Omgevingsvisie Heemstede 2040 (Heemstede)

/akn/nl/act/gemeente/2025/CVDR749125 /join/id/stop/work_006 /akn/nl/act/gm0397/2025/Regeling0d64446103f746f997b935b3b41e4028 /join/id/stop/work_019 2025-12-05 2025-12-05 /akn/nl/act/gemeente/2025/CVDR749125/nld@2025-11-06 /join/id/proces/gm0397/2023/procedurefc21c154c745411385ba70fbe07e3b8d 2025-11-06 2025-11-06 /akn/nl/act/gm0397/2025/Regeling0d64446103f746f997b935b3b41e4028/nld@2025-12-04;15383764 /akn/nl/act/gm0397/2025/Regeling0d64446103f746f997b935b3b41e4028 /akn/nl/act/gm0397/2025/Regeling0d64446103f746f997b935b3b41e4028/nld@2025-12-04;15383764 /join/id/stop/work_019 1 Omgevingsvisie Heemstede 2040 1 Inleiding 1.1 Algemeen 1.1.1 Voorwoord Heemstede is een gemoedelijk, harmonieus en levendig dorp waar het goed wonen, werken en verblijven is en dat willen we graag ook voor de volgende generaties zo houden. Dat gaat alleen niet vanzelf. Er komen veel opgaven op ons af, zoals bijvoorbeeld die voor woningbouw, energietransitie en klimaatadaptatie. Al deze opgaven vragen om ruimte binnen de gemeentegrenzen van Heemstede. De ruimte is echter beperkt en daarom moeten keuzes gemaakt worden. Die keuzes hebben we samen met onze inwoners, (markt)partijen, maar ook met partners als de provincie, het Hoogheemraadschap van Rijnland en de buurgemeenten gemaakt en vastgelegd in de nieuwe Omgevingsvisie. De Omgevingsvisie gaat over de ruimte om ons heen. Het gaat over de gebouwen waarin we wonen, werken, winkelen of naar school gaan, maar ook over de wegen waarover we rijden, de velden waarop we sporten en het landschap waar we doorheen lopen en elkaar ontmoeten. De Omgevingsvisie gaat óók over zaken die effect hebben op de ruimte waarin we leven, zoals bijvoorbeeld duurzaamheid, klimaat en gezondheid. Onze ambitie is om ruimte te bieden voor duurzame ontwikkeling, passend bij de maat en schaal van Heemstede. Daarbij houden we wel zo veel als mogelijk rekening met de ruimtelijke kwaliteit en de beleefde waarden. Het motto van de Omgevingsvisie luidt dan ook: “Duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden.” Voor de ontwikkeling van Heemstede tot 2040 maken we op hoofdlijnen de volgende keuzes: We behouden en versterken onze waardevolle landschapsstructuur; We bieden ruimte voor duurzame ontwikkeling van woon- en werkruimte voor onze inwoners; Heemstede is regionaal bereikbaar, lokaal leefbaar; We maken ons voorzieningennetwerk en onze bedrijfs­locaties toekomstbestendig; Klimaatadaptatie en duurzaamheid zijn leidend bij de inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving. Wij hebben een grote betrokkenheid ervaren bij iedereen die aan de Omgevingsvisie heeft bijgedragen. Deze betrokkenheid maakt dat we met vertrouwen uitzien naar de vaststelling van de Omgevingsvisie en de uitwerking van de strategische keuzes en ambities in de diverse gebiedsvisies, uitvoeringsprogramma’s en concrete activiteiten voor de ontwikkeling en het behoud van de zo gewaardeerde leefomgeving van ons dorp. Namens het college, Eveline Stam Wethouder Ruimtelijke Ordening 1.1.2 Samenvatting De afgelopen jaren hebben we als gemeente Heemstede, in nauwe samenwerking met onze inwoners en ondernemers, de professionele partners en betrokken stakeholders uit de gemeente en regio, een Omgevingsvisie opgesteld voor het gehele grondgebied. De Omgevingsvisie vormt na vaststelling het integrale afwegingskader voor ruimtelijke ontwikkelingen binnen onze gemeente. De visie schetst een ‘stip aan de horizon’ voor de toekomst van de gemeente en benoemt de opgaven voor de lange termijn. In de visie wordt het sectorale beleid van de gemeente en regio met elkaar in verband gebracht, zodat het in het bredere, integrale perspectief van de Omgevingsvisie wordt bezien. In de Omgevingsvisie beschrijven we voor de grote (boven)regionale ruimtelijke en maatschappelijke opgaven, die in de komende jaren op ons afkomen, wat de gewenste ontwikkeling is voor ons eigen grondgebied. Daarbij bouwen we voort op de beleefde identiteit van Heemstede als ‘groene woongemeente’. Maar Heemstede is meer dan dat. Duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden Bij de keuzes die we in deze Omgevingsvisie maken, houden we zo veel als mogelijk rekening met de ruimtelijke kwaliteit en de beleefde waarden van onze gemeente. Het motto van de Omgevingsvisie luidt dan ook: “Duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden.” Omgevingsvisie Heemstede in breder perspectief Heemstede verbindt en ligt tegelijkertijd ingeklemd tussen, de grote buurgemeenten Haarlem en Haarlemmermeer en is onderdeel van de regio Zuid-Kennemerland en de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Veel ruimtelijke en maatschappelijke opgaven, zoals die voor woningbouw, mobiliteit en energie en klimaat, moeten daarom op een regionale of zelfs bovenregionale schaal worden aangepakt. Voor deze (boven)regionale opgaven - en voor het aanpakken van bestaande knelpunten, zoals de verkeersdruk in de gemeente (N201) - zullen we gezamenlijk moeten optrekken naar de provincie Noord-Holland en de MRA (en via de MRA naar het Rijk) om de benodigde medewerking en middelen te krijgen. Daarnaast vinden we het belangrijk om als kleine, zelfstandige gemeente te bepalen hoe we ons aandeel in de regionale opgaven en onze eigen lokale opgaven zo optimaal mogelijk kunnen invullen en daarbij een heldere eigen koers te varen zonder het belang van de regio uit het oog te verliezen. Een ontwikkelrichting langs vijf ontwikkellijnen In deze Omgevingsvisie beschrijven we de gewenste ontwikkelrichting voor de fysieke leefomgeving van Heemstede tot

1. Dit doen we langs vijf ontwikkellijnen:
2. We behouden en versterken onze waardevolle landschapsstructuur;
3. We bieden ruimte voor duurzame ontwikkeling van woon- en werkruimte voor onze inwoners;
4. Heemstede is regionaal bereikbaar, lokaal leefbaar;
5. We maken ons voorzieningennetwerk en onze bedrijfslocaties toekomstbestendig;
6. Klimaatadaptatie en duurzaamheid zijn leidend bij de inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving. Deze vijf ontwikkellijnen kunnen niet los van elkaar worden gezien. Zij zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Door ze in samenhang te beschouwen, ontstaat een integrale visie op de fysieke leefomgeving van Heemstede. Ambities en hoofdkeuzes per beleidsthema De gemeentelijke ambities en de gemaakte hoofdkeuzes, die ten grondslag liggen aan de toekomstvisie voor Heemstede, worden in deze Omgevings­visie toegelicht en onderbouwd. Dat doen we voor de volgende beleidsthema’s: landschap; wonen; mobiliteit; maatschappelijke voorzieningen en werken; klimaatadaptatie en verduurzaming; veiligheid en gezondheid. Bij elk beleidsthema lichten we de keuzes toe en geven we aan welke kernwaarden we wensen te beschermen (kwaliteit behouden) en hoe we die kernwaarden middels deze Omgevingsvisie willen versterken en benutten (duurzaam ontwikkelen). Daarmee geven we invulling aan het motto ‘duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden’. Topografische basiskaart van het grondgebied van de gemeente Heemstede in de huidige situatie. Landschap We koesteren het waardevolle landschap met zijn natuurwaarden en het erfgoed in onze gemeente. Bij de keuzes die we maken voor de ontwikkelrichting moeten de historische landschapsstructuur en cultuurhistorische stedenbouwkundige structuur van Heemstede herkenbaar blijven. Door ons recreatieve netwerk uit te bouwen met fiets- en wandelpaden en wandelingetjes vanuit de woonomgeving door het naastgelegen buitengebied te creëren, brengen we het landschap de wijk in en maken we het buitengebied beter beleefbaar. Zo willen wij ons landschap en erfgoed, zoals de buitenplaatsen, (historische) groen- en laanstructuren en monumentale panden, beter zichtbaar en beleefbaar maken voor onze inwoners en bezoekers van de gemeente. Het wandelbos Groenendaal blijft de aantrekkelijke groene publiekstrekker van de gemeente.De verbinding tussen recreatie, natuur en cultuurhistorie vormt hierbij het uitgangspunt. Wonen We kiezen voor inbreiding boven uitbreiding. We gaan daarbij een stapje verder dan voorheen en zijn ons ervan bewust dat dit tot verandering van het straatbeeld kan leiden. We kiezen voor hoger bouwen in het bebouwd gebied, maar met behoud van de menselijke maat. De ruimtelijke inpasbaarheid wordt leidend. Naast binnenstedelijke uitbreiding van de woningvoorraad, waarvan met name het toekomstige plan voor de locatie Kennemerduin een substantiële toevoeging aan de Heemsteedse woning­voorraad oplevert, zetten we de komende jaren in op een integrale gebiedsontwikkeling van het Manpadslaan­gebied en ‘t Groot Clooster (inclusief Havenkwartier). We kiezen er voor om de omgeving van het Intercitystation Heemstede-Aerdenhout aan te wijzen als potentiële ontwikkellocatie voor de langere termijn, waar mobiliteit, wonen, werken en voorzieningen worden samengebracht. Mobiliteit Met de regio’s IJmond, Zuid-Kennemerland en de gemeente Haarlemmermeer zoeken we naar mogelijke oplossingen voor de knelpunten in de doorstroming op het (boven)regionale wegennet, waaronder de N201, en brengen deze samen met de MRA en de provincie Noord-Holland tot uitvoering. Regionaal wordt onder andere ingezet op het versterken van het netwerk van fietspaden (waaronder doorfietsroutes) en de bereikbaarheid van de kustzone. We passen meer gevarieerde en op de situatie afgestemde parkeernormen en slimme (parkeer)oplossingen toe bij ruimtelijke ontwikkelingen om zo meer woningen in bestaand bebouwd gebied mogelijk te maken. Het Intercitystation Heemstede-Aerdenhout is een belangrijke ‘mobiliteitshub’ in het (boven)regionale OV-netwerk en moet die functie ook in de toekomst goed kunnen blijven vervullen, zodat het station goed bereikbaar blijft voor al onze inwoners. We zetten ons in om de verkeersveiligheid en leefbaarheid lokaal te verbeteren. Maatschappelijke voorzieningen Daar waar toekomstige ontwikkelingen leiden tot de behoefte aan nieuwe schakels in de voorzieningenstructuur, vullen we die aan. Het sportpark Groenendaal (inclusief zwembad) blijft, naast andere sportcomplexen waaronder sportpark HBC, haar huidige functie vervullen als kern­locatie voor sport en beweging. We kiezen voor extensieve recreatie en kleinschalige evenementen, die passen bij het groene en dorpse karakter van Heemstede. Wij kiezen dus niet voor een recreatieve en toeristische ontwikkeling of het faciliteren van grootschalige trekpleisters en evenementen. Werken We clusteren reguliere bedrijvigheid zo veel mogelijk op de bestaande bedrijventerreinen (Cruquiusweg/Nijverheidsweg en langs de Leidsevaart) en