Omgevingsvisie voor Gemeente Horst aan de Maas (Horst aan de Maas)

/akn/nl/act/gemeente/2026/CVDR755445 /join/id/stop/work_006 /akn/nl/act/gm1507/2020/omgevingsvisie /join/id/stop/work_019 2026-01-14 2026-01-14 /akn/nl/act/gemeente/2026/CVDR755445/nld@2026-01-15 /join/id/proces/gm1507/2025/OmgevingsvisieHorstaandeMaas25/ 2026-01-15 2026-01-15 /akn/nl/act/gm1507/2020/omgevingsvisie/nld@2026-01-13;dd26e622539f466688971c37ef73b809 /akn/nl/act/gm1507/2020/omgevingsvisie /akn/nl/act/gm1507/2020/omgevingsvisie/nld@2026-01-13;dd26e622539f466688971c37ef73b809 /join/id/stop/work_019 dd26e622539f466688971c37ef73b809 Omgevingsvisie voor Gemeente Horst aan de Maas Omgevingsvisie gemeente Horst aan de Maas 2040 1 Inleiding Intro Voor u ligt de ‘Omgevingsvisie Horst aan de Maas 2040’. Hierin stellen we voor hoe en waar we over 15 jaar wonen, werken, ondernemen, ontmoeten, spelen en recreëren binnen onze gemeentegrenzen. Samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties bouwen we aan de toekomst van onze mooie gemeente. Ook het maken van deze ambitieuze toekomstvisie (de omgevingsvisie) doen we samen. 1.1 Wat is een omgevingsvisie? Een omgevingsvisie is een integrale strategische langetermijnvisie voor hoe we omgaan met onze leefomgeving. Als gemeente leggen we in deze visie uit wat onze doelen zijn voor de toekomst. Bijvoorbeeld: Hoe zorgen we voor een gezonde leefomgeving? Waar kunnen we woningen bouwen? Hoe komen we samen tot een toekomstbestendige agrarische sector? Hoe moet onze economie zich ontwikkelen? Hoe willen we dat het landschap er over vijftien jaar uitziet? Een omgevingsvisie is geen concreet plan. Het gaat vooral over onze doelen en ambities en de keuzes die we daarbij maken uitgaande van de bestaande situatie met waardering voor waar we nu staan. De omgevingsvisie is een uitvloeisel van de Omgevingswet. We werken de omgevingsvisie uit in omgevingsprogramma’s, zowel op thema als op gebied. In dit programma staat hoe we bepaalde doelen willen bereiken. Zijn er regels nodig? Dan zetten we die in een omgevingsplan. Zo werken we van globaal en strategisch naar concrete beleidsregels of omgevingsplannen. De omgevingsvisie is bindend voor de gemeente. Als we projecten uitvoeren of een plan van inwoners beoordelen, moeten we rekening houden met de doelen die in de omgevingsvisie staan. Zo zorgen we voor duidelijkheid en richting voor de toekomst. De omgevingsvisie is echter niet in beton gegoten. De gemeenteraad kan de doelen van de omgevingsvisie aanpassen en beslissen om van de doelen af te wijken. Voor inwoners en ondernemers heeft de omgevingsvisie geen directe invloed. Want bestaande rechten in het omgevingsplan (het vroegere bestemmingsplan) worden door een omgevingsvisie niet gewijzigd. Op toekomstplannen van inwoners en ondernemers heeft de omgevingsvisie wel invloed. Initiatieven of wijzigingen moeten passen in de doelen van de omgevingsvisie. In de hoofdstukken 2 en 3 gaan we hier dieper op in. 1.2 Het proces Voordat we aan deze ambitieuze omgevingsvisie begonnen, hebben we eerst gewerkt aan een beleidsneutrale omgevingsvisie. De gemeenteraad van Horst aan de Maas besloot uiteindelijk om deze beleidsneutrale omgevingsvisie niet vast te stellen en gaf het college van burgemeester en wethouders een nieuwe opdracht: ontwikkel een omgevingsvisie met meer ambitie. Daarbij vraagt de raad het college om: Te werken in lijn met de bedoeling van de Omgevingswet (integraal). Met de raad te overleggen over voortgang, inhoud en uitgangspunten van de visie. Inwoners, ondernemers, maatschappelijke partners en ketenpartners actief te betrekken. De omgevingsvisie uiterlijk op 1 januari 2026 voor vaststelling aan de raad voor te leggen. In lijn met deze opdracht is in het hoofdlijnenakkoord afgesproken om een ambitieuze en richtinggevende omgevingsvisie te maken. Daarin staat de ambitie om te werken aan een gezonde en duurzame leefomgeving waarin we gezondheid en welzijn van inwoners, milieu, natuur en het landschap beschermen. De omgevingsvisie laat zien welke kant we op willen met de ruimtelijke en economische ontwikkeling. We maken hierbij keuzes die passen bij onze ambitie: de Gezondste Regio van Europa worden. De lat ligt dus hoog. Waar nodig kiezen we voor strengere doelen dan we wettelijk verplicht zijn. Ook gebruiken we onder andere het voorzorgbeginsel. Dat betekent dat we op tijd proportionele maatregelen nemen om risico’s te beperken. De startnotitie (januari 2023) laat de positie zien van de omgevingsvisie ten opzichte van lopende projecten en actueel beleid. Ook staan alle tussenproducten erin genoemd, net als het plan van aanpak en het proces dat we uitvoeren. Vervolgens stelde de gemeenteraad in juli 2023 de uitgangspuntennotitie vast. Hierin staan de kwaliteiten van Horst aan de Maas beschreven. Deze kwaliteiten vormen een belangrijke basis voor de identiteit van de gemeente. Ook zijn de opgaven in de notitie vastgelegd. In september 2023 zijn we gestart met de gesprekken over Horst aan de Maas

