Besluit Hotspotlijst 2007-2023 GGD Brabant-ZuidoostHet Dagelijks Bestuur van de GGD Brabant-Zuidoost, Gezien het tijdens het Strategisch Informatie Overleg (SIO) van 11 september 2023 vastgestelde ‘Procesvoorstel Hotspotmonitor’ Gelezen ‘Rapport Hotspotmonitor GGD Brabant Zuidoost 2007-23’ Gehoord het besluit van de Directie (gedaan tijdens het SIO van 6 augustus 2024) om dit rapport en het daaruit voortvloeiende besluit aan het bestuur voor te leggen voor verdere besluitvorming. overwegende, artikel 5, lid 1 van de Archiefwet 1995; artikel 5, lid 1 onder e van het Archiefbesluit 1995; paragraaf Criteria voor uitzondering van vernietiging van de Selectielijst voor gemeenten en intergemeentelijke organen 2017; paragraaf Criteria voor uitzondering van vernietiging van de Selectielijst voor gemeenten en intergemeentelijke organen 2020; Artikel 42, lid 1 en 2 van de Gemeenschappelijke Regeling GGD Brabant-Zuidoost 2024; artikel 4, lid b van de Beheerregeling Informatiebeheer GGD Brabant-Zuidoost
- besluit vast te stellen het Besluit Hotspotlijst 2007-2023 GGD Brabant-Zuidoost: Artikel1.Begripsbepalingen In dit besluit wordt verstaan onder: a. archiefbescheiden: De in de Archiefwet 1995 in artikel 1, onder c, bedoelde archiefbescheiden; b. archivaris: De volgens artikel 32 van de wet en in artikel 39 van de Gemeenschappelijke regeling GGD Brabant-Zuidoost als toezichthouder aangewezen streekarchivaris van het RHCe. c. DPG de Directeur Publieke Gezondheid van GGD Brabant-Zuidoost; d. hotspots Gebeurtenissen of ontwikkelingen die hebben geleid tot maatschappelijke beroering, veel media-aandacht, tegenstellingen tussen burgers onderling, wantrouwen tussen burgers en overheid en/of politieke onrust. e. hotspotmonitor Proces waarbij op een gestructureerde manier wordt gekeken of in een bepaalde periode mogelijk hotspots kunnen worden vastgesteld. f. hotspotlijst Lijst waarin de hotspots op een geordende wijze staan opgesomd. g. selectielijst: Lijst waarin tenminste wordt aangegeven welke archiefbescheiden voor vernietiging in aanmerking komen als bedoeld in artikel 5 van de Archiefwet 1995; h. SIO: Strategisch Informatieoverleg, zijnde een structureel overleg dat de besluitvorming inzake de informatiehuishouding vanuit de verantwoordelijkheid voor de informatieketen in samenhang voorbereidt; Artikel2.Hotspotlijst Het Dagelijks Bestuur is zorgdrager voor de archiefbescheiden van GGD Brabant-Zuidoost. Ze hebben daarmee de wettelijke taak om een zogenaamde lijst van 'hotspots' vast te stellen. Vanuit cultuurhistorisch oogpunt is het van belang om de archiefbescheiden van deze bijzondere gebeurtenissen veilig te stellen. Dit houdt in dat archiefbescheiden die betrekking hebben op deze hotspots blijvend bewaard dienen te worden en zodoende worden uitgezonderd van vernietiging. Om te bepalen of sprake is van een 'hotspot', zijn de volgende criteria gebruikt: Er is sprake van een gebeurtenis of reeks van gebeurtenissen binnen het verzorgingsgebied van GGD Brabant-Zuidoost die veel maatschappelijke beroering veroorzaakt, van bijzondere betekenis is voor de bevolking en/of waarvoor veel aandacht bestaat in de media. Er is sprake van een gebeurtenis of kwestie binnen het verzorgingsgebied van GGD Brabant-Zuidoost die belangrijke principiële tegenstellingen tussen burgers aan het licht brengt en/of een debat dat over de kwestie veel emoties losmaakt. Er is sprake van een gebeurtenis of kwestie die