in de winkelgebieden (Raadhuisstraat/Binnenweg, Zandvoortselaan-west en Jan van Goyenstraat). We bieden (onder voorwaarden) ruimte aan gemengde woon-werkgebieden aan de randen van het centrum en de omliggende woonwijken. We staan in beginsel positief tegenover de transformatie van (kleine) bedrijfslocaties naar woningen. Maar we zetten ons er voor in om voldoende passende werklocaties te behouden in onze gemeente. We faciliteren ‘Het Nieuwe Werken’ door het werken aan huis en in gemengde gebieden te stimuleren. Klimaatadaptatie en verduurzaming Bij toekomstige ontwikkelingen gaan we uit van het principe ‘water en bodem sturend’. De opgaven voor klimaatadaptatie en energietransitie worden zo veel mogelijk in het bestaand bebouwd gebied gerealiseerd. Als moet worden gekozen tussen het behoud van groen of bijvoorbeeld het behoud van parkeerplaatsen in de wijk, dan kiezen we voor het behoud van groen. De opgaven op het gebied van duurzaamheid, klimaat, energie, veiligheid en leefbaarheid pakken we integraal op. Hierbij zetten we in op een gebiedsgerichte wijkaanpak. We vinden het belangrijk om ruimte te bieden voor experimenten voor de toepassing van nieuwe technologieën en innovaties op het gebied van verduurzaming (klimaat en energie) en een gezonde en veilige leefomgeving. Veiligheid en gezondheid We bieden een gezonde leefomgeving en voldoen aan de wettelijke normen op het gebied van milieukwaliteit. Geluid (spoor- en weggeluid) vormt daarbij een aandachtspunt. We gaan daarom monitoren om zo nodig gerichte maatregelen te kunnen nemen. Om de veiligheid in onze gemeente te behouden, blijven we investeren in een integrale aanpak die in staat is in te spelen op lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen. Daarbij richten we ons niet alleen op de bestaande veiligheidsrisico’s maar besteden we ook aandacht aan nieuwe risico’s op het gebied van externe of omgevingsveiligheid. Integraal toekomstbeeld Met behulp van een integrale visiekaart zijn de belangrijkste ruimtelijke kansen, opgaven, ambities en hoofdkeuzes voor de hele gemeente zichtbaar gemaakt. Uitgangspunt voor deze visiekaart zijn de ambitiekaarten, die voor elke ontwikkellijn afzonderlijk zijn opgesteld. Deze vijf ambitie­kaarten staan niet op zichzelf, maar zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Door de kaarten over elkaar heen te leggen, ontstaat een integraal toekomstbeeld voor de fysieke leefomgeving van de hele gemeente Heemstede. Integraal toekomstbeeld voor de fysieke leefomgeving van de gemeente Heemstede in breder perspectief. Op weg naar uitvoering In de komende jaren geven we invulling aan de realisatie van de gemeentelijke ambities die in de Omgevingsvisie zijn vastgelegd. We benoemen als gemeente vanuit elke ontwikkellijn alvast enkele ‘sleutelprojecten’ die bijdragen aan de realisatie van de Omgevingsvisie. Met die sleutelprojecten kunnen we als gemeente uitvoering geven aan ons beleid voor de fysieke leefomgeving. Maar we kunnen en willen de uitvoering van de sleutelprojecten niet alleen oppakken. Deze Omgevingsvisie is daarom tegelijkertijd een uitnodiging aan de samenleving. 1.1.3 Inleiding 1.1.3.1 Inleiding De afgelopen jaren hebben we als gemeente Heemstede, in nauwe samenwerking met onze inwoners en ondernemers, de professionele partners en betrokken stakeholders uit de gemeente en regio, een Omgevingsvisie opgesteld voor het gehele grondgebied. Daarmee voldoen we aan de regels van de Omgevingswet. In de Omgevingsvisie beschrijven we de gewenste ontwikkelrichting voor de fysieke leefomgeving van Heemstede tot 2040, te weten ‘Duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden’. Dit doen we langs vijf ontwikkellijnen, zoals genoemd in onderstaand schema. Overigens kennen deze ontwikkellijnen geen onderscheid in waarde en dragen ze ieder op hun eigen wijze bij aan een integrale visie op de fysieke leefomgeving van Heemstede. Door de ontwikkellijnen zijn de belangrijkste beleidsthema’s voor de fysieke leefomgeving verweven: landschap, wonen, werken en maatschappelijke voorzieningen als gebruikslagen, met randvoorwaardelijk daaraan mobiliteit, klimaat en verduurzaming en veiligheid en gezondheid. Voor elk van deze beleidsthema’s zijn de keuzes uit de visie-op-hoofdlijnen nader toegelicht en onderbouwd. 1.1.3.2 Wat is een Omgevingsvisie? De Omgevingsvisie is één van de verplichte instrumenten onder de Omgevingswet. De Omgevingswet streeft naar een balans tussen het benutten en beschermen van de fysieke leefomgeving. Hierbij staat een evenwichtige toedeling van functies centraal. In de Omgevingsvisie worden keuzes gemaakt daar waar opgaven om dezelfde ruimte concurreren en worden koppelkansen (het invullen van meerdere opgaven in dezelfde ruimte) beschreven. Hieruit volgt de gewenste ontwikkelrichting voor de fysieke leefomgeving in de toekomst. In die zin kan de Omgevingsvisie worden gezien als een streefbeeld voor de ontwikkeling van Heemstede in 2040 en vormt het de kaders voor de ontwikkeling van de Heemsteedse leefomgeving. De Omgevingswet gaat over de ruimte om ons heen. Het gaat over de gebouwen waarin we wonen, werken, winkelen of naar school gaan. En over natuur, water en groen, sportvelden en het landschap waarin we verblijven en elkaar kunnen ontmoeten. En de wegen of de spoorlijn waarover we ons bewegen. De Omgevingsvisie gaat óók over zaken die we niet direct kunnen zien, maar die wel van invloed zijn op de ruimte waarin we leven. Zoals bijvoorbeeld het milieu (geluid, lucht en bodem), duurzaamheid, energie, klimaat en gezondheid. Al deze opgaven vragen om ruimte binnen de gemeentegrenzen van Heemstede. Deze ruimte is beperkt en daarom moeten keuzes gemaakt worden. Ook aspecten die raken aan het sociale en veiligheidsdomein worden in de Omgevingsvisie meegenomen, voor zo ver die een relatie hebben met de fysieke leefomgeving. De Omgevingsvisie beschrijft de gewenste ontwikkelrichting met de gemaakte keuzes. De visie beperkt zich tot de hoofdlijnen en heeft hierdoor een globaal en abstract karakter. De verdere uitwerking van het gemeentelijk omgevingsbeleid vindt plaats in de (meer gedetailleerde) Omgevingsprogramma’s en het Omgevingsplan. Het Omgevingsplan vervangt de huidige bestemmingsplannen. Voor concrete gebieds- en planuitwerkingen vormt de Omgevingsvisie een toetsingskader. 1.1.3.3 Verplichte onderdelen van de Omgevingsvisie Bij het opstellen van de Omgevingsvisie heeft een gemeente veel beleidsvrijheid. Toch stelt de Omgevingswet wel een aantal eisen aan een Omgevingsvisie. De verplichte onderdelen komen terug in deze Omgevingsvisie. Zo zijn de te beschermen kernkwaliteiten vastgelegd in hoofdstuk 2 en zijn de ruimtelijke en maatschappelijke opgaven in samenhang beschouwd in hoofdstuk 3, 4 en
7. In hoodstuk 6 is inzichtelijk gemaakt op welke manier de gemeente bij gaat dragen aan de realisatie van de geformuleerde opgaven en ambities. Daarnaast zijn er algemene afspraken die altijd en voor alle gemeenten gelden, zoals de manier waarop we zorgen voor ons milieu (milieubeginselen) en de plicht van overheden, bedrijven en burgers om zorg te dragen voor een veilige en gezonde leefomgeving (zorgplicht). Deze verplichte onderdelen van de Omgevingsvisie dragen bij aan het vinden van een goede balans tussen bescherming en benutting van de fysieke leefomgeving. Zoals blijkt uit de ondertitel ‘Duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden’ staat het vinden van dat evenwicht centraal in onze Omgevingsvisie Heemstede
8. 1.2 Het proces van de Omgevingsvisie in drie fasen Om te komen tot de Omgevingsvisie Heemstede 2040 hebben we in fase 1 het bestaande (sectorale) beleid geanalyseerd. De resultaten van fase 1 zijn vastgelegd in de rapportage Heemstede van A tot Z, die in 2019 door de raad is vastgesteld. Deze beleidsanalyse is in fase 2 aangevuld met actuele thema’s en nieuwe opgaven. In fase 2 hebben we vervolgens de sectorale opgaven en ambities (zoals bijvoorbeeld die uit de in 2023 vastgestelde Woonvisie) vertaald naar een integrale ontwikkelrichting op hoofdlijnen voor de fysieke leefomgeving. Daarbij formuleerden we strategische keuzes voor de toekomst en benutten we waar mogelijk koppelkansen. Dit alles legden we vast in de visie-op-hoofdlijnen, die in september 2024 door de gemeenteraad is vastgesteld. In fase 3 zijn de vijf ontwikkellijnen van de visie-op-hoofdlijnen nader uitgewerkt en is een integrale visiekaart opgesteld, waarin in één oogopslag de toekomstvisie voor Heemstede zichtbaar wordt gemaakt. Daarnaast is beoordeeld of (en zo ja, in hoeverre) een plan-mer(beoordeling) moet worden uitgevoerd. Tot slot is een uitvoeringsparagraaf toegevoegd, waarin nader invulling wordt gegeven aan de uitwerking en uitvoering van de Omgevingsvisie, en de rol(len) die de gemeente daarbij kan vervullen. 1.3 Beleidsafstemming externe (keten)partners Bij het opstellen van een visie voor Heemstede is het zaak om ons rekenschap te geven van het beleid en regelgeving van (keten)partners zoals de provincie Noord-Holland, Hoogheemraadschap Rijnland, buurgemeenten, de Omgevingsdienst IJmond (ODIJ), Veiligheidsregio Kennemerland (VRK) en PWN Waterleidingbedrijf Noord-Holland. Daarom hebben we deze partijen gedurende het voorbereidings­traject intensief betrokken, onder andere in een aantal werksessies. Dit om een goede aansluiting met het beleid van deze (keten)partners te borgen. 1.4 Participatie Bij de voorbereiding van deze Omgevingsvisie is duidelijk geworden dat over sommige keuzes geen discussie bestaat en kan worden volstaan met een herbevestiging, zoals het behouden en versterken van de kernwinkelgebieden en het in stand houden van een kwalitatief goed voorzieningennetwerk. Daarnaast is een aantal ambities reeds vastgelegd in bestaand sectoraal beleid en uitvoeringsprogramma’s, zoals de realisatie van tenminste 30% sociale huurwoningen en 36% betaalbare koop- of huurwoningen uit de Woonvisie, het Economisch Actieprogramma en het Integraal Huisvestingsplan voor de scholen (IHP). Hierover bestaat al een duidelijk beeld van de gewenste ontwikkelrichting. Van een aantal opgaven en ambities weten we dat nog niet zeker. Bijvoorbeeld omdat zij een claim leggen op dezelfde ruimte, of omdat er sprake kan zijn van botsende belangen. Dit vraagt om strategische keuzes van de gemeenteraad, aangezien het koersbepalende dilemma’s en ambitievraagstukken zijn die de ontwikkelrichting van de visie-op-hoofdlijnen en daarmee van de Omgevingsvisie beïnvloeden. Deze dilemma’s en ambitievraagstukken zijn voorgelegd aan de inwoners. De inwoners van Heemstede zijn op verschillende momenten betrokken bij de totstandkoming van de Omgevingsvisie. Zo heeft er in fase 1 een bijeenkomst plaatsgevonden waarin we de kernwaarden van Heemstede hebben verkend. Hiervoor is op 20 november 2019 een werkatelier georganiseerd, waarin de ambtenaren van de gemeente samen met een aantal genodigde inwoners met een bepaalde expertise, ervaring en/of betrokkenheid bij het onderwerp hebben verkend welke kernwaarden moeten worden betrokken bij de opstelling van de Omgevingsvisie. In fase 2 zijn de inwoners uitgebreid geconsulteerd over de dilemma’s en bijbehorende keuzemogelijkheden, waarover nog een strategische keuze moet worden gemaakt. Om te kunnen beoordelen of er voldoende draagvlak is voor de gemaakte keuzes, zijn deze dilemma’s en (ambitie)vraagstukken voorgelegd aan de inwoners. De basis voor de brede consultatie was een digitale vragenlijst, waarbij gebruik is gemaakt van de participatietool ‘Open stad’. Daarin konden de inwoners aangeven waar zij zich binnen de voorgelegde keuzemogelijkheden wilden positioneren. De vragenlijst kon van 3 oktober tot en met 3 november 2023 worden ingevuld. Gedurende deze termijn zijn op 16 en 18 oktober 2023 aanvullend op de digitale vragenlijst twee fysieke bijeenkomsten gehouden in het Raadhuis en in Plein
