). Dit geldt niet voor de thema’s hittestress en overstroming. Hoe ga je integraal werken? Het integreren van meerdere beleidsopgaven in vervangingsprojecten vereist zorgvuldige afstemming en planning. Dit wordt op twee manier aangepakt: Wijk voor wijk voor Wijk Het nog meer meenemen van verschillende beleidsopgaven bij vervangingsprojecten in de openbare ruimte vraagt veel afstemming. Het is hierbij van belang dat de planning ruim vooraf bekend is zodat iedereen tijd heeft om een bijdrage te leveren. Door waar mogelijk op te trekken met andere opgaven die een ruimtelijke impact kunnen hebben zoals de energietransitie en klimaatadaptatie wordt zoveel mogelijk “werk met werk” gemaakt. We noemen dit de Wijk voor wijk voor Wijk aanpak. We delen de gemeente hierbij op in verschillende subwijken. De volgorde van de planning wordt gemeente breed afgestemd. Met de Wijk voor wijk voor Wijk aanpak gaan we vervolgens een voor een alle subwijken door. De Wijk voor wijk voor Wijk aanpak nodigt uit tot meedoen aan participatie, omdat de participatie voor meerdere onderwerpen tegelijk wordt georganiseerd. Daarnaast biedt een integrale aanpak ook voordelen voor de gemeentelijke organisatie. Door integraal (alles in één keer) te vervangen, voorkom je zoveel mogelijk dubbel werk, zoals het later opnieuw open breken van dezelfde straat voor andere werkzaamheden. Dit maakt deze aanpak efficiënt en zorgt voor minder overlast voor onze inwoners. Kleinere integrale projecten Het is niet realistisch om al het areaal dat technisch gezien toe is aan vervanging in een Wijk voor wijk voor Wijk project te verwerken. Losse vervangingsprojecten blijven noodzakelijk. Maar ook bij deze aanpak wordt voor elk project gezamenlijk beoordeeld welke beleidsopgaven relevant zijn en opgepakt kunnen worden. Kosten maatschappelijke opgaven Organisatie breed is gekeken hoe de beleidsdoelen van de verschillende beleidsopgaven vertaald kunnen worden naar maatregelen die toepasbaar zijn in de openbare ruimte. Deze vertaling is ingewikkeld en zal verder uitgewerkt worden tijdens de voorbereiding van elk project. Hierna geven we een eerste, grove, inschatting geven van de kosten per jaar, per opgave. Daarbij is rekening gehouden met efficiëntievoordelen. Door slimme combinaties te maken, zoals wateropvang, groen en recreatie kun je meer bereiken met dezelfde openbare ruimte. Denk aan het aanleggen van een wadi. Dit dient niet alleen om water op te vangen, maar kan ook bijdragen aan de biodiversiteit. Daarnaast biedt het de kans om wadi’s te beplanten in plaats van gras/bloemrijk mengsel. Ook op de langere termijn kunnen maatregelen kostenbesparend werken. Een ander voorbeeld is het omvormen van beschoeiing naar een natuurvriendelijke oever. Het verwijderen vergt een eenmalige investering, maar leidt op de lange termijn tot een besparing op onderhoud en vervangingskosten. Maatschappelijke opgaven Kosten binnendienst Kosten uitvoering Kosten beheer Verkeer 10-15K 40-50K 10-15K Energietransitie/netcongestie 0-5K 10-15K 0-5K Gezondheid, Sport & Bewegen 0-5K 30-50K 10-20K Circulariteit 0-5K 50-60K 0-5K Participatie 0-5K 0-5K 0-5K Archeologie 20-30K 0-5K 0-5K Biodiversiteit & Cultuurhistorie 0-5K 55-65K 0-5K Milieu en schone lucht 0-5K 0-5K 0-5K Klimaatadaptatie 5-10K 90-100K 0-5K Toegankelijkheid 5-10K 40-50K 0-5K Figuur 4 Jaarlijkse benodigde kosten maatschappelijke opgaven, prijspeil 2025 1.4Beheercyclus Alle beheeronderdelen hebben een bepaalde levensduur, zowel in technisch als maatschappelijk en economisch opzicht. Nadat een wijk/gebied is aangelegd, is in eerste instantie alleen sprake van dagelijks