aanleiding is voor een intensief publiek debat over het functioneren van GGD Brabant-Zuidoost. Er is sprake van een politieke kwestie waardoor de positie van het decentrale openbaar bestuur ernstig bedreigt of juist wordt onderstreept. Aan de hand van bovenstaande criteria gaat het Dagelijks Bestuur over tot het vaststellen van de volgende lijst voor GGD Brabant-Zuidoost. Q-Koortsepidemie Periode 2007 – 2010 Criteria 1, 2 en 4 Beschrijving Tijdens de Q-koortsepidemie in Nederland (2007-2010) vond een massale uitbraak van de bacterie Coxiella burnetii plaats, die werd verspreid via geiten en schapen. De bacterie veroorzaakte Q-koorts bij mensen, wat leidde tot symptomen zoals koorts, longontsteking en soms chronische complicaties. Vooral in Noord-Brabant en omstreken werden duizenden mensen getroffen. Tijdens de uitbraak werden er constant belangafwegingen gemaakt tussen burgers en landbouw, wat leidde tot maatschappelijke tegenstellingen. De relatie met GGD BZO was cruciaal, omdat de organisatie verantwoordelijk was voor het monitoren van de volksgezondheid in het getroffen gebied. De GGD speelde een belangrijke rol in het opsporen van besmettingsbronnen, voorlichting geven en het coördineren van preventieve maatregelen. Uniek nummer 2007-1 Identificatiekenmerk Hotspot_Q-koorts Mogelijk andere betrokkenen RIVM GGD Hart voor Brabant Patiënt met Marburgvirus Periode 2008 Criteria 1 Beschrijving Op 5 juli 2008 werd in het Elkerliek Ziekenhuis in Helmond een Nederlandse vrouw opgenomen die tijdens vakantie in Oeganda besmet was met het Marburgvirus, een virus dat dodelijke hemorragische koorts veroorzaakt en verwant is aan het ebolavirus. De besmetting vond vermoedelijk plaats tijdens een reis naar Oeganda. De patiënt werd in strikte isolatie behandeld om verdere verspreiding te voorkomen. Twee dagen later werd zij overgebracht maar Leiden UMC. De relatie met GGD BZO was van groot belang, omdat de GGD de volksgezondheidsrisico’s moest monitoren, contacten van de patiënt in kaart bracht, en zorgde voor communicatie met het RIVM en andere betrokken zorginstellingen om het risico voor de regio te beheersen. Uniek nummer 2008-1 Identificatiekenmerk Hotspot_Marburgvirus Mogelijk andere betrokkenen RIVM Elkerliek Ziekenhuis Leids Universitair Medisch Centrum Mexicaanse Griep (Influenza A H1N1) Periode 2009 –2011 Criteria 1 Beschrijving De Mexicaanse griepepidemie, veroorzaakt door het H1N1-virus, verspreidde zich wereldwijd van 2009 tot
- In Nederland werden duizenden mensen besmet, met enkele honderden ziekenhuisopnames en dodelijke slachtoffers. De pandemie leidde tot grootschalige vaccinatiecampagnes en noodmaatregelen om de verspreiding van het virus te beperken. GGD BZO was direct betrokken bij de lokale coördinatie van preventieve maatregelen, vaccinaties, en het verstrekken van informatie aan de bevolking. De GGD speelde een sleutelrol in het monitoren van ziektegevallen, het traceren van contacten, en het beheersen van de uitbraak in de regio. Uniek nummer 2009-1 Identificatiekenmerk Hotspot_Mexicaanse_Griep Mogelijk andere betrokkenen RIVM Vliegramp Tripoli (Libië) Periode 2010 Criteria 1 Beschrijving Op 12 mei 2010 stortte een vliegtuig van Afriqiyah Airways neer tijdens de landing in Tripoli, Libië. Van de 104 inzittenden overleefde slechts één kind de ramp. Er waren 70 Nederlandse slachtoffers, waarvan een aantal uit de regio Brabant-Zuidoost. Dit leidde tot grootschalige