Omgevingsvisie Goeree-Overflakkee (Goeree-Overflakkee)

/akn/nl/act/gemeente/2026/CVDR756640 /join/id/stop/work_006 /akn/nl/act/gm1924/2025/Regelinga4325f1ef0eb4db2b77b1f433f030c4a /join/id/stop/work_019 2026-02-10 2026-02-10 /akn/nl/act/gemeente/2026/CVDR756640/nld@2026-02-11 /join/id/proces/gm1924/2025/procedurea7f458dbca1d4681a84bdaa88b4c79d1 2026-02-11 2026-02-11 /akn/nl/act/gm1924/2025/Regelinga4325f1ef0eb4db2b77b1f433f030c4a/nld@2026-02-04;07570615 /akn/nl/act/gm1924/2025/Regelinga4325f1ef0eb4db2b77b1f433f030c4a /akn/nl/act/gm1924/2025/Regelinga4325f1ef0eb4db2b77b1f433f030c4a/nld@2026-02-04;07570615 /join/id/stop/work_019 1 Omgevingsvisie Goeree-Overflakkee 1 Inleiding 1.1 Waarom een omgevingsvisie? Afbeelding

1. Kaart met de gemeente Goeree-Overflakkee Een omgevingsvisie is een integrale strategische visie, waarin de gemeente voor de lange termijn doelen en ambities vastlegt voor de fysieke leefomgeving. In deze visie beantwoordt de gemeente vragen als: “Waar willen we woningen bouwen? Wanneer willen we energieneutraal zijn? En hoe willen we dat het landschap er over 25 jaar uitziet?” Een omgevingsvisie is geen concreet plan, het bevat vooral de doelen en ambities die de gemeente heeft en de hoofdpunten van het beleid voor de komende 25 jaar. Maar de visie helpt de gemeente wel om alle plannen en het beleid waarin we die doelen uitwerken, samenhangend te maken. De omgevingsvisie is één van de instrumenten uit de Omgevingswet. De omgevingsvisie komt niet uit het niets. De visie is gebaseerd op de identiteit en de kenmerken van ons landelijk gebied en alle dorpen. We benoemen wat voor ons van waarde is en wat we willen beschermen. In deze omgevingsvisie vinden we lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen. Maar vooral hoe wij als gemeente met onze eigen kwaliteiten, wensen en doelen dit willen bereiken. Met andere woorden: het is de stip op de horizon voor onze fysieke leefomgeving van Goeree-Overflakkee in 2050 met 2035 als tussenstap.Sinds 2024 is de Omgevingswet in werking, waarin alle regels voor de fysieke leefomgeving zijn gebundeld. 26 losse wetten zijn geïntegreerd in één wet. Het motto van de wet is: ‘ruimte voor ontwikkeling, waarborgen voor kwaliteit’, wat is vertaald in twee maatschappelijke doelen: Een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit bereiken en in stand houden. De fysieke leefomgeving doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen om er maatschappelijke behoeften mee te vervullen. De gemeentelijke omgevingsvisie is één van de juridisch verplichte instrumenten van de Omgevingswet. De ambities en doelen in deze visie vormen de koers van het handelen van de gemeente in de fysieke leefomgeving. Een omgevingsvisie is niet bindend voor inwoners. Het schept geen juridische rechten of plichten naar inwoners, partners en organisaties. Dat wil zeggen dat inwoners niet hoeven uit te voeren wat er in de omgevingsvisie staat. De omgevingsvisie is wel bindend voor de gemeente. De gemeente zal de omgevingsvisie bovendien gebruiken om straks de regels, die in het omgevingsplan komen te staan aan te passen. Vervolgens werken we de essentie van de visie samen met de samenleving uit in omgevingsprogramma’s. Hierin vertalen we de omgevingsvisie naar uitvoering. Afbeelding
2. Participatiemomenten 1.2 Totstandkoming van de omgevingsvisie Als gemeente staan we niet alleen aan het roer om de ruimtelijke ontwikkelingen te sturen. Vanuit deze gedachte werken we samen met ruimtegebruikers en initiatiefnemers: een samenleving die aan zet wil zijn. De totstandkoming van de omgevingsvisie is dan ook gevoed door en getoetst bij diverse gebruikers van de fysieke leefomgeving. De omgevingsvisie is opgesteld in drie fases, met een uitgebreid participatie traject. a. De vraagstukkenfase. In deze fase haalden we op welke trends en ontwikkelingen op ons af komen. Ook keken we naar welke vraagstukken inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties voor de toekomst hebben. De betrokkenheid vond plaats door interviews met belanghebbenden en een inwonersenquête. Het resultaat hiervan was de uitgangspuntennotitie. Hierin werd beschreven wat de kwaliteiten van de gemeente, de belangrijkste (beleids-) uitgangspunten en de opgaven waarvoor de gemeente zich voor de toekomst gesteld ziet. b. De oplossingenfase. In deze fase gingen we opzoek naar oplossingen voor de vraagstukken uit de eerste fase. Dit hebben we gedaan met een uitgebreid ambtelijk en maatschappelijk proces. Hierin zaten drie bewonersbijeenkomsten, verdeeld over het eiland en sessies met maatschappelijke partijen en ketenpartners. Het resultaat hiervan was een memo met hierin de gedragen ideeën en dilemma’s. Bij de dilemma’s ging het vaak over duidelijk verschillende meningen en belangen of oplossingsrichtingen die met elkaar botsen. c. De visiefase. In deze fase hebben we de daadwerkelijke omgevingsvisie opgesteld, het is de visiefase. De rode draad uit fase 2 werkten wein eerste instantie uit in een visie op hoofdlijnen. In meerdere bijeenkomsten doordachten we de hoofdlijnen van het te voeren beleid, die verder zijn uitgewerkt tot een concept omgevingsvisie. Deze is in februari en maart 2025 voorgelegd aan het college van B&W met de vraag om de visie vrij te geven voor maatschappelijk debat. In april 2025 kregen inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties de gelegenheid tijdens een inwonersparticipatietraject hoe de visie verbeterd kan worden en wie welke rol moet krijgen in de uitvoering. In het hiernaast opgenomen schema ziet u het doorlopen proces schematisch weergegeven. In het proces maakten we een onderscheid tussen de betrokkenheid van de inwoners en organisaties, de ambtenaren en het bestuur. Zij zitten heel precies na elkaar, zodat de te nemen beslissingen stapsgewijs worden genomen. Afbeelding
3. Processchema omgevingsvisie 1.3 Relatie met andere visies De gemeente heeft eerder allerlei visies opgesteld en werkt ook in regionaal verband samen aan diverse beleidstrajecten. In voorliggende omgevingsvisie hebben we al onze doelen en ambities voor de fysieke leefomgeving uit deze beleidstrajecten bij elkaar gebracht tot een integraal geheel. Wanneer we in nieuwe beleidstrajecten nieuwe doelen en ambities voor onze fysieke leefomgeving stellen, zullen we onze omgevingsvisie hierop aanvullen/aanpassen. De omgevingsvisie vervangt onze huidige structuurvisie. De tactische en uitvoerende delen van andere visies en beleidsdocumenten blijven geldig en zullen in een later stadium (mogelijk) overgaan in een omgevingsprogramma. De omgevingsvisie is onze gemeentelijke visie. We hebben daarbij zoveel mogelijk aangesloten bij de doelen in de huidige omgevingsvisies van de provincie en het Rijk. Waar de doelen van de gemeente iets afwijken van die hogere overheden hebben we gekozen om onze eigen doelen te verwoorden. Dit is wat wij namens onze inwoners willen. In de omgevingsvisie wordt onderbouwd waarom we deze doelen stellen. We willen de omgevingsvisie actueel houden en tegelijk voldoende zekerheid bieden voor een constante koers richting de toekomst. Daarom evalueren we elke twee jaar of de omgevingsvisie nog voldoende actueel is en passen we deze zo nodig op onderdelen aan. Toch kan het zijn dat andere overheden wetten of regels vaststellen die uitvoering van onze omgevingsvisie in de weg zitten. In dat geval geldt onze omgevingsvisie als onderbouwing wat we als gemeente willen, zodat we met deze overheden in gesprek kunnen gaan. 1.4 Leeswijzer De omgevingsvisie is als volgt opgebouwd: in hoofdstuk 2 gaan we in op de ruimtelijke kenmerken en kwaliteiten van de gemeente, inclusief een samenvatting van het bestaande beleid en de opgaven die spelen. Dit vormt de basis voor de gemaakte keuzes, die passen bij de gemeente en die de identiteit van Goeree-Overflakkee vormen. In hoofdstuk 3 beschrijven we vervolgens de ambities en doelen in thematische wijze. Hierna beschrijven we in hoofdstuk 4 de ambities en doelen voor de verschillende gebieden in de gemeente. Ten slotte in hoofdstuk 5geven we een doorkijk naar de uitvoering van deze visie en welke stappen daarvoor nog gezet dienen te worden. Afbeelding
4. Kaarten van de Maasmond uit 1673 Afbeelding
5. Goeree-Overflakkee uit 1811 zien hoe twee eilanden één eiland werd 2 Kernkwaliteiten van Goeree-Overflakkee 2.1 Ontstaansgeschiedenis Goeree-Overflakkee oeree-Overflakkee ontstaat als (in het holoceen) voor de kust van het huidige Nederland een reeks strandwallen ontstaat, waarachter slikken en kwelders tot ontwikkeling komen. Kwelders of gorzen zijn onbedijkte aangeslibde kleibanken die enkel nog bij extreem hoge waterstanden onder water lopen. Slikken zijn droogvallende landplaten die door de getijdewerking twee keer per dag onder water lopen. De strandwallen en kwelders vormden eilandjes waar de eerste permanente bewoning mogelijk was. In de late middeleeuwen worden deze eilandjes langzaam allemaal bedijkt. Zo ontstaan in de 15de eeuw de oudste ringpolders van het eiland zoals Dirksland, Herkingen, Grijsoord, Middelharnis- Sommelsdijk en Ooltgensplaat. Rondom deze polders liggen slikken en kreken die in de eeuwen daarna ook ingepolderd raken in de vorm van aanwaspolders. Dit proces zorgt ervoor dat al deze eilandjes uiteindelijk samenklonteren tot twee grote eilanden. Het eiland Goeree wordt gekenmerkt door de strandwallen, duinen en strandpolders. Het andere eiland Overflakkee wordt gekenmerkt door haar ring- en aanwaspolders (van klei). De aanleg van de Statendam in 1751 zorgt er tot slot voor dat de twee eilanden (Goeree en Overflakkee) met elkaar verbonden raken. Door de verdere inpoldering van de slikken en gorzen langs deze dam ontstaat de hals (met jonge aanwaspolders uit de 18de en 19de eeuw). De hals gaat het tussenstuk vormen dat de kop (Goeree) en romp (Overflakkee) met elkaar verbindt tot één groot eiland. De laatste grote naoorlogse aanpassingen aan het landschap van Goeree-Overflakkee zijn de deltawerken die de nieuwe entrees vormen van het eiland, de ruilverkaveling en de expansie van dorpskernen en recreatieparken in de polder. Afbeelding
6. Kwaliteitenkaart - Legenda 2.2 Kwaliteiten van Goeree-Overflakkee Het landschap van Goeree-Overflakkee bestaat in het kort uit vier zones met de (nieuwe en oude) entrees van het eiland en cultuurhistorische bakens. Aan de Noordzeekust liggen brede zandstranden en de (strand)duinen met daarachter schurvelingen en enkele strandpolders. Vervolgens zien we het gemaakte land dat bestaat uit dijken & kleipolders (ring & aanwaspolder). Buitendijks liggen slikken en schorren (met getijde natuur). Op het zand, langs dijken (bij oude kreekmondingen) en in polder zijn in de loop der tijd verschillende dorpskernen ontstaan. De havenkanalen en (ingedamde) kreken vormen de oude entrees van het eiland toen het eiland enkel via het water te bereiken was. De aanleg van de deltawerken zorgde voor de vier huidige hoofdentrees van het eiland. Tot slot onderscheidt het eiland zich door een reeks van cultuurhistorische bakens zoals vuurtoren, kerktorens, een fort (Fort Prins Frederik in Ooltgensplaat), windmolen en havens. Bijzondere elementen De gemeente kent naast bijzondere landschappen ook veel cultuurhistorisch waardevolle elementen. Zo beschikt de gemeente over maar liefst 14 havens, waarvan er tien in eigendom zijn van de gemeente. Nagenoeg elke kern beschikt dus over een eigen haven. De gemeente is op deze manier meer verbonden met het water dan welke gemeente ook. Een bijzonder fenomeen vormen ook de havenkanalen. Deze zijn ontstaan om havens bereikbaar te houden ondanks het steeds verder opslibbende land. Eveneens gekoppeld aan het water kenmerkt Goeree-Overflakkee zich door een reeks van cultuurhistorische bakens zoals vuurtorens. Ook kent elk dorp een of meerdere kerken, waarvan een aantal al bijzonder oud is. Zo stamt de kerk van Sommelsdijk oorspronkelijk uit 1499, hoewel hij door brand wel grotendeels herbouwd is. Een ander voorbeeld is de (oudste) kerk van Den Bommel, die uit 1646 stamt. Aan de oostzijde van de gemeente kent de gemeente een fort, Fort Prins Frederik. Deze is in 1811 gebouwd als onderdeel van de Zuiderwaterlinie. In 2018 heeft de gemeente het fort gekocht met als doel om het gebied op te knappen en de historie (weer) herkenbaar te maken. Afbeelding