9. De uitkomsten van de participatie zijn meegewogen bij de in fase 2 opgestelde visie-op-hoofdlijnen. In algemene zin kan vanuit de participatie in fase 2 worden geconcludeerd dat de inwoners het wonen in een groene, veilige en goed onderhouden fysieke leefomgeving met voldoende ruimte voor spelen en parkeren, goede winkel-, sport- en culturele voorzieningen en een goede mix van kwalitatief hoogwaardige maatschappelijke functies hoog waarderen. Daarbij is ook veel verwezen naar het (hooggewaardeerde) dorpse karakter. De bewoners blijken ook bereid om lastige keuzes te maken, zoals het accepteren dat het iets drukker wordt in de wijk (bijvoorbeeld met parkeren) als dat tot meer woningen leidt. Vanuit de participatie wordt ook ruimte gezien voor bouwen in de hoogte, vooral in het centrumgebied, maar daar is wel een grens aan. De ruimtelijke kwaliteit (het straatbeeld) mag hier niet te veel onder leiden. Het toevoegen van woningen door transformatie van werklocaties kan op meer steun van de inwoners rekenen dan bouwen in de hoogte. Meer specifieke uitkomsten van de participatie komen terug in het verslag van de participatie dat in fase 2 is opgesteld. In fase 3 is de ontwerp-Omgevingsvisie ter inzage gelegd en hadden inwoners de gelegenheid om hierop te reageren. De door de raad in fase 2 vastgestelde strategische keuzes stonden daarbij in beginsel niet meer ter discussie. Voor zover relevant zijn de inspraakreacties verwerkt in het definitieve concept van de Omgevingsvisie. 1.5 Relatie Omgevingsvisie en sectoraal beleid De Omgevingsvisie is een dynamisch document. De visie schetst een ‘stip aan de horizon’ voor de (verre) toekomst van de gemeente en benoemt de opgaven voor de lange termijn. Doordat we in het Omgevingsvisie-traject al met deze opgaven aan de slag gaan, kunnen de opgaven veranderen. Daarnaast vragen nieuwe inzichten en veranderingen in de samenleving (of binnen de gemeentelijke organisatie) soms om bijstelling van de opgaven. Als maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkelingen daar om vragen, is het mogelijk om de Omgevingsvisie aan te vullen of om gemotiveerd af te wijken. Zo is er binnen enkele sectorale beleidsvelden sprake van beleid dat nog in ontwikkeling is, zoals de Erfgoedvisie (in 2025). Wanneer nieuw sectoraal beleid wordt opgesteld, wordt dit getoetst aan de uitgangspunten van de Omgevingsvisie. Als daar aanleiding toe bestaat, kan de Omgevingsvisie worden verrijkt of aangevuld. Als er sprake is van (nieuwe) beleidsvoornemens die nog in ontwikkeling zijn, dan benoemen we dat in de tekst. 1.6 De Omgevingsvisie Heemstede en in breder perspectief Het is vandaag de dag niet meer mogelijk om een visie voor Heemstede te maken zonder ons te realiseren in welke mate Heemstede onderdeel is van de regio. Heemstede verbindt en ligt tegelijkertijd ingeklemd tussen, de grote buurgemeenten Haarlem en Haarlemmermeer en is onderdeel van de regio Zuid-Kennemerland en de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Veel van de grote ruimtelijke en maatschappelijke opgaven die in de komende jaren op Heemstede afkomen, zoals die voor woningbouw, mobiliteit en energie en klimaat, moeten op een regionale of zelfs bovenregionale schaal worden aangepakt. Zo is een deel van onze inwoners, gezien de beperkte mogelijkheden voor woningbouw in Heemstede, aangewezen op woningen die elders in onze woningmarktregio (IJmond-Zuid-Kennemerland-Haarlemmermeer) worden gebouwd. Ook hebben we onvoldoende ruimte om al onze opgaven op ons eigen grondgebied te realiseren. Door de eeuwen heen is de stedelijke ontwikkeling in de westflank van de MRA sterk noord-zuid georiënteerd evenwijdig aan de kust. Mede daardoor missen we essentiële oost-westverbindingen, zoals fietsroutes en OV-verbindingen, die ons landschap en stedelijk gebied moeten verbinden met de rest van de MRA. De Omgevingsvisie in groter verband De gemeente is niet de enige overheid die een Omgevingsvisie moet vaststellen. Ook de provincie Noord-Holland (NH2050) en de rijksoverheid (NOVI) hebben een Omgevingsvisie vastgesteld. Voor het Noordzeekanaalgebied, de luchthaven Schiphol en de Metropoolregio Amsterdam (MRA) worden door het Rijk momenteel aanvullende visies gemaakt (NOVEX). De NOVEX MRA is een uitwerking van het Verstedelijkingsconcept 2050 van de MRA. Daarnaast zijn er diverse ruimtelijke visies en beleidsdocumenten van (mede)overheden en regionale samenwerkingsverbanden, waarmee in de Omgevingsvisie van de gemeente Heemstede rekening dient te worden gehouden, zoals de Omgevingsverordening NH2022 van de provincie Noord-Holland. Voor deze (boven)regionale opgaven en voor het aanpakken van bestaande knelpunten, zoals het vastlopen van het autoverkeer op de N201 als gevolg van de verwachte toename van de intensiteit tot 2040, zullen we gezamenlijk moeten optrekken naar de provincie Noord-Holland en de MRA (en via de MRA naar het Rijk) om de benodigde medewerking en middelen te krijgen. Als leidraad hiervoor hebben we met de andere regiogemeenten gezamenlijk de Zuid-Kennemer Agenda vastgesteld met bijbehorend werkplan. Deze vormt de basis voor onze inzet in de MRA Agenda en voor de regionale samenwerkingsagenda (RSA) met de provincie Noord-Holland. Tevens hebben we een aantal regionale beleidsdocumenten op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling vastgesteld, zoals het Ontwikkelperspectief voor de Binnenduinrand en de regionale Bereikbaarheidsvisie. In de Omgevingsvisie beschrijven we voor de hiervoor genoemde opgaven wat de gewenste ontwikkeling is voor ons eigen grondgebied. Want we vinden het belangrijk om als kleine, zelfstandige gemeente te bepalen hoe we ons aandeel in de regionale opgaven en onze eigen lokale opgaven zo optimaal mogelijk kunnen invullen en daarbij een heldere eigen koers te varen zonder het belang van de regio uit het oog te verliezen. We zijn ons er daarbij zeer van bewust dat de omvang en complexiteit van deze opgaven om samenwerking en afstemming vraagt met onze buurgemeenten en partners in de regio. Om als kleinere gemeente zelfstandig te kunnen blijven is hechte samenwerking in de regio noodzakelijk waarbij we onze eigen leefbaarheid, veiligheid en identiteit behouden en door ontwikkelen. 1.7 Inspelen op autonome ontwikkelingen Bij het opstellen van de Omgevingsvisie wordt rekening gehouden met autonome ontwikkelingen, zoals vergrijzing, de noodzaak tot verduurzaming en het inspelen op de gevolgen van klimaatverandering en digitalisering. Daarbij kan worden gedacht aan nieuwe vormen van wonen, werken en reizen, bijvoorbeeld woon-zorg concepten, locatieonafhankelijk werken en deelmobiliteit. Zo is er binnen enkele sectorale beleidsvelden sprake van beleid dat nog in ontwikkeling is, zoals de Erfgoedvisie (in 2025).Wanneer er nieuw sectoraal beleid wordt opgesteld, wordt dit getoetst aan de uitgangspunten van de Omgevingsvisie. Als daar aanleiding toe bestaat, kan de Omgevingsvisie worden verrijkt of aangevuld. Als er sprake is van (nieuwe) beleidsvoornemens die nog in ontwikkeling zijn, dan benoemen we dat in de tekst. 1.8 De opzet van de Omgevingsvisie De Omgevingsvisie is opgebouwd uit de onderdelen: Inleiding De identiteit van HeemstedeHier beschrijven we de karakteristieke eigenschappen die Heemstede maken tot wat zij is. Integraal toekomstbeeld Heemstede 2040Een visiekaart voor de hele gemeente, waarin in één oogopslag de toekomstvisie voor Heemstede zichtbaar is gemaakt. De ontwikkelrichting Heemstede 2040Dit hoofdstuk beschrijft de ontwikkelrichting voor Heemstede langs vijf ontwikkellijnen. Toelichting en onderbouwing per beleidsthemaIn dit hoofdstuk geven we een nadere toelichting opde gewenste ontwikkelrichting voor Heemstede in
10. Daarbij beschrijven we de diverse beleidsthema’s die aansluiten bij de vijf ontwikkellijnen. Op weg naar uitvoeringTot slot beschrijven we de stappen en acties die nodig zijn om de Omgevingsvisie na vaststelling door degemeenteraad tot uitvoering te brengen. 2 De identiteit van Heemstede 2.1 Ruimtelijke hoofdstructuur De omgeving van Heemstede maakt deel uit van het mooie en afwisselende landschap van de binnenduinrand. De kenmerkende landschapsstructuur van de binnenduinrand bestaat in hoofdzaak uit een beboste (en bebouwde) strandwal die aan weerszijden wordt begrensd door lager liggend open weidegebied met karakteristieke waterlopen. Binnen deze zogenaamde ‘ladderstructuur’ wisselen buitenplaatsen en woonwijken elkaar af binnen een min of meer evenwijdige (noord-zuid) lijnenstructuur met strandwallen, strandvlakten en veengebieden. De hoger gelegen strandwallen waren van oudsher het meest geschikt voor bebouwing. Langs deze strandwallen ontstonden dan ook de eerste bewoningskernen. Zij lagen als een soort ‘kralenketting’ aan de doorgaande route naar Haarlem. Op de westelijke strandwal liggen de kernen los van elkaar, met een afwisseling van bebouwde en onbebouwde gebieden. Op de middelste strandwal zijn de kernen van Heemstede en Haarlem naar elkaar toe gegroeid. Heemstede maakt hierdoor samen met Haarlem deel uit van een vrijwel aaneengesloten stedelijk gebied. Kenmerkend is daarbij de sterke verwevenheid van bebouwing, groen en landschap. Heemstede kent een sterk afwisselend bebouwd gebied met enkele historische kernen, dorps aandoende woonwijken en woongebieden met een meer stedelijk karakter. Ondanks het feit dat het bebouwd gebied vrijwel aaneengesloten is, hebben de Heemsteedse woonwijken een overwegend groene uitstraling en een sterke verbondenheid met het onderliggende landschap. Daarmee is een stevige basis gelegd voor de kenmerkende stedenbouwkundige identiteit van Heemstede als groene woongemeente. De oorspronkelijke landschapsstructuur is in de loop der tijd wel aan wijzigingen onderhevig geweest. Toch is deze ruimtelijke hoofdstructuur in de kern nog steeds waarneembaar en het behouden waard. 