onderhoud. Dit zijn regelmatig terugkerende werkzaamheden gericht op de verzorging. Daarnaast worden de werkzaamheden afgestemd op het halen van de afschrijvingstermijn / gewenste levensduur. Na verloop van tijd gaan voorzieningen (gestaag) achteruit en is groot onderhoud nodig. Dit zijn maatregelen gericht op het langdurig en duurzaam in stand houden van de voorziening. Denk daarbij aan herstraten, asfalteringswerkzaamheden et cetera. Deze werkzaamheden worden verricht op basis van inspecties en meerjarenplanningen. Afhankelijk van de verwachte levensduur wordt er een aantal keer groot onderhoud uitgevoerd, totdat groot onderhoud niet meer toereikend is en de beheeronderdelen geheel of gedeeltelijk aan vervanging toe zijn. Bijvoorbeeld in de vorm van vernieuwing, een herinrichting of reconstructie. Per beheeronderdeel verschilt de levensduur: het riool of een boom gaat in de regel langer mee dan beplanting of een speeltoestel. Dagelijks onderhoud Onderhoudsmaatregel die met een hoge frequentie uitgevoerd wordt en tot doel heeft incidenteel de functionaliteit en netheid van voorzieningen te vergroten, dan wel te conserveren op het door het bestuur gekozen kwaliteitsniveau. Groot onderhoud Onderhoudsmaatregel die meerdere malen binnen de levensduur van voorzieningen plaatsvindt. Het is gericht op het vertragen van de structurele achteruitgang van de kwaliteit en heeft tot doel de technische staat op het door het bestuur gekozen kwaliteitsniveau te houden. Vervanging Maatregel om de kwaliteit van een element weer op het gekozen kwaliteitsniveau te brengen, toegepast aan het einde van de levenscyclus indien groot onderhoud niet meer toereikend is. Bij uitstel van vervanging is langer en vaker dagelijks onderhoud en groot onderhoud nodig (hogere kosten door het uitstellen van vervanging) om de kwaliteit op peil te houden. Andersom is bij het achterblijven van dagelijks en groot onderhoud eerder vervanging nodig. Er is een duidelijke relatie aanwezig tussen dagelijks onderhoud, groot onderhoud en vervanging. Figuur 2 laat de onderhoudscyclus zien. De gemeente neemt de middelen voor dagelijks en groot onderhoud jaarlijks op in de exploitatiebegroting. Figuur
3. Onderhoudscyclus kapitaalgoederen. Levensduurverlenging is een vorm van investering die gericht is op het verlengen van de gebruiksduur van bestaande objecten, zoals wegen of bruggen, zonder deze volledig te vervangen. Jaarlijks stelt het college hiervoor krediet beschikbaar, evenals voor herinrichtings en reconstructieprojecten. Deze kredieten worden toegekend vanuit het totaalkrediet van het Beheer en Kwaliteitsplan (BKP), dat door de gemeenteraad is vastgesteld. De toewijzing van middelen vindt plaats op basis van de projectplanning voor het komende jaar. Levensduurverlenging: Gericht op het behouden en verlengen van de bestaande constructie door onderhoud en gerichte verbetermaatregelen, zonder ingrijpende wijzigingen. Herinrichting: Hierbij wordt de openbare ruimte opnieuw ingericht, met als doel de omgeving te verfraaien, de gebruikskwaliteit te verbeteren en/of de functionaliteit te verhogen. De onderliggende constructie blijft hierbij veelal intact. Reconstructie: In dit geval wordt ook de constructieve opbouw, zoals de fundering, aangepakt. Reconstructie is vaak noodzakelijk vanwege technische gebreken of veiligheidsrisico’s. 1.5Berekening met Impact Online © De doorrekening bestaat uit twee onderdelen. Een berekening van de uitvoerende werkzaamheden buiten en een berekening van de binnendienst. De binnendienst berekening is uitgevoerd met Impact Inside ©. De berekening van de uitvoerende werkzaamheden buiten is berekend met Impact Outside ©. Daarbij is een berekening gemaakt van de benodigde middelen, in kosten en daarnaast ook een berekening voor de benodigde uren van de eigen dienst. Hierna is de rekenmethodiek toegelicht. 