Omgevingsvisie gemeente Zutphen (Zutphen)

(1)Wonen in sterke wijken en dorpen,

(2)Werkstad Zutphen en

(3)Hanzestad in een groen-blauwe jas. De ontwikkelscenario’s vormden het gespreksmiddel en brachten in beeld welke invloed verschillende keuzes hebben op onze omgeving. Het doel was niet om één scenario te kiezen, maar om met elkaar wenselijke en onwenselijke ontwikkelingen uit de toekomstbeelden te duiden. Opnieuw is gesproken met samenleving, ketenpartners, maatschappelijke organisaties, belangenorganisaties, ambtenaren en het gemeentebestuur. De drie ontwikkelscenario’s zijn daarnaast ook toegepast in straatgesprekken op diverse plekken in de gemeente en een nieuwe online vragenlijst via Zutphen Spreekt. Met de opbrengsten van deze gesprekken hebben we de notitie Koers Zutphen 2040 opgesteld. Hierin staan de drie kernambities en bijbehorend toekomstbeeld voor de gemeente Zutphen in

1. c. Ontwikkelen omgevingsvisie: In de derde fase hebben we de uiteindelijke omgevingsvisie opgesteld. Het gewenste toekomstbeeld en de drie kernambities uit de notitie voor Zutphen in 2040 zijn verder aangevuld met een thematische en gebiedsgerichte uitwerking van de gemaakte keuzes en een uitvoeringsparagraaf. Ook in deze laatste fase waren er verschillende werksessies met samenleving, ketenpartners, maatschappelijke organisaties, belangenorganisaties, ambtenaren en het gemeentebestuur. Hierin hebben we samen de gemaakte keuzes aangescherpt. Daarnaast zijn op verschillende plekken in de gemeente gesprekken gevoerd met de samenleving over de drie kernambities en de bijbehorende vertaling naar gebiedsgerichte keuzes. Participatie: samen nadenken over de leefomgeving van de toekomst De omgevingsvisie daagt de gemeente, inwoners, ondernemers en organisaties uit om samen te werken aan de leefomgeving van de toekomst. Het streven is om te komen tot een gedeelde en breed gedragen visie. In de totstandkoming van deze omgevingsvisie hebben we daarom op verschillende momenten inzichten, perspectieven en verhalen met elkaar gedeeld. Met verschillende participatievormen hebben we ingezet op het betrekken van een brede groep aan inwoners, ondernemers en organisaties. We hebben zorgvuldig aandacht besteed aan het betrekken van specifieke doelgroepen zoals jongeren, zorg- en welzijnsorganisaties en ondernemers. Hierbij zetten we in op toegankelijke en laagdrempelige participatie. Bijvoorbeeld door op verschillende locaties in de gemeente aanwezig te zijn en de digitale informatievoorziening goed op orde te hebben. Belangrijke momenten in het participatieproces waren: Ambtelijke werkateliers: in elke fase van het proces hebben ambtenaren van verschillende beleidsvelden hun inhoudelijke bijdrage geleverd tijdens de werkateliers. Hier stond de integrale blik op de leefomgeving altijd centraal. Ook hebben verschillende ambtenaren via digitale consultatierondes gereageerd en meegeschreven aan de verschillende tussenproducten en de uiteindelijke omgevingsvisie. Avonden van Zutphen en Warnsveld en andere informatieavonden: in alle drie de fasen van het proces om tot de omgevingsvisie te komen, gingen inwoners, ondernemers en organisaties met elkaar in gesprek over hun visie op de leefomgeving. Op gemeentebreed niveau troffen de partijen elkaar in het wijkcentrum Waterkracht voor de Avonden van Zutphen en Warnsveld. Daarnaast waren er voor enkele doelgroepen aparte informatiebijeenkomsten. Tijdens alle bijeenkomsten kregen deelnemers de gelegenheid om hun dromen, vragen, zorgen en ambities te delen. Aan de hand van deze input zijn keuzes in de visie bijgesteld of aangescherpt. Werkateliers met stakeholders (ketenpartners, maatschappelijke organisaties en belangenorganisaties): de keuzes die we in deze omgevingsvisie maken, hebben niet alleen invloed op de gemeente Zutphen. Ze hebben ook gevolgen voor de regio, de provincie en lokale (maatschappelijke) partners van de gemeente. Daarom hebben we in elke fase van het proces werkateliers gehouden met stakeholders. Ook zij leverden een belangrijke bijdrage met hun input op de tussentijdse producten.Naast deze integrale werkateliers zijn nog veel meer stakeholders en partners van de gemeente op diverse andere momenten in het proces betrokken bij de totstandkoming van deze omgevingsvisie. Zo is afgestemd met de buurgemeenten, de Erfgoed Adviesraad als adviescommissie van het college van B&W, de culturele basisinstellingen en zorg- en welzijnspartners. Jongerenavond in de bioscoop: vaak komen er op traditionele inwonersavonden weinig jonge inwoners af. Terwijl jongeren juist dé doelgroep zijn die we willen spreken over de toekomst van de gemeente. Op initiatief van de Jongerenraad, Cinemajestic en Kansrijk Jongerenwerk b.v. werd speciaal voor de Zutphense jongeren een avond georganiseerd in de bioscoop. Aan de hand van stellingen over bijvoorbeeld wonen, mobiliteit en natuur dacht een groep van ruim 160 jongeren mee over de toekomst van de gemeente. Als dank voor hun waardevolle input konden ze na afloop gratis een film kijken. Digitale vragenlijsten en straatgesprekken: in de eerste fase hebben we inwoners bevraagd op kwaliteiten, opgaven en dromen die ze voor de gemeente Zutphen zien. Ook vroegen we inwoners om foto’s van een mooie plek of kwaliteit van de gemeente. In totaal vulden 591 inwoners de vragenlijst in en hebben 283 inwoners een foto ingestuurd. In fase 2 hebben we opnieuw een digitale enquête gehouden, deze keer met stellingen over de drie ontwikkelscenario’s. In totaal vulden 903 inwoners deze tweede vragenlijst in. Een deel hiervan via straatgesprekken op verschillende locaties in de gemeente. Raads- en collegesessies: gedurende het proces zijn de raad en het college van Zutphen op regelmatige basis geïnformeerd en betrokken. Zij werden tijdig geïnformeerd en geconsulteerd tijdens gezamenlijke raads- en collegebijeenkomsten. De resultaten van het participatietraject bij het opstellen van deze omgevingsvisie zijn te vinden in de Nota van participatie. Figuur 3 Impressie van de verschillende participatiemomenten die georganiseerd zijn in het kader van de omgevingsvisie 2 Onze gemeente Zutphen Algemeen De bestaande kwaliteiten van de gemeente Zutphen zijn een belangrijke onderlegger voor het gesprek over de toekomst. Dit hoofdstuk beschrijft de belangrijkste ruimtelijke en maatschappelijke kwaliteiten van onze gemeente. Deze kwaliteiten beschouwen we als fundament voor onze visie op de leefomgeving van de toekomst. Ze bieden een goede basis voor de keuzes die we maken in onze (ruimtelijke) ontwikkeling. 2.1 Kenschets van de gemeente Zutphen De gemeente Zutphen bestaat uit de stad Zutphen, het dorp Warnsveld en de buurtschappen Warken en Bronsbergen. De verschillende wijken van de stad hebben ieder hun eigen karakter: Centrum en Noorderhaven, Noordveen, Waterkwartier, Zuidwijken, Leesten en De Hoven. Daarnaast zijn er vier bedrijventerreinen: De Mars, Revelhorst, De Stoven en Lage Weide. ERFGOED ALS VERTREKPUNT VOOR DE TOEKOMST: EEN ZICHTBARE, RIJKE EN BELEEFBARE GESCHIEDENIS De gemeente Zutphen ademt historie. Het erfgoed in de gemeente vertelt het verhaal van de ontwikkeling van de gemeente. Het is bepalend voor de inrichting en het gebruik in de toekomst. Zutphen is een van de oudste stedelijke nederzettingen van ons land. Strategisch gelegen op een hoog rivierduin, omgeven door Berkel- en IJsselwater, ontstond de plaats al 1700 jaar geleden als machtscentrum. Diverse belangrijke families en zelfs koningen van het Heilige Roomse Rijk hadden er een machtsbasis. Vanuit een palts (een soort paleis) op het ‘s Gravenhof oefenden zij bestuurlijke en politieke invloed uit. De stad werd de kiemcel van het vorstendom Gelre & Zutphen en de latere provincie Gelderland. Rond het jaar 1195 kreeg Zutphen als eerste Gelderse stad stadsrechten. Hiermee werd ze de moederstad van de Gelderse steden. Bestuur en rechtspraak behoren tot het DNA van de stad. HANZESTAD Vanaf 1200 ontwikkelde Zutphen zich als succesvolle handelsstad met vrachtvaart naar de steden aan de kusten van de Noord- en Oostzee. Zutphen was een van de eerste leden van het Hanzeverbond. De bloeitijd van Zutphen lag in de late middeleeuwen, tussen 1200 en