repatriëringsoperaties en hulpverlening aan de nabestaanden in Nederland. GGD BZO was betrokken bij de nazorg voor de nabestaanden en het ondersteunen van de lokale gemeenschappen. De GGD bood psychosociale hulp en werkte samen met andere organisaties om de impact van de ramp te beheersen. Uniek nummer 2010-1 Identificatiekenmerk Hotspot_Vliegramp_Tripoli Mogelijk andere betrokkenen Ministerie van Buitenlandse Zaken Gemeenten (woongemeenten slachtoffers & nabestaanden) Brand op de Strabrechtse Heide Periode 2010 Criteria 1 Beschrijving In juli 2010 brak er een grote natuurbrand uit op de Strabrechtse Heide, een beschermd natuurgebied in Noord-Brabant. De brand verwoestte ruim 200 hectare heidegebied en bedreigde flora en fauna in het gebied. De brandweer had meerdere dagen nodig om de brand onder controle te krijgen door de droge omstandigheden en wind. De situatie werd opgeschaald naar GRIP-
- GGD BZO speelde een rol in het monitoren van de luchtkwaliteit en het informeren van de omwonenden over mogelijke gezondheidsrisico’s door rook en fijnstof. Ook ondersteunde de GGD bij nazorg voor getroffenen. Uniek nummer 2010-2 Identificatiekenmerk Hotspot_Brand_Strabrechtse_Heide Mogelijk andere betrokkenen Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost Gemeenten Heeze-Leende, Someren en Geldrop-Mierlo Provincie Noord-Brabant Staatsbosbeheer Verhuizing GGD BZO naar de Witte Dame Periode 2011 – 2012 Criteria 1 en 3 Beschrijving In 2012 verhuisde GGD Brabant-Zuidoost naar het monumentale gebouw De Witte Dame in Eindhoven. Deze verhuizing markeerde een nieuwe fase voor de GGD, waarbij zij haar dienstverlening verder centraliseerde en toegankelijker maakte voor de regio. Het nieuwe pand bood meer ruimte en betere faciliteiten om de volksgezondheidstaken efficiënter uit te voeren. Deze verhuizing was van directe invloed op de werkomgeving en de dienstverlening van de GGD, aangezien deze zorgde voor verbeterde samenwerking tussen afdelingen en een centralere locatie voor inwoners van de regio Brabant-Zuidoost. Uniek nummer 2012-1 Identificatiekenmerk Hotspot_Verhuizing Mogelijk andere betrokkenen Gemeente Eindhoven Legionella-uitbraak bij Rendac Periode 2013 - 2018 Criteria 1 en 3 Beschrijving Tussen 2013 en 2018 vond er een aantal legionella-uitbraken plaats bij het afvalverwerkingsbedrijf Rendac in Son, waarbij meerdere mensen werden besmet met de bacterie Legionella pneumophila. De bacterie verspreidde zich via koelwaterinstallaties, wat leidde tot ernstige longinfecties bij betrokkenen. GGD BZO speelde een belangrijke rol in het adviseren over gezondheidsrisico’s en het coördineren van preventieve maatregelen. De GGD zorgde ook voor voorlichting aan medewerkers en omwonenden over de mogelijke gevaren en de te nemen stappen om verdere besmetting te voorkomen. Wel was er (achteraf) kritiek op GGD BZO omdat het traceren van de bron vrij lang op zich liet wachten. Uniek nummer 2013-1 Identificatiekenmerk Hotspot_Legionella_Rendac Mogelijk andere betrokkenen RIVM MH17-ramp Periode 2014 –2015 Criteria 1 Beschrijving Op 17 juli 2014 werd vlucht MH17 van Malaysia Airlines neergeschoten boven Oekraïne, waarbij alle 298 inzittenden, waaronder 48 Brabanders, omkwamen. De ramp leidde tot een grootschalige repatriërings- en identificatieoperatie voor de slachtoffers. GGD BZO was betrokken bij het bieden van psychosociale hulp aan nabestaanden in de regio. Er werd samengewerkt met landelijke