7. Waardevolle polders van het eiland Afbeelding
8. Waardevolle polders van het eiland - Legenda 2.3 De cultuurhistorische kwaliteiten van de polders Zoals in voorgaande paragraaf al genoemd kenmerkt ons landschap zich door een diversiteit aan (cultuurhistorische) kwaliteiten. Hierna lichten we deze kwaliteiten per polder toe. Zandpolders: Op Goeree-Overflakkee vond de eerste bewoning plaats op de relatief veilige en hooggelegen strandwallen. De Goereese duinen typeren grote delen van de niet-ontgonnen delen van dit strandwallenlandschap. De duinen kennen een herkenbare historische opbouw van oost naar west. Het ontgonnen gedeelte van het strandwallenlandschap wordt getypeerd door haar schurvelingen, zandwallen en elzenmeten. Schurvelingen zijn begroeide aarden afscheidingswallen met aan weerszijden een greppel. Ze werden in de Middeleeuwen aangelegd rondom akkers bij de egalisering van de strandwallen. Ze dienden van oudsher als een eigendomsafscheiding, een veekering en/of voor geriefhout. Later zijn deze akkers in de 19de en 20ste eeuw nog een keer afgegraven (oftewel uitgemijnd) waardoor veel van deze wallen zijn opgehoogd en in de volksmond hoagten genoemd worden. Dit maakt het schurvelingengebied een kleinschalig, besloten landschap dat van bijzondere cultuurhistorische, ecologische en landschappelijke waarde is. Een groot deel van dit schurvelingenlandschap is een beschermd kroonjuweel. Daarin is het hele samenhangende landschap van de strandwallen, de groene kamers en de lintbebouwing beschermd. De kreken aan de binnenduinrand raakten ingepolderd. Dit is het huidige Middelland. Het zijn gelijk ook de oudste polders van het eiland. Deze polders hebben een zeer open karakter ondanks haar onregelmatige, kleinschalige verkaveling en duidelijk herkenbare krekenstructuur. Dit komt door de van oudsher natte bodem die ervoor gezorgd heeft dat het voornamelijk in gebruik is gebleven als weidegrond voor veehouderijen. Het is dan ook een waardevol weidevogelgebied. Ook aan de westzijde van de kop zijn kreken ingepolderd. Dit zijn de huidige strandpolders die zeer open en vlak zijn en een rechtlijnige verkaveling hebben. Ook in deze polders ontbreekt het nagenoeg aan beplanting en bebouwing. Ringpolders: Vanuit historisch perspectief zijn deze polders heel bijzonder, omdat hier het kleilandschap van Goeree-Overflakkee is ontstaan. Tegelijkertijd vonden hier de meeste stedelijke ontwikkelingen plaats. Belangrijk voor deze polders is het herkenbaar houden van de historische (groene) ringdijk. De niet-stedelijke delen zijn vaak bijzonder open en bieden weidse zichten. Cultuurhistorisch waardevolle aanwaspolders: Dit zijn relatief kleine sikkelvormige polders die door aanslibbing en bedijking eeuwen geleden aan de ringdijkpolders zijn toegevoegd. Door de relatieve kleinschaligheid beleef je de 15 polder optimaal, je ziet vaak in meerdere richtingen de groene dijken liggen. Binnen de polder bestaat een afwisseling tussen openheid en beslotenheid in de vorm van bomenlanen en erfbeplantingen. Het grondgebruik is agrarisch. In meerdere aanwaspolders vinden we kreken of kreekresten. Overige aanwaspolders: Een deel van de aanwaspolders heeft niet alle kenmerken van de cultuurhistorisch waardevolle aanwaspolders. Ze zijn deels al ingenomen door andere ontwikkelingen. Ook heeft een deel van deze polders geen groene dijken of kreken. Vaak omdat ze van een latere datum zijn. Met name aan de westkant van Overflakkee en in de ‘hals’ van het eiland (ten noorden van de Statendam) bevinden zich polders met minder bijzondere historische kenmerken. 2.4 Het natuurnetwerk Het natuurnetwerk van Goeree-Overflakkee bestaat hoofdzakelijk uit grotere natuurgebieden zoals de duinen (zoals de Kwade Hoek), gorzen en slikken (waaronder de Slikken van Flakkee, de Hellegatsplaten en het Zuiderdiep. De kreken en havenkanalen vormen op het eiland zelf belangrijke ecologische verbindingszones die het eiland dooraderen. De duinen worden gekenmerkt door haar overgangen zoals van nat naar droog, van zilt naar zoet, van kalkrijk naar kalkarm en van voedselrijk naar voedselarm. De hoge mate van dynamiek zorgt voor een rijke variatie aan verschillende natuurtypen (oftewel successiestadia). Voorbeelden hiervan zijn de begroeide strandduinen, open duinen, duinheide, -bossen en -valleien. Dit maakt dat de duinen ook een belangrijke broed- en rustplek zijn voor treken zeevogels. Verder zijn ze ook van belang voor bijzondere flora en fauna zoals mossen, kranswieren, varens, paddenstoelen, dagvlinders, amfibieën en kleinere zoogdieren. De kreken zijn belangrijk voor de groenblauwe dooradering van het binnendijkse landschap. Ze functioneren als ecologische verbindingszones. Water- en landdieren kunnen zich namelijk langs deze waterlopen verplaatsen in en rondom het eiland. De kreekgraslanden en rietkragen langs de kreken zijn tot slot ook fijne broedplekken voor vogels. Afbeelding
9. De Natuurkaart - Legenda Kenmerken van het watersysteem in onze gemeente Het eiland ligt in een delta waar verschillende rivierlopen en de Noordzee elkaar treffen. De wateren rondom het eiland gaan van oudsher geleidelijk over van zoet naar zout. Verder is er ook sprake van getijdewerking in deze wateren. Dit zorgt voor de dagelijkse wisseling van eb en vloed. Om permanente bewoning op het eiland mogelijk te maken was de aanleg van waterkeringen noodzakelijk. Het eiland wordt daarom grotendeels omringd door een zeedijk. Enkel direct aan de Noordzeekust zorgt een combinatie van duinen en enkele dijken voor de zeewaterkering. Door de komst van de deltawerken is de getijdewerking in grote delen van de delta verdwenen. Dit is het geval bij het Grevelingenmeer en het Volkerakrandmeer. Een uitzondering is het Haringvliet waar getijdewerking opnieuw is geïntroduceerd na het kierbesluit
10. Op het eiland vormen een aantal kreken van oudsher getijdebekkens die het water afvoeren vanuit de kwelders en slikken naar het open water. Ook na de inpoldering van het eiland hebben deze waterlopen deze functie behouden. Ze zijn namelijk allemaal voorzien van een spuisluis die het mogelijk maakt om het binnendijkse water te lozen in de buitendijkse wateren. Behalve voor de waterafvoer, zijn deze waterlopen ook essentieel voor de aanvoer van zoetwater. Er is namelijk sprake van verzilting (door o.a. kwel) in de polders. Dit zorgt ervoor dat doorspoeling noodzakelijk is om landbouw te kunnen blijven uitoefenen op het eiland. Hiervoor zijn er enkele inlaten aangelegd die zoetwater via een gemaal aanvoeren vanuit het Haringvliet. Het zoete water wordt daarna via een stelsel van sloten verdeeld zodanig dat de verdere verzilting van de polders kan worden ingeperkt. Wel maakt dit het watersysteem sterk afhankelijk van de aanvoer van zoetwater. Nu gaat dit nog goed, maar in de toekomst lijkt dit helaas niet altijd meer gegarandeerd en zullen we ons tot het uiterste in moeten spannen om zoetwater beschikbaar te krijgen en houden. Bij (extreem) lage rivierwaterstanden wordt het Haringvliet landinwaarts steeds brakker. Hierdoor kunnen niet meer alle inlaten gebruikt worden voor de aanvoer van zoetwater. Tot slot wordt op het eiland drinkwater geproduceerd in de duinen. Er is een inlaat en een waterleiding aangelegd waardoor er zoetwater uit het Haringvliet gehaald kan worden voor de drinkwaterproductie. Afbeelding
11. De waterkaart - Legenda Afbeelding
12. Deze twee kaarten laten zien hoe het watersysteem op het eiland tijdens de winter of dezomer functioneert. (bron: Landschapsprofiel Overflakkee, Marlies van Diest ontwerp 2023) 2.5 De historische opbouw van de dorpskernen De duinen en strandwallen vormden op het eiland de eerste plekken waar bewoning mogelijk was. Sporen van permanente bewoning gaan terug naar de romeinse- of ijzertijd. Met de inpoldering van kwelders en later slikken ontstonden ook op de rest van het eiland plekken om te wonen. Dit gebeurde in een aantal verschillende dorpstypes. Voorstraatnederzettingen (bij de monding van ingedamde kreken of sleuteldorpen) is het meest voorkomende type op het eiland. Verder wordt het eiland in mindere mate gekenmerkt door typologieën zoals dijklinten-, kerkring-, zandlintdorpen en een voormalig vestingstadje. Afbeelding
13. De dorpskernenkaart - Legenda Zandlintdorp Dit dorpstype is ontstaan op een hoger gelegen gedeelte van de strandwallen. Vanuit de kerk loopt een wijdvertakt organisch netwerk van meerdere bebouwingslinten die verweven zijn met het schurvelingenlandschap. Ouddorp is het enige voorbeeld van dit dorpstype. Voorstraatnederzetting (sleuteldorp) Aan de monding van ingedamde kreken bij de (voormalige) zeedijk zijn dorpen met een haven ontstaan. Kenmerkend aan dit dorpstype is dat er haaks op de dijk een straat ligt. In de meeste gevallen eindigt deze voorstraat bij een plein met een kerk die het hart vormt van het dorp. De meeste dorpen vallen onder dit type, zoals Stellendam, Dirksland, Stad aan ’t Haringvliet, Den Bommel, Oude- Tonge, Ooltgensplaat, Sommelsdijk en Middelharnis. Nieuwe-Tonge heeft ondanks het ontbreken vaneen haven ook een kenmerkende opbouw van een centraal gelegen kerk met daaraan verschillende dijken als historische structuurdragers. Dijklint Langs voormalige buitendijken die hun waterkerende functie hebben verloren, zijn dorpen ontstaan van dit type. Herkingen, Melissant en Achthuizen zijn voorbeelden van dijklintdorpen. Stedelijke kern Tot dit type behoren nederzettingen die in de middeleeuwen uitgroeiden tot vestingsteden. Deze (handels)plaatsen die militair van strategisch belang waren, werden versterkt met een stadswalen een gracht. De kern is opgebouwd rondom het havenkanaal en een markt(plein). Rondom het centrum zijn vaak nog enkele sporen zichtbaar van de ontmantelde stadwallen en grachten (die na de invoering v.d. Vestingswet uit 1874 grotendeels verdwenen zijn). Goedereede is de enige vestingstad op het eiland. Intermezzo beschermde stads- en dorpsgezichten Onze gemeente heeft een zeer rijke historie. In Goedereede en Middelharnis-Sommelsdijk zien we deze historie heel nadrukkelijk terugkomen, bijvoorbeeld door de grote hoeveelheid monumentale en karakteristieke gebouwen dicht bij elkaar en de karakteristieke stedenbouwkundige opzet. Op deze plekken is sprake van een ‘beschermd stads-/dorpsgezicht’ en hanteren we een speciale bescherming. Ruimtelijke ontwikkelingen zijn hier alleen mogelijk als ze de uitstraling en het karakter van de beschermde gezichten niet belemmeringen. Afbeelding