2. Uit die tijd is zeer veel bewaard gebleven. Zoals het middeleeuwse stratenplan, dat deels teruggaat tot de tijd van de Vikingen (rond 900 na Chr. de ringwalburg), de stadsommuring, poorten en torens. Maar ook kerken, hofjes en honderden middeleeuwse huizen, een uniek ensemble binnen een beschermd stadsgezicht. De periode van Zutphen als vestingstad (1600-1874) liet sporen na in de vorm van grachten en parken rond het centrum. TORENSTAD Zutphen staat bekend als ‘torenstad aan de IJssel’. De stad is al vanuit de verte en alle windrichtingen te herkennen aan het unieke silhouet van de Walburgiskerk, de Broederenkerk, de Nieuwstadskerk, de Wijnhuistoren en de Drogenapstoren. Het historische stadssilhouet is vanuit het zuidwesten en westen vrijwel onaangetast. Inwoners waarderen de historische kenmerken en de sfeervolle binnenstad zeer. Ook op bezoekers vanuit de regio en daarbuiten hebben deze kenmerken een grote aantrekkingskracht. Ook in het dorp Warnsveld is een rijk aanbod aan cultuurhistorische elementen te vinden. Zoals de historische dorpskern, de Sint-Martinuskerk, de 19e-eeuwse villa's en molens. In het nabije landelijk gebied bevinden zich diverse statige landgoederen zoals het Meijerink, ‘t Waliën en Huis ‘t Velde. Figuur 4 Impressie van het DNA van de gemeente Zutphen: foto's ingezonden door deelnemers van de vragenlijst 'Zutphen Spreekt'. INITIATIEFRIJKE EN ZORGZAME SAMENLEVING De gemeente Zutphen kenmerkt zich door een diverse samenleving. De verschillende wijken hebben allemaal hun eigen samenstelling, geschiedenis en karakter. Inwoners zijn over het algemeen betrokken bij maatschappelijke opgaven en herkenbaar als gastvrije, creatieve en initiatiefrijke mensen. De gemeente kent dan ook een lange traditie van inwonersparticipatie. De gemeente heeft een rijk verenigingsleven en er is een uiteenlopend aanbod aan cultuur, sport en evenementen. In de Zutphense samenleving zorgt men voor elkaar. Het welzijn van de inwoners staat hoog in het vaandel. Deze zorgzaamheid is zichtbaar in de inzet van maatschappelijke organisaties, diverse inwonersinitiatieven en in de aanwezigheid van tal van welzijns- en zorginstellingen met een lokale, regionale en ook landelijke clientèle. Zutphen staat ook wel bekend als antroposofische stad, met diverse winkels, (onderwijs)instellingen en voorzieningen met een antroposofische grondslag. GROEN STAD EN DORP IN EEN GROEN-BLAUWE JAS De gemeente Zutphen is een groene, bos- en waterrijke gemeente. Dit is voor inwoners van belangrijke waarde.[1] Het stedelijk gebied van de gemeente Zutphen kan niet los worden gezien van het omringende landelijk gebied. De gemeente Zutphen kent een bijzondere landschappelijke ligging aan de rivier de IJssel, in het beekdal van de Berkel en de Vierakkerse Laak, als uitloper van de Veluwe en als poort naar de Achterhoek. Het afwisselende rivierenlandschap omvat uiterwaarden, kronkelwaarden, oeverwallen en rivierduinen. Het watersysteem is een dragend element in de fysieke leefomgeving. Vanuit het verleden diende het water als voedingsbron voor de verdedigingswerken rondom de stad. Ook in de huidige groenstructuur speelt het een belangrijke rol als verbinding voor mens en natuur. Het landschap in het oostelijk deel van de gemeente kent een meer agrarisch landschap met beekdalen, broeklanden, kampen en essen en het landgoederenlandschap met bossen. Het landelijk gebied is een levendig en dynamisch gebied dat veel verschillende vormen van gebruik kent. De vesting is de grens van de oude binnenstad. In het verleden beschermde de vesting Zutphen vooral tegen vijanden. De vesting is nu een groen gebied met historische bouwwerken en water, dat ruimte biedt voor ontspanning en koele plekken in de stad. In de binnenstad zijn diverse vormen van stadsnatuur te vinden. Denk aan groene hofjes, door inwoners aangelegde geveltuintjes en de vestinggordel die een groen lint rondom de binnenstad vormt. Warnsveld staat bekend om zijn groene en bosrijke omgeving. Ook rond de woonwijken in de stad Zutphen is veel groen en natuur, aangevuld met de Berkel en de IJssel op steenworp afstand. [1] Dit is een van de uitkomsten uit de enquête ‘Zutphen spreekt’ die is afgenomen onder inwoners van de gemeente Zutphen. REGIONALE CENTRUM POSITIE ÉN DAGELIJKSE VOORZIENINGEN NABIJ Niet alleen natuur en groen zijn altijd dichtbij, ook belangrijke voorzieningen zijn voor inwoners altijd in de buurt. In het stadscentrum is een uitgebreid aanbod aan winkels en horeca in een monumentale omgeving. De binnenstad trekt daarmee naast inwoners ook mensen van buiten naar de gemeente. Ditzelfde geldt voor het detailhandelaanbod op de woonboulevard ten noorden van het station. Verspreid over de buurten van Zutphen en Warnsveld zijn daarnaast kleinschalige clusters van detailhandel (voornamelijk voor dagelijkse boodschappen), diverse ontmoetingsplekken en sportvoorzieningen. Daarnaast kent de gemeente een sterk en gevarieerd onderwijsaanbod, van primair en voortgezet onderwijs tot mbo. Ook op cultureel gebied heeft de gemeente een uniek, hoogwaardig en divers aanbod, met podiumkunsten, film, muziek, letteren, amateurkunst, kunsteducatie en beeldende kunst. De gemeente Zutphen bedient met een deel van haar voorzieningen de omliggende regio en bekleedt hierdoor een centrumpositie. Naast het detailhandel en horeca-aanbod in de binnenstad en op de woonboulevard, betreft dit voorzieningen zoals het Gelre ziekenhuis, de GGD, GGNet, het voortgezet onderwijs, Aventus (mbo opleidingen), de Rechtbank Zutphen en de diverse culturele voorzieningen. Figuur 5 Impressie van het DNA van de gemeente Zutphen: foto's ingezonden door deelnemers van de vragenlijst 'Zutphen Spreekt'. RUIMTE VOOR ONDERNEMERSCHAP EN INNOVATIE Op economisch gebied zijn de gezondheidszorg, de maakindustrie en groot- en detailhandel de belangrijkste sectoren in Zutphen. Veel inwoners werken in de collectieve dienstverlening (waaronder de zorgsector), de zakelijke dienstverlening en de handel. Deze laatste twee sectoren zijn bijvoorbeeld in de binnenstad te vinden, met onder andere kantoren, de rechtbank, detailhandel en horeca. Het Gelre Ziekenhuis in Zutphen en GGNet zijn in Zutphen twee belangrijke werkgevers in de zorgsector. De maakindustrie is vooral te vinden op bedrijventerrein De Mars. Dit bedrijventerrein biedt ruimte voor bedrijvigheid in zwaardere milieucategorieën en huisvest een aantal grote bedrijven in de industriële en circulaire sector. De Mars heeft een eigen haven en er zijn enkele vestigingen uit de grootschalige detailhandel. De Mars is een van de grootste bedrijventerreinen in de regio, en zorgt voor veel directe en indirecte banen voor inwoners van Zutphen en de regio. Dit bedrijventerrein heeft hiermee een bijzondere positie. Naast De Mars zijn er nog drie andere bedrijventerreinen voor kleine en middelgrote bedrijven: De Stoven, De Lage Weide en De Revelhorst. In het landelijk gebied is daarnaast nog een heel aantal agrarische bedrijven gevestigd. 