1. We spraken met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, andere bestuurs-organen, ambtenaren, het college en de raad. Op basis van al deze gesprekken is een koers voorgesteld voor Horst aan de Maas, die de weg naar 2040 uitstippelt en de basis vormt voor verdere uitwerking van de omgevingsvisie. De koers geeft vorm aan het toekomstbeeld voor Horst aan de Maas. In juni 2024 was het concept koersdocument klaar. De omgevingsvisie die u nu in handen hebt, is gebaseerd op eerdere documenten: de startnotitie, de uitgangspuntennotitie (met kaartenatlas), het concept koersdocument en de reacties op deze documenten. Met deze concept omgevingsvisie en de reacties van inwoners en andere betrokkenen die we ophalen tijdens de participatieweek, werken we toe naar de definitieve omgevingsvisie. Participatieproces Bij het maken van deze concept omgevingsvisie hebben we in elke fase samengewerkt met de samenleving. Dit varieert van uitgebreide enquêtes, interviews, groepsgesprekken en werksessies tot bijeenkomsten met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en ketenpartners, maar ook met de raad, het college en de kinderraad. Het schema hierboven laat zien welke participatiestappen we doorlopen hebben in iedere fase. Meer informatie vindt u op de website www.horstaandemaas2040.nl. Hier staan ook de onderzoeksrapporten van de twee enquêtes. 1.3 Leeswijzer In hoofdstuk 2 staat waar we naar toe willen.Ons leidende principe is brede welvaart en positieve gezondheid. Het is de basis voor alle keuzes die we maken. Andere belangrijke uitgangspunten zijn dat de kwaliteit van het landschap en het bodem- en watersysteem mede sturend zijn voor onze keuzes. We delen de gemeente Horst aan de Maas op basis van gebiedskenmerken in vijf deelgebieden: Natuurgebied De Peel en De Peelbuffer. Recreatielandschap De Peelbergen. Het veelzijdige zandlandschap. Greenport Venlo. Maasgebied: binnen- en buitendijks. In hoofdstuk 3 werken we de visie en de keuzes die daarbij horen, uit. In 4 Visiekaart staat de visiekaart: hierin zijn de belangrijkste keuzes uit hoofdstuk 3 verwerkt. In 5 Relatie met de OER koppelen we onze visie aan de Omgevingseffectrapportage (OER). Daarin wordt uitgelegd wat de effecten van onze keuzes op de leefomgeving zijn. Door deze effecten tijdens het proces al mee te nemen, kunnen we steeds beter onderbouwde keuzes te maken. In 6 Uitvoeringsprogramma geven we een eerste uitleg over het uitvoeringsprogramma. We gaan hier specifiek in op de vraag hoe we de gewenste ruimtelijke koers op de lange termijn kunnen realiseren. Hiervoor maken we gebruik van een aantal hulpmiddelen: omgevingsprogramma’s, het omgevingsplan en een kostenverhaal. In deze ontwerp omgevingsvisie geven we vooral een toelichting op wat we met deze verschillende hulpmiddelen kunnen regelen en hoe we het willen aanpakken. Tot slot volgt 7 Definitielijst met een uitleg van moeilijke en/of vakspecifieke woorden. 1.4 Hoofdgebiedsindeling Hoofdgebiedsindeling Functies We differentiëren per gebied en maken daarin keuzes. Per gebied hebben we bepaald wat daar de belangrijkste en gewenste functies zijn: 1.Natuurgebied De Peel en de Peelbuffer: Natuur/groen Water Cultuurhistorisch landschap Recreatie (extensief) Agrarisch
2. Toeristisch gebied De Peelbergen: Recreatie (grootschalig) Cultuurhistorisch landschap Agrarisch
3. Het veelzijdige zandlandschap: Wonen in de dorpen Agrarisch Natuur/groen Cultuurhistorisch landschap Recreatie (kleinschalig) Water (in de beekdalen)
4. Greenport Venlo: Economie Agrarisch Landschap en natuur
5. Maasgebied: Binnendijks: Wonen in de dorpen Agrarisch Natuur/groen Cultuurhistorisch landschap Recreatie (kleinschalig) Buitendijks: Water (hoogwaterveiligheid) Natuur/groen Cultuurhistorisch landschap Agrarisch Recreatie (extensief) Brede welvaart en Positieve gezondheid in de Gezondste regio Brede welvaart Brede welvaart is een maatstaf – gemeten door het CBS – voor welvaart. Brede welvaart omvat meer dan alleen economie en inkomen. Het gaat ook over de gezondheid, het onderwijsniveau en het gevoel van veiligheid van mensen. En om zaken als de hechtheid van de samenleving, de toegankelijkheid van voorzieningen, de kwaliteit van de natuurlijke leefomgeving en vele andere aspecten die het leven en welzijn van mensen beïnvloeden. Elk jaar publiceert het CBS de Monitor Brede Welvaart & Sustainable Development Goals. De Monitor kijkt niet alleen naar het niveau van de Brede welvaart ‘hier en nu’ (en is daarmee voor ons een waardevolle benchmark-tool), maar ook in hoeverre dit welvaartsstreven een druk legt op volgende generaties in Nederland (Brede welvaart ‘later’) en op andere landen (Brede welvaart ‘elders’). Positieve gezondheid in de Gezondste Regio Positieve gezondheid is een bredere kijk op gezondheid. Het gaat om meer dan alleen ‘niet ziek’ zijn. Bij Positieve gezondheid ligt het accent op mensen zelf, op hun veerkracht en op wat hun leven betekenisvol maakt. Positieve gezondheid kent zes dimensies:
6. Lichaamsfuncties
7. Zingeving
8. Mentaal welbevinden
9. Kwaliteit van leven
10. Meedoen
11. Dagelijks functioneren Met die brede kijk dragen we bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Én om zo veel mogelijk eigen regie te voeren. 2 Hier gaan we voor Onze Ambitie In 2040 zijn we een groene, gezonde woongemeente met een duurzame, schone en innovatieve economie en agrarische sector, een herkenbaar en aantrekkelijk landschap en een sterk recreatief profiel. Gezondheid, veiligheid, groen, economie en wonen zijn belangrijk voor de toekomst van onze gemeente. Ze horen bij onze cultuur en identiteit, en dragen bij aan de welvaart en kwaliteit van onze woon- en leefomgeving. Twee principes helpen ons bij het creëren van een gezonde leefomgeving: Brede welvaart (kwaliteit van leven bevorderen van de inwoners). Positieve gezondheid (zes dimensies gericht op welbevinden van de mens). In Horst aan de Maas is de brede welvaart relatief hoog. We hebben een goede basiskwaliteit van wonen, leven en werken en veel mensen zijn daar ook tevreden over. Om dit zo te houden in de toekomst moeten we keuzes maken, die we in deze Omgevingsvisie verder uitwerken en toelichten. 