14. Impressie en begrenzing beschermde stads- en dorpsgezichten Afbeelding
15. Impressie en begrenzing beschermde stads- en dorpsgezichten Afbeelding
16. Impressie en begrenzing beschermde stads- en dorpsgezichten Afbeelding
17. Impressie en begrenzing beschermde stads- en dorpsgezichten 3 Trends, ontwikkelingen en opgaven op Goeree-Overflakkee 3.1 Trends en ontwikkelingen In de Uitgangspuntennotitie hebben we bepaald over welke vraagstukken de omgevingsvisie moet gaan. Daarvoor hebben we gekeken naar algemene trends en ontwikkelingen die op de gemeente afkomen, thema’s die vanuit de Omgevingswet aandacht vragen en vraagstukken uit de samenleving. Dit wordt hierna samenvattend uiteengezet. Trends en ontwikkelingen zijn één van de drijvende krachten achter veranderingen in de leefomgeving en daarom zeer relevant. Onderstaande trends en ontwikkelingen vragen om een strategisch antwoord in de omgevingsvisie. Demografie en Wonen De veranderende bevolkingssamenstelling De bevolking op Goeree-Overflakkee vergrijst sterk. Daarnaast neemt het aantal migranten en eenpersoonshuishoudens toe. Hierdoor is er meer vraag naar andere woningtypes. De woningmarkt is uit balans De vraag naar woningen is groter dan het aanbod. Dit drukt op de betaalbaarheid van woningen, wat met name voor starters een probleem is. Sociale huurwoningen zijn schaars en kennen hele lange wachttijden. Langer thuis blijven wonen Sinds de invoering van de Wet op de Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) moeten ouderen langer zelfstandig thuis wonen. Hierdoor is meer thuiszorg, mantelzorg en zijn meer levensloopbestendige woningen nodig. Verenigingsleven Inwoners zijn steeds minder lang lid van verenigingen. Ook kampen veel verenigingen met een afname van vrijwilligers en bestuursleden. Het aantal jeugdleden is bij sommige verenigingen afgenomen waardoor samenwerkingen met andere verenigingen nodig zijn. De Leefomgeving Klimaatverandering bedreigt leefomgeving Veranderende weerpatronen leiden tot meer extremen, zoals hevige buien, droogte en natuurbranden. Daarnaast ontstaan nieuwe ziektes en plagen en neemt de biodiversiteit af. Energietransitie Klimaatverandering en grondstoffenschaarste zorgen voor een grotere behoefte aan de overgang naar duurzame energie. Energie besparen en de inzet hernieuwbare energie staat centraal, daarbij is te denken aan zon op dak en windenergie, maar ook aan waterstof en warmtenetten. Netcongestie maakt opslag van energie noodzakelijk. Op de lange termijn worden nieuwe energieoplossingen verwacht, maar deze zijn nog onzeker. Aan de energietransitie en de ontwikkelingen rondom ‘alternatieve’ energieopwekking en – buffering zijn ook(nieuwe) veiligheidsrisico’s verbonden. Technologie verandert leefpatronen We werken flexibeler, ons koop- en vrijetijdsgedrag wordt intensiever en gevarieerder en sociale netwerken verschuiven naar zowel fysieke als virtuele vormen. Door digitale technologie kunnen we steeds meer vanuit huis doen. Virtuele bijeenkomsten en activiteiten zijn blijvend toegenomen, wat leidt tot veranderingen in mobiliteit en ontmoetingen. Vrije tijd en recreatie Wensen recreanten veranderen Mensen zoeken meer keuzevrijheid, intense ervaringen en vermaak, wat leidt tot een beleveniscultuur en festivalisering. Daartegenover staat dat veel mensen ook zoeken naar authentieke belevingen, steeds meer geïnteresseerd zijn in cultuur en geschiedenis en natuurbeleving belangrijk vinden.\ Mobiliteit Toenemende mobiliteit Toenemende mobiliteit zet druk op wegen en OV, terwijl technologische innovaties zoals de e-bike het fietsgebruik stimuleren, ook over grotere afstanden. Toegang tot mobiliteit blijft cruciaal voor onderwijs, werk en voorzieningen. Zeker voor de context van ons eiland geldt dat de relatief grote afstanden en het beperkte OV-aanbod zorgen voor een meer dan gemiddeld autogebruik. Nieuwe manieren van reizen In toenemende mate zien we dat mensen op verschillende manieren reizen. Steeds vaker worden daarbij ook meerdere reisvormen gecombineerd: r wordt een ketenreis gemaakt. Bijvoorbeeld eerst wandelen of fietsen naar de bushalte om vervolgens na de busreis op de trein te stappen richting de eindbestemming. Bovendien zien we dat er steeds meer plekken komen waar allerlei vervoersvormen en -stromen bij elkaar komen: mobiliteitshubs. Het gaat om bijvoorbeeld treinstations, centrale bushaltes of P+R’s. Vaak zijn op deze plekken ook andere faciliteiten terug te vinden zoals vormen van deelmobiliteit, parkeergelegenheid, oplaadpunten en pakketpunten. Daarbij kan zowel aandacht zijn voor de auto als de fiets. Ook slimme manieren om mensen beter over onze infrastructuur verspreiden zien we daarbij terugkomen. Denk aan dynamische reisinformatie of apps, waarbij Mobility as a Service (MaaS) wordt aangeboden. Zo zetten we ook in op het op een zo efficiënt en prettig mogelijke manier van (keten)reizen. Afbeelding
18. Enkele demografische statistieken over Goeree-Overflakkee Economie De economie verandert Veel bedrijven worden grootschaliger en automatiseren processen, wat leidt tot een grotere vraag naar gespecialiseerd personeel. Dit vergroot de in- en uitgaande pendel. Tegelijkertijd zien we een groei van lokaal georiënteerde bedrijven en evolueren bedrijventerreinen van monofunctionele naar multifunctionele gebieden. Transitie in de economie De economie maakt een transitie naar circulaire en digitale modellen, beïnvloed door automatisering en technologische ontwikkelingen zoals AI. Hybride bedrijfsmodellen worden gebruikelijker, passen niet binnen statische regelgeving en zorgen vaak ook voor een ruimtebeslag. Het winkelen verandert Door de toename van online winkelen staan winkelcentra meer onder druk. Hybride winkel-concepten, zoals de combinatie van winkels en horeca, worden populairder en richten zich meer op beleving. Landelijk Gebied en Duurzaamheid Het landelijk gebied verandert Het landelijk gebied transformeert steeds meer naar een multifunctioneel leef- en werkgebied, waarbij het aantal landbouwbedrijven afneemt, steeds meer bedrijven specialiseren en innoveren of juist een nevenfunctie hebben en ook nieuwe functies ontstaan als gevolg van bedrijfsbeëindiging. Schaalvergroting en schaalverkleining vinden naast elkaar plaats. De energietransitie met windmolens en zonnevelden heeft steeds meer invloed op het landschap. Duurzaamheid in alle sectoren Duurzaamheid en milieubescherming krijgen steeds meer aandacht in diverse sectoren, zoals landbouw, waar kringloop- en natuurinclusieve landbouw opkomen. Er wordt strenger toegezien op de impact op natuur, bodem en waterkwaliteit, terwijl ook circulaire grondstofstromen en natuur- 3.2 Conclusies uit het maatschappelijk proces In april en mei 2024 hebben we meer dan 100 inwoners, ondernemers, jongeren en maatschappelijke organisaties gesproken over hun ideeën voor de plek waar we wonen, werken en leven. Daarnaast hebben ruim 500 inwoners een enquête ingevuld over een aantal hoofdkeuzes voor de toekomst van Goeree-Overflakkee. Om veel verschillende mensen te bereiken, organiseerden we, naast genoemde enquête, drie fysieke bijeenkomsten voor bewoners, verdeeld over het eiland, een digitale bijeenkomst en een bijeenkomst met maatschappelijke partijen op de kop van Goeree. In alle bijeenkomsten is de deelnemers een aantal mogelijke toekomstscenario’s voorgelegd. Business as usual: we pakken de opgaven zoals we dat al jaren doen: Specialiseren: we pakken de opgaven aan door verschillende delen van het eiland een andere rol en functie te geven. Dorpen en polders specialiseren zich. Technologisch innoveren: we pakken de opgaven aan door zoveel mogelijk inzet van nieuwe technieken. Deze toekomstscenario’s waren de uitkomst van een uitgebreide analyse, die door LOS en de beleidsmedewerkers van de gemeente is uitgevoerd. Hieronder is een korte samenvatting opgenomen van de genoemde scenario’s. In de bijeenkomsten zijn argumenten voor en tegen de genoemde ideeën en scenario’s opgehaald en nieuwe oplossingen naar boven gekomen. Afbeelding
19. De resultaten uit de digitale enquête 3.3 Gedragen keuzes uit het maatschappelijk proces lgemeen In algemene zin is er veel draagvlak voor het onderdeel wonen en voorzieningen uit het scenario ‘business as usual’. Ieder dorp moet zich maximaal kunnen ontwikkelen op het vlak van wonen en het versterken van haar voorzieningen. Wel is er op de lange termijn ruimte voor de dorpen om zich meer van elkaar te kunnen onderscheiden of specialiseren. Zo kunnen bepaalde dorpen zich bijvoorbeeld meer recreatief ontwikkelen en andere dorpen kunnen zich dan weer specialiseren in specifieke vormen van bedrijvigheid. Enkele dorpen, zoals Middelharnis, Oude-Tonge en Dirksland hebben zich al gespecialiseerd in bepaalde type voorzieningen, zoals het zwembad, ziekenhuis, sporthal, (voorgezet- en beroeps-) onderwijs en niet dagelijkse voorzieningen. Wonen Bouwen in de toekomst voor de behoefte van het eiland en een beetje extra. Woningbouw ook na 2030 (naar behoefte) spreiden over alle dorpen. Blijvende aandacht voor aandachtsgroepen en de betaalbaarheid van woningen en groepenzoveel mogelijk mixen. Accent leggen op bouwen binnen de bebouwde kom om zo wonen voor doelgroepen rondom de centra en voorzieningen mogelijk te maken. Hoogbouw is mogelijk, maar moet passen binnen het dorpse karakter. Per dorp enige uitbreidingsruimte bieden. Milieu en omgevingsvisie De Omgevingswet biedt meer flexibiliteit om maatwerk te leveren op milieuaspecten zoals geluid, luchtkwaliteit en geur. De wet stelt gemeenten in staat eigen normen vast te stellen, mits deze vertaald worden naar concrete regels in het omgevingsplan. Milieu-aspecten werken o.a. door in: De keuze voor onze toekomstige woningbouwlocaties. De spelregels die we opstellen voor herstructureringslocaties. De ambities voor de verduurzaming van de landbouw. Voorzieningen Zolang mogelijk behouden van basisvoorzieningen in elke kern en daarbij inzetten op het multifunctioneler gebruik van accommodaties. Inzetten op meer activiteiten en bezigheden voor jongeren. Inzetten van meer technologie bij voorzieningen zolang dat een aanvulling is op bestaande fysiek aanwezige voorzieningen. Mobiliteit Dorpen moeten beter worden aangesloten op de hoofdwegen om de doorstroming te verbeteren. Locatiekeuzes voor recreatie, bedrijven en grotere woongebieden mede afhankelijk maken van de bereikbaarheid. Stimuleren van duurzame vormen van vervoer. Lokaal kan meer worden ingezet op het gebruik van de fiets bij de inrichting van wegen of voorrangssituaties. Daarnaast is het behouden en verbeteren van OV-verbindingen belangrijk. Verlagen van de verkeersdruk op de Kop van Goeree. Recreatie Verlagen van de druk van recreatie op natuur en de dorpen. Toekomstige recreatie vindt plaats zonder te grote druk op de woonkernen en natuur. Spreiden van de recreatie over (meerdere plekken op) het eiland. Voorkomen dat nieuwe recreatieparken permanent bewoond gaan worden. Landbouwontwikkeling Behoud van ruimte voor de ontwikkeling van de landbouw. Inzet van technologie om voldoende zoetwater in het watersysteem te houden. Meer zoetwater in de bodem vasthouden. Blijvend zoeken naar teelten met een goed verdienmodel, bijvoorbeeld zoutminnende teelten. Een hogere kwaliteit (en meer biodiversiteit) van de natuurgebieden. Het inzetten op een hogere biodiversiteit bereiken in het landelijk gebied en het bevorderen van meer natuur-inclusieve vormen van landbouw. Afbeelding