2.2 Zutphen in de regio Als gemeente kijken we niet alleen naar onszelf. Vanuit onze geschiedenis als Hanzestad hebben we van oudsher onze ogen naar buiten gericht. Onze gemeente bevindt zich op de scheidslijn van de Veluwe en de Achterhoek en vormt een aantrekkelijke entree van de diverse natuurgebieden. De uiterwaarden maken deel uit van de 162 Natura 2000 gebieden in Nederland. Ook maakt het oostelijk deel van het landelijk gebied deel uit van het Nationaal Landschap De Graafschap. Rondom Zutphen komen verschillende wegen, spoorlijnen en waterwegen samen. Dit maakt Zutphen een gemeente in de luwte van alle infrastructurele assen om haar heen. De ontsluiting naar de snelweg loopt via provinciale wegen. Per spoor is Zutphen verbonden met Apeldoorn en Deventer, de regio Arnhem-Nijmegen, de Achterhoek en Twente. Over het water heeft Zutphen met het Twentekanaal een directe verbinding met steden als Almelo, Hengelo en Enschede. Ook Deventer is door de rivier de IJssel met Zutphen verbonden. Op het gebied van intergemeentelijke samenwerkingen maakt de gemeente Zutphen deel uit van de (WGR) regio Stedendriehoek, samen met buurgemeenten Voorst, Brummen en Lochem en de gemeenten Apeldoorn, Deventer, Epe en Heerde. In de regio Stedendriehoek werken overheden, ondernemers en onderwijs samen op vlakken zoals woningbouw, duurzaamheid, brede welvaart, economie, mobiliteit en innovatie. Daarnaast werkt de gemeente samen met Achterhoekse gemeenten op het gebied van water, omgang met klimaatverandering en toerisme. Ook werken we samen met andere Gelderse gemeenten in de regio Noord- en Oost-Gelderland (‘van Harderwijk tot Winterswijk’), als samenwerkingsregio voor de GGD en de Veiligheidsregio. Figuur 6 Ligging van gemeente Zutphen in de regio Onze toekomst bepalen we niet alleen. Initiatieven van en voor de Zutphense samenleving zijn ook gebonden aan kaders en regelgeving van hogere overheden als Rijk en provincie. Bij het opstellen van deze omgevingsvisie is dan ook rekening gehouden met beleid en visies van deze andere overheden en partners in de regio. RIJK Met de Contourennotitie

(2023)schetst het rijk de eerste inhoudelijke richting voor een rechtvaardige verdeling van de ruimte. De notitie benoemt drie “bewegingen”: naar een evenwicht tussen landbouw en natuur in heel Nederland: voor een toekomstbestendige landbouw en herstel van de biodiversiteit; naar een klimaatneutrale en circulaire samenleving: voor schonere energie, duurzamere vervoersstromen en het samenbrengen van vraag en aanbod; naar sterke regio’s, steden en dorpen in heel Nederland: toekomstperspectief voor alle gebieden. De Contourennotitie beschrijft voor het rechtvaardig verdelen van de ruimte drie leidende principes: keuzes moeten niet leiden tot het afschuiven van problemen. Niet naar volgende generaties. Niet naar andere gebieden. Lasten en lusten moeten eerlijk worden verdeeld; verder moet recht worden gedaan aan de schaarse en waardevolle ruimte. Waar het kan moeten functies slim en met kwaliteit gecombineerd worden; er moet recht worden gedaan aan de eigenheid van de regio’s: we beschermen en benutten wat er is en werken aan lokaal passende oplossingen. Tot slot realiseren we ons dat gesteldheid van ons water- en bodemsysteem meer dan ooit bepalend is voor wat kan. Water en bodem worden daarom ‘sturend’ bij de te maken keuzes. De Contourennotitie spreekt ook voor de regio Stedendriehoek over een brede schaalsprong. De regio kan ruimte bieden aan meer verstedelijking. Denk aan grootschalige woningbouw en bijbehorende voorzieningen, versterking van het mobiliteitsnetwerk, economische ontwikkeling en groen in en om de stad. PROVINCIE GELDERLAND De gemeente Zutphen maakt deel uit van de provincie Gelderland. De provinciale omgevingsvisie is dan ook een kaderstellend document. Gelderland heeft in haar provinciale omgevingsvisie doelen en speerpunten geformuleerd op zeven kernambities: energietransitie: van fossiel naar duurzaam; klimaatadaptatie: omgaan met veranderende weersomstandigheden; circulaire economie: minder afval en meer kringloop, recycling en hergebruik zijn nodig om Gelderland schoon en groen te houden; biodiversiteit: werken met de natuur staat voorop vanuit robuuste verbindingen; bereikbaarheid: slim maatwerk en nieuwe vormen van mobiliteit zijn nodig om elkaar te kunnen blijven bereiken en ontmoeten (duurzame mobiliteit); vestigingsklimaat: de aantrekkingskracht van de Gelderse regio’s moet mensen blijvend binden aan Gelderland; woon- en leefomgeving: dynamisch, divers en duurzaam. Bouwen binnen bestaand verstedelijkt gebied is het vertrekpunt. Met als doel: leegstand voorkomen, het landschap open en groen houden en het voorzieningenniveau op peil houden. De Nationale Omgevingsvisie (NOVI), de Contourennotitie en Provinciale Omgevingsvisie en de bijbehorende omgevingsverordening vormen een kader voor de ambities en opgaven van de gemeente Zutphen. Waar nodig zijn ze verwerkt in deze Omgevingsvisie gemeente Zutphen. Zutphen maakt deel uit van de regio Stedendriehoek. In de regio Stedendriehoek maken de acht gemeenten afspraken over regionale samenwerking. Dit gebeurt via de Strategische agenda en daarmee samenhangend met de Regionale Uitvoeringsagenda. Beide agenda’s geven een doorkijk tot 2030. We werken in de regio samen aan verschillende programma’s. Zoals slimme groene verstedelijking, vitaal landelijk gebied, regionale economie van de toekomst, mobiliteit en gebiedsontwikkeling. Samen met de provincie is gewerkt aan een Regio Arrangement Stedendriehoek

(2023). Hierin staan vijf opgaven: Verstedelijking in balans (onderzoek naar regionale schaalsprong en verdichtingsopgaven), ontwikkeling corridors A1/A50, bevaarbaarheid IJssel, vitaal landelijk gebied en de Veluwe. Van deze opgaven nemen we alleen het vraagstuk binnenstedelijke verdichting direct mee in deze omgevingsvisie. De andere opgaven vragen om meer regionale ruimtelijke afstemming. Toch is het belangrijk om te benoemen dat er toekomstontwikkelingen voor de regio en daarmee ook voor de gemeente Zutphen worden onderzocht. 3 Toekomstverhaal Zutphen Ons toekomstverhaal Voor ons toekomstverhaal kijken we vooruit in de tijd. De gemeente Zutphen heeft zich in 2040 ontwikkeld tot een sterke stedelijke gemeente in een groene omgeving, gelegen aan de IJssel met een compacte en dichtbebouwde stad Zutphen en vitaal dorp Warnsveld. We spelen als gemeente een rol van betekenis in de regio als verbinder van de landschappen om ons heen én door een substantiële bijdrage te leveren aan de brede schaalsprong met woningbouw, werkgelegenheid, voorzieningen en versterking van het mobiliteitsnetwerk. In alle ontwikkelingen in onze gemeente staat de mens centraal en kijken we naar elkaar om. We bieden ruimte aan aantrekkelijk wonen, werken en ontspannen in een gezonde leefomgeving. Dat doen we door op een eigentijdse manier antwoord te geven op de grote ruimtelijke opgaven en transities, terwijl we voortbouwen op ons cultuurhistorisch fundament. Hoe dit er precies uit komt te zien beschrijven we in dit hoofdstuk: ons toekomstverhaal. Het toekomstverhaal is geschreven vanuit ons streefbeeld in 2040. De dikgedrukte woorden zijn terug te vinden op de bijbehorende kaart van deze omgevingsvisie (zie Visiekaart). In het gehele stedelijk gebied in onze gemeente woon je - jong én oud - in 2040 in de buurt van voorzieningen, winkels, openbaar vervoer en groen. Dit is belangrijk voor de leefbaarheid voor alle inwoners van onze gemeente. Ook werk is goed bereikbaar en lopen en fietsen is aantrekkelijk. Hierop hebben we de afgelopen jaren onze openbare ruimte en ons mobiliteitssysteem ingericht. We gaan uit van de 15-minutenstad. In dit concept zijn alle dingen die belangrijk zijn in het dagelijks leven te voet of per fiets bereikbaar binnen 15 minuten van huis: onderwijs, zorg, werk, winkels, OV, sport, ontspanning en groen.