2.2 De beleefde identiteit van Heemstede In fase 1 en 2 van de Omgevingsvisie is de huidige identiteit van de gemeente geïnventariseerd. De belangrijkste karakteristiek die daarin naar voren is gekomen, is dat Heemstede een ‘groene woongemeente’ is. Maar Heemstede is meer dan dat. In de beleidsanalyse en de kernwaardenbijeenkomst met de inwoners is Heemstede omschreven als een kwalitatief hoogwaardige woonomgeving met een mengvorm van dure en betaalbare woningen. Met veel (historisch) groen, waardevolle gebouwen en een veilige, goed onderhouden buitenruimte waar ook ruimte is voor spelen en parkeren. En uitstekend bereikbaar, maar met wel veel doorgaand verkeer. Er zijn goede winkel-, sport-, onderwijs- en culturele voorzieningen en een goede mix van kwalitatief hoogwaardige maatschappelijke functies. De sociale structuur is vitaal, onder meer door een bloeiend verenigingsleven. De aard en omvang van Heemstede kent een menselijke maat. Heemstede wordt ervaren als een gemoedelijk, harmonieus en levendig dorp met stadsallure. Het gemeentebestuur is toegankelijk en staat dicht bij de inwoners. Bovenstaande typering wordt bevestigd door de inbreng van de inwoners tijdens de participatie in oktober
11. In de ontwikkelrichting voor Heemstede bieden we ruimte voor duurzame ontwikkeling, passend bij de maat en schaal van Heemstede. Bij de keuzes die we daarbij maken houden we wel zo veel als mogelijk rekening met de ruimtelijke kwaliteit en de beleefde waarden. Het motto van de Omgevingsvisie luidt dan ook: “Duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden.” 3 Integraal toekomstbeeld Heemstede 2040 3.1 Integraal toekomstbeeld Heemstede 2040 In dit hoofdstuk presenteren we het toekomstbeeld voor Heemstede anno 2040 op een visiekaart met een heldere legenda. Met dit integrale toekomstbeeld brengen we de belangrijkste ruimtelijke kansen, opgaven, ambities en hoofdkeuzes voor de hele gemeente in kaart. Hiermee wordt de toekomstvisie voor Heemstede zichtbaar gemaakt. De visiekaart omvat de integrale verbeelding van de strategische keuzes voor de fysieke leefomgeving van Heemstede, zoals die door de gemeenteraad zijn gemaakt. Uitgangspunt voor de visiekaart zijn de vijf ambitiekaarten, die in het volgende hoofdstuk 4 zijn weergegeven bij elke ontwikkellijn. Deze vijf ontwikkellijnen kunnen niet los van elkaar worden gezien. Zij zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Door ze in samenhang te beschouwen, ontstaat een integrale visie op de fysieke leefomgeving van Heemstede. Niet alle aspecten die vanuit de verschillende beleids­thema’s (landschap, wonen, voorzieningen, werken, mobiliteit, klimaatadaptatie en verduurzaming, gezondheid en veiligheid) belangrijk zijn voor de fysieke leefomgeving, zijn ook ruimtelijk aan te geven op een kaart. Op de integrale visiekaart (en in de legenda) hiernaast komen vanuit de verschillende beleidsthema’s daarom alleen aspecten aan bod, die ruimtelijk gemaakt kunnen worden op een kaartbeeld. Voor een nadere toelichting op de verschillende ruimtelijke aspecten die op de integrale visiekaart zijn weergegeven, verwijzen we naar de volgende hoofdstukken 4 en
12. In hoofdstuk 4 worden de gemeentelijke ambities en de gemaakte hoofdkeuzes per ontwikkellijn beschreven. In hoofdstuk 5 worden de ambities en keuzes (per beleidsthema) verder toegelicht en nader onderbouwd. 4 De ontwikkelrichting Heemstede 2040 4.1 Inleiding In de Omgevingswet staat een evenwichtige toedeling van opgaven in de fysieke leefomgeving centraal. Deze doelstelling is gericht op het vinden van een goede balans tussen beschermen (behouden) en benutten (ontwikkelen) van de fysieke leefomgeving. Daarom staat ‘Duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden’ centraal als ontwikkelrichting voor Heemstede. De ontwikkelrichting wordt vormgegeven langs vijf ontwikkellijnen:
13. We behouden en versterken onze waardevolle landschapsstructuur;
14. We bieden ruimte voor duurzame ontwikkeling van woon- en werkruimte voor onze inwoners;
15. Heemstede is regionaal bereikbaar, lokaal leefbaar;
16. We maken ons voorzieningennetwerk en onze bedrijfslocaties toekomstbestendig;
17. Klimaatadaptatie en duurzaamheid zijn leidend bij de inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving. De vijf ontwikkellijnen in de Omgevingsvisie staan niet op zichzelf, maar zijn onlosmakelijk en zonder hiërarchie met elkaar verbonden. Zo gaan de ambities voor wonen, voorzieningen en mobiliteit hand in hand en zijn keuzes voor het buitengebied (bijvoorbeeld om daar geen woonwijken te bouwen) van invloed op het bestaand bebouwd gebied. 4.2 We behouden en versterken onze waardevolle landschapsstructuur We koesteren het waardevolle landschap met zijn natuurwaarden en het erfgoed in onze gemeente. Deze natuurlijke en historische kwaliteiten worden gedragen door de kenmerkende landschapsstructuur van Heemstede. Heemstede is opgebouwd uit strandvlaktes, strandwallen en veenweidegebieden. Deze structuur is in hoge mate bepalend voor de huidige bebouwingsstructuur met lange lijnen en langgerekte noord-zuid georiënteerde stroken evenwijdig aan de kust. De doorgaande routes volgen van oudsher de historische landschapsstructuur. Oost-westverbindingen zijn schaars. Langs de oudste lijnen zijn op de strandwal enkele buurtschappen ontstaan. Deze bebouwingskernen zijn in de loop der tijd verder uitgegroeid. Bij de keuzes die we maken voor de ontwikkelrichting moeten de historische landschapsstructuur en cultuurhistorische stedenbouwkundige structuur herkenbaar blijven. Als we dat niet doen, dan wordt afbreuk gedaan aan het door de inwoners zo gewaardeerde groene en dorpse karakter. Ook willen wij ons landschap en erfgoed, zoals de buitenplaatsen, (historische) groen- en laanstructuren en monumentale panden, beter zichtbaar en beleefbaar maken voor onze inwoners en bezoekers van de gemeente. Het erfgoed komt ook tot uitdrukking in de bebouwde structuren van ons dorp. Door ons recreatieve netwerk uit te bouwen met fiets- en wandelpaden en wandelingetjes vanuit de woonomgeving door het naastgelegen buitengebied te creëren, brengen we het landschap de wijk in en maken we het buitengebied beter beleefbaar. Landschap, cultuurhistorie, recreatie en welzijn gaan daarbij hand in hand. Niet alleen maken we zo het landschap beter zichtbaar en beleefbaar, maar zo zorgen we er ook voor dat mensen meer in beweging komen in de gezonde buitenlucht. Zo biedt het Heemsteedse landschap en erfgoed mogelijkheden voor natuur(beleving), recreatie, sport, beweging en ontmoeting. Het wandelbos Groenendaal blijft de aantrekkelijke groene publiekstrekker van de gemeente, waar je je hond kan uitlaten en waar de kinderen zich kunnen vermaken bij de kinderboerderij en in de speeltuin. De verbinding tussen recreatie, natuur en cultuurhistorie vormt hierbij het uitgangspunt. We houden de ecologische kwaliteit van het bos overeind door bescherming van de delen met de hoogste ecologische potentie. 4.3 We bieden ruimte voor duurzame ontwikkeling van woon- en werkruimte voor onze inwoners Ons buitengebied levert een te belangrijke bijdrage aan de biodiversiteit, de landschappelijke belevingswaarde en het klimaatadapatief vermogen (waterberging en verkoeling) om intensief te bebouwen. Daarom realiseren we onze woningbouwopgave door te verdichten in het bestaand bebouwd gebied. We kiezen voor inbreiding boven uitbreiding. We gaan daarbij een stapje verder dan voorheen en zijn ons ervan bewust dat dit tot verandering van het straatbeeld kan leiden. We zien de noodzaak om meer woningen te bouwen. Omdat in Heemstede geen grootschalige uitbreidingslocaties zijn zoals in Haarlem en Hoofddorp, zijn we gedwongen om bij de toevoegingen van woningen creatief om te gaan met de mogelijkheden binnen het bestaand bebouw gebied. Dat vraagt om slimme functiecombinaties van bijvoorbeeld wonen en werken. Bouwen in de hoogte is daarbij een reële optie, maar we hechten ook sterk aan het behoud van de menselijke maat en de dorpse uitstraling die zo typerend is voor Heemstede. De ruimtelijke uitgangspunten, zoals die destijds zijn vastgesteld voor de bestemmingsplannen en ons Welstandsbeleid vinden we daarvoor nog steeds belangrijke pijlers. Voor ontwikkelingen wordt echter leidend welke bouwhoogte past in de omgeving van het bouwplan (de ruimtelijke inpasbaarheid) en niet langer alleen de bouwhoogte die in het Omgevingsplan staat. We zijn daarvoor bereid te accepteren dat het iets drukker wordt in de wijk, bijvoorbeeld met parkeren. We kiezen voor hoger bouwen in het bebouwd gebied, maar met behoud van de menselijke maat. De ruimtelijke inpasbaarheid wordt leidend. Door meer en hoger te bouwen in bestaand bebouwd gebied verzilveren we kansen. We verruimen hiermee niet alleen het woningaanbod in de bestaande kern, maar vergroten tevens het draagvlak voor voorzieningen en openbaar vervoer in Heemstede. Door compact en gestapeld te bouwen houden we ook meer ruimte over voor stedelijk groen. Dat biedt weer kansen voor klimaatadaptatie en biodiversiteit in de kern. Door hogere bebouwing toe te staan kunnen we meer woningen bouwen en meer mensen aan een woning helpen. Het straatbeeld verandert hierdoor, daar waar het stedenbouwkundig verantwoord is Naast binnenstedelijke uitbreiding van de woningvoorraad, waarvan met name het toekomstige plan voor de locatie Kennemerduin een substantiële toevoeging aan de Heemsteedse woningvoorraad oplevert, zetten we de komende jaren in op een integrale gebiedsontwikkeling van het Manpadslaangebied en ‘t Groot Clooster (inclusief Havenkwartier). Deze ontwikkelgebieden vragen om een integrale benadering, waarbij we zoeken naar de juiste balans tussen wonen, werken, en (recreatieve) natuurontwikkeling. Hiervoor stellen we apart een gebiedsvisie op. De uitgangspunten uit de Omgevingsvisie zijn daarbij echter richtinggevend. De raad stelt de gebiedsvisies voor deze locaties vast. Door een zorgvuldige voorbereiding en de doorlooptijden van de ruimtelijke procedures, verwachten we dat deze woningen rond 2030 kunnen worden toegevoegd aan de woningvoorraad. We kiezen ervoor om de omgeving van het Intercity-station Heemstede-Aerdenhout aan te wijzen als potentiële ontwikkellocatie voor de langere termijn, waar mobiliteit, wonen, werken en voorzieningen worden samengebracht. De stationsomgeving, met (H)OV direct nabij, is een gebied met een gemengd karakter en leent zich daarom bij uitstek voor het stapelen van functies. Daardoor kunnen naast de woningbouwopgave ook de opgaven voor werklocaties en voorzieningen hier invulling krijgen. Daarmee neemt ook de (economische) ontwikkelpotentie van het gebied toe. Dit sluit aan bij het landelijk beleid rond stationslocaties dat gericht is op een geïntegreerd en uitstootvrij mobiliteitssysteem waarmee bewoners en bezoekers snel, milieuvriendelijk en efficiënt van deur-tot-deur kunnen reizen. Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen, zoals die hiervoor beschreven, staat duurzaamheid voorop. We bouwen circulair, natuurinclusief en klimaatadaptief en voldoen we ten minste aan de basisveiligheidsniveaus voor toekomstbestendige woningbouw, zoals het tegengaan van hittestress, waterberging en ecologische ontwikkeling. Zo zorgen we niet alleen voor een veilige leefomgeving nu en in de toekomst, maar het komt ook de leefbaarheid en het welzijn van de inwoners ten goede. We vinden het belangrijk om nu en in de toekomst te zorgen voor woningen voor alle doelgroepen. Daarom realiseren we woningen langs de pijlers uit de Woonvisie, zoals het realiseren van flexibele (tijdelijke) woningen voor meerdere doelgroepen en het stimuleren van en experimenteren met nieuwe woonvormen. 4.4 Heemstede is regionaal bereikbaar en lokaal leefbaar We zijn als gemeente goed bereikbaar en, gelet op onze ligging ingeklemd tussen de grote buurgemeenten Haarlem en Haarlemmermeer, een belangrijke schakel in het regionale mobiliteitsnetwerk. Een goede regionale en lokale bereikbaarheid is randvoorwaardelijk voor het realiseren van grootschalige woningbouw. Als we dit niet regionaal oplossen, kunnen verschillende woningbouwprojecten geen doorgang vinden of met een lager aantal woningen worden gerealiseerd. Met de regio’s IJmond, Zuid-Kennemerland en de gemeente Haarlemmermeer zoeken we naar mogelijke oplossingen voor de knelpunten in de doorstroming op het (boven)regionale wegennet, waaronder de N201, en brengen deze samen met de MRA en de provincie Noord-Holland tot uitvoering. Omdat we voor de mobiliteitsoplossingen ook aangewezen zijn op andere vormen van vervoer dan de auto, wordt regionaal onder andere ingezet op het versterken van het netwerk van fietspaden (waaronder doorfietsroutes) en de bereikbaarheid van de kustzone. We gaan op zoek naar instrumenten die we kunnen inzetten om de logistieke bewegingen in bestaand bebouwd gebied te verminderen, dan wel te verduurzamen, bijvoorbeeld door een gemeente-dekkende laadinfrastructuur. Door slimme (deel)mobiliteitsconcepten kunnen we meer ruimte bieden aan wonen en werken in de bestaande kern en beperken we het woon-werkverkeer van en naar de regio. Het Intercitystation Heemstede-Aerdenhout is een belangrijke ‘mobiliteitshub’ in het (boven)regionale OV-netwerk en moet die functie ook in de toekomst goed kunnen blijven vervullen. Dit betekent dat we de verkeersstromen (OV, fiets, auto en voetganger) van en naar het station optimaliseren en slim en efficiënt met elkaar verbinden. Met de regio Zuid-Kennemerland en de provincie Noord-Holland zorgen we voor het versterken van de oost-west OV-verbinding in lijn met de afgewogen en de regionaal opgestelde propositie voor de toekomstige aanbestedingen van de OV-concessies. Een directe verbinding tussen Intercitystation Heemstede-Aerdenhout en de OV-hub (Bus Rapid Transit) Haarlem Nieuw Zuid maakt hier deel van uit. In de stationsomgeving kunnen verschillende maatregelen worden genomen die nodig zijn om de bereikbaarheid van het gebied te verbeteren. Zo biedt het station bijvoorbeeld kansen voor (duurzame) deelmobiliteit. Op de lange termijn (na 2030) kan de stationsomgeving verder worden ontwikkeld met wonen, werken, horeca en winkels. Hierdoor wordt het stationsgebied levendiger en aantrekkelijker om te verblijven. We rollen het geactualiseerde parkeerbeleid uit over de gemeente om zo de schaarse ruimte in de fysieke leefomgeving te verdelen. We passen meer gevarieerde en op de situatie afgestemde parkeernormen en slimme (parkeer)oplossingen toe bij ruimtelijke ontwikkelingen om zo meer woningen in bestaand bebouwd gebied mogelijk te maken. Door flexibel om te gaan met parkeernormen bieden we ruimte om meer woningen in bestaand bebouwd gebied mogelijk te maken. Hierdoor kan de parkeerdruk in de wijk hoger worden. Dat kan leiden tot meer rondrijdend verkeer dat op zoek is naar een parkeerplaats. We zetten ons in om de verkeersveiligheid en leefbaarheid lokaal te verbeteren. Naar verwachting wordt in 2026 een Mobiliteitsvisie Heemstede opgeleverd, waarin onder andere een gestandaardiseerde aanpak voor de (her)inrichting van wegen, en de afwikkeling en prioritering van verkeer in en door Heemstede benoemd wordt. Leefbaarheid, veiligheid, bereikbaarheid en inclusiviteit zijn daarbij leidend. Hiermee committeert de gemeente zich aan het Uitvoeringsprogramma verkeersveiligheid Noord-Holland 2030, dat is gericht op een daling van het aantal verkeersslachtoffers in Noord-Holland. 4.5 We maken ons voorzieningennetwerk en onze bedrijfslocaties toekomstbestendig Bij het toevoegen van woningen horen ook passende voorzieningen. We zorgen ervoor dat onze voorzieningenstructuur op orde blijft, dat is één van onze belangrijkste kerntaken. Daarom zetten we ons gemeentelijk vastgoed in de eerste plaats hiervoor in. We spelen daarbij in op de demografische ontwikkelingen. Daar waar toekomstige ontwikkelingen leiden tot de behoefte aan nieuwe schakels in de voorzieningenstructuur, vullen we die aan. Dat geldt voor onze voorzieningen op het gebied van sport en gezondheid, maar ook voor maatschappelijke voorzieningen op het gebied van (ouderen)zorg en welzijn. We werken samen met onze buurgemeenten en partners in de regio om te zorgen dat iedereen mee kan blijven doen. In de Zuid-Kennemer Agenda 2023 is het centrale uitgangspunt brede welvaart. Brede welvaart gaat, volgens de omschrijving van het CBS, om veel meer dan economie en inkomen. Het gaat ook over de gezondheid, het onderwijsniveau en het gevoel van veiligheid van mensen, de toegankelijkheid van voorzieningen, de kwaliteit van de natuurlijke leefomgeving, en vele andere factoren, zoals inclusiviteit. Het sportpark Groenendaal (inclusief zwembad) blijft, naast andere sportcomplexen waaronder sportpark HBC, haar huidige functie vervullen als kernlocatie voor sport en beweging. Op korte termijn stellen we samen met de betrokken partners een visie op voor de gewenste indeling van het sportpark in de toekomst. Daarmee leveren we een belangrijke bijdrage aan het bevorderen van gezond leven. We richten ons op voldoende ruimte voor de Heemsteedse ondernemers en zelfstandigen. Hiermee verbeteren we de lokale woon-werkbalans en zorgen we voor minder (in- en uitgaande) verkeersbewegingen van en naar de regio. Dit komt ten goede aan de leefbaarheid en bereikbaarheid. We clusteren reguliere bedrijvigheid zo veel mogelijk op de bestaande bedrijventerreinen (Cruquiusweg/Nijverheidsweg en langs de Leidsevaart) en in de winkelgebieden (Raadhuisstraat/Binnenweg, Zandvoortselaan-west en Jan van Goyenstraat). Als de economische ontwikkelingen daartoe aanleiding geven, zetten we in op overloopgebieden met gemengde functies aan de randen van de bestaande winkelgebieden. We bieden (onder voorwaarden) ruimte aan gemengde woon-werkgebieden aan de randen van het centrum en de omliggende woonwijken. In deze gemengde gebieden accepteren we de daarmee gepaard gaande impact op de woonomgeving, zoals geluid. We staan in beginsel positief tegenover de transformatie van (kleine) bedrijfslocaties naar woningen. De afwegingscriteria voor het al dan niet meewerken aan een transformatie worden bepaald op basis van de resultaten van een nog op te stellen behoefteonderzoek naar type bedrijfslocaties. We zetten daarbij in op het behoud en verduurzaming van de huidige bedrijventerreinen en kantoren aan de Leidsevaartweg en de Cruquiusweg. Op andere, kleinschalige werklocaties kunnen transformaties wellicht worden toegestaan. Door transformatie van incourante werklocaties leveren we een bijdrage aan de woonopgave. Dit leidt in sommige gevallen tot het verlies van bedrijfs- en kantoorlocaties. Kleine werklocaties in de wijken kunnen onder voorwaarden transformeren naar wonen. Er blijven voldoende kleinschalige werklocaties beschikbaar om Heemsteedse ondernemers te voorzien van een locatie. We faciliteren ‘Het Nieuwe Werken’ door het werken aan huis en in gemengde gebieden te stimuleren. Digitale connectiviteit is hierbij randvoorwaardelijk en vraagt om het (verder) faciliteren van de bestaande stroom- en (internet)kabelnetwerken, zowel onder- als bovengronds. We zorgen voor hoogwaardige wandel-, fiets- en vaarroutes langs de belangrijkste hoogtepunten van het landschap en erfgoed in Heemstede en omgeving. Zo kunnen inwoners en bezoekers genieten van al het moois wat Heemstede te bieden heeft. We kiezen voor extensieve recreatie en kleinschalige evenementen, die passen bij het groene en dorpse karakter van Heemstede. Het beleid voor verblijfsrecreatie is hierop afgestemd. We maken ons landschap en erfgoed beter zichtbaar en beleefbaar door ze te koppelen aan het recreatieve netwerk van fiets- en wandelpaden. Wij kiezen niet voor een recreatieve en toeristische ontwikkeling of het faciliteren van grootschalige trekpleisters en evenementen. Heemstede heeft geen grote regionale publiekstrekkers, zoals de kust van Zandvoort en de historische binnenstad van Haarlem. Mede daardoor is er ook nooit sprake geweest van een volwaardige ontwikkeling van verblijfsrecreatie, zoals hotels. Heemstede heeft daarom van oudsher een bescheiden rol in de toeristische en recreatieve ontwikkeling in Zuid-Kennemerland en de MRA. We zien dan ook geen aanleiding voor het faciliteren van grootschalige evenementen of grote toeristische trekpleisters in onze gemeente. 