2.1 Wonen ondernemen en gezonde leefomgeving zijn in balans Ons leidende principe is dat wonen, ondernemen en een gezonde leefomgeving in balans zijn. Op gemeentelijk niveau zie je dat terug in de aspecten van brede welvaart. En voor de inwoners voelt het als positieve gezondheid. Bij het maken van ruimtelijke keuzes denken we vanuit onze inwoners en versterken we de totale kwaliteit van leven. Dit gaat niet alleen over de economie, maar ook de gezondheid, het onderwijsniveau, de hechtheid van de samenleving, de toegankelijkheid van voorzieningen en veel andere aspecten. Als we brede welvaart als uitgangspunt gebruiken, werken we beter samen op al deze punten. Het gedachtegoed van positieve gezondheid is gebaseerd op hoe iemand hun eigen gezondheid beleeft. Daar past de volgende omschrijving goed bij: ‘Dit is van veel factoren afhankelijk: hoe iemand zich voelt in de buurt, of er regie over het eigen leven is, of een mens zich eenzaam voelt, of iemand lichamelijk actief is of niet, en wat de eet- en drinkgewoontes zijn.’ (Slimme en gezonde stad, Huber et al., 2011). Naast factoren van binnenuit (biologische factoren, gedrag en leefstijl), hebben ook factoren van buitenaf (gezonde leefomgeving) effect op het welbevinden van onze inwoners. We werken aan een gezonde leefomgeving door zowel de fysieke ruimte als de sociaaleconomische situatie goed op elkaar af te stemmen. Effect op ruimtelijke keuzes Brede welvaart en positieve gezondheid zijn overkoepelende thema’s die invloed hebben op andere onderwerpen in onze leefomgeving. De Omgevingswet helpt ons om bij elke keuze te denken aan het welzijn van onze inwoners. Zo bepaalt de wet bijvoorbeeld mee waar we gaan wonen en werken. Bij het inrichten van de fysieke leefomgeving letten we op gezond gedrag, ontmoetingen, veiligheid, goede toegankelijkheid en aanpassing aan het klimaat. Ook letten we bijvoorbeeld op betaalbaarheid, energiezekerheid en het slim inrichten van het energiesysteem. Bij (her)ontwikkelingen zoeken we altijd naar manieren om de leefomgeving gezonder te maken. We werken aan een duurzame economie en bouwen op een duurzame manier. Zo kunnen we functies in de toekomst beter combineren. Bij energie zijn betaalbaarheid, energiezekerheid en onafhankelijkheid van fossiele brandstoffen belangrijk. Soms kiezen we ervoor om functies duidelijker van elkaar te scheiden. Dat zorgt voor een gezondere leefomgeving voor onze inwoners. Een gezonde leefomgeving komt terug in: Kernrandzone (zie 3.1.1). Toekomstige woningbouwlocaties (zie 3.1.2). De inrichting van de openbare ruimte (3.1.3). Het stimuleren van fietsen en wandelen (3.1.4). De kernrandzone rond dorpen (3.1.5). Een gezondere en veiligere leefomgeving (3.1.6). Bereikbaarheid en nabijheid voorzieningen (3.2.6). Duurzame en circulaire bedrijventerreinen (3.3.4). 2.2 Water en bodem worden mede sturend We houden rekening met het water- en bodemsysteem, nu en in de toekomst. Niet om woningbouw of economie te beperken, maar om de beste locaties te bepalen. Zo kunnen we beter omgaan met extremen in neerslag en droogte. Dit voorkomt schade en zorgt voor een gezondere leefomgeving en met meer biodiversiteit. In de afgelopen eeuw hebben we de natuurlijke omgeving aangepast aan wat wij nodig hadden. Dat deden we met technische oplossingen, zowel in de stad als in landelijke gebieden. Hierdoor werd de agrarische sector minder afhankelijk van de bodem. In de toekomst willen we de meest vruchtbare grond blijven gebruiken voor grondgebonden landbouw, zodat we deze duurzaam kunnen behouden. Het bodemsysteem speelt hierin een mede sturende rol. Tegelijk weten we dat voor agrariërs ook andere criteria (mede) sturend zijn zoals de beschikbaarheid van water of arbeidskrachten. Water- en bodemsysteem komt terug in: Toekomstige woningbouwlocaties (zie 3.2.6). Toekomstperspectief voor agrariërs (zie 3.4.3). De inrichting van beekdalen, natte natuurparels, Maasuiterwaarden en natuurbuffers (zie 3.7). De kwaliteit van water en bodem (zie 3.7). 2.3 Kwaliteit landschap wordt mede sturend Ons gevarieerde en waardevolle landschap is belangrijk voor wonen, recreatie, biodiversiteit en het welzijn van onze inwoners. Landschappen, cultuurhistorisch erfgoed en de natuur dragen sterk bij aan brede welvaart in onze gemeente. We willen deze landschappen op de lange termijn sterk en herkenbaar te houden. Daarom houden we hier rekening mee bij nieuwe plannen voor de inrichting. De kwaliteit van het landschap komt terug in: Toekomstige woningbouwlocaties (zie 3.2.6). De ruimtelijke randvoorwaarden bij groei en doorontwikkeling van de agrarische sector (3.4.3). Wisselwerking recreatie en landschap (3.5). Herkenbare landschappen (3.6). De inrichting van beekdalen, Maasuiterwaarden en natuurbuffers (3.7). Duurzame bedrijventerreinen (zie 3.3.4). Gebiedsgerichte aanpak Met een gebiedsgerichte aanpak zoals Gedeelde Peel pakken we meerdere (sectorale) opgaven tegelijk aan. Vaak hangen deze opgaven met elkaar samen en hebben ze invloed buiten het eigen gebied. De specifieke kernkwaliteiten van een gebied zijn in belangrijke mate sturend en vormen het vertrekpunt voor de keuzes die we maken en uitwerken in omgevingsprogramma’s. 2.4 Samenvatting In deze omgevingsvisie laten we zien waar we naar toe willen. We vertellen wat we willen bereiken en waarom. Als gemeente kunnen en willen we dat niet alleen doen. Ook bedrijven en inwoners moeten meedoen om deze visie mogelijk te maken. De gemeente helpt mee om deze omgevingsvisie uit te voeren, vanuit verschillende rollen. We