[2] We zorgen hierbij vanzelfsprekend voor aanpassingen in de infrastructuur en openbare ruimte voor mindervalide mensen. De voorzieningen zijn zoveel mogelijk geclusterd in onze wijkharten. Deze bieden een stevige basis voor onze sociale infrastructuur. Ook de aanwezigheid van collectieve voorzieningen zoals openbaar groen, openbare recreatiemogelijkheden en deelgebruik onderscheidt ons en zorgt voor leefbare en verbonden buurten. Daarnaast hebben we een divers sportaanbod en een sterk verenigingsleven voor sport en cultuur, met een aanbod dat onze inwoners uitnodigt om elkaar te ontmoeten. Ook in de openbare ruimte investeerden we in aantrekkelijke ontmoetingsplekken en activiteiten voor jong en oud. De fiets neemt als gezond vervoersmiddel een belangrijke plek in. Aantrekkelijke doorfietsroutes, de zogenaamde rode lopers, verbinden wijken met elkaar en de binnenstad van Zutphen. Met de ontwikkeling van noord-zuidverbindingen verminderen we de barrièrewerking van het spoor. De vernieuwde stationsomgeving en bijbehorende verbinding dienen als verbindende schakel tussen noord en zuid. Deze fietsverbindingen zijn (sociaal- en verkeers)veilige routes die door vorm en inrichting bijdragen aan efficiënte en duurzame mobiliteit. Tegelijkertijd stimuleren ze beweging en voegen ze extra groen toe in het stedelijk gebied. Via de rode lopers verplaatsen zowel inwoners als bezoekers zich op een snelle manier door ons compacte stedelijk gebied. [2] De 15 minutenstad hoe doe je dat? (Rebel, Fietsersbond, Wandelnet, 2023) “Groen-blauwe longen bieden een plek om te ontspannen, te spelen en bewegen, elkaar te ontmoeten en vooral om in de buitenlucht te zijn” In de gemeente Zutphen kiezen we voor een groene en gezonde leefomgeving met natuur dichtbij. Dit geldt op schaal van de regio, met de IJsselvallei, de Veluwe en het Achterhoekse Coulisselandschap om de hoek, maar ook in onze directe leefomgeving. In 2040 zorgen de groen-blauwe longe voor een stevige verbinding van het stedelijk gebied met het landschap om ons heen. Zo kunnen planten en dieren zich makkelijk verplaatsen. Tegelijkertijd zorgen ze voor groene verbindingen binnen het stedelijk gebied zelf. Deze groene verbindingen worden ook gebruikt voor de fiets- en wandelverbindingen binnen onze stad en dorp. Ze dragen daarmee bij aan de leefbaarheid en aantrekkingskracht van Zutphen en Warnsveld. De parken, het watersysteem met onder andere de IJssel en de Berkel en de brede groenstructuren zijn onze ‘groen-blauwe longen’. Ze bieden een plek voor inwoners en bezoekers om te ontspannen, te spelen en bewegen, elkaar te ontmoeten en vooral in de buitenlucht te zijn. Verder bieden ze ruimte voor klimaatadaptatie, verbeteren van waterkwaliteit en het vergroten van de biodiversiteit. Ook rondom de rivieren is volop ruimte voor klimaatadaptatie en een robuust watersysteem: onder meer in de uiterwaarden van de IJssel en binnen het landelijk gebied waar ruimte is voor meandering van de Berkel. Deze groen-blauwe structuur is doorgezet in de wijken, buurten en woonstraten als groen-blauwe dooradering voor stadsnatuur, gezondheid en klimaatadaptieve maatregelen. In 2040 heeft Zutphen een schaalsprong gemaakt. De gemeente is gegroeid. Onze diverse, aantrekkelijke en duurzame woonmilieus verspreid over de hele gemeente, boden de afgelopen jaren volop ruimte aan onder meer jongvolwassenen en ouderen in onze gemeente. Ook hadden ze een grote aantrekkingskracht op huishoudens die zich graag in Zutphen wilden vestigen. Deze schaalsprong hebben we bereikt in samenwerking met de regio Stedendriehoek, provincie Gelderland en het Rijk. We hebben samen met de gemeenten Voorst, Brummen en Lochem over onze grenzen heen gekeken en ook omliggende kernen betrokken bij de kwalitatieve en kwantitatieve opgave. Naast de bouw van nieuwe woningen hebben we hard gewerkt om onze bestaande woningvoorraad toekomstbestendig te maken. We hebben gezorgd voor meer en vooral ook betaalbare woningen. Zo wisten vooral jongvolwassenen hun plek in de gemeente Zutphen te vinden. Hierbij hebben we ook de wijken weer in evenwicht gebracht. Met een goede balans in samenstelling van de woningvoorraad, inkomens-, leeftijds- en zorgdoelgroepen en leefstijlen. “In alle ontwikkelingen in onze gemeente staat de mens centraal en kijken we naar elkaar om” Tegelijk met de schaalsprong wilden we ook die compacte stad blijven die Zutphen al decennialang is. We keken daarom naar verdichting op plekken als de binnenstad, de stationsomgeving en het Waterkwartier en uitbreiding met woningbouw aan de stadsranden, zoals Noordveen en De Hoven. De verdichting is uitgevoerd met architectuur en hoogbouw op doordachte plekken, met aandacht voor de ruimtelijke kwaliteit en het unieke stadssilhouet van Zutphen. Deze toevoegingen zetten het stadsgezicht van Zutphen landelijk op de kaart als ‘Torenstad 2.0’. Hierbij zochten we naar nieuwe duurzame, groene en gezonde woonconcepten. Ook keken we naar gestapelde bouw op plekken waar dit een waardevolle bijdrage aan de woonomgeving kon bieden. Dit deden we zo veel mogelijk vanuit de randvoorwaarden die horen bij klimaatadaptief (bodem en water sturend), natuurinclusief en energieneutraal bouwen. Naast onze ambitieuze nieuwbouwprojecten hebben we bestaande woonwijken aangepakt. Hier is een grote slag gemaakt in verbetering van kwaliteit van de woningen, de energietransitie, groen-blauwe dooradering en vergroening. Om een zo hoog mogelijke kwaliteit na te streven en alle belangen goed te wegen, hadden we hierin als gemeente een sturende rol. Tegelijkertijd zochten we samenwerking met woningcorporaties, marktpartijen, belangenorganisaties en inwoners om deze grote uitdaging aan te gaan. Wie zich in 2040 begeeft op de bedrijventerreinen De Mars en Revelhorst, ziet dat deze zich hebben ontwikkeld tot duurzame, schone, gezonde en innovatieve werklocaties met steeds meer circulaire bedrijfsvoering. Deze locaties werden de afgelopen jaren ook steeds beter bereikbaar via mobiliteitsknooppunten en regionale (snel)fietsroutes. Ook verkenden we mogelijkheden voor een betere verbinding met de westkant van de IJssel en mogelijke alternatieven die zorgen voor een goede bereikbaarheid van Zutphen en goede landschappelijke inpassing. We boden ruimte voor bedrijvigheid door uitbreiding van werklocaties bij de Revelhorst en Eefde-West. Ons cluster circulaire en zware bedrijvigheid op De Mars heeft zijn regionale positie versterkt en vergroot. De bedrijven werken nauw samen met overheden en kennisinstellingen om toekomstbestendig te worden. Ze sturen op verdere vermindering van de milieukundige en gezondheidsimpact. Ze stimuleren het vergroten van circulair denken en doen. Verschillende bedrijven hebben samen geïnvesteerd in het robuust maken van het energienetwerk. Zo worden reststromen omgezet in nieuwe grondstoffen en energielevering voor huishoudens. We creëerden een aantrekkelijk ondernemersklimaat dat past bij de randvoorwaarden die wij stellen aan het type bedrijvigheid in onze gemeente. En bij de veilige en gezonde leefomgeving die wij nastreven. Naast deze bedrijventerreinen hebben we de afgelopen jaren op diverse plekken in de gemeente geïnvesteerd in gemengde milieus. Hier gaan wonen, werken, onderwijs en recreëren perfect samen. Verspreid over de gemeente bevindt zich een onderscheidend en divers aanbod aan onderwijs, afgestemd op de behoeften van de arbeidsmarkt. Dankzij aantrekkelijke huisvesting en goede bereikbaarheid voorziet dit aanbod in de vraag van inwoners en daarbuiten. Ook investeerden we in het behouden van onze regionale zorgfunctie. We vinden het van groot belang om ruimte te blijven bieden aan diverse bedrijvigheid: van maakindustrie, detailhandel, diensten en zorg tot