4.6 Klimaatadaptatie en duurzaamheid zijn leidend bij de inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving Duurzaamheid is samen met klimaat een belangrijke randvoorwaarde voor de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. Bij toekomstige ontwikkelingen gaan we uit van het principe ‘water en bodem sturend’. Dat betekent dat we onze ruimtelijke ontwikkeling aanpassen aan de ondergrond, in plaats van andersom. ‘Water en bodem sturend’ betekent dat hevige neerslag of langdurige droogte nu en in de toekomst geen schade veroorzaakt in en aan gebouwen, wegen en voorzieningen. En dat langdurige droogte niet of slechts beperkt leidt tot schade aan bebouwing en wegen. Leidend hiervoor zijn de basisveiligheidsniveaus voor klimaatadapatieve nieuwbouw. Daarnaast moet de inrichting van het watersysteem leiden tot verbetering van de waterkwaliteit en de biodiversiteit. Op dit gebied wordt nauw samengewerkt met het Hoogheemraadschap van Rijnland, als waterkwaliteitsbeheerder verantwoordelijk voor de uitvoering van de Kaderrichtlijn Water. Dit doen we onder meer door regenwater zoveel als mogelijk vast te houden in de bodem en bij nieuwe bouwontwikkelingen voldoende oppervlakte­water aan te leggen. Bij voorkeur in combinatie met natuurontwikkeling met het oog op goede waterkwaliteit. Ecologische oplossingen hebben de voorkeur boven puur technische oplossingen, zoals natuurvriendelijke oevers in plaats van harde beschoeiing. Ecologische oplossingen hebben bovendien een positief effect op het voorkomen van hittestress. Een gezonde en veilige leefomgeving heeft een sterke relatie met de hiervoor beschreven klimaataanpak; het tegengaan van hittestress via gebiedsgerichte aanpak bevordert een gezonde leefomgeving en klimaatadapatief ontwikkelen levert (water)veiligheid op. Daarmee vormt een gezond bodem- en watersysteem het fundament voor een duurzame en klimaatbestendige toekomst van onze gemeente. De opgaven op het gebied van duurzaamheid, klimaat, energie, veiligheid en leefbaarheid pakken we integraal op. Hierbij zetten we in op een gebiedsgerichte wijkaanpak. De prioriteitsvolgorde van de wijkaanpak wordt gebaseerd op een groot aantal factoren, zoals beschikbare warmte­bronnen, draagvlak voor een lokaal energie-initiatief, aandachtsgebieden voor hittestress en de geplande rioolwerkzaamheden. Collectieve oplossingen voor energiesystemen hebben de voorkeur boven individuele oplossingen. We onderzoeken daarvoor de mogelijkheden voor een collectief warmtenetwerk. De opgaven voor klimaatadaptatie en energietransitie worden zo veel mogelijk in het bestaand bebouwd gebied gerealiseerd. Als moet worden gekozen tussen het behoud van groen of bijvoorbeeld het behoud van parkeerplaatsen in de wijk, dan kiezen we voor het behoud van groen. We benutten de kansen voor dubbel grondgebruik zo optimaal als mogelijk (zonnepanelen op parkeerterreinen). Hiermee volgen wij de Zonneladder (de door het Rijk bepaalde voorkeursvolgorde voor het plaatsen van zonnepanelen) en houden we de groene woon- en leefkwaliteit van Heemstede in stand. Met maatregelen in de wijk leveren we een belangrijke bijdrage aan de verduurzaming- en klimaatdoelstellingen. Daardoor zijn we beter voorbereid op extreme weersomstandigheden, hittestress en wateroverlast. In de visie-op-hoofdlijnen staan structurerende keuzes voor de bovengrond, die van invloed zijn op de ordening in de ondergrond (bijvoorbeeld ‘groen, tenzij’ en ‘ecologische oplossingen boven technische oplossingen’). Zo wordt in het groenbeleidsplan benoemd dat met verschillende disciplines zal worden gewerkt aan een omgevingsplanuitwerking voor de ondergrond. Het uitgangspunt daarbij is dat we investeren in de groeiplaats van de bomen, zodat deze minstens 40 of 60 jaar oud kunnen worden. De ruimte van deze groeiplaatsen beschermen we dan ook ondergronds om de groei te kunnen borgen. Daarvoor stellen we beleidsregels op met betrekking tot nieuw te plaatsen kabels en leidingen. Ook verduurzaming gaat in de toekomst om (meer) ruimte vragen (boven- en ondergronds) en dit zal gevolgen hebben voor de openbare ruimte. We accepteren dat hierdoor het straatbeeld verandert. De bovengrondse effecten op de ondergrond worden nader gereguleerd in het Omgevingsplan. We vinden het belangrijk om ruimte te bieden voor experimenten voor de toepassing van nieuwe technologieën en innovaties op het gebied van verduurzaming (klimaat en energie) en een gezonde en veilige leefomgeving. Denk daarbij aan slimme oplossingen voor (boven- en ondergrondse) infrastructuur, slim en snel elektrisch opladen en (digitale) netwerken voor energie en data. Samen met de Omgevingsdienst IJmond hebben we de milieukwaliteit en daarmee de ‘gezondheid’ van de Heemsteedse fysieke leefomgeving integraal in kaart gebracht. Hiervoor zijn de beschikbare data op de thema’s bodem, geluid, omgevingsveiligheid, luchtkwaliteit en bedrijvigheid (milieuzonering) gebruikt. De kaart laat geen knelpunten zien in de zin van overschrijding van de wettelijke normen en waarden. Daarmee is er op dit moment sprake van een goede woon- en leefkwaliteit en is er buiten het benoemen van enkele aandachtsgebieden voor de milieukwaliteit (spoor- en weggeluid) geen directe aanleiding tot het nemen van maatregelen. De kaart wordt jaarlijks geactualiseerd, waardoor verbeteringen of verslechteringen in de tijd zichtbaar worden. Op basis daarvan nemen we een besluit over eventueel te nemen maatregelen of het vaststellen van het hoger ambitieniveau. Naast de hiervoor beschreven inzet voor een veilige en gezonde leefomgeving, moet onze fysieke leefomgeving ook veilig zijn in de zin van veilige wegen en paden, toegankelijkheid openbare ruimte en verlichting. We moeten daarbij ook niet de nieuwe risico’s vergeten, die de energietransitie met zich mee brengt. We denken hierbij aan brandveiligheid en inpandig parkeren van elektrisch aangedreven voertuigen of het brandveilig opslaan van zonne-energie in bijvoorbeeld buurtbatterijen. In de contacten met initiatiefnemers en inwoners gaan we het gesprek aan over hoe we deze risico’s zo veel mogelijk kunnen beperken.stuk 5 worden de ambities en keuzes (per beleidsthema) verder toegelicht en nader onderbouwd. 5 Toelichting en onderbouwing per beleidsthema 5.1 Inleiding Schematische weergave van de samenhang tussen de ontwikkellijnen, beleidsthema’s en onderwerpen in deze Omgevingsvisie. In dit hoofdstuk geven we een nadere toelichting op de in hoofdstuk 4 beschreven gewenste ontwikkelrichting voor Heemstede in
18. Daarbij beschrijven we verschillende beleidsthema’s vanuit het ruimtelijk, economisch en sociaal domein. Deze thema’s sluiten aan bij de vijf ontwikkellijnen. Bij de vijf ontwikkellijnen komen de volgende beleidsthema’s achtereenvolgens aan bod: landschap, wonen, mobiliteit, maatschappelijke voorzieningen, werken, klimaatadaptatie en verduurzaming en veiligheid en gezondheid. Binnen de diverse beleidsthema’s komen meerdere onderwerpen aan bod. Zo beschrijven we bij het beleidsthema ‘landschap’ niet alleen de karakteristieke landschapsstructuur van Heemstede, maar ook het cultuurhistorisch waardevolle erfgoed, de natuurwaarden, de groene en blauwe structuur in de kern en de recreatieve routes vanuit de woonomgeving. In het nevenstaande schema is overzichtelijk weergegeven hoe de vijf ontwikkellijnen, de verschillende beleidsthema’s en de uiteenlopende onderwerpen met elkaar samenhangen. Bij elk van de beleidsthema’s en onderwerpen lichten we toe welke kernwaarden we wensen te beschermen (kwaliteit behouden) en hoe we die kernwaarden middels deze Omgevingsvisie willen versterken en benutten (duurzaam ontwikkelen). Daarmee geven we nader invulling aan het motto ‘duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden’. De thema’s en onderwerpen worden hierna afzonderlijk beschreven (per ontwikkellijn en beleidsveld). Bij toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente worden de verschillende thema’s uiteraard in samenhang beschouwd en integraal toegepast. In de toelichting geven we alvast de dwarsverbanden tussen de verschillende thema’s aan. Daarbij houden we rekening met randvoorwaardelijke thema’s. Zo passen we bij stedelijke ontwikkelingen het principe ‘bodem en water sturend’ toe en houden we rekening met klimaatadaptatie en energietransitie. Ook zetten we in op natuurinclusief ontwikkelen ter bevordering van de biodiversiteit. De formele borging van de Omgevingsvisie vindt plaats in het Omgevingsplan. In het Omgevingsplan worden de gemeentelijke beleidsvoornemens van deze Omgevingsvisie planologisch vertaald naar doelen en juridische regels voor de fysieke leefomgeving. 5.2 We behouden en versterken onze waardevolle landschapsstructuur (landschap) 5.2.1 Hoogwaardige historische landschapsstructuur Kwaliteit behouden Bij alle ruimtelijke opgaven in de gemeente worden de kernwaarden van het karakteristieke landschap gerespecteerd. De ladderstructuur en de kralenketting vormen de dragers van de landschappelijke en cultuurhistorische identiteit en geven Heemstede (mede) haar groene en dorpse karakter. Deze historische structuur zorgt ervoor dat het landschap tot diep in het stedelijk gebied van Heemstede doordringt. De beleefbaarheid van de ladderstructuur en kralenketting moet blijvend worden gewaarborgd. Niet alleen het natuurlijke landschap, ook de oude land- en waterwegen vertellen het verhaal van Heemstede. De historische stedenbouwkundige structuren spelen daarbij eveneens een rol, zoals de kenmerkende tuinwijken uit de jaren ‘20 en ‘30, met zorgvuldig vormgegeven woningen in baksteen en veel groen. De borging van die kernwaarden is een aandachtspunt bij de beoordeling van ruimtelijke ontwikkelingen en de opstelling van het Omgevingsplan. De historische ontwikkeling van Heemstede (bron: www.topotijdreis.nl) Duurzaam ontwikkelen Gebieden die een cruciale bijdrage leveren aan de historische landschapsstructuur behandelen we met grote voorzichtigheid. In het geval van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen dragen we zorg voor de resterende waardevolle structuren en dwarsverbindingen tussen strandvlakte, strandwal en veenweidegebied. De historische noord-zuidoriëntatie van het landschap in de binnenduinrand leidt daarbij tot waardevolle gradiënten van west naar oost in onze gemeente. De beleefbaarheid en ’afleesbaarheid’ van deze overgangen tussen de verschillende landschapstypen willen we behouden en waar mogelijk versterken. 