instanties om ondersteuning te bieden aan families van slachtoffers en gezorgd voor de coördinatie van lokale instanties in verband met de impact van de ramp op de gemeenschap. Uniek nummer 2014-1 Identificatiekenmerk Hotspot_MH17 Mogelijk andere betrokkenen Ministerie van Buitenlandse Zaken Gemeenten (woongemeenten slachtoffers & nabestaanden) Europese vluchtelingencrisis en opvang asielzoekers (m.n. uit Syrië) Periode 2015 – 2016 Criteria 1, 2 en 4 Beschrijving Tijdens de Europese vluchtelingencrisis van 2015-2016 stroomden grote aantallen vluchtelingen Europa binnen, voornamelijk uit Syrië en andere conflictgebieden. In Nederland werden verschillende opvangcentra geopend, waaronder in de regio Brabant-Zuidoost, om asielzoekers tijdelijk onderdak te bieden. Over het aanbieden van deze (extra) opvang waren in heel Nederland de meningen verdeeld. GGD BZO was nauw betrokken bij de medische en psychosociale zorg voor de asielzoekers. De GGD leverde gezondheidszorg, screening op besmettelijke ziektes, en bood begeleiding bij integratie. Daarnaast zorgde de organisatie voor voorlichting over hygiëne en welzijn binnen de opvanglocaties om de volksgezondheid te waarborgen. Uniek nummer 2015-1 Identificatiekenmerk Hotspot_Vluchtelingencrisis Mogelijk andere betrokkenen Gemeenten met opvanglocaties (o.a. Cranendonck en Eindhoven) COA Decentralisatie Jeugdzorg Periode 2015 – 2017 Criteria 1 en 3 Beschrijving In 2015 werd de jeugdzorg in Nederland gedecentraliseerd, waarbij de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de jeugdzorg werd overgedragen van het Rijk naar gemeenten. Deze transitie moest de zorg efficiënter, dichter bij het kind en gezin, en op maat gemaakt maken. Echter, de overgang ging gepaard met uitdagingen zoals organisatorische veranderingen en financieringsproblemen. GGD BZO speelde een rol doordat zij jeugdgezondheidszorg aanbiedt, en dus samen met lokale partners nieuwe zorgstructuren moest implementeren. De verandering van betrokken partijen zorgde vaak (ook gedwongen) voor een heel andere manier van werken, hetgeen ook weerstand opriep. Uniek nummer 2015-2 Identificatiekenmerk Hotspot_decentralisatie_jeugdzorg Mogelijk andere betrokkenen Gemeenten in regio Brabant-Zuidoost Ministerie van VWS Noodweer Zuidoost-Brabant Periode 1 januari 2016 Criteria 1 Beschrijving In juni 2016 trof extreem noodweer de regio Brabant-Zuidoost, met zware hagelbuien en windstoten. Vooral in Someren en omgeving veroorzaakte de hagel, met stenen zo groot als tennisballen, grote schade aan huizen, landbouwgewassen en auto's. Het noodweer leidde tot miljoenen euro’s aan schade, maar gelukkig niet tot lichamelijk letsel. GGD BZO zorgde (ook in de jaren erna) voor psychosociale ondersteuning voor bewoners die getroffen waren door de storm. Uniek nummer 2016-1 Identificatiekenmerk Hotspot_noodweer Mogelijk andere betrokkenen Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost Gemeenten Asten, Bergeijk, Heeze-Leende en Someren Grote KPN-storing Periode 2019 Criteria 1 Beschrijving Op 24 juni 2019 werd Nederland getroffen door een grote KPN-storing die meerdere uren duurde en waardoor belangrijke communicatiediensten, waaronder 112, onbereikbaar waren. Dit zorgde voor ernstige veiligheidsrisico’s en hinderde zowel hulpdiensten als burgers. Hierdoor werd opgeschaald naar GRIP-