1.5.1Berekening Impact Outside ©. Met het kostenmodel Impact Outside © van Cyber kunnen we het dagelijks onderhoud, groot onderhoud en de reservering voor de vervanging van de voorzieningen in de openbare ruimte doorrekenen. De verzamelde gegevens, zoals arealen, beleidskaders en beschikbare beheerplannen, dragen bij aan de kostencalculatie. Het model geeft de mogelijkheid om de kostenconsequenties zichtbaar te maken per beheercategorie o.a. reiniging (zwerfafval), openbaar groen (bermen, bomen), meubilair (verlichting, afvalbakken). Ook is het voor alle andere onderdelen van de openbare ruimte mogelijk om een begrotingsreflectie te maken die inzicht geeft in de benodigde budgetten versus de beschikbare budgetten. Verschillen zijn er bijna altijd; deze verschillen geven inzicht waar het beleid anders is dan het uitgevoerde beheer buiten en of er versneld of vertraagd achterstanden in groot onderhoud of vervanging plaatsvinden. Bij normaal onderhoud vindt er jaarlijks regulier onderhoud plaats en cyclisch groot onderhoud. Bij afwijking verplaatsten de kosten zich naar regulier onderhoud. Op basis van de berekende onafhankelijke budgetten voor uitvoering leiden wij de kosten voor de productorgansatie af in Impact Inside ©. In de afbeelding is weergegeven hoe alle verzamelde gegevens bijdragen aan de kostenberekening. Aan de hand van het resultaat per kwaliteitsniveau kan Impact Outside© berekenen wat het onderhoud kost. Het model berekent de benodigde uren en kosten, waarbij rekening is gehouden met gebied specifieke factoren zoals grondsoort, vervuilingssnelheid en stedelijkheidsklasse. Hierdoor ontstaat een nauwkeurig beeld van de uren en kosten die nodig zijn per beheergroep. Om een realistische vergelijking te maken tussen de beschikbare middelen en de berekeningen uit Impact Outside©, is het van belang dat de uitgangspunten gelijk zijn, zie hoofdstuk
4. Figuur 6: Processchema financieel onderzoek 2.Huidige kwaliteit en areaal In de voorgaande paragrafen zijn de wettelijke en gemeentelijke kaders voor het beheer binnen de gemeente Wijk bij Duurstede toegelicht. In deze paragraaf worden de hoofduitgangspunten benoemd voor de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. 2.1Beeldkwaliteit In 2019 besloot de gemeenteraad om een beheerkwaliteitsplan op te stellen voor de periode 2020–
5. Met dit plan gaf de raad richting aan de gewenste beeldkwaliteit van de openbare ruimte. De Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte 2023 (KOR) beschrijft de beeldkwaliteitsniveaus voor het onderhoud van de openbare ruimte. Daarbij is onderscheid gemaakt naar beeldmeetlatten voor verzorgingsonderhoud (beeldkwaliteit) en technisch onderhoud (technische kwaliteit). Beeldkwaliteit richt zich vooral op de visuele staat van de openbare ruimte, zoals hoe schoon en netjes oogt het voor de inwoner. De technische kwaliteit gaat over de staat en functionaliteit van de verschillende beheergroepen. Deze vorm van onderhoud is vaak gericht op het waarborgen van veiligheid en functionaliteit. Beeldkwaliteit en technische staat samen bepalen de afschrijvingstermijn. Zoals eerder benoemd maakt dit onderdeel uit van de beheercyclus en is om die reden ook meegenomen in de berekening van de benodigde budgetten. Voor het grootste deel van de gemeente geldt CROWkwaliteitsniveau B. Alleen de verharding in woonwijken, op hoofdwegen en buiten de bebouwde kom