stimuleren, regisseren, bieden perspectief, stellen regels, handhaven die regels en volgen ook de initiatieven van anderen. In nog te bepalen en op te stellen omgevingsprogramma’s werken we samen met partijen uit hoe we onze doelen willen bereiken. Daarbij kijken we goed naar wat haalbaar en uitvoerbaar is. Voorbeelden van gebiedsgerichte programma’s zijn Vitaal platteland of Herstructurering bedrijventerreinen. Voorbeelden van thematisch gerichte programma’s zijn het Volkshuisvestingsprogramma of het Energie en duurzaamheidsprogramma. De kern van onze keuzes in deze omgevingsvisie: We ontwikkelen en verbeteren een gezonde leefomgeving, met aandacht voor de verschillen per gebied. We concentreren wonen in en rondom de kernen, zodat die vitaal blijven. We stimuleren kwalitatieve economische groei. We bieden een toekomstperspectief voor agrariërs en daaraan gerelateerde bedrijvigheid. We versterken het profiel van onze vrijetijdseconomie (VTE). We versterken groen-blauwstructuren binnen en buiten de kernen, en vooral rond natuur(gebieden). We ontwikkelen en verbeteren een gezonde leefomgeving, we differentiëren per gebied. Rondom de dorpskernen stimuleren en versterken we de gezonde leefomgeving. Ontwikkelingen die bijdragen aan een gezondere leefomgeving, benaderen we positief. Een gezonde leefomgeving is groener, biodivers en nodigt uit om te bewegen en te recreëren. Er is ruimte voor ontwikkeling van bedrijven als dit bijdraagt aan de gezonde leefomgeving. We willen wonen concentreren in en rondom de kernen, die we vitaal willen houden. Dat doen we door het inbreiden en uitbreiden van de woonkernen met verschillende soorten woningen die passen bij de lokale vraag. We houden met de woningbouwopgave ook rekening met de druk op de lokale woningmarkt die we reeds ervaren van de regio Eindhoven en Nijmegen. We gaan ook gestapeld bouwen, maar wel op een manier die past bij het dorpse karakter. Zo zorgen we voor meer variatie in aanbod, en houden we meer ruimte om in de openbare ruimte te vergroenen en water op te vangen. Een groene openbare ruimte stimuleert ook bewegen en ontmoeten. Zorg en voorzieningen willen we zoveel mogelijk in de dorpskernen houden. Als het nodig is voor de kwaliteit, brengen we voorzieningen samen op één plek. We stimuleren kwalitatieve economische groei. We richten ons vooral op lokale bedrijven. Belangrijke pijlers zijn de agribusiness (agrofood en agrotech) en de vrijetijdseconomie (VTE). De zorg is een groeiende sector die we vooral in de dorpskernen ruimte geven. Veel sectoren kunnen niet zonder arbeidsmigranten. Daarom blijft dit een belangrijk aandachtspunt. Als gemeente gaan we deze ambitie verder uitwerken in een omgevingsprogramma waarbij we bedrijven en inwoners zoveel mogelijk betrekken. De ruimte voor nieuwe bedrijventerreinen is beperkt. Op de Klavers zijn nog mogelijkheden in de periode dat deze omgevingsvisie loopt. We willen dat bedrijven duurzamer en meer circulair gaan werken. Energie speelt daarbij een grote rol. Met deze vraagstukken bij elkaar is het logisch om een integrale aanpak voor bedrijventerreinen op te zetten. Dit doen we samen met de sector en werken we uit in een omgevingsprogramma. Het OV-knooppunt rondom station Horst-Sevenum willen we versterken door de leer-werk-leefomgeving verder te ontwikkelen. We willen toekomstperspectief voor agrariërs. De agribusiness is van vroeger uit een belangrijke sector voor de gemeente Horst aan de Maas. We zetten in op een diverse en toekomstbestendige agrarische sector. Waar mogelijk sluiten we kringlopen, werken we aan verduurzaming en zorgen we voor minder uitstoot. We geven ruimte voor intensiveren door op andere plaatsen te extensiveren. Heel veel initiatief ligt ook bij de sector zelf. Als gemeente werken we dit samen uit met de sector in (bouwsteen van) een omgevingsprogramma. We willen ons profiel van vrijetijdseconomie (VTE) versterken. Toerisme voor mensen die plezier zoeken richten we vooral op het gebied De Peelbergen. Voor de rustzoekers zetten we in op spreiding van activiteiten en mogelijkheden. Hierbij benutten we een belangrijke kwaliteit van Horst aan de Maas: de veelheid aan (cultuurhistorische) waardevolle landschappen. We zorgen dat de mooie omgevingen toegankelijk zijn en uitnodigen tot bewegen en beleven. Groen en duurzaam Horst aan de Maas. Water- en bodemkwaliteit zijn belangrijk. Zonder schoon water en een gezonde bodem gaat de natuur en de biodiversiteit achteruit, wordt het milieu slechter en landbouw steeds moeilijker. We zorgen ervoor dat de juiste functies op de juiste en meest logische plek komen. In gebieden zoals De Peelen langs de beeklopen willen we de natuur versterken. Bij De Peel ligt een natuurbuffer die helpt om de natuur en de gezonde leefomgeving te verbeteren. Recreatie in natuurgebieden spreiden we zoveel mogelijk. Recreantenstromen sturen we met behulp van de Eikpunten en routestructuren. In 2050 is Horst aan de Maas klimaatneutraal en klimaatbestendig. We wekken lokaal zonne-energie op en zorgen dat opwek, opslag, omslag en gebruik slim op elkaar zijn afgestemd. Mobiliteit is groener: mensen kiezen vaker voor de fiets, lopen of het openbaar vervoer. Zo groeit de gemeente richting een toekomst waarin leefbaarheid, natuur en duurzaamheid elkaar versterken. Mobiliteit op orde In 2040 is Horst aan de Maas een gemeente waar je veilig en prettig van A naar B komt. De wegen zijn overzichtelijk. Mensen voelen zich veiliger in het verkeer, of ze nu lopen, fietsen, met de bus gaan of de auto pakken. Voorzieningen – zoals winkels, scholen en zorg – zijn goed bereikbaar. Daardoor is er in en rondom de dorpen een goede balans tussen bereikbaarheid en leefbaarheid. Visiekaart 3 Toelichting en uitwerking van onze visie Intro In dit hoofdstuk leggen we onze visie uit per thema. Hoewel we dit hoofdstuk per thema hebben opgebouwd houden we ook rekening met de integrale aanpak per gebied. In hoofdstuk 2 beschreven we onze ambitie. Daar horen keuzes bij. In dit hoofdstuk laten we zien wat die keuzes zijn en hoe we die willen uitvoeren. 