toerisme en recreatie. Zo zorgen we voor werkgelegenheid voor een deel van onze inwoners. Dit is belangrijk voor sociaal-economische stabiliteit en meer bestaanszekerheid. De stad Zutphen heeft in 2040 zijn centrale positie binnen de regio fors versterkt. De afgelopen jaren is ingezet op het onderhouden, verbeteren en vernieuwen van de centrumkracht van Zutphen, zoals die in het verleden bestond. Er is blijvend geïnvesteerd in regionale voorzieningen op het gebied van cultuur, zorg, horeca, detailhandel, rechtspraak en onderwijs, gekoppeld aan een goede bereikbaarheid binnen de regio. Dit is bijvoorbeeld goed te zien in de vernieuwde stationsomgeving. Hier mengen functie als wonen, werken, leren en verblijven in een hoogstedelijk milieu met diverse, vernieuwende architectuur en hoogteaccenten. De binnenstad van Zutphen is een bijzonder en aantrekkelijk gebied waar zorgvuldig voortgebouwd is op de cultuurhistorische waarden. Het beschermde stadsgezicht met vele monumenten biedt ruimte aan moderne stedelijke dynamiek, afgewisseld met rust en bezinning in de hofjes, pleintjes en verborgen straatjes. De binnenstad is autoluw geworden. Dit dankzij een netwerk van goed bereikbare parkeervoorzieningen op strategische locaties in en rond de binnenstad, een slimme stadsdistributie en goede afspraken met bewoners en bedrijven. Om dit te bereiken houden we vast aan de koers richting een autoluwe binnenstad zoals geformuleerd in de mobiliteitsvisie binnenstad

(2018)en de Kaderstellende notitie programma binnenstad

(2023). Voor de realisatie wordt een gedegen participatieproces georganiseerd, gericht op zowel bewoners als ondernemers waarbij gezocht wordt naar overeenstemming over de totale parkeercapaciteit in en rond de binnenstad, waarbij rekening wordt gehouden met voldoende parkeerruimte voor bezoekers en mindervaliden, met name aan de randen van het centrum. De fiets speelt een centrale rol in het mobiliteitsbeleid van Zutphen. We stimuleren fietsgebruik actief en zorgen daarbij voor voldoende, toegankelijke en veilige fietsparkeervoorzieningen op logische en drukbezochte locaties, zoals in de binnenstad, scholen en winkelgebieden. Daarbij wordt ook ingezet op de ontwikkeling van bewaakte fietsenstallingen. Fietsparkeren wordt integraal meegenomen bij herinrichting van de openbare ruimte en gebiedsontwikkeling. Door de aanwezigheid van aantrekkelijke horeca, overnachtingsmogelijkheden, detailhandel en slimme mobiliteitsoplossingen kent onze openbare ruimte een hoogwaardige verblijfskwaliteit. De balans tussen stedelijke dynamiek én ruimte voor rust en bezinning zet Zutphen en Warnsveld ook in 2040 op de kaart in de regio. Ons cultuuraanbod is uitnodigend en goed bereikbaar voor inwoners en bezoekers van buiten de gemeente. De binnenstad is bij uitstek een plek waar je cultuur kunt beleven. Maar ook daarbuiten vindt cultuur overal in Zutphen en Warnsveld plaats. De historische binnenstad en de Hanzehof zijn goed met elkaar verbonden in een cultuurcorridor. Cultuurhistorie is ook in 2040 één van de belangrijkste dragers van eigenheid, omgevingskwaliteit, zelfbewustzijn, leefbaarheid en economische en toeristische aantrekkingskracht in de gemeente. Onze erfgoedwaarden zijn een intrinsiek onderdeel van de Zutphense identiteit. Ze vormen daarmee één van de belangrijke pijlers waarop we voortborduren en een ijkpunt voor toekomstige ontwikkelingen. Wie in 2040 in de gemeente Zutphen rondloopt, ziet dat we de afgelopen jaren ons erfgoed en de historische structuren hebben ontwikkeld en zichtbaar gemaakt. Ze zijn ingezet als basis voor logische ruimtelijke ontwikkelingen. Zo hebben we voor monumentale gebouwen en de groen-blauwe verdedigingswerken steeds gezocht naar de meest optimale manier om de historie zichtbaar te houden en tegelijk - door modernisering en verduurzaming - zo goed mogelijk te laten aansluiten bij de gebruikerswensen van de 21e eeuw. Zutphen, Warnsveld en het landelijk gebied kennen een lange ontstaansgeschiedenis en herbergen ook in 2040 bijzondere cultuurhistorische waarden. Lang werden de natuur en het landschap buiten de stad gehouden, maar sinds het verdwijnen van de stadsmuren zijn stedelijk en landelijk gebied steeds meer met elkaar verweven. Deze verweving is in 2040 geoptimaliseerd. Het landelijk gebied omringt als een groen-blauwe jas het stedelijk weefsel en zorgt voor een gezonde leefomgeving. De natuur en het water van de IJssel, de Berkel en de Vierakkerse Laak zijn voor iedereen binnen handbereik. In 2040 is het landelijk gebied dynamisch en getransformeerd naar een duurzaam, klimaatadaptief gebied. Een gebied dat ruimte biedt aan natuurontwikkeling, water, duurzame energie, agrarische activiteiten, wonen, zorg en kleinschalige ondernemers. Tegelijkertijd vormt het landelijk gebied in 2040 meer dan ooit een belangrijk uitloopgebied voor recreërende inwoners en bezoekers. Het landschap en de identiteit van de ondergrond bepalen hoe wij het landelijk gebied gebruiken. Dit hebben we vastgelegd in heldere landschapszones. Dankzij deze zones is het duidelijk welke ontwikkelingen en initiatieven we op welke plek aanmoedigen. Om zo in balans met de natuur en alle ruimtevragende opgaven ook in het landelijk gebied aantrekkelijk en gezond te kunnen wonen, werken en recreëren. De groen-blauwe longen, rode lopers, 15-minuten stad en onze wijkharten dragen samen bij aan een gezonde leefomgeving, een lager energieverbruik, minder uitstoot van CO2, meer sociale verbondenheid en meer sociale veiligheid. Extra aandacht en zorg voor onze cultuur- en landschapshistorie biedt een blijvend diepgeworteld fundament dat houvast geeft aan al onze toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. Samen met de uitgangspunten van unieke woonmilieus in een compacte stad, duurzame werklocaties en een sterk mobiliteitsnetwerk zorgen ze voor een prettig leefklimaat en een goed functionerende samenleving. Zo geven we samen vorm aan de toekomstbestendige, sterke en aantrekkelijke gemeente aan de IJssel die we voor ál onze inwoners en bezoekers willen zijn. Structurerende principes Het toekomstverhaal van de omgevingsvisie van Zutphen kenmerkt zich door vijf structurerende basisprincipes. Hoewel de visie in de verschillende gebieden van de gemeente op een andere manier tot uiting komt, zijn deze vijf structurerende basisprincipes altijd in een bepaalde mate terug te vinden. De structurerende basisprincipes zijn gelijkwaardig. Ze staan hier benoemd in willekeurige volgorde. I. Compacte stad Zutphen kenmerkt zich al decennialang als compacte stad. We zetten in op het versterken van dit ruimtelijke concept. Met als doel: het behouden en versterken van de landschappelijke kwaliteiten van het landelijk gebied, het beperken van verkeersstromen en het nabij houden van voorzieningen voor inwoners. Op bepaalde plekken binnen het stedelijk gebied zetten we in op verdichting. We kiezen vaker voor hoogteaccenten. Dit om te voorkomen dat verdichten ten koste gaat van groen, klimaatadaptatie en biodiversiteit. Volgens het principe van de 15-minuten stad zorgen we dat alle dingen die belangrijk zijn in het dagelijks leven goed toegankelijk zijn. Onderwijs, zorg, werk, winkels, OV, sport, ontspanning en groen zijn te voet of met de fiets bereikbaar binnen 15 minuten van huis. Onderdeel van de compacte stad zijn de rode lopers: aantrekkelijke routes voor langzaam verkeer die de wijkharten (voorzieningenclusters) en wijken met elkaar en de binnenstad van Zutphen verbinden. II. Centrumpositie Zutphen speelt van oudsher een rol van betekenis in de regio. De gemeente bedient met een deel van haar voorzieningen de omliggende regio en bekleedt hierdoor een centrumpositie. Naast