- GGD BZO speelde een cruciale rol door alternatieve communicatiemiddelen in te zetten om bereikbaar te blijven voor noodoproepen en zorgvragen. De GGD coördineerde ook crisiscommunicatie met andere lokale instanties en zorgde ervoor dat essentiële diensten zo goed mogelijk operationeel bleven tijdens de storing. Uniek nummer 2019-1 Identificatiekenmerk Hotspot_KPN-storing Mogelijk andere betrokkenen Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost COVID-19 (coronapandemie) Periode 2019 –2023 Criteria 1, 2, 3 en 4 Beschrijving De coronapandemie, veroorzaakt door het SARS-CoV-2-virus, bracht wereldwijd gezondheidscrises en leidde tot ingrijpende maatregelen. Nederland kende verschillende golven van besmettingen, waarbij lockdowns, een avondklok, social distancing en vaccinatiecampagnes werden ingevoerd om de verspreiding te beperken. De regio Brabant-Zuidoost werd met name in de beginfase zwaar getroffen. Uiteindelijk verviel op 16 juni 2023 de A-status van COVID-19, waardoor de ziekte niet meer meldingsplichtig was. GGD BZO speelde een centrale rol in het testen, vaccineren en traceren van besmettingen. Ook coördineerde GGD BZO samen met lokale zorginstanties de preventieve maatregelen en zorgde voor de uitvoering van het landelijke coronabeleid in de regio, waarbij zowel zorg als voorlichting aan de bevolking prioriteit had. De volgende zaken vallen ook onder de hotspot COVID-19 (coronapandemie): Verspreiding van desinformatie over COVID-
- Onrust en dreiging bij vaccinatielocaties en teststraten. Onduidelijkheid rondom bezoekersregelingen. Beleid dat verschilde per GGD-organisatie. Geen/onvoldoende landelijke zeggenschap door centrale overheid. Softwareproblemen en datalek rondom HP-Zone. Personele strubbelingen tussen de corona-organisatie en de rest van het personeel van de GGD BZO, aangezien de corona-organisatie personeel wegkaapte vanwege hogere beloningen. Personele strubbelingen binnen GGD BZO doordat tekorten moesten worden aangevuld met uitzendkrachten die beter betaald werden dan vast personeel. Uniek nummer 2020-1 Identificatiekenmerk Hotspot_COVID-19 Mogelijk andere betrokkenen Gemeenten Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost RIVM Ministerie van VWS Ziekenhuizen in de regio Peelbrand bij Deurne Periode 2020 Criteria 1 Beschrijving In april 2020 woedde een grote natuurbrand in de Deurnese Peel, een veengebied in Noord-Brabant. De brand verspreidde zich snel door droogte en zorgde voor grote schade aan natuur en omliggende gebieden. Het duurde dagen voordat de brand volledig onder controle was. GGD BZO monitorde de luchtkwaliteit vanwege de rookontwikkeling en informeerde bewoners over gezondheidsrisico’s. De GGD verstrekte adviezen voor kwetsbare groepen en ondersteunde de coördinatie van de hulpverlening door nauw samen te werken met lokale en regionale noodhulpdiensten. Uniek nummer 2020-2 Identificatiekenmerk Hotspot_Peelbrand Mogelijk andere betrokkenen Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost Veiligheidsregio Limburg-Noord Gemeenten Deurne en Horst a/d Maas Ministerie van Defensie Ongeluk met Ambulance in Helmond Periode 2021 Criteria 1 Beschrijving In november 2021 vond op de Heeklaan in Helmond een ernstig verkeersongeval plaats waarbij een auto frontaal op een ambulance botste. De auto vervoerde vier tieners, waarvan drie jongens om het leven kwamen: twee jongens van 15 en 16 jaar uit Eindhoven en een 16-jarige uit Nuenen, die de auto bestuurde. Een vierde inzittende raakte zwaargewond. De ambulance was zonder patiënt