3.1 De leefomgeving is gezond en veilig Ambitie/doel In 2040 is Horst aan de Maas een gezonde en veilige gemeente. Iedereen kan er wonen, werken, ondernemen, sporten, bewegen, spelen en recreëren in een prettige en veilige omgeving. We maken de gemeente groener en leggen extra waterbergingen aan. Zo worden we klimaatbestendiger. We bevorderen brede welvaart en positieve gezondheid, en zorgen voor een veilige leefomgeving. Daarbij kijken we naar wat mensen wél kunnen, ook bij een beperking. We kiezen voor multifunctionele beweegplekken, een groene dooradering van de verschillende kernen en een veelzijdig aanbod van sport en bewegen. In 2040 zijn er zestien vitale kernen met een sterke sociale basis. Dit betekent onder andere dat we een goede samenwerking hebben met zorgverleners en maatschappelijke organisaties en dat er laagdrempelige voorzieningen zijn. Op deze manier zijn hulp en zorg beschikbaar in de hele gemeente. Ook is het belangrijk dat iedereen kan meedoen en dat er in elk dorp ruimte is om elkaar te ontmoeten. We zijn ervan overtuigd dat een veelzijdig aanbod nieuwe sociale verbanden oplevert (die bestaande netwerken aanvullen, verbinden en in stand houden), langer leven van ouderen in een goede gezondheid bevordert, en verveling, eenzaamheid en overlast tegengaat. Deze voorzieningen zorgen er ook voor dat jongeren in de kernen blijven wonen, wat uiteindelijk de leefbaarheid verder vergroot. Een uitnodigende en toegankelijke openbare ruimte draagt bij aan de sociale veiligheid en daarmee ook aan een veilige leefomgeving. Wat willen we bereiken? Nieuwe woongebieden op gezonde en veilige plekken. Meer ruimte voor groen, mogelijkheden om te bewegen en ruimte voor ontmoeting in de dorpen. Fietsen en wandelen in de dorpen en tussen de dorpen en natuurgebieden stimuleren. kernrandgebied rond dorpen voor gezondheidsbevordering, gezondheidsbescherming en vermindering van gezondheidsrisico’s. Gezondere en veiligere leefomgeving: - Schone bedrijfsvoering bij bedrijven. - Veilige schoolroutes.- We passen de kernwaarden van veiligheid toe. Positieve gezondheid en beweging 3.1.1 Kernrandzones waar de gezonde leefomgeving verbetert Zoals we in hoofdstuk 2 hebben gezegd, zijn brede welvaart en positieve gezondheid onze leidende principes. Daarom nemen we deze altijd mee bij keuzes over onze fysieke leefomgeving. In een aantal gebieden vinden we een gezonde en groene leefomgeving extra belangrijk. Deze gebieden zijn gemarkeerd op de kaart. Rondom de dorpen komen kernrandzones en rond de kwetsbare natuurgebieden als natuurbuffers (Zie 3.1.5 en 3.7 voor meer uitleg). We beperken mogelijke negatieve gezondheidseffecten op het gebied van milieu. In de kernrandzones, dus in een straal van 250 meter rond de dorpen, staan we geen nieuwe plannen toe die schadelijk zijn voor de gezondheid. Dit betekent dat we hier geen nieuwe intensieve veehouderijen (zoals varkens-, pluimvee- of rundveebedrijven) toestaan. Inbreiding van intensieve veehouderijen mag binnen bestaande rechten en als de gezonde leefomgeving verbetert. Voor geitenhouderijen houden we 2 kilometer afstand aan, zoals geadviseerd door de GGD in
12. We maken de leefomgeving gezonder. In de kernrandzones zorgen we net als in de dorpen voor meer groen, ruimte om te bewegen en plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Deze kernrandzones kunnen bijvoorbeeld de volgende functies hebben: Ecologisch: Ze zijn goed voor planten en dieren en verbinden verschillende ecosystemen. Sociaal-economisch: Ze bieden ruimte voor recreatie, landbouw en andere menselijke activiteiten zonder de kerngebieden te overbelasten. Duurzaam: Ze worden zo ingericht dat mens en natuur er ook in de toekomst goed kunnen leven. 3.1.2 Nieuwe woongebieden op gezonde en veilige plekken Als we nieuwe woongebieden bouwen, doen we dat op plekken die gezond en veilig zijn. Dat betekent weinig of geen milieubelasting in de buurt. We zorgen dat wonen gescheiden blijft van activiteiten die schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid. Denk aan grote bedrijven met veel uitstoot, drukke wegen en intensieve veehouderijen. Ook houden we afstand van veiligheidsrisico’s zoals het buisleidingentracé en hoogspanningsleidingen. We bouwen liever niet in waterrijke gebieden. Als dat toch nodig is, dan weren we dat verder uit in de omgevingsprogramma’s. 3.1.3 Meer ruimte voor groen, bewegen en ontmoeten in de dorpen In onze dorpen maken we ruimte voor gezondheid. Dat doen we door te zorgen voor meer en beter groen, voor plekken om te bewegen en om elkaar te ontmoeten. Het onderdeel ‘ruimte voor ontmoeting’ komt ook terug in hoofdstuk 3.2 ‘Woningen en voorzieningen naar behoefte’ waar we het verder toelichten. Meer en kwalitatief beter groen We zorgen voor meer en biodivers groen in onze dorpen. Dat draagt bij aan klimaatadaptatie én aan positieve gezondheid. Dit doen we in de openbare ruimte, maar we moedigen inwoners ook aan om hun eigen tuin te vergroenen. Groen in de bestaande buurten gebruiken we slim. Het is niet alleen mooi, maar ook functioneel: je kunt er spelen, bewegen