20. Het mogelijke toekomstscenario Business as Usual laat zien hoe Goeree-Overflakkee zich ontwikkelt als we de opgaven aanpakken zoals we dat al jaren doen. Afbeelding
21. Het mogelijke toekomstscenario technologisch innoveren laat zien hoe Goeree-Overflakkee zich ontwikkelt als we de opgaven aanpakken door zoveel mogelijk inzet van nieuwe technieken. Afbeelding
22. Het mogelijke toekomstscenario specialiseren laat zien hoe Goeree-Overflakkee zich ontwikkelt als we de opgaven aanpakken door verschillende delen van het eiland een andere rol en functie te geven. 3.4 Nieuwe thema's vanuit de Omgevingswet De Omgevingswet bevordert een integrale benadering van de fysieke leefomgeving en introduceert nieuwe thema’s zoals gezondheid, milieu, duurzaamheid en veiligheid. Gezondheid Gezondheid is niet alleen ziektepreventie, maar een breed concept van welbevinden, inclusief psychisch en sociaal welzijn. We werken toe naar een gezonde generatie met weerbare gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. Het beleid kijkt integraal naar milieuaspecten (zoals geluid, geur, fijnstof), fysieke activiteit, en de invloed van de omgeving op de gezondheid, zoals het belang van een schone, veilige en groene leefomgeving.Gezondheid werkt o.a. door in: De toekomstige inrichting van de openbare ruimte, waaronder het (gebruik van) groen en het aanmoedigen tot beweging. De keuze voor onze toekomstige woningbouwlocaties. De beschikbaarheid en nabijheid van voorzieningen en ontmoetingsplekken. Milieu en omgevingsvisie De Omgevingswet biedt meer flexibiliteit om maatwerk te leveren op milieuaspecten zoals geluid, luchtkwaliteit en geur. De wet stelt gemeenten in staat eigen normen vast te stellen, mits deze vertaald worden naar concrete regels in het omgevingsplan. Milieu-aspecten werken o.a. door in: De keuze voor onze toekomstige woningbouwlocaties. De spelregels die we opstellen voor herstructureringslocaties. De ambities voor de verduurzaming van de landbouw. Duurzaamheid Duurzaamheid wordt vanuit verschillende invalshoeken benaderd, van energietransitie tot biodiversiteit en milieu. De wet benadrukt de transitie naar duurzame energiebronnen zoals wind- en zonne-energie en maakt duurzaamheid een integraal onderdeel van thema’s, zoals natuur, landbouw en de waterhuishouding. Duurzaamheid werkt o.a. door in: Onze visie op de energietransitie en de effecten daarvan op onze fysieke leefomgeving. De ambities voor de verduurzaming van de landbouw. De ambities voor de verduurzaming en ontwikkeling van onze lokale economie. De ambities voor de ontwikkeling van de recreatiesector. De keuzes rond bescherming en verbinden van natuurgebieden. De regels die we stellen aan duurzaam bouwen. Veiligheid De focus ligt op preventie en het vermijden van risico’s in plaats van op het handhaven van regels achteraf. Gemeenten moeten risico-beheersing en veiligheid i.s.m. de Veiligheidsregio integraal in hun plannen opnemen. Veiligheid werkt o.a. door in: De inrichting van de openbare ruimte, waarin de fietser en wandelaar een meer centrale rol krijgen. De keuze voor onze toekomstige woningbouwlocaties. Aan de energietransitie kunnen veiligheidsrisico’s met effecten op de fysieke leefomgeving verbonden zijn. Daarom gebeurt de ruimtelijke inpassing rondom de nieuwe vormen van energiewinning, -opslag en -transport op een verantwoorde wijze waardoor een veilige fysieke leefomgeving wordt gewaarborgd. 3.5 Maatschappelijke vraagstukken Als de Omgevingswet gewenste ontwikkelingen wil vereenvoudigen moeten we ook een beeld krijgen van de wensen die er in de samenleving zijn. Om een beeld te krijgen van de maatschappelijke wensen hebben we een uitgebreid proces doorlopen (zie hoofdstuk 1). Deze maatschappelijke opgaven zijn uitgebreid beschreven in de opgavennotitie. In deze paragraaf volgt een korte samenvatting. Algemeen beeld van de opgaven Uit de eerste fase van de omgevingsvisie komt naar voren dat er vanuit verschillende opgaven ruimteclaims voortkomen. Zowel woningbouw, de ontwikkeling van de economie, recreatie en de transformatie van de landbouw kosten ruimte. Tegelijk komt naar voren dat we zuinig moeten zijn met de natuur, het landschap en de (relatieve) rust die het eiland kenmerkt. Boven onze opgaven hangt dan ook een algemene opgave om een balans te zoeken in functies, zuinig met ruimte om te gaan en te zoeken naar meervoudig ruimtegebruik. Daaronder liggen tal van onderliggende opgaven voor de gemeente. Deze vatten we hieronder samen. Hoe komen we tot een brede welvaart? Hoe kunnen we komende jaren groei in economie en wonen beter inzetten ten behoeve van de brede welvaart? Groei is daarbij niet langer een leidend principe, maar zou ten dienste moeten staan van een brede welvaart gericht op gezondheid, milieu, persoonlijke ontwikkeling, sociale contacten en ontmoeting. Dat betekent dat we opgaven hebben in het opzetten van een hoge woon- en leefkwaliteit en het versterken van onze (eiland) identiteit bij nieuwe ontwikkelingen. Vraag daarbij is hoe alle historische kenmerken een betere plek kunnen kringen in onze ruimtelijke inrichting. Ook het behouden van de kwaliteit van natuur en landschap hoort bij deze opgave. Hoe worden we energieneutraal? Hoe kunnen we anders omgaan met energie en daarbij niet alleen het aanbod duurzame energie vergroten, maar ook de behoefte verkleinen? Kunnen we nieuwe slimme vormen van energie inzetten? En hoe kunnen we bedrijven en woningen verduurzamen? Nadat afgelopen decennium het accent heeft gelegen op voldoende opwek van duurzame energie, verschuift deze opgave naar het stevig doorzetten van duurzaamheidsambities op een brede, geïntegreerde en innovatieve manier. Hoe zetten we de sociale cohesie sterker in en wat is daarvoor nodig in de dorpen? De individualisering en veranderende bevolkingssamenstelling veranderen de verbanden die er waren, terwijl de behoefte om elkaar te helpen groter wordt als gevolg van vergrijzing en het langer zelfstandig wonen door ouderen. Opgave voor de omgevingsvisie is bij te dragen aan sterkere sociale netwerken en daarvoor de openbare ruimte en (maatschappelijke) accommodaties gerichter in te zetten. Dit heeft effect op de manier waarop we woningen bouwen (juiste woningen en mix van doelgroepen) en de wijze waarop we de openbare ruimte inrichten en zorgen voor goede ontmoetingsplekken. Ook in de dorpscentra en de havens zien we deze opgaven terug. Door veranderend aanbod van winkels en voorzieningen en de grote onderhoudslasten van de kades en de havens ligt er een grote opgave. We hebben aandacht voor de sociale cohesie en we betrekken dit nadrukkelijk bij de toekomstige rol van centra en havens als openbare ontmoetingsplekken. Hoe ziet een duurzame economische ontwikkeling eruit? De opgave is dat bedrijventerreinen duurzamer worden ingericht en hoe innovatie bij bedrijven kan worden aangejaagd. Binnen de landbouw ligt er een opgave om ‘water en bodem’ meer sturend te laten zijn. De opgave is om de verduurzaming van de landbouwsector vorm te geven en nieuwe innovaties te stimuleren. Zodat de gemeente voorop kan blijven lopen in een sterke landbouwsector, die duurzaam stand kan houden. Ook in de recreatiesector ligt er een opgave om eventuele groei gepaard te laten gaan met een kwaliteitsverbetering en meerwaarde voor de inwoners en geen verdere druk te geven op de leefbaarheid en woonkwaliteit van het eiland. Naar klimaatbestendige en gezonde wijken en dorpen Veel van de opgaven binnen de gemeenten komen samen in de woongebieden. Hier willen we woningen en accommodaties verduurzamen, de groenstructuur aantrekkelijker en klimaatbestendig inrichten en werken aan de sociale netwerken van de inwoners. Wat dat betekent voor de inrichting van de openbare ruimte, de aanpassing van woningen t.b.v. ouderen en andere aandachtsgroepen is een belangrijke opgave voor de omgevingsvisie. De juiste woning op de juiste plek Voor de komende jaren zet de gemeente in op een evenwichtige verdeling van nieuwe woningen over de kernen. Voor de lange termijn (na 2030) komt de gemeente opnieuw voor deze keuze te staan. Is het verstandig om verder te investeren in een evenwichtige bevolking over de kernen of kunnen we een hogere kwaliteit van wonen en voorzieningen bereiken als we meer zouden concentreren? Afbeelding
23. Multifunctioneel ruimtegebruik in de landbouw Afbeelding
24. Klimaatadaptief maken van de buitenruimte Afbeelding
25. Voorbeeld van een Knarrenhof Afbeelding
26. Tinyhouses Afbeelding
27. Havens Afbeelding
28. Natuurinclusieve landbouw Afbeelding
29. Duurzame energie Afbeelding
30. Ouderen meer laten bewegen en elkaar laten ontmoeten in de openbare ruimte 4 Onze strategische visie 4.1 Wat we zijn Goeree-Overflakkee is een aantrekkelijke plattelandsgemeente onder de rook van Rotterdam en de zuidelijke Randstad. Het is een eiland met veel eigenheid, groen, rust en ruimte. Het is bovendien een hecht en sociaal eiland. Mensen kennen elkaar en helpen elkaar. Dit is begrijpelijk omdat de afstanden tussen dorpen vaak groot zijn, maar ook de hechte verbanden van kerken en verenigingen dragen van oudsher bij aan deze sterke gemeenschapszin en samenredzaamheid. De zondagsrust is onlosmakelijk verbonden met de identiteit en de hechte sociale structuur van het eiland, wat bijdraagt aan het welzijn van onze inwoners en de aantrekkingskracht van ons landschap. Bij nieuwe ontwikkelingen vormt het behoud van deze specifieke eilandkwaliteit op zondag een belangrijk uitgangspunt. Tegelijk zijn we open en vernieuwend. We zijn gewend aan nieuwkomers en (recreatieve) bezoekers, maar ook zelf werken en studeren we buiten het eiland. Bovendien schuwen we vernieuwing niet. Vanuit de landbouw is de vruchtbare goede ondergrond in combinatie met tal van vernieuwingen telkens reden geweest dat de landbouwproductie bijzonder sterk is gebleven. Maar ook de energietransitie is door ons niet tegengewerkt, maar omarmd om hierin voorop te lopen. We kennen dus een combinatie van traditie en vernieuwing. We koesteren onze (sociale en fysieke) kwaliteiten, maar zijn tegelijk vernieuwend en open en spelen zo telkens in op transformatievragen die er spelen. Intussen zijn er nieuwe transitievragen, zoals het omgaan met vergrijzing en ontgroening, klimaatverandering en de transitie in de landbouw. De transitievragen zijn veranderd, maar de houding van ons als gemeente niet. Ook nu kijken we met een combinatie van koesteren van kwaliteiten en vernieuwing naar deze opgaven. 4.2 Wat we willen worden De nieuwe transities vragen om een andere houding en andere ruimtelijke keuzes. Ze vragen om nog meer te investeren in een evenwichtige bevolking en een sterke sociale cohesie. Meer om het sparen en benutten van groene ruimtes. En ze vragen om spreiding van kansen: voor woningbouw, recreatie en bedrijvigheid. Alleen zo zijn we in 2050 op het hele eiland vitaal & gezond, aantrekkelijk en innovatief. We kiezen bij onze ontwikkeling naar 2050 voor vertrouwde waarden, maar ook naar nieuwe manieren om opgaven aan te pakken. 4.2.