krijgt kwaliteitsniveau C (zie tabel 1). Onder recreatie valt in Impact online © ‘spelen’, oftewel speelvoorzieningen en valondergronden. Beheercategorie – beheergroep Woonwijken Centrum Hoofdwegen Buiten de bebouwde kom Parken Industrieterrein Begraafplaatsen Sportparken GROEN B B B B B B B B VERHARDING C B C C B B B B WATER B B B B B B B B CIVIELE KUNSTWERKEN B B B B B B B B MEUBILAIR B B B B B B B B OPENBARE VERLICHTING B B B B B B B B RECREATIE B B B B B B B B REINIGING B B B B B B B B Figuur 7: Beeldkwaliteitsniveau 2.2Arealen De arealen vormen de basis voor de berekening van benodigde middelen in dit Beheer en Kwaliteitsplan (BKP). De gemeente heeft deze arealen beschikbaar gesteld vanuit het beheersysteem. 3Financiën 3.1Dagelijks en grootonderhoud Beschikbare middelen In opdracht van de gemeente heeft Cyber Advies een begrotingsanalyse uitgevoerd. De budgetten zijn verdeeld op basis van de indeling zoals in ons calculatiemodel Impact online en om die reden zijn die anders dan in tabel
6. Daarbij is een splitsing gemaakt in budgetten die we meenemen voor de vergelijking, budgetten die we 1:1 overnemen en budgetten die we buiten beschouwing laten. De beschikbare middelen zijn afgestemd in samenspraak met de teamleider en financieel controller aan de hand van de begroting (prijspeil 2025). Het komt erop neer dat de gemeente voor in totaal circa € 3,8 miljoen middelen beschikbaar heeft. Hierin is opgenomen: budgetten voor dagelijks en groot onderhoud, tractie en de loonkosten op basis van marktconforme tarieven van de buitendienst. Oftewel de productieve uren van de buitendienst zijn aangepast naar marktconforme tarieven om ‘’appels met appels’’ te vergelijken. Zie hierna het overzicht van de beschikbare middelen per beheerdiscipline. Dagelijks- en groot onderhoud 1:1 overgenomen Tractie Loonkosten Totaal Groen € 920.174 € 101.628 € 433.950 € 1.455.800 Wegen € 882.216 € 10.000 € 44.023 € 5.563 € 941.800 Water € 150.572 € 150.600 Civ. kunstwerken € 116.288 € 2.342 € 118.600 Meubilair € 54.194 € 82.107 € 64.109 € 200.400 Spelen € 59.375 € 59.400 OV € 287.756 € 287.800 Reiniging € 357.188 € 21.543 € 378.700 Begraafplaatsen € 172.550 € 10.822 € 183.400 Totaal € 3.000.313 € 102.929 € 169.535 € 503.622 € 3.776.500 Figuur 8 Beschikbare middelen, prijspeil 2025 Benodigde middelen De theoretisch, jaarlijks benodigde middelen zijn berekend op basis van areaalgegevens, marktconform uurtarief, werkpakketten en eenheidsprijzen. De werkpakketten en eenheidsprijzen zijn gebaseerd op landelijk erkende normen en marktprijzen en aangepast op de specifieke uitgangspunten in de gemeente, zoals de grondslag, bepaalde uitvoeringsmethoden zoals maaimethodes en vervuilingssnelheid. Daarnaast zijn gesprekken gevoerd met binnendienstmedewerkers om aanvullende informatie op te halen. In de berekening voor de benodigde middelen zijn alle werkzaamheden/taken meegenomen, zowel taken van de eigen dienst als werkzaamheden uitgevoerd door derden. De benodigde middelen, exclusief vervangingen bedragen circa € 4,3 miljoen, uitgaande van bovenstaande uitgangspunten. Een aantal taken zijn 1:1 overgenomen, omdat deze niet direct gebonden zijn aan areaal of vaste budgetten zijn, zoals inzet uren gladheidbestrijding of van bestrijding invasieve exoten. Onderhoud type Areaal Eenheid Dagelijks onderhoud Groot onderhoud Totaal Totaal € 2.737.000 € 1.614.000 € 4.351.000 GROEN 14948 are € 1.239.000 € 312.000 € 1.551.000 VERHARDING 15542 are € 512.000 € 851.000 € 1.363.000 WATER 88749 m1 € 88.800 € 56.530 € 145.330 CIVIELE KUNSTWERKEN 1544 stuk € 37.270 € 96.710 € 133.980 MEUBILAIR 8698 stuk € 174.000 € 