5.2.2 Landschap en erfgoed zichtbaar en beleefbaar Kwaliteit behouden Binnen Heemstede liggen verschillende grote, groene natuurgebieden en cultuurlandschappen. Deze grote groengebieden bestaan voornamelijk uit park- en bosgebieden die deel uitmaken van voormalige en huidige buitenplaatsen. De historische buitenplaatsen, landgoederen en monumenten zijn mede beeldbepalend voor de gehele binnenduinrand en laten de rijke historie van de gemeente zien. Dit groene erfgoed van Heemstede is onderdeel van onze lokale identiteit en is ons dierbaar. De meeste bestaande groengebieden hebben van oudsher een relatie met de 17e en 18e eeuwse landgoederen en buitenplaatsen, zoals Berkenrode, Ipenrode, Huis te Manpad en Hartekamp. Deze Heemsteedse buitenplaatsen bevinden zich vooral in het zuidelijke en westelijke deel van de gemeente. Ook aan de oostzijde van de gemeente vinden we enkele grote groengebieden. Het betreft hier voornamelijk weilanden op de oude veengronden langs de Ringvaart en het Spaarne. Duurzaam ontwikkelen Voor de buitenplaatsen, landgoederen en historische groengebieden staat het behoud van de landschappelijke en cultuurhistorische waarden voorop. Ontwikkelingen zijn hier alleen onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarmee willen we dit karakteristieke erfgoed van ons dorp beter beleefbaar maken. De spelregels uit het Ontwikkelperspectief Binnenduinrand zijn hiervoor leidend en zullen - voor zover relevant - worden opgenomen in het Omgevingsplan. We onderzoeken in de Erfgoedvisie (in ontwikkeling) of en hoe de bescherming van cultureel erfgoed kan worden vergroot, bijvoorbeeld door het aanwijzen van beschermde dorpsgezichten, ensembles en karakteristieke bouwwerken. Het uitgangspunt van de Erfgoedvisie is om oog te houden voor een goede balans tussen het behouden en benutten van cultureel erfgoed. De gemeente zet zich in om bij bijvoorbeeld verduurzaming of ontwikkeling van een monument het bestaande (monumentale) karakter centraal te stellen. Ontwikkeling is zeker mogelijk, maar met respect voor de historische waarden én de actuele opgaven. Erfgoed kan alleen voortleven als het ook wordt gebruikt. Bescherming wordt niet onnodig zwaar en de wijze van bescherming wordt gedifferentieerd; zwaar waar het moet en licht waar het kan. De focus van het beleid ligt op het behoud van het beeld van Heemstede door het regelen van bescherming op gebiedsniveau en het tegengaan van de afbreuk aan de karakteristieken. We zetten niet alleen in op bescherming van het monument zelf, maar kijken ook naar behoud en versterking van de samenhang tussen de monumentale objecten en hun omgeving. Zo kunnen bijvoorbeeld zichtlijnen van buitenplaatsen of monumentale gebouwen naar een punt ver buiten de locatie van het monument zelf lopen. Belemmering van die zichtlijn vermindert dan de beleving van het monument. Vaak is het (groene of gebouwde) monument wel beschermd, maar de zichtlijn niet. Dat maakt de beleving van het monument kwetsbaar. We willen daarom in het Omgevingsplan ook de context van een monument beschermen. We verkennen verder of het versterken van de beleefbaar­heid in brede zin van onze landgoederen en buitenplaatsen op de schaal van de MRA kan worden bezien (Amsterdam en zijn buitenplaatsen) en sluiten daarmee aan bij de samenwerkingsagenda met de provincie Noord-Holland. Landgoederen en buitenplaatsen in de gemeente Heemstede. 5.2.3 Groene en blauwe structuur Kwaliteit behouden Circa de helft van de gemeente Heemstede bestaat uit bebouwd gebied, de andere helft uit groen. Deze ‘Groene Oase’ van Heemstede wordt niet alleen gevormd door de landgoederen en buitenplaatsen en de historische groene gebieden, maar ook door het vele openbaar groen in de wijken, de fraaie laan- en boomstructuren, de oude waterlopen en trek- en afwateringsvaarten, de brede groenstroken en gazons en het riante groen op particulier terrein. De groenblauwe structuur is vanouds kenmerkend voor Heemstede en mag dan ook worden beschouwd als belangrijk en waardevol kapitaal van de gemeente. Doorlopende groen- en waterstructuren. Zij is één van de dragers van de beeldkwaliteit van de gemeente. We zijn dan ook trots op het groene karakter van Heemstede, zowel in het openbaar gebied als op particulier terrein. Duurzaam ontwikkelen Het groen in het stedelijk gebied is essentieel voor de ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid van Heemstede. Groen (en meer specifiek: de bomen) leveren een cruciale bijdrage aan het hoogwaardige woonmilieu van Heemstede en de regio Zuid-Kennemerland. Bomen en groen dragen samen met water bovendien bij aan een gezonde leefomgeving. Ze zijn belangrijk in het kader van klimaatopgave (hittestress, wateroverlast bij extreme buien), bevorderen de biodiversiteit (natuurinclusief) en hebben toegevoegde waarde voor de beleving van natuur en landschap (wandelingetjes vanuit de woonomgeving). We zetten daarom in op behoud en versterking van de groene en blauwe structuur in de gemeente. Dat geldt zowel voor waardevolle groengebieden in het buitengebied (zoals Natura2000-gebieden en NNN) en de open landschappen, als voor het (openbaar) groen en water in bebouwd gebied. Bij groen in het stedelijk gebied hanteren we de 3-30-300-richtlijn: 3 bomen zichtbaar vanuit elk huis, 30 procent bladerdek in elke buurt en op maximaal 300 meter van elke woning is de dichtstbijzijnde groene ruimte. Daarmee sluiten we aan bij het Groenbeleidsplan. Dit betekent dat we bij nieuwe ontwikkelingen voldoende ruimte moeten reserveren (ook in de ondergrond) voor de aanleg van groen en het aanplanten van bomen. Zo houden we bij het planten van bomen rekening met hun wortelgroei over 40 tot 60 jaar in relatie tot de aanwezige kabels en leidingen. Bij het groene karakter horen ook water, watergangen en waterelementen. Een goed watersysteem draagt bij aan het landschap en een goed vestigingsklimaat voor inwoners en bedrijven. Water heeft een aantrekkende kracht en Heemstede heeft veel watergangen die intensief voor recreatie worden gebruikt. Door de groenblauwe dooradering van het bebouwde gebied, kunnen inwoners en werknemers even aan de drukte ontsnappen. Op deze manier leveren we een bijdrage aan het welzijn van inwoners. Net als bij groen streven we bij deze groenblauwe dooradering naar een hoogwaardige kwaliteit en ruimte voor verbinding. Door het verbinden van groen en blauw versterken we de biodiversiteit. Het creëren van extra water levert ook een bijdrage aan het voorkomen van wateroverlast (meer waterberging), aan een verbetering van waterkwaliteit (een eis uit de Europese Kaderrichtlijn Water) en het kan helpen bij het voorkomen van hittestress. Ecologische oplossingen hebben daarbij de voorkeur boven puur technische oplossingen. Waar mogelijk worden bijvoorbeeld natuurvriendelijke oevers aangelegd in plaats van beschoeiingen. Bij ruimtelijke ontwikkelingen houden we rekening met de wateropgave. We zorgen ervoor dat we het watersysteem klimaatbestendig maken en we toetsen of het watersysteem aanpassing behoeft. 5.2.4 Natuur (biodiversiteit) Kwaliteit behouden Zowel binnen als buiten de gemeente liggen groengebieden met hoge ecologische waarden voor deze regio. Delen van de grote groengebieden zijn aangemerkt als waardevol op basis van de aanwezige natuurwaarden waaronder zeldzame flora en fauna. Qua ecologie vormt de gemeente een verbindende schakel tussen de duinen, de binnenduinrand en de groengebieden in de Haarlemmermeer. Duurzaam ontwikkelen De gemeente Heemstede heeft als groene gemeente veel oog voor ecologische waarden en biodiversiteit binnen de groene gebieden en daar buiten. Met de Nota Ecologie geven we richting aan het verbinden en verbeteren van de ecologische waarden in en om Heemstede. Daarbij gaat het om het vergroten van de verscheidenheid aan flora en fauna, ofwel de diversiteit aan soorten die onderling een samenhangend geheel (een ecosysteem) vormen. Met het in stand houden van de natuurwaarden in de groene gebieden bieden we ruimte aan de bescherming van bijzondere diersoorten. Ook voor een gezonde en prettige leefomgeving zijn de kwaliteit en kwantiteit van groen en water van belang. Gezonde ecosystemen dragen bij aan schone lucht, voorkomen van hittestress, opvang van CO2, waterberging en ruimte voor ontspanning. Het natuurbeleid is gericht op het behoud en het zo mogelijk versterken van de biodiversiteit, het duurzame gebruik en de bescherming van waardevolle natuur en cultuurlandschappen. Borging van de Natura2000- en NNN-gebieden staat daarbij voorop. Naast het realiseren van de NNN ligt de nadruk als gezegd op het verbinden van de verschillende groengebieden binnen en buiten de gemeente. Verbinding om de ecologie te verbeteren, tussen duin en polder en binnen de gemeentegrenzen zelf, maar ook om de sociale verbinding en het welzijn verder te verstevigen. 5.2.5 Recreatieve routes vanuit de woonomgeving Kwaliteit behouden De recreatieve waarde van de groengebieden in de gemeente is hoog. Wandelen en fietsen vormen daarbij de belangrijkste vormen van buitenrecreatie. Het zijn gezonde laagdrempelige bezigheden die van grote waarde zijn voor de kwaliteit van leven voor zowel mensen uit de omgeving als van verder weg. Er is een regio-dekkend, gemarkeerd wandelroutenetwerk, dat de stedelijke omgeving verbindt met de buitenplaatsen en het duingebied. Het wandelnetwerk bestaat uit 150 wandelroutes en loopt door de gemeenten Haarlem, Haarlemmermeer, Velsen, Heemstede, Bloemendaal en Zandvoort. Naast wandelen en fietsen is ook waterrecreatie (zoals bijvoorbeeld varen, suppen of hengelsport) onverminderd populair in onze gemeente. De haven is ingericht als een aantrekkelijke plek, waar niet alleen boten kunnen aanmeren maar wat ook gebruikt kan worden als verblijfs- of recreatiebestemming. Heemstede heeft 354 ligplaatsen voor pleziervaartuigen in gemeentelijk water. Daarnaast verhuurt de gemeente vaste ligplaatsen in de haven aan inwoners van Heemstede. Alle beschikbare plekken zijn nu vergund of verhuurd. Voor beide voorzieningen bestaan zeer lange wachtlijsten. Wandelbos Groenendaal groene publiekstrekker Wandelbos Groenendaal is een aantrekkelijke groene publiekstrekker, die cultuurhistorie, recreatie en natuur verbindt. Het bos heeft in 1913 officieel de functie als openbaar wandelpark gekregen. Daarmee is het wan­delbos al ruim honderd jaar een belangrijke groene be­stemming van de Heemstedenaren voor een bezoek aan de kinderboerderij of speeltuin, een rondje hardlopen, de hond uitlaten of het beleven van de rijke historie. Het wandelbos is niet alleen voor Heemstede van groot be­lang. Ook op hoger schaalniveau speelt het een grote rol als recreatiegebied met regionale aantrekkingskracht en met een interessante cultuurhistorie voor de regio. Sinds 2005 heeft het bos de status van Rijksmonument. Vooral de lanen en de vijvers zijn belangrijke zichtbare histori­sche elementen. Daarnaast zijn er nog enkele zichtbare landschappelijke elementen die een grote historische waarde hebben, zoals de uitzichtheuvels met zichtlijnen. Duurzaam ontwikkelen We brengen onze recreatieve en toeristische wandel-, fiets- en sloepenroutes op orde en bouwen dit routenetwerk uit waar nodig. Zo kunnen we de beleefbaarheid van de landgoederen, natuur en het landschap verbeteren