31. Vitaal eiland Een vitaal eiland begint bij onze inwoners. Vitaliteit staat voor veerkracht, zelfredzaamheid en eigen initiatief. Een vitale samenleving betekent voor ons dat inwoners een prettig en fijn leven leiden in een gezonde omgeving. Dat ze zich prettig voelen in hun omgeving, met de mensen om zich heen en dat ze goed kunnen functioneren. Maar ook dat er oplossingen zijn als dit even niet lukt. Daarvoor zijn de juiste woningen nodig, de juiste voorzieningen, een veilige en uitnodigende openbare ruimte en plekken voor ontmoeting en beweging. Voorzieningen en ontmoetingsplekken maken we toekomstbestendig, waardoor zie ook in 2050 bij blijven dragen aan een onverminderd sterk sociaal netwerk binnen de dorpen. We zetten in de toekomst onze sociale kracht voorop. We hebben elkaar nodig om de grote opgaven aan te pakken. Gemeenschapszin en samenredzaamheid zijn de basis om gezond oud te kunnen worden. Ook kiezen we voor een gezonde leefomgeving, waarin mensen worden uitgedaagd te sporten, te bewegen en te ontmoeten. We streven naar: Een evenwichtig woonaanbod voor alle kernen. Daarbij kiezen we voor: Evenwichtig spreiden van nieuwe woningen over de kernen. Bouwen naar eigen behoefte. Om te voorkomen dat onze eigen inwoners geen kans maken op onze woningmarkt kiezen we ervoor om wat extra’s bouwen en zo de regionale woningdruk op te vangen. Meer gestapelde bouw. Met gestapelde bouw kunnen we meer ouderen of zorgbehoevenden in een gelijkvloerse woning (dicht bij voorzieningen) laten wonen. Ook willen we hiermee meer betaalbare woningen realiseren. Binnenstedelijk bouwen waar het kan, groene uitbreiding waar het moet. We gaan zuinig om met uitbreidingen om waardevolle landschappen en vruchtbare landbouwgronden te sparen. We sparen echter wel het groen in de kern, we bouwen alleen op bestaande verharde en bebouwde plekken. Een gezonde en veilige leefomgeving. Daarbij kiezen we voor: Meer en bruikbaarder groen in bestaande en nieuwe wijken en buurten. Met groen zorgen we voor meer schaduw, een prettiger woonomgeving, en bieden we meer mogelijkheden voor sport en bewegen. Een (blijvend) sterke identiteit van de dorpen. Daarbij kiezen we voor: Het behoud van goede voorzieningen en accommodaties. We zullen daarbij voortdurend zoeken naar de balans tussen kwaliteit en laagdrempeligheid bij maatschappelijke en culturele voorzieningen.Een gezonde en veilige leefomgeving. Daarbij kiezen we voor: Afbeelding
32. Afbeelding 24 - Legenda 4.2.
33. Aantrekkelijk eiland Met de ambitie om een aantrekkelijk eiland te zijn zetten we in op het beschermen van landschappen, de natuur en op de cultuurhistorische kenmerken, die ons eiland rijk is. Tegelijk willen we het eiland nog aantrekkelijker maken voor inwoners en bezoekers. Daarom is de cultuurhistorie uitgangspunt bij de ontwikkeling van de dorpen en de polders. We streven naar: Robuuste natuurgebieden. Daarbij kiezen we voor: Het beschermen van de grote natuurgebieden op en rondom ons eiland tegen verstoring en achteruitgang Het versterken van de biodiversiteit door natuurgebieden over het eiland te verbinden en door een groenblauwe dooradering. Positieve gezondheid Positieve Gezondheid is een benadering van gezondheid die verder kijkt dan alleen de afwezigheid van ziekte. In plaats van gezondheid enkel te meten aan fysieke en/of mentale klachten, richt het zich op het welzijn van een persoon in de breedste zin (denk aan thema’s als zingeving en kwaliteit van leven). Dit is anders dan de van oudsher reguliere, medische blik die zich voornamelijk richt op het behandelen van ziekte of aandoeningen. Positieve Gezondheid benadrukt het belang van veerkracht en eigen regie: door te focussen op datgene wat wél kan (de mogelijkheden), en in te zetten op de intrinsieke motivatie (waar zit energie), is de mens beter in staat – zelfs als er sprake is van tegenslag – om een prettig en fijn leven te leiden. Omdat Positieve Gezondheid met een brede blik naar gezondheid kijkt, hebben veel facetten in het dagelijks leven (in)direct invloed op de door de inwoner ervaren gezondheid. Ook de fysieke leefomgeving levert hier een belangrijke bijdrage aan. Afbeelding
34. Schema met de verschillende aspecten die bijdragen aan een possitieve gezondheid Herkenbare landschappen. Daarbij kiezen we voor: Het versterken van de contrasten tussen de polders. Nieuwe stedelijke ontwikkelingen mijden we zoveel mogelijk in de oudste aanwaspolders en de waardevolle zandpolders. Een divers recreatief profiel. Daarbij kiezen we voor: Meer spreiding van recreatieve functies. Om groei van recreatie op te kunnen vangen bieden we meer plekken op het eiland de mogelijkheid voor een recreatieve ontwikkeling. We zetten in op kwaliteitsversterking en verduurzaming van bestaande vakantieparken. Prettig bereikbaar. Daarbij kiezen we voor: Alternatieven voor autogebruik en omarmen nieuwe duurzame vormen van vervoer. De combinatie van auto, fiets en innovatieve OV-oplossingen. Deze combinatie maakt ons (ook) op lange termijn prettig bereikbaar. Levendige multifunctionele centra. Daarbij kiezen we voor: Het multifunctioneler maken van onze centra. De centra van onze kernen zijn in 2050 levendig en multifunctioneel. Winkelen, ontmoeting en vermaak komen bij elkaar in onze centra. Ook delen van havenkommen maken waar dat kan onderdeel uit van de centra en nodigen daarmee uit voor ontmoeting. 4.2.
35. Innovatief eiland We zijn een innovatief eiland met een sterke economie, bestaande uit een uitgebreide landbouwsector over het hele eiland, een groot recreatiecluster, een sterke MKB-sector, een gespecialiseerd maritiem cluster bij Stellendam en een zorgcluster bij Dirksland. We hebben in 2050 onze specialisaties uitgebouwd. In 2050 hebben we grote slagen gemaakt in het sluiten van kringlopen en het circulair maken van onze bedrijventerreinen. We hebben een sterke duurzame innovatieve landbouw met een mix aan meer hoogproductieve als natuurinclusieve vormen van kringlooplandbouw. We streven naar: Passende groei op bedrijventerreinen. Daarbij kiezen we voor: Een sterke en krachtige economie die goed aansluit bij de behoefte aan werk op ons eiland. Daarmee willen we aantrekkelijk blijven voor onze inwoners en zo de sociale cohesie sterk houden. Bovendien willen we de ingaande en uitgaande pendel beheersbaar houden. We sluiten wel aan op onze bestaande kracht: Het MKB, het maritieme cluster, de recreatie en de zorg. De meest toekomstgerichte, toekomstbestendige en innovatieve landbouwgebieden van Nederland in
36. Daarbij kiezen we voor: Het stimuleren van vormen van kringlooplandbouw, waarbij geen verliesstromen voorkomen. Een goede balans vinden tussen de ontwikkeling van de landbouw en andere functies, zoals de kwaliteit van de natuur, het bodem,- en watersysteem en de gezonde leefomgeving. Het actief inspelen met de verzilting, die in een aantal polders sterker zal worden. Ruimte voor diversiteit en innovatie: niet één model, maar ruimte voor verschillende strategieën en verdienmodellen. Een eiland als energiehub met meer lokale koppelingen tussen opwek en verbruik. Daarbij kiezen we voor: Een maatschappelijk energiesysteem te creëren dat betrouwbaar, betaalbaar en voorbereid is op de toekomst. 5 Visie op de thema’s 5.1 Een evenwichtig woonaanbod voor alle kernen In hoofdstuk 4 hebben we toegelicht dat we toewerken naar het zijn van een vitaal, aantrekkelijk en innovatief eiland in
37. We hebben daarbij onze ambities voor verschillende thema’s voor 2050 genoemd. In dit hoofdstuk werken we onze ambities verder uit tot doelen en beleidskeuzes. Onze doelen Een goede woning is essentieel voor de leefkwaliteit van onze inwoners. En daar liggen grote uitdagingen voor de lange termijn. We streven niet alleen naar voldoende woningen, maar ook naar betaalbare woningen en de juiste mix, zodat onze inwoners kunnen blijven bijdragen aan de sociale cohesie in hun eigen dorp. In lijn met de Woonvisie met Zorg en Welzijn bouwen we in de periode 2023-2030 circa 2.500 nieuwe woningen voor zowel de lokale als (een kleine plus voor) de regionale behoefte Daarmee voorkomen we dat onze eigen inwoners door de groeiende regionale woningdruk worden weggeconcurreerd. We kiezen voor een evenwichtige groei van de kernen. Ons doel is om hiermee de gemeenschapzin en samenredzaamheid van inwoners in elke kern maximaal te ondersteunen. Immers, het naar behoefte mogelijk maken dat meerdere generaties in elk dorp kunnen blijven wonen, zorgt ervoor dat inwoners betrokken kunnen blijven bij hun dorp. We willen hiermee indirect ook bijdragen aan het ondersteunen van voorzieningen en het verenigingsleven. Voor de lange termijn zetten we minimaal deze lijn voort. Tegelijk verwachten we dat de woningdruk van de Randstad op termijn over een groter gebied wordt gevoeld. We kiezen voor: Evenwichtige verdeling van woningen over de kernen met een plus in centrumkernen. Een gevarieerd aanbod. Binnenstedelijk waar het kan, groene uitbreiding waar het moet. In de toekomst bouwen we duurzaam en circulair. Onze beleidskeuzes Evenwichtige verdeling van woningen over de kernen met een plus in centrumkernen We vinden het belangrijk dat zo veel mogelijk inwoners in de eigen kern kunnen (blijven) wonen om zo de sociale structuur in de kernen te kunnen behouden. Daarom spreiden we de lokale woningopgave evenwichtig over al onze kernen. In de periode 2023-2030 willen we voor de korte termijn voldoende woningen bouwen om in zowel de lokale als regionale vraag te kunnen voorzien. Ook na 2030 is de inzet om het woningaanbod met 1% per jaar te laten groeien. Mochten er in de regio aanvullende woonambities bijkomen, dan kiezen we voor een uitbreiding van de woningbouwopgave na
38. Ook in de gemeente Goeree-Overflakkee zetten we dan in op een extra plus. Voor de plus op het woningbouwprogramma, het aantal woningen dat we bouwen om in te spelen op de regionale woonbehoefte, kiezen we ervoor extra te bouwen in enkele centrale kernen. We kiezen voor extra groei in de volgende kernen: Middelharnis en Sommelsdijk als meest centraal gelegen kernen, omdat we hier kunnen aansluiten op het beste voorzieningenaanbod. Daarbij ligt wel een opgave op het gebied van mobiliteit. Dirksland, omdat we hier wat meer kansen zien voor gestapelde bouw. Stellendam en Oude-Tonge, omdat zij strategisch zijn gelegen aan de in- en uitgaande routes van het eiland. Voor inwoners met een specialistische intensieve zorgbehoefte kiezen we voor het combineren van wonen met zorg in enkele grotere kernen, namelijk Oude-Tonge, Middelharnis/Sommelsdijk, Dirksland en Ouddorp. Een gevarieerd aanbod Iedereen moet binnen onze gemeente een wooncarrière kunnen doorlopen. We willen de mismatch tussen ons woningaanbod en de vraag aanpakken. Waar veruit het grootste aandeel bestaat uit ééngezinswoningen, zien we steeds meer vraag naar woningen voor 1 of 2-persoonshuishoudens. Ook streven we naar meer betaalbare en kleinere woningen. Dit betekent onder meer dat we aansluiten bij de regionale afspraken uit de woondeal om minimaal tweederde van alle nieuw te bouwen woningen betaalbaar te bouwen: een derde als sociale huurwoningen en een derde als betaalbare koopwoningen. Zorggeschikt wonen vormt daarbij een belangrijk principe: 40% van de nieuw te bouwen woningen voldoet hieraan of is via een eenvoudige aanpassing rolstoelgeschikt te maken. Op kleinere schaal liggen er ook kansen om binnen de bestaande woningvoorraad diverser te maken via onder meer woningsplitsing, woningdelen en meergeneratie, kangoeroe- en (pré)mantelzorgwoningen of de aanleg van hofjes. Met deze