het detailhandel en horeca-aanbod in de binnenstad en op de woonboulevard, gaat het om voorzieningen zoals het Gelre ziekenhuis, GGNet, het voortgezet onderwijs, Aventus, de Rechtbank Zutphen en de diverse culturele voorzieningen. We blijven als gemeente investeren in regionale voorzieningen, bedrijvigheid en de sterke positie van de binnenstad. Ook zetten we in op het versterken van de monumentale Hanzestad. En we verkennen mogelijkheden voor extra verblijfsrecreatie in de gehele gemeente. Zutphen vormt daarnaast één van de stedelijke kernen in de Regio Stedendriehoek en speelt een belangrijke rol voor het westelijk deel van de Achterhoek. Mensen wonen, werken, verblijven en recreëren in dit hele gebied. Regelmatige verplaatsingen tussen de verschillende kernen in deze regio vragen aandacht voor onder andere mobiliteit en infrastructuur. III. Schaalsprong Om de gemeente Zutphen leefbaar en aantrekkelijk te houden, is de aanwezigheid van voorzieningen belangrijk. Om het huidig sterke en sociaal voorzieningenniveau te behouden, zijn ook in de toekomst voldoende gebruikers van de voorzieningen nodig. Een groei van het aantal gebruikers en daarmee het aantal inwoners van de gemeente (‘schaalsprong’) zien we dan ook als randvoorwaardelijk om het voorzieningenniveau in de toekomst te behouden. Een groei van het aantal inwoners vraagt om voldoende woningen (inbreiding en uitleglocaties), maar ook om voldoende werkgelegenheid (benutting beschikbare ruimte en uitbreiding) en bijbehorende infrastructuur (mobiliteitsknooppunten, regionale infrastructuur en elektriciteitsnetwerk). Voor het realiseren van voldoende woningen richten wij ons op woningbouw binnen bestaand stedelijk gebied (inbreiding). Niet de volledige opgave kan binnen bestaand stedelijk gebied worden opgevangen. We wijzen daarom ook enkele uitbreidingslocaties aan die direct grenzen aan het bestaand stedelijk gebied (compacte stad). Deze woningbouwlocaties worden op kwalitatief passende wijze ingevuld met voldoende ruimte voor groen-blauwe elementen. Om voldoende werkgelegenheid te bieden aan het groeiend aantal inwoners kiezen we voor uitbreiding rond de bedrijventerreinen De Mars en de Revelhorst, en voor betere benutting van de beschikbare ruimte. Daarnaast zetten we in op clustervorming om aantrekkelijk te blijven voor onze onderwijsinstellingen. Om de schaalsprong mogelijk te maken, ontsluiten we onze gemeente optimaal door onder meer mobiliteitsknooppunten en goede infrastructurele aansluitingen binnen de regio. Ook zoeken we naar (technologische) mogelijkheden voor de benodigde energietransitie in de bebouwde omgeving en verzwaring van het elektriciteitsnetwerk. IV. Groen-blauwe longen De groen-blauwe longen zorgen als ruimtelijke dragers voor een stevige verbinding tussen het groen en water in het landelijk gebied en de groenstructuren in stad en dorp. De groene zones gaan daarbij samen met de IJssel, de beken en laken, waterpartijen, vestinggordels en verdedigingslinies. Ze maken deel uit van het bredere watersysteem, onder meer gekoppeld aan de Berkel en de Vierakkerse Laak. Bij ruimtelijke ontwikkelingen versterken we aanwezige groen-blauwe structuren, maar voegen we ook nieuwe groene en blauwe elementen toe. Op deze manier komt er meer groen en water in bebouwd gebied. Deze groen-blauwe longen bieden letterlijk ademruimte in een gezonde leefomgeving: ruimte voor bewegen, ontspannen, ontmoeten en stadslandbouw. Want een groeiende bevolking vraagt om voldoende groene zones in en om het stedelijk gebied. De groen-blauwe longen zorgen voor klimaatadaptieve gebieden in het stedelijk gebied, bieden ruimte voor het verbeteren van de waterkwaliteit en dragen bij aan meer biodiversiteit. De haarvaten vanuit deze groen-blauwe longen reiken tot in de wijken, buurten en woonstraten. V. Landelijk gebied op maat We zetten in op een landelijk gebied op maat. Met een goede balans tussen de verschillende functies die aansluiten bij de eigenschappen van het landschap. Hierin houden we vast aan de gebiedsindeling uit de Visie Landelijk gebied van 2015 (landgoederen- en natuurzone, agrarische zone, groene stadsrandzone en IJsselzone). Het landelijk gebied direct rondom de stad is voor stadsbewoners aantrekkelijk om in te recreëren, dichtbij huis. In dit gebied is agrarisch gebruik verweven met verstedelijking, woon-werkfuncties en inwonersinitiatieven. Buiten deze groene stadszone ligt de agrarische zone. Deze wordt grotendeels agrarisch benut en biedt een basis voor goed functionerende, economisch rendabele en natuurinclusieve bedrijven met aandacht voor de gezondheid van omwonenden. Aan de buitenranden kent het landelijk gebied agrarisch gebruik, verweven met natuur en kleinschalige recreatie. De visie op het landelijk gebied wordt in 2025 geactualiseerd. Visiekaart 4 Drie kernambities voor Zutphen Algemeen De gemeente Zutphen in 2040 is een aantrekkelijke en gezonde gemeente, met een sterke stad en wijken, een vitaal dorp Warnsveld en een verbindend en beleefbaar landschap. We benutten ons erfgoed als uitgangspunt en inspiratie voor toekomstige ontwikkelingen en bouwen voort op onze zorgzame samenleving. In 2040 blinkt Zutphen uit in stedelijk wonen in een compacte stad, waar de menselijke maat centraal staat. Een plek met zichtbaar veel cultuurhistorie en groen, waar de bezoeker zich altijd welkom voelt. Om dit beeld in 2040 te bereiken maken we een aantal keuzes. Want we moeten zorgvuldig met onze ruimte omgaan. Dat blijkt wel uit de complexe opgaven en transities van nu en in de toekomst, onder andere op het gebied van wonen, duurzaamheid, voorzieningen, gezondheid, klimaat, landbouw en economie. Deze verschillende opgaven zijn nauw verbonden en beïnvloeden elkaar. Duidelijk is dat afzonderlijke ruimteclaims niet zomaar eenvoudig naast elkaar in te passen zijn binnen de gemeentegrenzen. We moeten op zoek gaan naar slimme verbindingen. Bij nieuwe ontwikkelingen kiezen we voor meervoudig ruimtegebruik. Ook bouwen we zo veel mogelijk voort op de kenmerken en kwaliteiten van onze omgeving. Zo hanteren we de kwaliteit van het bodem- en watersysteem als sturend uitgangspunt. Daarnaast zetten we ons cultuurhistorisch erfgoed in als inspiratie en houvast voor toekomstige ontwikkelingen. De keuzes die we maken beschrijven we in drie integrale kernambities. Deze vormen het fundament voor de omgevingsvisie van de gemeente Zutphen: a. Zutphen bloeit: een gezonde, diervriendelijke stadse en dorpse leefomgeving met een sterke sociale verbondenheid b. Zutphen onderneemt: een vitale en duurzame economie die slim verbonden is c. Beleven in Zutphen: Historische Hanzestad van de 21e eeuw in een groen-blauwe Werken aan een toekomstbestendig Zutphen kan niet zonder de thema’s gezondheid en (fysieke) veiligheid. Sterker nog, richting 2040 vormen ze de basis en randvoorwaarden waar vanuit we als gemeente denken en handelen. Op het gebied van veiligheid hebben we aandacht voor thema’s zoals brandveiligheid, omgevingsveiligheid, risicobeheersing en crisisbeheersing. Daarbij gaat het onder andere over het anticiperen op de gevolgen van klimaatverandering. Samen met onze ketenpartners werken we aan een leefomgeving die bijdraagt aan een goede kwaliteit van leven. Waarin de samenleving bekend is met de eventuele risico’s en weet hoe te handelen. Voor een gezonde leefomgeving stellen bestaande wet- en regelgeving eisen en normen aan geur, geluid, water, bodem, licht- en luchtkwaliteit. Nieuwe ontwikkelingen moeten hieraan voldoen. Bij de inrichting van onze leefomgeving kiezen we voor ontwikkelingen die een gezonde en veilige leefomgeving versterken en gezondheidsschade en veiligheidsrisico’s zoveel mogelijk voorkomen. Ook houden we rekening met aanvullende (lokale) regelgeving op het gebied van gezondheidsbescherming en omgevingsveiligheid, als nieuwe landelijke juridische mogelijkheden en/of wetenschappelijke inzichten daartoe aanleiding geven. Figuur 7 Impressie van het DNA van de gemeente Zutphen: foto’s ingezondendoor deelnemers van de vragenlijst ‘Zutphen Spreekt’. 