of mensen ontmoeten. Ook helpt het bij het opvangen van regenwater en het verbeteren van biodiversiteit. Ecologisch maaibeheer (gras en planten anders maaien) draagt daar ook aan bij. In de grotere dorpen zorgen we voor een groenblauwe dooradering, waarbij we het in de wijken verbinden met het groen in het buitengebied. We maken richtlijnen zodat er in de dorpen voldoende verkoeling en groen is. In de kleinere dorpen is het buitengebied altijd dichtbij. Ook daar zorgen we ervoor dat nieuwe woningbouwprojecten ruimte bieden voor openbaar groen en waterberging. Veel gemeentes gebruiken als regel dat minimaal 10% van het projectgebied groen moet. We onderzoeken welke verschillende landelijke groen-richtlijnen het best aansluiten bij de bestaande en nieuwe gebieden in onze gemeente. Per situatie bekijken we wat minimaal nodig is, maar waar het kan, gaan we altijd voor een maximale groeninvulling. Horst aan de Maas wil hierin vooroplopen. In het omgevingsprogramma groen-blauw-klimaat werken we de ambitie verder uit. Ruimte om te bewegen Als we het openbaar groen inrichten, zorgen we dat mensen er makkelijk kunnen bewegen. Want beweging is goed voor de positieve gezondheid. We maken het groen daarom aantrekkelijk voor allerlei vormen van bewegen: spelen, sporten, leren, wandelen en fietsen. Beweging kan sportief zijn, maar ook functioneel. Denk aan lopen of fietsen naar de winkel, school of het werk. 3.1.4 Stimuleren fietsen en wandelen in de dorpen en tussen de dorpen en natuurgebieden Auto’s blijven welkom in wijken en dorpen, maar we geven meer ruimte aan fietsers en wandelaars. Zo stimuleren we actieve en duurzame mobiliteit. We gebruiken daarbij het STOMP-principe. Dat betekent dat wandelen (stappen) het belangrijkste is, daarna fietsen (trappen), daarna openbaar vervoer, dan deelvervoer, en als laatste de eigen auto. Bij nieuwe ruimtelijke projecten krijgen voetgangers en fietsers de belangrijkste plek. Ook als we wegen in dorpen opnieuw inrichten, doen we dat met het oog op een veilige en fijne omgeving voor fietsers en voetgangers. 3.1.5 Zwaar verkeer uit de dorpen Zwaar verkeer, zoals vracht- en agrarisch vervoer, leiden we waar dat kan om de kernen heen. Hoe dit gebeurt en welke maatregelen worden toegepast, wordt nader onderzocht. 3.1.6 Kernrandzone rond dorpen We willen dat onze inwoners gezond kunnen leven. Daarom maken we rond de dorpen meer ruimte voor groen, ontmoeten, sport en bewegen. De gebieden rond de dorpen worden al veel gebruikt voor wandelingen en andere activiteiten. Er waren al verschillende functies aanwezig. En door het afnemen van het aantal bedrijven zijn er in het verleden verschillende nieuwe functies in de dorpsranden bijgekomen. In de toekomst zien we hier nog meer mogelijkheden. Denk aan recreatie, zorg, kleinschalige bedrijven en extra woningen. Deze functies passen goed bij het buitengebied en verhogen de kwaliteit van wonen. In de kernrandzones komen de kernen en het land in de toekomst nog meer bij elkaar. We willen ook dat in deze zone de luchtkwaliteit beter wordt. Dat betekent niet dat functies zich niet verder kunnen ontwikkelen. Wel vragen we bedrijven die bijvoorbeeld geur of fijnstof uitstoten om deze uitstoot te verlagen als ze willen uitbreiden. Zo zorgen we samen voor een steeds gezondere lucht. De kernrandzones vormen een gebied van ongeveer 250 meter rond de kernen. Het gaat om gebieden waar een mix aan functies bestaat of waar we dat graag zouden willen. Het is daarbij belangrijk dat bestaande functies niet belemmerd worden door nieuwe activiteiten zoals wonen, zorg of recreatie. 3.1.7 Gezondere en veiligere leefomgeving Bij nieuwe ontwikkelingen en herstructureringen kijken we steeds hoe we de leefomgeving gezonder en veiliger kunnen maken. Hierbij richten we ons op luchtkwaliteit, geluidsoverlast, trillingen, bodem- en waterkwaliteit en op sociale en fysieke veiligheid. In de kernrandzones handhaven we milieucategorie 1 en 2 (zie definitielijst). Daarnaast beoordelen we nieuwe initiatieven van bedrijven individueel. Schone Lucht Akkoord We zijn als gemeente aangesloten bij het Schone Lucht Akkoord. Dit betekent dat we actief werken aan het verbeteren van de luchtkwaliteit en het bereiken van gezondheidswinst. Volgens de GGD zijn de belangrijkste veroorzakers van luchtverontreiniging de agrarische sector, verkeer en houtstook. In het project ‘Grenzeloos meten’ en het vervolg hierop, wordt daar onderzoek naar gedaan. Om de luchtkwaliteit en de volksgezondheid in Horst aan de Maas te verbeteren, moeten we de uitstoot uit deze bronnen verminderen. Veilige schoolroutes Kinderen moeten veilig naar school kunnen fietsen. Daarom zorgen we ervoor dat in 2040 de belangrijke schoolroutes bestaan uit vrij liggende en/of afgeschermde fietspaden en rustige wegen zonder landbouwverkeer en vrachtverkeer naar bedrijven. We hebben deze plannen uitgewerkt in het Uitvoeringsprogramma van het Mobiliteitsprogramma 2025-