mogelijkheden realiseren we niet alleen extra woonruimte, maar zorgen we ook voor extra variatie in het woonaanbod. We leggen de focus op doelgroepen Bij het bouwen binnen de bestaande dorpskernen focussen we ons op nieuwe woningen voor doelgroepen met een kwetsbare positie op de woningmarkt. Het gaat bijvoorbeeld om woningen voor jongeren/starters, ouderen, groepen met een zorgvraag, statushouders en mensen die met spoed op zoek zijn naar woonruimte (spoedzoekers). Voor deze doelgroepen is het ook prettig om in een woonomgeving terecht te komen nabij onze voorzieningen. Wonen met zorg Ons doel is dat op lange termijn zoveel mogelijk mensen zelfstandig thuis kunnen wonen, ook als enige zorg nodig is. Zorg- en welzijnsvoorzieningen moeten dit mogelijk maken. Dat neemt niet weg dat nieuwe kleinschalige woonzorgvormen noodzakelijk zijn om alle doelgroepen met een zorgvraag goed te kunnen huisvesten. Ook woonvormen waarbij zelfredzame ouderen bij elkaar wonen, bijvoorbeeld in een Knarrenhof, kunnen een belangrijke bijdrage leveren in het faciliteren van de opgave rondom wonen met zorg. Ook door de bestaande woningvoorraad aan te pakken kunnen we de woonzorgopgave beantwoorden. Hierbij kan gedacht worden aan het realiseren van mantelzorgwoningen of woningsplitsing. Initiatieven om langer zelfstandig thuis te kunnen wonen, bijvoorbeeld door een bestaande woning levensloopbestendig of zorggeschikt te maken, faciliteren we. Grotere woonzorgvoorzieningen realiseren we bij voorkeur zo dicht mogelijk bij voorzieningen (in de centraal gelegen kernen). Op deze manier maken we onze bestaande woonomgevingen toekomstbestendig. Mixen van doelgroepen We willen in de toekomst dat doelgroepen zoveel mogelijk door elkaar heen wonen: jong en oud, met en zonder zorgvraag. Op deze manier werken we aan het borgen van de gemeenschapzin en samenredzaamheid van onze inwoners richting de toekomst. Zeker omdat we zien dat familie niet altijd meer dichtbij woont en we in een meer geïndividualiseerde samenleving leven. Binnenstedelijk waar het kan, groene uitbreiding waar het moet De juiste woning op de juiste plek vraagt om een zorgvuldige afweging van locaties en mogelijkheden om extra woningen te realiseren. We hanteren het volgende principe: a. Waar mogelijk bouwen we binnen de huidige bebouwde kom. We richten ons daarbij op herstructurering van bestaande verharde en bebouwde plekken. Bestaand groen in de kernen is beperkt aanwezig en willen we behouden. Het speelt een belangrijke rol in het realiseren van een klimaatadaptieve en gezonde leefomgeving (zie paragraaf 5.2.). b. We zoeken nadrukkelijk naar mogelijkheden voor gestapelde bouw binnen de dorpse structuren. c. Voor wat niet binnen de bebouwde kom kan, zoeken we uitbreidingslocaties. We kiezen voor groene uitbreidingslocaties om de dorpen klimaatbestendiger en gezonder te maken. Intermezzo woningaanpassingen Met het vernieuwen van het woningaanbod in een aantal wijken willen we het aanbod van woningen beter laten aansluiten op de (toekomstige) vraag en de kwaliteit van de leefomgeving vergroten. We verwachten dat de wensen om woningen aan te passen steeds vaker zullen voorkomen om zo bijvoorbeeld woningen levensloopbestendig te maken, woningen te splitsen voor meerdere huishoudens of zelfs nieuwbouw te realiseren. Om meer variatie aan woningtypes in de wijk te realiseren willen we in ons beleid ruimte bieden om bestaande woningen aan te passen. Mogelijkheden hiervoor zijn onder andere: Het samenvoegen van woningen waarbij de benedenverdieping kan worden omgevormd tot een gelijkvloerse woning en de bovenverdieping als appartement kan worden ingezet. Aanbouwen en uitbouwen van woningen om daarmee levensloopbestendig te kunnen maken. Aanbouwen of opbouwen om een bestaande woning te vergroten, en daarmee de diversiteit in het woningaanbod te vergroten. Ook woningsplitsing is een van de mogelijkheden. Modulair bouwen om te zorgen voor betaalbare tijdelijke huisvesting. Modulaire bouw is een bouwtechniek waarbij modules worden gekoppeld of gestapeld om een gebouw te creëren. We willen dit stimuleren om het woningaanbod blijvend te kunnen vernieuwen en aan te kunnen sluiten op de vraag. Afbeelding
39. Voorbeelden van aan- en uitbouwen van woningen. Afbeelding
40. Voorbeelden van aan- en uitbouwen van woningen. Afbeelding
41. Verschillende mogelijkheden om te verdichten door de bestaande woningvoorraad aan tepassen Afbeelding
42. Verschillende voorbeelden van gestapeld bouwen Kansen voor gestapeld bouwen We willen in onze dorpen op lange termijn de juiste woningen voor alle doelgroepen beschikbaar hebben. Omdat meerdere doelgroepen gebaat zijn bij woningen nabij voorzieningen / dorpscentra maken we (meer) ruimte voor gestapelde bouw. We vinden het daarbij belangrijk om te bouwen in lijn met de identiteit van onze kernen. Gestapelde bouw moet daarom passen bij de plek en het karakter van de dorpen, waarbij we in de kleinere kernen wat lager gaan bouwen ten opzichte van onze centrumkernen. We kiezen voor dorpse ‘hoogbouw’. De (maximale) hoogte hangt af van de plek en de vormgeving van de bebouwing. In hoofdlijnen zal de maximale hoogte per dorp variëren van 4-6 hoog. Of hogere bouw denkbaar is, zal uit specifiek onderzoek moeten blijken. In de omgevingsvisie geven we de volgende algemene uitgangspunten mee: We beschermen bestaande hoogte-accenten, zoals kerken, molens, watertorens. Ook belangrijke zichtlijnen vanaf bijvoorbeeld een dijk willen we borgen. We houden de hoofdstructuren van dorpen leesbaar, zoals dijklinten, hoofdentrees en hoofdontsluitingswegen. Deze structuren begeleiden inwoners de dorpen in en uit. Deze hoofdstructuren kunnen soms accenten gebruiken, maar moeten dan wel de hoofdstructuur accentueren. Hogere bouw mag de karakteristieke of overheersende sfeer niet aantasten. Verdichting rond centra is goed, omdat het de ligging van de centra kan accentueren, maar moet passen bij het historische karakter van de centra. In de praktijk betekent het dat gestapelde bouw vaak niet in het historische centrum zelf kan, maar wel in een ring daaromheen. Ook bij de herontwikkeling van bedrijfslocaties of bedrijventerreinen tegen een centrum/woonbuurt liggen kansen om op gepaste wijze gestapelde woonvormen te realiseren. De meest historische dorpskernen hebben een beschermd dorps- of stadsgezicht. Hier ligt de focus uiteraard op het beschermen van die kwaliteit. Gestapelde bouw kent vaak een grotere schaal en korrel. Daarbij passen locaties die langs grote structuren liggen, zoals de havenkanalen of locaties die veel ‘eigen’ ruimte hebben, waardoor ze meer los liggen van de omliggende bebouwing, zoals in dorpsranden. Een groene inbedding van de woongebouwen helpt hierbij vaak en geeft ook kansen om ambities waar te maken op het gebied van klimaatadaptatie en gezondheid. Afbeelding
43. Een voorbeeld van geleidelijke overgangen en geleding. Afbeelding
44. Een voorbeeld van voldoende ruimte rondom bebouwing houden bij gestapelde bouw. Voor gestapelde bouw geldt altijd een aantal algemene randvoorwaarden: Zorg voor een (geleidelijke) overgang naar omliggende stedenbouwkundige structuren en houdt rekening met cultuurhistorische waarden. Zorg voor een passende geleding van bebouwing die past bij de omgeving. Gebruik groen om gestapelde bouw een eigen plek te geven. Ruimte voor groene uitbreiding Bouwen aan de randen van kernen is onvermijdelijk om aan de toekomstige woningvraag tegemoet te komen. Onze nieuwe woonbuurten moeten bijdragen aan mooie, groene en toegankelijke dorpsranden. De dorpsranden vervullen een belangrijke rol in het vergroenen van de openbare ruimte van onze dorpen (zie paragraaf 5.2). Juist omdat grote delen van onze dorpen relatief stenig zijn. Daarom kiezen we ervoor om bij dorpsuitbreidingen een hoge norm te stellen voor het realiseren van nieuw groen met ruimte voor onder meer water en spelen. Voor de inrichting van de nieuwe woonbuurten aan de randen van onze dorpen gaan we uit van ons Dorpenhandboek. Dit handboek laat zien dat we de oude kenmerken van het landschap als uitgangspunt hanteren, inzetten op groenere en diversere buurten en zorgen voor een goede wisselwerking tussen dorp en landschap. Zorgvuldige afweging uitbreidingsgebieden Voor het aanwijzen van zoekgebieden voor uitbreiding gaan we uit van de volgende uitgangspunten: We bouwen niet te dicht bij N-wegen. We kiezen ervoor om vanuit gezondheid en het beperken van risico’s nieuwe woonbuurten niet te dicht bij de N-wegen te bouwen. Deze verkeersaders kennen de hoogste verkeersdruk op het eiland en er is bovendien sprake van vervoer van gevaarlijke stoffen. Rondom onze N-wegen, met name rondom de N215, zien we hogere geluidbelastingen en fijnstofconcentraties dan elders in onze gemeente. Ook bij zorg- en onderwijsfuncties houden we afstand tot N-wegen. Zo hebben we aandacht voor de gezondheid van de toekomstige inwoners. Bovendien willen we ‘panorama’s’ behouden, zodat bezoekers het landschap vanaf de N-weg kunnen beleven. We ontzien zoveel mogelijk de cultuurhistorisch meest waardevolle polders. De oudste aanwaspolders kennen een hoge cultuurhistorische waarde en zijn vaak nauwelijks bebouwd. Dat willen we zo houden (zie paragraaf 5.5). We ontzien zoveel mogelijk de polders met de hoogste natuurlijke vruchtbaarheid voor de landbouw. Deze natuurlijke vruchtbaarheid hangt af van de zoute druk en het type kleigrond (zie paragraaf 5.11). We houden rekening met de bereikbaarheid van locaties. Bij voorkeur wijzen we locaties aan die via grotere ontsluitingswegen ontsloten kunnen worden. Als de ontsluiting van een gebied via bestaand stedelijk gebied loopt, kan de druk op de wegen in het dorp te groot worden. We houden rekening met het water- en bodemsysteem. Waar mogelijk kiezen we bij nieuwe ontwikkelingen, zoals woningbouw, voor locaties die vanuit water en bodem het meest geschikt zijn. Tegelijk kiezen we voor het maken van ruimte voor groen en water, zodat we op termijn bestand zijn tegen de gevolgen van klimaatverandering. Afbeelding
45. Voorbeelden van groene dorpsranden Nieuwe bouwmogelijkheden in het buitengebied Buiten de groene uitbreidingen aan de randen van onze dorpen zijn we terughoudend met het realiseren van nieuwe woningen in ons buitengebied. We willen namelijk zo veel mogelijk het open landschap behouden en de grondgebonden agrarische bedrijvigheid - als belangrijke beheerders van ons landschap - niet beperken in hun bedrijfsvoeringsmogelijkheden. Tegelijkertijd willen we leegstand en risico’s op ondermijning in ons buitengebied tot een minimum beperken en kansen benutten om met ruimtelijke ontwikkelingen de landschappelijke kwaliteit te versterken. We bieden dan ook ruimte om via bedrijfsbeëindiging en sloop van verouderde bebouwing woningen te realiseren, mits daarbij sprake is van een ruimtelijke en landschappelijke kwaliteitsverbetering. We volgen hiervoor onze ‘Beleidsregel kleinschalige woningbouw buitengebied Goeree-Overflakkee’ of herzieningen daarvan. In de toekomst bouwen we duurzaam en circulair Onze doelen ten aanzien van klimaat en energie komen ook terug in de manier waarop we in de toekomst onze woningen gaan bouwen. We streven ernaar dat alle nieuwe bouwontwikkelingen in 2050 grotendeels energieneutraal en circulair plaatsvinden. We zien hierin veel kansen. Zo zijn er steeds meer mogelijkheden om woningen modulair te bouwen, waardoor materialen op termijn herbruikbaar zijn en woningen eventueel verplaatsbaar. Dit kan belangrijk zijn bij het versnellen van de woningbouw voor specifieke doelgroepen en woningen waar mogelijk tijdelijk behoefte aan is, zoals voor starters en nieuwkomers. Een andere kans is om woningen te isoleren met biobased materialen. Een deel van de biobased materialen kan bovendien goed tegen hoge of fluctuerende grondwaterstanden, zodat deze teelten goed gecombineerd kunnen worden met maatregelen om water langer vast te houden in het gebied. Waar mogelijk willen we lokaal de productie en het gebruik van biobased bouwmaterialen koppelen. We streven naar het gebruik van 100% biobased of circulaire bouwmaterialen in