voor fietsers, wandelaars en andere bezoekers. Door de recreatieve routes te koppelen aan ons waardevolle landschap en erfgoed, zoals de buitenplaatsen, (historische) groen- en laanstructuren en monumentale panden, verrijken we niet alleen de routenetwerken, maar maken we ook onze ‘parels’ beter zichtbaar en beleefbaar voor onze inwoners en de bezoekers. Landschap, cultuurhistorie, recreatie en welzijn gaan op die manier hand in hand. We richten ons op het bevorderen van duurzame, inclusieve en innovatieve activiteiten die de waterwegen van de regio beter kunnen benutten. We streven naar een balans tussen recreatief gebruik van het water en de oevers en ecologische bescherming, waarbij aandacht wordt besteed aan de verbetering van biodiversiteit en waterkwaliteit. Elektrisch en emissievrij varen in de toekomst wordt gestimuleerd. Daarnaast maken we waar mogelijk meer ruimte voor kanoën en suppen als toegankelijke vormen van recreatie, met verbeterde voorzieningen zoals aanlegsteigers en recreatieve routes. Daarbij wordt een sterke nadruk gelegd op het beleefbaar maken van hoogwaardige historische landschapsstructuren en erfgoed. Samenwerking tussen de gemeente, waterschap, de provincie en lokale organisaties en ondernemers zijn essentieel om Heemstede te ontwikkelen tot een bestemming waar recreatie in een natuurlijke omgeving met een rijk verleden op een veilige en duurzame manier kan plaatsvinden. Het wandelbos Groenendaal blijft de aantrekkelijke groene publiekstrekker van de gemeente, waar de hoge ecologische waarde en rijke historie van het gebied kan worden beleefd. Om dit te behouden is het belangrijk dat we aandacht besteden aan de voorwaarden om de drie kernwaarden in stand te houden. Dit wordt gedaan door de drie uitgangspunten natuur, cultuurhistorie en recreatie te ontwikkelen en waar mogelijk elkaar te laten versterken. We zetten in op versterking van de beleving van de cultuurhistorische waarde van het bos, met behoud en bescherming van de gebieden met een rijke biodiversiteit en de mogelijkheden voor diverse vormen van recreatie. Het is belangrijk dat we zorgen dat de structuur van het bos gewaarborgd blijft. Een differentiatie in leeftijden en een gezonde bodem zijn essentieel voor het bos. Daarbij is het ook van belang om de huidige recreatieve voorzieningen op kwalitatief hoogwaardig niveau te behouden en dat terughoudend wordt gekeken naar nieuwe ontwikkelingen. Daarmee sluiten we aan bij de hoofddoelstelling uit het Beheerplan Wandelbos Groenendaal. 5.3 We bieden ruimte voor duurzame ontwikkeling van woon- en werkruimte voor onze inwoners (wonen) 5.3.1 Verdichting binnen bestaand bebouwd gebied Kwaliteit behouden Heemstede heeft een dorps karakter met stedelijke trekken. We hebben woonmilieus variërend van villawijken tot naoorlogse hoogbouw. in de wijken is ook ruimte voor (privé) groen, spelen en parkeren. Het karakter van Heemstede als groene woongemeente kenmerkt zich door een kwalitatief hoogwaardige woonomgeving, met een opvallend groene uitstraling. We zetten ons in voor het behoud van stedelijk groen in het bestaand bebouwd gebied, maar willen ook de groene kwaliteit van het groene buitengebied behouden. Duurzaam ontwikkelen Ruimtelijke ontwikkelingen in Heemstede moeten aansluiten bij het groene karakter van de bebouwingskern en bijdragen aan de stedenbouwkundige identiteit als groene woongemeente, of daar iets positiefs aan toevoegen. Hierbij worden de uitgangspunten voor het vastgestelde planologisch beleid in beginsel gecontinueerd als basis voor het Omgevingsplan en waar nodig geactualiseerd. We willen de ruimte binnen bestaand bebouwd gebied optimaal benutten om nieuwe bebouwing in het buiten­gebied te voorkomen. We kiezen daarom voor inbreiding boven uitbreiding. Tegelijkertijd beschermen we hiermee het groene karakter in de bestaande kern. De gemeente Heemstede neemt samen met de woonpartners de regie op woningbouw. We kiezen ervoor om bij verdichting van de bestaande kern hoger bouwen toe te staan, op plekken waar dat stedenbouwkundig verantwoord is. Dit vraagt om maatwerk per locatie, zodat de bouwhoogte aansluit bij de bestaande omgeving. Hierbij is de ruimtelijke inpasbaarheid leidend en niet langer het Omgevingsplan. Dit wordt bij elke toekomstige ontwikkeling apart beoordeeld. Daarbij wordt gekeken wat de exacte ontwikkelruimte is. In de onderbouwing van de betreffende ruimtelijke procedure moet aannemelijk worden gemaakt dat de milieueffecten aanvaardbaar zijn. Door meer en hoger te bouwen in bestaand stedelijk gebied verzilveren we kansen om onze woningbouwopgave aan te pakken. Als we dit niet doen, dan moet de behoefte aan woningen voor onze kinderen buiten de gemeente worden opgelost. We verruimen hiermee niet alleen het woningaanbod in de bestaande kern, maar vergroten tevens het draagvlak voor voorzieningen en openbaar vervoer in Heemstede. Het stapelen van woon- en werkfuncties schept ruimte om op de bedrijventerreinen meerlaagse ontwikkelingen mogelijk te maken, waardoor we binnen de beperkte beschikbare ruimte naast het behoud van werklocaties ook woonruimte kunnen toevoegen. 5.3.2 Woningaanbod Kwaliteit behouden In Heemstede is het aangenaam wonen voor iedereen. Duurzaam ontwikkelen Het woningaanbod in Heemstede is relatief eenzijdig, met een sterk accent op (dure) koopwoningen gericht op gezinnen. Hierdoor zijn veel woningen alleen bereikbaar voor huishoudens met een hoog inkomen, vooral stellen (tweeverdieners) met kind(eren). De betaalbaarheid en beschikbaarheid van het woningaanbod sluit hierdoor niet altijd aan bij de woonbehoefte van onze inwoners. De demografie verandert door vergrijzing en de toename van kleinere huishoudens. Maar de woningvoorraad verandert nog niet altijd mee. Er is een schaarste aan ‘goedkope’ woningen, waardoor met name lage- en middeninkomens moeite hebben om een passende woning te vinden. Bij de precieze invulling van een woningbouwplan sluiten we aan bij de ambities uit de Woonvisie: We creëren een grote verscheidenheid aan aantrekkelijke woonmilieus met meer passende en betaalbare woningen voor verschillende doelgroepen. Voor statushouders en vluchtelingen streven we naar oplossingen die passen bij de schaal van Heemstede en gaan we uit van spreiding; We zorgen voor een woningvoorraad die aansluit bij de veranderende huishoudenssamenstelling (1- en 2-persoonshuishoudens) waarbij doorstromen gemakkelijker wordt; We streven naar energiepositief bouwen, circulair bouwen, natuurinclusief bouwen, duurzame mobiliteit en een gezonde leefomgeving in relatie tot nieuwbouw; We werken aan voldoende woonoplossingen voor specifieke doelgroepen. Mensen kunnen zelfstandig wonen en zijn onderdeel van onze gemeenschap, ook als zij zorg nodig hebben; Nieuwbouw is een kans om alle andere ambities te verwezenlijken: van nieuwe woonconcepten tot kleinschalige woonvoorzieningen. Om een aantal ambities uit de Woonvisie te kunnen realiseren, hebben we de woningcorporaties nodig. Met hen maken we daarover concrete prestatieafspraken. De gemeente Heemstede heeft uitgesproken haar verantwoordelijkheid te willen nemen in de opvang en huisvesting van specifieke doelgroepen zoals (Oekraïense) vluchtelingen en statushouders en op de langere termijn voor andere doelgroepen van beleid. Om in de basis te kunnen te kunnen voorzien in deze behoefte willen we voor deze opvang een flexibele schil creëren, waarvoor het gemeentelijke vastgoed aan de Lieven de Keylaan, Glipperweg en Kerklaan wordt ingezet. Het pand aan de Glipperweg zal daarnaast worden ingezet voor buurtactiviteiten. Daarmee wordt tegemoet gekomen aan geuite wensen van buurtbewoners. Om te kunnen voldoen aan piekbehoefte zal de flexibele schil zo nodig worden aangevuld met tijdelijke opvanglocaties, zoals bijvoorbeeld Herenweg 55 of de woonunits op het parkeerterrein van Het Oude Slot. De gemeente Heemstede heeft zich gecommitteerd aan het MRA-convenant toekomstbestendige woningbouw met duurzaamheidsambities op het gebied van energie, circulariteit, klimaatadaptatie, natuurinclusief, duurzame mobiliteit en gezonde leefomgeving. Met het convenant krijgen bouwers meer ruimte om zelf concepten te ontwikkelen en gaan overheden vooral sturen op de prestaties die de leefomgeving toekomstbestendig maken. Daarnaast zijn de huizen circulair gebouwd. Circulair bouwen draait om het slim toepassen van nieuwe materialen en/of hergebruiken van bestaande materialen. Maar ook om het ontwikkelen van gebieden, gebouwen en infrastructuur zonder natuurlijke hulpbronnen onnodig uit te putten, de leefomgeving te vervuilen en ecosystemen aan te tasten. 5.3.3 Invulling woningbouwopgave Duurzaam ontwikkelen We hebben de ambitie om meer woningen te realiseren en de woningbouw waar mogelijk te versnellen, gekoppeld aan het voorzien in de behoefte aan betaalbare woningen en het juiste type woningen. Hiervoor zijn in regionaal verband afspraken gemaakt over het oplossen van het woningtekort en een verdeling van de woningbouwopgave. Die afspraken werken op lokaal niveau door. In de MRA Woondeal werken wij samen aan de invulling van de enorme woningbehoefte in het gehele metropoolgebied. De doelstelling van de MRA is om jaarlijks 17.500 woningen toe te voegen. Het bod van Heemstede richting de MRA is voor 100 nieuwe woningen tot
19. Naast de MRA Woondeal heeft de gemeente Heemstede zich in de regio Zuid- Kennemerland/IJmond gecommitteerd aan het regionale Woonakkoord 2021-
20. Daarin zijn afspraken gemaakt op de thema’s woningbouw, betaalbaarheid, doelgroepen, duurzaamheid en over de invulling van de regionale samenwerking. Het Woonakkoord loopt in 2025 af en zal worden opgevolgd door een regionaal Volkshuisvestingsprogramma. De regionaal afgesproken beleidskaders hebben input geleverd voor de Heemsteedse Woonvisie. Heemstede committeert zich in de Woonvisie aan de realisatie van ten minste 355 nieuwbouwwoningen voor 2030, waarvan minimaal 30% sociale huur, 36% betaalbare middenhuur of koopwoningen zijn. Omdat de sociale woningvoorraad in Heemstede lager is dan het landelijk gemiddelde zet de gemeente zich ook in om het percentage sociale huurwoningen in de woningvoorraad op landelijk niveau te krijgen De Woonvisie loopt tot en met 2027 en wordt daarna opgevolgd door een lokaal Volkshuisvestingsprogramma. In het Volkshuisvestingsprogramma worden de Woonvisie en de in het kader van de Wmo opgestelde Woonzorgvisie gecombineerd. Dat leidt tot een integrale aanpak van wonen en zorg gericht op de huisvesting van doelgroepen met een woon- en zorgvraag binnen onze gemeente. In de ‘Woningmarktverkenning Heemstede 2022-2030’ van ABF-Research