40.320 € 214.320 OPENBARE VERLICHTING 6151 stuk € 66.020 € 208.000 € 274.020 RECREATIE 435 stuk € 38.180 € 49.830 € 88.010 REINIGING 65047 are € 406.000 € 0,00 € 406.000 BEGRAAFPLAATSEN 635 are € 176.000 € 0,00 € 176.000 Figuur 9 Jaarlijks benodigde middelen, prijspeil 2025 3.2Vervanging Beschikbare middelen Tijdens de looptijd van het vorige BKP was er jaarlijks 2,0 miljoen beschikbaar. Vanaf 2026 is er jaarlijks 1,7 miljoen beschikbaar voor vervanging. Dit is opgenomen in de meerjarenbegroting. In het vorige BKP was het vervangingsbudget voor openbare verlichting niet opgenomen. Hier was, voorafgaand aan de ingangsdatum van het vorige BKP, een apart budget voor vervanging op genomen in de meerjarenbegroting. Dit budget is inmiddels in zijn geheel uitgegeven. In voorliggend BKP zijn de kosten voor vervanging van openbare verlichting opgenomen in het totaal benodigde vervangingsbudget. Benodigde middelen Naast het dagelijks en groot onderhoud is ook berekend hoeveel financiële middelen nodig zijn voor de vervanging van alle assets. Per beheergroep is vervolgens in kaart gebracht hoeveel budget daarvoor theoretisch nodig is. Bij deze berekening zijn ook de algemene kosten (VATkosten) meegerekend, op basis van kengetallen uit andere gemeenten. Hiervoor is gerekend met een opslag van: 17% voor groen, water, meubilair, openbare verlichting en recreatie 20% voor verharding en civiele kunstwerken In totaal komt de jaarlijkse, theoretisch benodigde vervanging uit op ruim € 3,9 miljoen, inclusief VAT. Onderhoud type Vervanging Vervanging, incl. vat Totaal € 3.356.000 € 3.994.000 GROEN € 318.000 € 372.060 VERHARDING € 1.856.000 € 2.227.200 WATER € 126.000 € 147.420 CIVIELE KUNSTWERKEN € 398.000 € 477.600 MEUBILAIR € 73.770 € 86.311 OPENBARE VERLICHTING € 463.000 € 541.710 RECREATIE € 121.000 € 141.570 Figuur 10 Jaarlijkse benodigde middelen vervanging, incl. vat, prijspeil 2025 3.3Beschikbaar versus benodigd (DO en GO) Het verschil tussen de theoretisch benodigde en de daadwerkelijk beschikbare financiële middelen voor dagelijks en groot onderhoud is aanzienlijk. Het tekort bedraagt ongeveer € 575.000, wat neerkomt op zo’n 15% van het totale benodigde budget. Tussen de verschillende beheergroepen zijn de verschillen soms nog groter. Kortom: de beschikbare middelen schieten tekort om het beheer en onderhoud op het gewenste kwaliteitsniveau B – en deels niveau C – uit te voeren en in stand te houden. Daarnaast is geen rekening gehouden met achterstanden in deze berekening. Om die reden zijn de werkelijk benodigde middelen (uren en kosten) hoger dan de berekening. In 4.4 is hiervoor separaat een kostenraming gemaakt. Beheergroepen Benodigd (dagelijks- en groot onderhoud) Beschikbaar Verschil (€) Verschil (%) Totaal € 4.351.700 € 3.776.500 € -575.200 -15% GROEN € 1.551.000 € 1.455.800 € -95.200 -7% VERHARDING € 1.363.000 € 941.800 € -421.200 -45% WATER € 145.330 € 150.600 € 5.270 3% CIVIELE KUNSTWERKEN € 133.980 € 118.600 € -15.380 -13% MEUBILAIR € 214.320 € 200.400 € -13.920 -7% OPENBARE VERLICHTING € 274.020 € 287.800 € 13.780 5% RECREATIE € 88.010 € 59.400 € -28.610 -48% REINIGING € 406.000 € 378.700 € -27.300 -7% BEGRAAFPLAATSEN € 176.000 € 183.400 € 7.400 4% Figuur 11 Beschikbare versus benodigde middelen 3.4Onderhoudsachterstand / Budget Vervanging Al meerdere jaren sluit het benodigd budget voor vervangingen niet aan bij het beschikbare budget en zijn er onderhoudsachterstanden ontstaan. Deze achterstanden, met name op het gebied van groen, zijn al ontstaan voor het vorige BKP. Al sinds 2010 worden er structurele bezuinigingsmaatregelen doorgevoerd. In het vorige BKP