46. We zoeken manieren om dit te faciliteren, zowel de productie van biobased bouwmaterialen als de inzet ervan. Daartoe zijn we deels wel afhankelijk van landelijke regelgeving. Ruimtelijke initiatieven die inspelen op deze ontwikkeling moedigen we van harte aan. We volgen de ontwikkelingen om gebouwen natuurinclusief of met biobased materialen te bouwen en als er meer beeld is van de haalbaarheid zullen we daar beleid voor opstellen. We vinden het passen in onze ambitie als groene duurzame gemeente om de verduurzaming van woningbouw te versnellen waar dat 5.2 Een gezonde en veilige leefomgeving Onze doelen Omdat we klimaatbestendig willen worden, behouden we de beperkt aanwezige open, groene plekken in onze kernen. Deze leggen we vast op een groenstructuurkaart. Deze plekken spelen een belangrijke rol in het realiseren van een klimaatadaptieve en gezonde leefomgeving. We willen niet alleen het bestaande groen beschermen. Om tot een gezonde leefomgeving te komen, willen we meer groen realiseren én het aanwezige groen beter benutten. Zo nemen we barrières weg, die nu nog worden ervaren om te bewegen, sporten, spelen en recreëren. Vanuit het 3-30-300 principe zou 30% van het stedelijk oppervlakte moeten bestaan uit boomkruinen voor een prettig woonklimaat (in warme periodes). De meeste van de huidige kernen variëren echter van 5 tot 20%. Tenslotte willen we een veilige leefomgeving en risico’s zoveel mogelijk beperken. We zullen daarom veiligheid en milieuhinder als afwegingscriterium meenemen bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in de toekomst. We maken de volgende beleidskeuzes om de doelen te halen: Meer openbaar groen in de dorpen. Groen geschikt maken voor klimaatbestendige maatregelen tegen wateroverlast, droogte en hitte. Multifunctionele beweegplekken. Betere gezondheid door preventie. Betere gezondheid door goede milieu-omstandigheden. Waterveiligheid en waterberging. Borgen van omgevingsveiligheid. Veilige en toegankelijke straten. Onze beleidskeuzes Meer openbaar groen in de dorpen Veel van onze dorpen hebben door hun compacte opbouw relatief weinig bomen en openbaar groen. We willen groen in de dorpen toevoegen en verbinden, maar beseffen dat we er in de meeste kernen niet overal ruimte is voor nieuw groen. Daarom maken we de volgende keuzes: Er komen meer bomen in de wijken. Bestaande groene plekken en structuren versterken en verbinden we met elkaar, waarbij we zoeken naar een goede wisselwerking en verbinding tussen de kernen en het buitengebied. Met bijvoorbeeld meer lijnvormige boomstructuren langs (hoofd)wegen kunnen we het groen ‘van buiten naar binnen trekken’. Door aandacht te hebben voor de plaatselijke landschapsecologische omstandigheden, bijvoorbeeld met behulp van gidssoorten, sluiten we ecosystemen beter op elkaar en werken we naar een meer natuurinclusieve leefomgeving. Meer (toegankelijke) groenstructuren in de dorpsranden. Hiervoor kunnen we historische structuren, zoals kreken en dijken, benutten door hier te vergroenen en aandacht te hebben voor de toegankelijkheid. We streven ernaar dat elk dorp meerdere groenelementen rond het dorp heeft, zoals natuur langs oude kreken, moestuincomplexen, belevenisbossen, strandjes, groene haventerreinen etc. Daarnaast willen we bestaande ontoegankelijke groenstructuren beter ontsluiten. Zo kunnen er meer ommetjes worden gelopen, die op hun beurt weer bijdragen aan de gezondheid en sociale interactie. Via nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen realiseren we meer groen, zowel in kwaliteit als kwantiteit. We zullen een hoge norm stellen voor groen bij nieuwbouw. Binnen de bebouwde kom is echter ook maatwerk mogelijk, waarbij een deel van de groene investering kan worden gedaan in de vorm van groene daken of gevels, waar dat stedenbouwkundig past. Groen geschikt maken voor klimaatbestendige maatregelen tegen wateroverlast, droogte en hitte We willen een klimaatbestendige gemeente worden, waarbij wateroverlast bij hevige regenbuien wordt voorkomen en inwoners goed kunnen functioneren als er langere periodes van droogte en hitte zijn. In ons beleid kiezen we ervoor om meer bomen te planten om daarmee meer schaduwrijke routes te creëren. Extra openbaar groen wordt daarnaast gebruikt om hemelwater op te vangen waardoor het stedelijke watersysteem minder wordt belast. Waar mogelijk realiseren we wadi’s, ook het vervangen van stenige parkeerplaatsen met halfverharding is een optie. Klimaatbestendig betekent ook dat we de juiste soorten kiezen, die beter bestand zijn tegen weersextremen. We gaan voor inheemse soorten en vergroten de biodiversiteit door te werken met verschillende soorten bomen, planten en kruiden. Zo realiseren we geschikte habitats voor soorten. Waar het kan kiezen we voor ecologisch (berm)beheer. Afbeelding
47. Voorbeelden van woonwijken met meer ruimte voor groen en blauw Multifunctionele beweegplekken We willen de sociale cohesie en fitheid blijvend versterken en spelen in op de veranderingen in de samenleving, waarbij sprake is van individualisering, meer flexibele en wisselende verbanden tussen mensen en groepen. We zorgen voor multifunctionele beweegplekken. Dit kan zowel in het groen als op een sportveld zijn. We hebben parkjes en speeltuinen die nu soms alleen een grasveldje zijn en daardoor niet de meest aantrekkelijke verblijfsplekken zijn in een dorp. We willen dat onze inwoners groenstructuren kunnen gebruiken om te bewegen, spelen en recreëren. Betere gezondheid door preventie We werken toe naar een zo gezond mogelijk leven op Goeree-Overflakkee. We willen dat meer mensen zich bewust worden van een gezonde leefstijl en welke meerwaarde dit kan hebben in hun leven. Ook geven we mensen ondersteuning die dat nodig hebben. We maken de volgende keuzes: Rondom overgewicht hebben we concrete ambities en acties om kinderen en senioren een gezondere leefstijl te geven, bijvoorbeeld via sportaanbod en openbare ruimte die uitnodigt tot beweging. Wat betreft roken omarmen we de ambitie om in 2040 een rookvrije generatie te hebben. Op dit punt hebben we nog een slag te maken, omdat we zien dat onze jeugd meer rookt dan gemiddeld landelijk aan de orde is. Naast bewustwording en preventie kijken we met betrekking tot de fysieke leefomgeving naar een rookvrije buitenruimte en een rookvrije kindomgeving in de nabijheid van voorzieningen. Sport- en cultuurverenigingen en stichtingen stimuleren we om rookvrij te worden. Met onder meer ons ‘Plan van aanpak Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)’ geven we hier invulling aan. Betere gezondheid door goede milieu-omstandigheden Naast de leefstijl zijn er ook milieugerelateerde thema’s, zoals de kwaliteit van de buitenlucht, geluidproductie, geurproductie en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, die invloed hebben op de gezondheid van de leefomgeving. We maken de volgende strategische keuzes: We willen nieuwe woningen, onderwijs- en zorgfuncties niet in de directe nabijheid van N-wegen bouwen. Dit zijn immers de plekken waar we te maken hebben met de hogere geluidbelastingen en fijnstofconcentraties en waarover gevaarlijke stoffen worden vervoerd. We hebben de ambitie dat geluidsoverlast bij nieuwe woningen waar mogelijk beperkt blijft, bijvoorbeeld door tenminste één geluidluwe gevel. Op die manier is het mogelijk om in ieder geval aan één zijde van de woning een geluidluwe slaapkamer te hebben. We willen de geurnormen binnen de gemeente harmoniseren. Op dit moment hebben we voor verschillende delen in onze gemeente te maken met verschillende geurnormen. Daarbij willen we in algemene zin strikter omgaan met geurproductie in de nabijheid van kernen. We letten daarbij bijvoorbeeld op de gezondheidsrisico’s als gevolg van fijnstof, endotoxine en zoönoses. Omdat wonen in de kernen de primaire functie is, vinden we het belangrijk dat in de randen rondom onze dorpen de geurbelasting lager is dan elders in het landelijk gebied. We willen inwoners waar nodig beschermen tegen het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen nabij woningen. In de basis doen we dat door alternatieven aan te moedigen. Op lange termijn streven we naar een verdergaande bescherming rond de dorpen. Op dit moment is er volop beweging rondom dit thema. We volgen deze actualiteit op de voet envolgen hierin de landelijke wet- en regelgeving. Parkeren op iets grotere afstand Als de auto niet direct voor de deur staat, maar wel bereikbaar is voor laden en lossen of hulpdiensten, en er geparkeerd wordt aan de rand van het blok of de buurt, ontstaat er rondom het huis veel meer ruimte. Die extra ruimte kan worden benut voor groen, waterberging of plekken waar buren elkaar kunnen ontmoeten. Minder verharding betekent ook minder hittestress en een betere waterafvoer bij hevige regenval. Bovendien zorgt deze opzet ervoor dat de auto minder vanzelfsprekend wordt gepakt. Die kleine extra loopafstand verlaagt de drempel om voor korte ritjes toch de fiets of een andere vorm van vervoer te kiezen – goed voor zowel de gezondheid als het milieu. Daarnaast bevordert een autoluwe inrichting sociale cohesie: mensen ontmoeten elkaar vaker op straat, kinderen kunnen veiliger spelen en de leefomgeving wordt prettiger. Ook ontstaat er ruimte voor gedeelde voorzieningen, zoals laadpleinen of collectieve energieoplossingen waarbij autobatterijen een rol spelen in de energievoorziening van de buurt. Voor nieuwe wijken geldt daarom dat we deze in principe autoluw inrichten door het parkeren te clusteren in de wijk. Bij het herinrichten van bestaande wijken zal dit principe worden overwogen mits er voldoende ruimte ervoor is. Waterveiligheid en zoetwaterbeschikbaarheid Ons eiland heeft altijd moeten omgaan met water. Van oudsher vanwege de veiligheid. Met de komst van de deltawerken is deze veiligheid natuurlijk sterk verbeterd, maar klimaatverandering geeft nieuwe uitdagingen. Door zeespiegelstijging zullen we op termijn mogelijk opnieuw dijken moeten versterken en ophogen. Daarom zullen we bij ontwikkelingen nabij primaire waterkeringen in samenspraak met het waterschap bekijken welke ruimtereservering nodig is om in te kunnen spelen op de gevolgen van klimaatverandering. Daarnaast geeft klimaatverandering uitdagingen ten aanzien van de zoetwaterbeschikbaarheid (zie ook paragraaf 5.11). Door de inlaat van zoetwater worden de polders jaarlijks doorgespoeld en blijven de polders voldoende zoet. Of dit voor de lange termijn houdbaar is, is de vraag. Door zeespiegelstijging wordt de zoute druk in meerdere polders groter, terwijl de aanvoer van zoetwater via het Haringvliet (in het toenemend aantal droge zomers) juist afneemt. Onze ambitie is om op lange termijn zoetwater beter vast te houden, zodat het in drogere periodes beschikbaar is. Daarbij kijken we niet alleen naar oppervlaktewater, maar ook naar andere vormen van opslag die minder gevoelig zijn voor verdamping. Daarnaast zetten we ons in voor de aanvoer van voldoende zoetwater vanuit de rivieren om tegendruk te kunnen bieden