13. Mobiliteit en bereikbaarheid van het gebied de Peelbergen op orde De Peelbergen is een gebied met grote recreatieve trekkers als Attractiepark Toverland, Grandorse (grote paardenevenementen) en de grote verblijfrecreatieparken van Center Parcs (Meerdal en Limburgse Peel) en Landal (Schatberg). Het gebied is bereikbaar via de Middenpeelweg. We zetten in op actieve mobiliteit en openbaar vervoer voor de bezoekers. Zo zorgen we ervoor dat het NS-station Horst-Sevenum geschikt is voor openbaar vervoer naar De Peelbergen. We verbeteren en vergroten het aanbod aantrekkelijke fiets- en wandelroutes. En we ondersteunen de bezoekersaanpak van Trendsportal zodat meer van onze bezoekers met de bus of fiets naar De Peelbergen komen. Voor de bereikbaarheid van Toverland en de omgeving zijn waarschijnlijk ook aanpassingen aan de infrastructuur nodig. Wij zetten als gemeente Horst aan de Maas in op actieve mobiliteit en openbaar vervoer voor de bezoekers. Wat doen we om dit te bereiken? We leggen extra wandel-, sport- en speelroutes aan in de zones rond de dorpen. Nieuwe bedrijven met een hoge milieubelasting laten we niet toe. Bedrijven die willen groeien, proberen we te laten verhuizen naar een bedrijventerrein. We bieden mogelijkheden voor hergebruik op vrijkomende (agrarische) bedrijfsbebouwing voor nieuwe functies (bijvoorbeeld wonen, werken, zorg en recreatie), en werken dit uit in VAB-beleid. Voor veehouderijen die de gezondheid van omwonenden beïnvloeden, zoeken we naar alternatieven. We stimuleren innovatieve oplossingen die de gezonde leefomgeving verbeteren. We onderzoeken waar belangrijke verbindingen of veilige oversteekplaatsen ontbreken. Die verbeteren we, zodat mensen meer gaan wandelen en fietsen. We verbeteren de luchtkwaliteit door in te zetten op verduurzaming van de agrarische sector (met name de veehouderijen), verkeer en bedrijventerreinen en het verminderen van fijnstofuitstoot door houtstook. Bij nieuwe plannen gebruiken we de ‘Kernwaarden voor veiligheid’. Zo zorgen we dat veiligheid altijd goed wordt meegewogen in de besluitvorming. Integrale veiligheidsplan In het integraal veiligheidsplan staat hoe we zorgen voor een veilige een woon- en leefomgeving in Horst aan de Maas. We werken aan vier pijlers:
14. Algemene veiligheid
15. Ondermijning
16. Kwetsbare groepen
17. Rampenbestrijding en crisisbeheersing Voor deze pijlers hebben we strategische en operationele doelen opgesteld. Ook hebben we beschreven welke inspanningen we op hoofdlijnen leveren om (on)veiligheid te analyseren en te monitoren, risico’s te signaleren en onveiligheid aan te pakken. In deze visie komt veiligheid op verschillende vlakken terug. Veiligheid bestaat uit fysieke onveiligheid (bedreigingen door ongevallen) en sociale onveiligheid (dreiging door criminele handelingen). We meten veiligheid aan de hand van objectieve veiligheid (frequentie van incidenten) en subjectieve veiligheid (hoe bedreigd mensen zich voelen). De Omgevingswet wil een gezonde én veilige fysieke leefomgeving. Daarbij voorkomen en beperken we risico’s en houden we rekening met de zelf- en samenredzaamheid van de burgers. Als zich toch een incident voordoet, is het belangrijk dat de hulpdiensten hun werk kunnen doen en dat de burgers bekend zijn met de risico’s en weten wat ze moeten doen. Om een veilige leefomgeving te creëren gebruiken we vier kernwaarden voor veiligheid: a. Veiligheid is onderdeel van de kwaliteit van de leefomgeving; b. We werken samen aan een veilige fysieke leefomgeving; c. We gebruiken de volgende ontwerp-principes voor veiligheid:
18. Voorkomen of beperken van risico’s vergroot de veiligheid;
19. Afstand tot de risico’s vergroot de veiligheid;
20. Bouwwerken en omgeving bieden bescherming;
21. Bouwwerken en gebieden zijn snel en veilig te verlaten;
22. De omgeving maakt snel en effectief ingrijpen van de hulpdiensten mogelijk;
23. Mensen krijgen bij een crisis passende medische zorg. d. Mensen zijn bekend met risico’s en weten wat ze kunnen doen. Meer informatie over de risico’s in onze regio staat in het risicoprofiel van Veiligheidsregio Limburg-Noord: www.vrln.nl/risicoprofiel 3.2 Woningen en voorzieningen naar behoefte Intro We zijn bouwkoploper van de provincie Limburg en we doen ons best doen om die positie vast te houden. Daarvoor moeten we wel keuzes maken. Want het is niet alleen uitdagend om voldoende woningbouwlocaties te vinden, we moeten ook nog de juiste woningen bouwen. Daarbij letten we op sociale cohesie, klimaatadaptatie en de energietransitie, en mensen en gemeenschappen elkaar hierin helpen. Bij alle bouwactiviteiten zijn de woonwensen en behoeften van onze inwoners belangrijk. De grootste uitdaging is betaalbaarheid. Maar we houden ook rekening met ruimtedruk en de ruimtelijke kwaliteit in de keuzes die we maken. Het karakter van ons landschap en onze dorpen verliezen we daarbij niet uit het oog. Ambitie/doel In 2040 hebben we voldoende woningen gebouwd en bestaande woningen aangepast. Hierdoor sluit het aanbod aan op de demografische veranderingen, veranderingen in de samenstelling van huishoudens en de woningbehoefte in de dorpen. We zorgen dat inwoners in hun eigen omgeving kunnen blijven wonen in elke fase van hun leven. Zo behouden we de sociale cohesie. Ook huisvesten we nieuwe inwoners die naar onze gemeente komen vanwege werkgelegenheid in de regio en het prettige woonklimaat. Door extra woningbouw op goed bereikbare plekken hebben we de druk op de woningmarkt én op het wegennet beperkt. Het woningaanbod is duurzaam, van hoge kwaliteit en er is wat te kiezen. Mede door de groei naar behoefte zijn in 2040 de basisvoorzieningen in de dorpen blijven bestaan. Maatschappelijke voorzieningen, sport en cultuur zijn belangrijk voor de dorpen en hun identiteit. We zorgen dat deze voorzieningen beschikbaar zijn voor jong en oud, waar nodig worden gebundeld, zodat ze goed bereikbaar blijven, en van hoge kwaliteit zijn. Daarnaast heeft elk dorp minstens één fijne plek om elkaar te ontmoeten, dankzij investeringen in de openbare ruimte. Zo blijven onze dorpen leefbaar, sociaal en aantrekkelijk voor iedereen. Wat willen we bereiken? We vangen primair de eigen woonbehoefte op en houden