onderweg, en de twee ambulancemedewerkers raakten lichtgewond. GGD BZO was in eerste instantie betrokken als aanbieder van ambulancezorg in de regio (en dus werkgever van de ambulancemedewerkers), maar ook door het aanbieden van psychosociale hulp voor de nabestaanden en hulpverleners. Uniek nummer 2021-1 Identificatiekenmerk Hotspot_Ongeval_Ambulance Mogelijk andere betrokkenen Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost Uitbraak Mpox Periode 2022 –2023 Criteria 1 Beschrijving In 2022 vond een uitbraak van mpox (voorheen bekend als apenpokken) plaats, met meerdere gevallen in Nederland, waaronder in de regio Brabant-Zuidoost. Mpox is een virusinfectie die vergelijkbaar is met pokken en kan leiden tot koorts, huiduitslag en andere symptomen. De uitbraak veroorzaakte bezorgdheid vanwege de snelle verspreiding, vooral onder bepaalde risicogroepen, zoals mannen die seks hebben met mannen. GGD BZO was nauw betrokken bij de lokale respons door testen en vaccinaties aan te bieden, het traceren van contacten te coördineren, en voorlichting te geven over preventieve maatregelen. GGD BZO zorgde ook voor begeleiding en ondersteuning van besmette personen en werkte samen met landelijke gezondheidsorganisaties om de uitbraak in te dammen. Uniek nummer 2022-1 Identificatiekenmerk Hotspot_mpox Mogelijk andere betrokkenen RIVM Ziekenhuizen in de regio Ophef Week van de Lentekriebels Periode 2023 Criteria 1, 2 en 4 Beschrijving In 2023 ontstond er landelijke ophef rondom de Week van de Lentekriebels, een jaarlijks programma voor basisscholen over relationele en seksuele vorming. In sommige regio's, waaronder Brabant-Zuidoost, was er kritiek vanuit ouders en maatschappelijke groeperingen op de inhoud van de lessen. Sommigen vonden de onderwerpen, zoals seksuele diversiteit en genderidentiteit, te expliciet voor jonge kinderen, wat leidde tot publieke discussies en een mediastorm. GGD BZO ondersteunt scholen bij de uitvoering van de Week van de Lentekriebels, en gaf voorlichting en advies over de juiste aanpak van seksuele educatie. In reactie op de ophef heeft GGD BZO extra aandacht besteed aan het bieden van ondersteuning aan scholen en het communiceren van de doelen van het programma naar ouders en andere belanghebbenden. Uniek nummer 2023-1 Identificatiekenmerk Hotspot_Lentekriebels Mogelijk andere betrokkenen Ministerie van VWS Kenniscentrum Rutgers Artikel3.Medische Gegevens 1.Medische dossiers als bedoeld in artikel 454 van de Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst maken geen onderdeel uit van de archiefbescheiden als bedoeld in artikel 2 van dit besluit. 2.Administraties van bron- en contactonderzoek als bedoeld in artikel 6, lid 1 van de Wet Publieke Gezondheid maken wel onderdeel uit van de archiefbescheiden als bedoeld in artikel 2 van dit besluit. Artikel4.Periodieke Hotspotmonitor 1.Met ingang van 2026 worden tweejaarlijks nieuwe lijsten met hotspots voor GGD Brabant-Zuidoost ter vaststelling voorgelegd aan het Dagelijks Bestuur. 2.Het SIO van GGD Brabant-Zuidoost is gemandateerd tot het ontwikkelen en uitvoeren van de hotspotmonitor voor de totstandkoming van deze tweejaarlijkse hotspotlijsten. Artikel5.Citeertitel Dit besluit wordt aangehaald als: BesluitHotspotlijst 2007-2023 en Hotspotmonitor GGD Brabant-Zuidoost. Aldus vastgesteld door het Dagelijks Bestuur van de GGD Brabant-Zuidoost in hun vergadering van 12 maart
- V. ZeemanVoorzitterS. ToubSecretaris