aan de verzilting op het eiland. Tenslotte willen we zoeken naar technische innovaties om water te ontzilten. Borgen van omgevingsveiligheid In de Omgevingswet is een nieuw begrip rondom veiligheid geïntroduceerd: omgevingsveiligheid. Doel is om inwoners te beschermen tegen risico’s in de leefomgeving, zoals fabrieken met een bepaald risico op het vrijkomen van gevaarlijke stoffen of een transportroute waarover gevaarlijke stoffen worden vervoerd. We geven daarom bij gebieden, waar risico’s gelden aan hoe we deze zo klein mogelijk maken. Daarom bouwen we bij voorkeur niet in gebieden waar risico’s voor de veiligheid een grote rol spelen. Richting de totstandkoming van ons omgevingsplan zullen we (mogelijk in regionaal verband) toewerken naar integraal milieubeleid waarin we uitwerken welke mogelijke juridische regels we hierover willen stellen en hoe we om willen gaan met aandachts- en voorschriftengebieden. Ten aanzien van waterveiligheid houdt de gemeente rekening met (een ruimtebeslag voor) het versterken van primaire waterkeringen in de toekomst. Ook houden we in de toekomst rekening met risico’s op natuurbranden (in de duinen) (zie paragraaf Veilige en toegankelijke straten In de kernen willen we de verkeersveiligheid verbeteren, om daarmee het gebruik van de fiets of het wandelen te bevorderen. Dit willen we doen door fysieke maatregelen te nemen in het wegprofiel en meer voorrangssituaties voor fietsers te maken. Ook met extra ruimte voor groen moedigen we wandelen en fietsen zo veel mogelijk aan, waarbij we aandacht hebben voor voldoende schaduwplekken en straatmeubilair. Bovendien streven we in de openbare ruimte op termijn naar een betere inrichting voor minder mobiele doelgroepen, met name in de centrumgebieden en bij openbaar vervoer. Afbeelding
48. Voorbeeld van multifunctionele beweegplek Afbeelding
49. Natuurspeelplaats gecombineerd met waterberging 5.3 Een (blijvende) sterke eigen identiteit van de dorpen Onze doelen We zijn ervan overtuigd dat de identiteit en eigenheid van dorpen belangrijk zijn voor de vitaliteit. Ze maken dorpen herkenbaar en onderscheidend, geven inwoners een bepaalde mate van trots en zorgen daarmee voor binding. Veel van onze dorpen hebben een identiteit die gebaseerd is op de historische kenmerken van het dorp, het (actieve) verenigingsleven en sterke zelfredzaamheid en hoge organisatiegraad. We zien dit als het eilandgevoel, we zijn gewend om onze uitdagingen samen op te pakken. De ruimtelijke kenmerken, die bijdragen aan de identiteit zijn bijvoorbeeld de havens, sportverenigingen, kerken, dijken en kreken in en rond de dorpen. Het belang daarvan geldt zowel voor de eigen inwoners, bijvoorbeeld door wandelroutes te verbinden met deze cultuurhistorische waarden, als voor bezoekers en recreanten door de cultuurhistorische waarden in te zetten als recreatieve bestemming. We kiezen voor: Cultuurhistorie als uitgangspunt bij ruimtelijke ontwikkelingen Multifunctionele voorzieningen Onze beleidskeuzes Cultuurhistorie als uitgangspunt bij ruimtelijke ontwikkelingen In algemene zin zoeken we bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen naar invullingen en architectuur die past bij de kenmerken en karakteristieken van het eiland. We kiezen ervoor om cultuurhistorisch erfgoed beter beleefbaar te maken en beter te beschermen. Specifiek zetten we daarbij in op het verankeren van herkenbare cultuurhistorische kwaliteiten in onze ruimtelijke ontwerpen. Binnen de gemeente komt veel erfgoed voor. Het zijn heel verschillende elementen, die juist in samenhang een verhaal vertellen van de ontstaansgeschiedenis van onze gemeente. Onze ambitie is om niet alleen monumentale panden te beschermen, maar ook het ensemble of de grotere structuur waartoe het monument behoort. Ook historische groenstructuren en monumentale bomen horen daarbij. Binnen de bebouwde kom bevinden zich bijvoorbeeld historische lintbebouwingen en dijklinten als onderdeel van de historische opzet van de sleuteldorpen. De herkenbaarheid zit hem niet alleen in de oude bebouwing, maar ook in de wisselende rooilijnen, de kleine losse korrel van de bebouwing, de bestrating, de zichtlijnen op bijvoorbeeld de kerk en de haven (met masten). Ook elementen als weeghuisjes maken soms deel uit van dit beeld. De herkenbaarheid van deze eigenschappen zorgt ervoor dat de historische opbouw herkenbaar blijft in het stedelijk weefsel van de gemeente. In het landschap zien we ondermeer dat kerkepaden onlosmakelijk zijn verbonden met de geschiedenis van het eiland en inmiddels zeldzame structuren zijn geworden die we willen beschermen. Multifunctionele voorzieningen We willen de gemeenschapszin en zelfredzaamheid van onze inwoners blijven ondersteunen met goede voorzieningen en accommodaties. Tegelijk zien we dat de financiering van voorzieningen soms onder druk staat en dat sommige verenigingen het lastig vinden om voldoende vrijwilligers te vinden of een teruglopend aantal leden zien. Als we voor keuzes komen te staan kiezen we voor de strategie van bundelen. Door meerdere functies met elkaar te combineren zorgen we niet alleen voor efficiënt ruimtegebruik, maar profiteren inwoners en verenigingen ook van elkaars aanwezigheid en vergroten we de kans op spontane en onverwachte ontmoetingen. Ook een sportvereniging, kerk, school of woonzorgvoorziening kan ingezet worden als een ontmoetingsplek in een dorp. Door deze plekken zo veel mogelijk met elkaar te delen zetten we ze efficiënt in. Dat kan fysiek door ruimtes voor meerdere doeleinden te benutten, maar ook in tijd door bijvoorbeeld sportaccommodaties overdag open te stellen of schoolgebouwen juist in de avonduren. We kiezen in eerste instantie voor bundeling op dorpsniveau. Waar dat niet kan kiezen we voor bundeling van voorzieningen tussen nabijgelegen dorpen. Voor enkele voorzieningen, zoals bepaalde vormen van zorg of (middelbaar) onderwijs kiezen we voor clustering in centraal gelegen dorpen. Daarbij zetten we in op een centrale ligging van de multifunctionele voorzieningen in de dorpskernen. Kunst, sport, cultuur en erfgoed kunnen daarbij worden ingezet om te ontmoeten en te verbinden. Daarnaast kijken we naar digitale en/of gedeelde oplossingen, zoals zorgspreekuren. Voor het basisonderwijs geven we verder uitvoering aan de doelen en ambities uit ons integraal huisvestingsplan (IHP). 5.4 Robuuste natuurgebieden Onze doelen Robuuste natuurgebieden realiseren we door het beschermen en verbinden van de weidevogel- en natuurgebieden die we op en rondom ons eiland hebben. Daarmee kunnen we ook direct de biodiversiteit op ons eiland vergroten. We kiezen voor: Beschermen en verbinden van bestaande grote natuurgebieden. Groenblauwe dooradering van het landelijk gebied en deze waar mogelijk benutten om recreatieroutes te versterken. Onze beleidskeuzes Beschermen en verbinden van bestaande grote natuurgebieden De hoogste kwaliteit van de natuur vinden we buitendijks en in de randen van ons eiland. We gaan in de toekomst in de natuurgebieden en het weidevogelgebied zorgvuldig om met nieuwe ontwikkelingen. Randvoorwaardelijk is dat de ecologische kwaliteiten niet mogen worden aangetast. Ten aanzien van recreatie willen we de natuurgebieden wel beleefbaar maken, maar geen overmatig grote recreatiedruk creëren. We willen de kwaliteit van de natuur verder versterken door verbindingen op het eiland zelf te leggen. Vanuit cultuurhistorisch perspectief richten we ons op het realiseren van ecologische verbindingen langs de (oude) kreken. Kreken zijn van oudsher aanwezig. Het vormen de ingedamde zeegeulen. Van oudsher bevonden zich rond de kreken zones met natte graslanden. Onze ambitie is om dit in de aanwaspolders terug te brengen door de aanleg van brede natuurstroken rond de kreken en het stelsel van oude kreken te herstellen. Binnen de ringpolders staat de openheid centraal en zetten we niet in op brede natuurstroken, maar op natuurvriendelijke oevers. Groenblauwe dooradering van het landelijk gebied Daarnaast willen we de biodiversiteit op ons eiland vergroten door de algehele basiskwaliteit te vergroten. Dit doen we met een goede groenblauwe dooradering van het landelijk gebied binnen de mogelijkheden die agrarische bedrijven hebben. In de eerste plaats zetten we in op het inrichten van bermen en dijken met bloemrijke grasmengsels. Daarnaast zien we met de groenblauwe dooradering kansen om landbouw en natuur meer met elkaar samen te laten gaan. De manier waarop we de dooradering realiseren verschilt per bedrijf. Bij meer natuurinclusieve vormen van landbouw kan dit verspreid over de percelen. Bij meer hoogproductieve vormen van landbouw ligt een focus op de perceelsranden meer voor de hand. We zetten ons in voor regelingen waarbij agrariërs (extra) inkomsten kunnen genereren uit het beheer van het landschap of andere maatschappelijke diensten (zoals opslag CO2, vasthouden water etc.). 5.5 Herkenbare landschappen Onze doelen We willen het onderscheid in onze landschappen herkenbaar houden en beschermen daarom de meest waardevolle polders en de typische kenmerken van polders. We zijn ervan overtuigd dat wij een bijzonder landschap hebben. De geschiedenis van het eiland is door de ligging van dijken, kreken en dorpen (langs de oude dijken) leesbaar gebleven en herkenbaarder gemaakt. Waar landschappelijke en cultuurhistorische waarden stevig aanwezig zijn, zijn we terughoudend met nieuwe ontwikkelingen. We kiezen voor: Het behouden van de herkenbaarheid van de polders Ruimte voor ontwikkeling koppelen aan investeringen in kwaliteit Onze beleidskeuzes Het behouden van de herkenbaarheid van de polders Het polderlandschap kent vele kwaliteiten die we in de toekomst willen behouden en versterken: De schurvelingen, zandwallen en elzenmeten: Dé elementen van onze zandpolders, die zorgen voor de kleinschaligheid en het aantrekkelijke landschap op de kop van Goeree. De kreken: Van oudsher kent het eiland talloze kreken, waarlangs de (toen nog open) zee in verbinding stond met het land. Deze kreken zijn in de loop van de tijd steeds vaker gedempt, aangepast en/of recht getrokken. Daarmee zijn ook natuurwaarden verloren gegaan. Ons doel is om de kreken terug te brengen en te herstellen. Dijken: Dijken zijn onlosmakelijk verbonden met het eiland. In de ringpolders hebben ze een ronde vorm. Bij de aanwaspolders zijn ze (vaak) sikkelvormig. Veel van de dijken zijn beplant met bomen, wat de dijken tot bijzonder dominante structuren in het landschap maakt. Ze dragen bij aan de aantrekkelijkheid van het landschap. De havenkanalen: Langs de dijken slibde in het verleden telkens nieuwe slib aan, waardoor havens onbereikbaar dreigden te worden. Om de havens in de dorpen bereikbaar te houden werden kanalen gegraven. Dit zijn nu bijzondere landschappelijke structuren in het landschap. De fraaie entrees van het eiland: Als eilandgemeente zijn we alleen via een van de dammen te bereiken. Ze vormen de entrees van onze gemeente en bij het oversteken van het Haringvliet en de Grevelingen wordt het zijn van een eiland mooi benadrukt. De verschillende dammen laten ieder op hun eigen manier belangrijke kenmerken van onze identiteit zien. Bij de Brouwersdam zien we de recreatiesector goed terugkomen, bij de Haringsvlietdam zie je ons sterke maritieme cluster en bij de Hellegatsdam en Grevelingendam staat natuur centraal. Deze uitstraling we graag zo richting de toekomst behouden. Afbeelding
50. Principe van benutten van krekken voor brede groen-blauwe dooradering in de aanwaspolder (Bron: Landschapsprofiel Gebiedsprofiel Goeree-Overflakkee