rekening met de regionale woningdruk. Evenwichtige verdeling van woningen over de kernen, met een plus in centrumkernen. We bieden een gevarieerd woningaanbod. We bouwen de juiste woning op de juiste plek: - ruimte voor gestapelde bouw en groene nieuwe woonwijken- minder fraaie plekken en ongewenste functies transformeren. We zorgen voor ontmoetingsplekken in de dorpen en wijken. We houden voorzieningen goed bereikbaar Uitgangspunten woningbouw 3.2.1 We vangen de eigen woonbehoefte en regionale woningdruk op De druk op de Nederlandse woningmarkt is groot, ook in onze gemeente. In elke dorpskern is er behoefte aan nieuwe woningen. Tegelijkertijd ervaren we dat onze gemeente vanwege de prachtige omgeving en gunstige ligging aantrekkelijk is voor mensen uit de regio. Het aantal inwoners groeit als gevolg van binnenlandse (Woningzoekende uit Venlo, Eindhoven, Arnhem-Nijmegen) en buitenlandse (denk aan arbeidsmigratie) migratie. Bij het bepalen van de woningbouwopgave houden we hier rekening mee, we willen zorgen dat er genoeg woningen gebouwd worden zodat onze eigen inwoners een plek hebben om te wonen. Stedelijke druk vanuit regio’s Venlo, Eindhoven en Arnhem-Nijmegen De Metropoolregio Eindhoven (MRE) en Stadsregio Arnhem-Nijmegen groeien snel. Tot 2040 worden naar verwachting zo’n 73.000 nieuwe woningen gebouwd. Ook de gemeente Venlo wil flink uitbreiden. Deze groei heeft directe gevolgen voor de bevolking en leefbaarheid in de regio en daarbuiten. Zo ziet de gemeente Deurne de impact nu al en houdt rekening met extra woningbouw. Als gemeente Horst aan de Maas is het belangrijk om deze ontwikkelingen goed te volgen en op tijd in actie te komen. Daarbij werken we samen met andere peelgemeenten. We zetten ons in om plattelandsgemeenten vitaal en leefbaar te houden, zodat het er goed wonen en verblijven is. 3.2.2 Evenwichtige verdeling van woningen over de kernen, met extra groei in centrumkernen We willen dat zo veel mogelijk inwoners in hun eigenkern kunnen (blijven) wonen. Daarom spreiden we de woningopgave eerlijk over al onze kernen. Dit zorgt ervoor dat starters in hun eigen dorp een eerste woning kunnen kopen en dat ouderen er kunnen blijven wonen. Met deze verdeling groeien we op een manier die past bij de grootte en het karakter van elk dorp. Zo versterken we ook de sociale cohesie, houden we voorzieningen in stand en ondersteunen we het verenigingsleven. Voor het deel van de woningbouw dat we extra realiseren (om te voldoen aan de regionale vraag), bouwen we vooral in een aantal centrale kernen. Ook kiezen we ervoor om wonen met zorg te combineren in grotere kernen, waar die voorzieningen beter beschikbaar zijn. We zetten vooral in op extra groei in de volgende kernen: Horst en omgevingHorst is de grootste kern waar we de regionale woningdruk willen opvangen. Dit is onze meest centraal gelegen kern, die goed bereikbaar is via de snelweg en het spoor. Bovendien heeft Horst het meest uitgebreide voorzieningenniveau. Met extra woningbouw kunnen we de centrumfunctie van Horst verder uitbouwen. Uiteindelijk willen betere bereikbaarheid en dat kunnen we het beste doen door de grootste groei te concentreren. Omdat we kiezen voor een gezonde leefomgeving zien we de grootste kansen voor woningbouw rondom Horst, Meterik en Hegelsom. SevenumSevenum is eveneens een centrumdorp, maar wordt omringd door waardevolle landschappen en beekdalen. Er zijn hier minder mogelijkheden voor uitbreiding, maar de mogelijkheden die er zijn, willen we benutten. 3.2.3 Een gevarieerd woningaanbod In de toekomst willen we een gevarieerd aanbod van woningen. Dat betekent woningen voor verschillende financiële mogelijkheden, huishoudengroottes en woonwensen. Zo zorgen we ervoor dat iedereen in Horst aan de Maas een passende woning kan vinden – in elke levensfase. We bouwen: Voor ouderen die willen doorstromen naar een kleinere of gelijkvloerse woning. Voor jongeren die zelfstandig willen wonen. En voor mensen met een zorgbehoefte. We willen dat inwoners in hun eigen dorp of buurt kunnen blijven wonen, ook als hun situatie verandert. Zo blijven families en buren in de buurt van elkaar en blijft de sociale cohesie sterk. We streven naar: 30% sociale huurwoningen in nieuwbouw. 37% betaalbare koop- of middenhuurwoningen. De rest als vrije sector. We monitoren actief of het woningaanbod blijft aansluiten bij de behoeften van onze inwoners. Variatie gaat niet alleen over welke woningen we bouwen, maar ook waar en hoe we ze bouwen. Daarom kiezen we minder vaak voor grondgebonden koopwoningen en juist meer voor nultredenwoningen (levensloopbestendig) en betaalbare, kleinere woningen – bijvoorbeeld appartementen of woningen voor ouderen in een cluster. Dit doen we door in bouwplannen te zorgen dat verschillende doelgroepen door elkaar kunnen wonen: jong en oud, met en zonder zorgvraag. Zo bouwen we aan buurten met veel sociale cohesie, waar mensen samenredzaam zijn. Ook in bestaande buurten liggen er kansen om de bestaande woningvoorraad meer divers te maken. Bijvoorbeeld door woningsplitsing, woningdelen, kangoeroe- en (pre-) mantelzorgwoningen en kavelsplitsing. Huisvesting arbeidsmigranten Arbeidsmigranten zijn van belang voor onze lokale economie. Ze vervullen cruciale rollen in sectoren zoals de agrarische sector, horeca, mkb, recreatie, zorg, de maakindustrie, in het uitoefenen van ambachten en steeds vaker ook in de zorg. Arbeidsmigranten worden nu gehuisvest in woningen in de dorpen, bij agrariërs op het erf en in grootschalige huisvesting bij industrieterreinen. Ons vastgesteld arbeidsmigrantenbeleid