4.1 Zutphen bloeit: een gezonde, diervriendelijke stadse en dorpse leefomgeving met een sterke sociale verbondenheid DEZE KERNAMBITIE IN HET KORT : Sterke sociale basis voor alle inwoners. Stimuleren van een leefbare, sociaal verbonden en inclusieve samenleving door versterking van de sociale infrastructuur en een oriëntatie op collectieve voorzieningen. Voldoende voorzieningen verspreid over de gemeente in wijkharten. Groei van het aantal inwoners in 2040 om het voorzieningenniveau in de gemeente Zutphen op peil te houden, te bereiken door een forse toevoeging van woningen voor diverse doelgroepen, met aandacht voor betaalbaarheid en specifieke doelgroepen zoals jongvolwassenen en ouderen. Nieuwe locaties voor woningen in het verstedelijkt gebied (inbreiding) met verdichting en ruimte voor hoogteaccenten passend bij de Zutphense schaal en het stadssilhouet (Torenstad 2.0). Investeren in natuurinclusieve en klimaatadaptieve woonmilieus, waarbij bodem- en watersysteem sturend zijn. Op weg naar een toekomstbestendige bestaande woningvoorraad: kwaliteitsverbetering en verduurzaming voor de koop- en huursector. Versterken lokale bereikbaarheid vanuit het principe ‘15-minuten stad’: goed verbonden doorfietsroutes (rode lopers), mobiliteitsknooppunten en ruimer aanbod aan deelvervoer. Investeren in een veilige, gezonde, groene en beweegvriendelijke leefomgeving die de mentale en fysieke gezondheid van inwoners bevordert. ONZE AMBITIES RICHTING 2040: In Zutphen helpen we elkaar. We kiezen voor een leefomgeving die bijdraagt aan een sterke sociale basis voor alle inwoners. We willen niet alleen investeren in de zichtbare fysieke leefomgeving (stapelen van stenen), maar ook inzetten op de sociale leefomgeving (sociale basis). Deze ‘sociale basis’ bestaat uit een netwerk van informele sociale verbanden (buurten, groepen, verenigingen, netwerken, families) aangevuld en ondersteund vanuit de lokale overheid, organisaties, diensten en voorzieningen. Dankzij dit netwerk kunnen inwoners participeren in sociale relaties op een manier die hun welzijn, capaciteiten en individueel potentieel verbetert.[3] [3] 'Sterke Beleidsinterventies, Sterke Sociale Basis’ Movisie, 2021 We vinden het belangrijk dat iedereen toegang heeft tot een compleet palet aan voorzieningen. Voorzieningen moeten voor al onze inwoners nabij en laagdrempelig zijn. Hierbij kiezen we voor een samenspel in spreiding en gebruik van voorzieningen in stads- en wijkharten: Het dynamisch stadshart van Zutphen biedt een compleet en hoogwaardig voorzieningenniveau met diverse (regionale) culturele- en onderwijsvoorzieningen, commerciële functies, horeca, huiskamervoorzieningen en eventueel werkplekken. Elke wijk heeft een wijkhart met een passend niveau aan voorzieningen. In principe is in elk wijkhart een ontmoetingsplek en een zorgpunt [4], aangevuld met dagelijkse voorzieningen zoals cultuur, detailhandel, dienstverlening, primair onderwijs, andere zorg- en welzijnsfuncties, sport, (vraaggestuurd) openbaar vervoer en eventueel werk. Met wijkhart bedoelen we de fysieke plekken die onderdeel zijn van de sociale infrastructuur zoals bibliotheken, scholen, winkels, parken, horeca, moestuinen, sportclubs, cultuur, bewonersinitiatieven en religieuze gebouwen. Maar ook bijvoorbeeld openbaar vervoer. In de grotere wijkharten is aanvullend wat detailhandel zoals een supermarkt, drogist, bakker en/of (woon-)werklocaties. Hiermee stimuleren we een bloeiende buurteconomie. De wijkharten zijn te vinden in De Hoven, Noorderhaven, Noordveen, Warnsveld, Waterkwartier, Zuidwijken en Leesten. We kiezen ervoor om bestaande wijkharten te versterken en wijkharten toe tevoegen op plekken waar veel nieuwe woningen worden gebouwd. Hierbij hebben we specifiek aandacht voor de nabijheid van woningen voor oudere en/of mindervalide inwoners. [4] Huisarts, apotheek, (mentaal) gezondheidscentrum, buurtzorghuis, etc. De inrichting van de omgeving om ons heen kan mensen helpen om gezonde keuzes te maken. Bij de ontwikkeling van de leefomgeving richten we ons daarom op het bijdragen aan alle aspecten van positieve gezondheid [5] . Hierbij zien we gezondheid als het vermogen van mensen om zich aan te passen en zelf regie te voeren, in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. [5] De benadering positieve gezondheid gaat uit van 6 dimensies van gezondheid, te weten: dagelijks functioneren, lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven en meedoen. We erkennen dat iedere wijk in de gemeente Zutphen anders is. Per wijk bekijken we gebiedsgericht welke ingrediënten nodig zijn[6] voor sterke sociale infrastructuur. We zetten in ieder geval in op de volgende onderdelen: We hebben uitnodigende en goed bereikbare sport- en cultuurvoorzieningen. We hebben een diversiteit aan culturele en sportverenigingen, die binnen de gemeente een belangrijke bijdrage leveren op het gebied van positieve gezondheid en sociale verbondenheid. Door cultuur en sport leer je vaardigheden waardoor je instaat bent om te gaan met de complexiteit van het leven, samen sterker te staan en netwerk te vormen. Daarom investeren we hierin. Onze verenigingen hebben een sterke organisatiekracht en zijn nauw verweven met de lokale gemeenschap. De gesubsidieerde cultuur- en sportorganisaties werken nauw samen met de verenigingen. We zetten steeds meer in op multifunctionele sportaccommodaties en verbreding van de bestemming. Samen met zorg- en welzijnspartners stimuleert de gemeente Zutphen inwoners, jong en oud, om sociale verbondenheid met elkaar te organiseren. Voor én achter de voordeur. We stimuleren talentontwikkeling en vinden het belangrijk dat inwoners worden uitgenodigd om kennis en vaardigheden op te doen. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om mensen die moeite hebben met lezen en schrijven, financiën en digitale vaardigheden. Maar ook om het ontwikkelen van talenten door middel van kunst, cultuur, sport of onderwijs. Voorzieningen en wijkharten zijn belangrijke ontmoetingsplekken. Om deze te behouden en versterken, zijn vrijwilligers onmisbaar. Als gemeente ondersteunen we hen. Hierbij is het essentieel dat het aanbod van ontmoetingsplekken aansluit bij de veranderende bevolkingssamenstelling in de buurten en de veranderende behoeften. Dit betekent onder andere dat ontmoetingsplekken elkaar in sommige gevallen aanvullen. De invulling van ontmoetingsplekken vindt plaats in nauwe samenspraak met inwoners en maatschappelijke organisaties uit de buurten. Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen streven we naar een inrichting van de openbare ruimte die spontane en informele ontmoeting stimuleert. Dit geldt ook bij het inrichten van de overgang van openbare ruimte naar privéruimten. We zetten onder andere in op collectieve voorzieningen zoals collectief groen in bijvoorbeeld de vorm van (buurt)tuinen, gezamenlijke activiteiten in volkstuinencomplexen en openbare recreatiemogelijkheden. Zo kunnen inwoners elkaar in hun dagelijks leven tegenkomen, zonder dat ze de moeite moeten nemen om naar een voorziening te gaan. Dit doen we om sociale verbinding, zelfredzaamheid en het ontstaan van gezamenlijkheid te stimuleren binnen onze woonbuurten. Door toenemende vergrijzing en extramuralisering van de zorg zal in de toekomst vaker een beroep worden gedaan op mantelzorg. Tegelijkertijd zien we een afname van het potentieel aantal mantelzorgers en van beschikbare vrijwilligers. Veel mantelzorgers zijn zelf ook steeds meer senior. De mantelzorg kan een zware belasting geven. Als gemeente ondersteunen we mantelzorgers door hen tijdelijk of gedeeltelijk te ontlasten en het bieden van mantelzorg zo veel mogelijk te faciliteren. De gemeente heeft volop aandacht voor inclusiviteit en diversiteit in de samenleving. We willen dat alle Zutphenaren de kans hebben om mee te doen in de samenleving en zich verbonden voelen met elkaar en hun leefomgeving. De gemeente Zutphen kent een lange traditie van inwonersparticipatie. Initiatieven uit de samenleving die bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving waarderen we en faciliteren en stimuleren we daarom graag. Cultuur kan bij uitstek mensen verbinden, eenzaamheid bestrijden en bijdragen aan het wij-gevoel in de wijken. We geven inwoners de ruimte om eigen projecten/initiatieven op het gebied van cultuur te ontwikkelen. Hiervoor kan kunst in de openbare ruimte een heel geschikt middel zijn. Ons uitgangspunt voor inwonersinitiatieven is ‘ja, mits’. [6] Via o.a. een sociale wijkanalyse Figuur 8 Positieve gezondheid. Een ruimtelijke vertaling. De figuur toontwelke ruimtelijke factoren bijdragen aan positieve gezondheid. Het modelinspireert en geeft richting bij het creëren van een leefomgeving die positievegezondheid bevordert (Stichting Institute for Positive Health). Voor een toekomstbestendig voorzieningenaanbod zijn extra inwoners en daarmee ook extra woningen nodig. De gemeente maakt dan ook een schaalsprong. Hierbij kiezen we voor groeien met kwaliteit en verkennen in regionaal verband hoe deze groei vorm krijgt.Dit doen we met name om de slagingskansen van starters en jongvolwassenen te vergroten, in te spelen op de toenemende woonvraag van ouderen, doorstroming te faciliteren én om woningen te bieden aan huishoudens die in Zutphen willen komen wonen en werken. Ook maken we de schaalsprong om het (financiële) draagvlak van onze voorzieningen te vergroten en zo ook onze centrumpositie binnen de regio te behouden. In de woningmarktanalyse van 2023 is onderzocht wat het effect van verschillende groeiscenario’s (basis, trend en schaalsprong, zie bijlage 1) is op het voorzieningenniveau van de gemeente Zutphen. Hierin wordt geconcludeerd dat zonder substantiële toestroom van jonge gezinnen van buitenaf, Zutphen en Warnsveld sterk zullen vergrijzen. Bij het ontbreken van voldoende kinderen en jongeren zullen voorzieningen als onderwijs (onvoldoende leerlingen voor primair en voortgezet onderwijs) en verenigingen (te weinig leden) in aantal terug lopen. Ook is een schaalsprong nodig (ca. +5.400 woningen) om voldoende draagvlak te houden voor bijzonder winkelaanbod en cultuurvoorzieningen.[7] [7] Zie: https://www.companen.nl/wp-content/uploads/2024/06/301.103-Gemeente-Zutphen-Woningmarktanalyse-2023-definitief.pdf Figuur 9 Huishoudensprognose Schaalsprong 2023-2024 (Gelderse variant Primos trend, bewerkting Companen, 2024) Tot 2030 voegen we 2.340 woningen toe aan onze woningvoorraad en tot 2040 voegen we ongeveer 2.700 woningen toe. Hierbij ligt het accent voor de korte termijn (tot 2030) op woningen in het betaalbare segment zodat voor een zo groot mogelijke groep mensen een woning in de gemeente Zutphen bereikbaar wordt.[8] We zijn ons ervan bewust dat het toevoegen (en behouden) van betaalbare woningen in de praktijk een uitdaging is. We onderzoeken in de uitwerking van deze visie aan welke knoppen we kunnen draaien om hierop te sturen. Daarbij bieden we ruimte voor een breed aanbod aan woningsoorten, met als uitgangspunt dat aanbod nauw aansluit op de vraag. Tegelijkertijd kijken we (met name voor de periode na 2030) naar een breder palet prijsklassen en woonmilieus om een zo divers en aantrekkelijk mogelijke woningmarkt te blijven. Bij dit proces werken wij nauwlettend aan het weer in evenwicht brengen van wijken waar de samenstelling van de woningvoorraad, inkomensgroepen, zorgdoelgroepen en leefstijlen uit balans is. Met de direct omliggende gemeenten overleggen we over het toevoegen van extra woningen bij Eefde, Empe - Voorst en rondom De Hoven. [8] De definitie van ‘betaalbaar’ wordt indien nodig geïndexeerd en leggen we vast in ons lokale woonbeleid; Omgevingsprogramma Wonen c.q. Volkshuisvestingsprogramma. Met de compacte stad als uitgangspunt voor woningbouw benutten we zoveel mogelijk de ruimte binnen het bestaand stedelijk gebied (inbreiding) en zoeken aanvullend de mogelijkheden die direct aansluiten aan de bebouwde gebieden (uitleglocaties). Binnen het bestaand stedelijk gebied zetten we in op verdichting: de stationsomgeving, binnenstad, de Bufferzone, Waterkwartier (oa. Zeeheldenbuurt), De Stoven, Noordveen, Zuidwijken-De Brink en enkele zoeklocaties in Warnsveld (waaronder Lage Weide). We zetten in op het ontwikkelen van kleinere woonruimtes en kavels en stimuleren geclusterde en collectieve woonvormen. We verkennen hoe we de bestaande woningvoorraad en ander vastgoed optimaal kunnen benutten voor nieuwe woningen. Bijvoorbeeld door optoppen, woningsplitsing, transformatie, slimme verkaveling en meervoudig ruimtegebruik. We kiezen voor een torenstad 2.0 met hoogbouw die past bij de Zutphense schaal[9], de cultuurhistorische uitstraling en het stadssilhouet. Hierbij zetten we in op een zorgvuldige afweging in ruimtelijke kwaliteit en onderzoeken we plekken waar hoogteaccenten mogelijk zijn en tot zijn recht komen. We betrekken inwoners hierbij en stellen de kwaliteit van de woon- en leefomgeving centraal. Met het oog op klimaatverandering, gezondheid en het versterken van de biodiversiteit kiezen we voor het toevoegen van groen in bebouwd gebied. [9] Deze Zutphense schaal wordt nog nader gespecificeerd in een kader hoogbouw. Op uitleglocaties kiezen we voor het aantrekkelijk afronden van het verstedelijkt gebied. Denk aan De Hoven-Noord, De Hoven op de grens met Brummen en het gebied ten noordoosten van het Kerkpad tot aan de voorsterallee als kleinschalig woongebied versmolten in het groen. Tegelijkertijd bieden we extra ruimte aan groen en is er ruimte voor aanvullende (nieuwe) woonmilieus. De natuurwaarden en cultuurhistorische waarden van het landschap zijn vooraf in kaart gebracht. Ze dienen als betrouwbare en inspirerende uitgangspunten voor de verdere ontwikkeling. We geven onze uitleglocaties zó vorm dat ze passen bij onze uitgangspunten van de compacte stad en bodem- en watersystemen sturend zijn. We bouwen zo veel mogelijk duurzaam en circulair en meervoudig ruimtegebruik is het uitgangspunt. Dat wil zeggen dat bestaande kenmerkende natuurwaarden worden versterkt en er bewust ruimte voor biodiversiteit wordt gecreëerd op, aan of in het gebouw of de (openbare) omgeving, zodat er meer diverse planten- en diersoorten kunnen leven. Zo ontstaat een betere leefomgeving voor mens en dier, bijvoorbeeld door groene daken en gevels, bomen op balkons en wadi’s. Maar ook door wat meer alledaagse aanpassingen zoals het planten van bomen, bosjes, struiken en hagen als nest- en schuilgelegenheden voor dieren.[10] We zijn ons ervan bewust dat deze uitgangspunten een uitdaging kunnen zijn met het realiseren van onze ambitie voor meer woningen in het betaalbare segment. We zetten ons in om hierin een goede balans te vinden. [10] Natuurinclusief bouwen (WUR, 2022) Naast onze ambitieuze nieuwbouwprojecten gaan we aan de slag met de bestaande wijken. Dit doen we in samenwerking met onze woonpartners. Er ligt een urgente opgave in kwaliteitsverbetering en verduurzaming. Daarom zetten we in op het toekomstbestendig maken van de huidige woningvoorraad, zowel koop- als huurwoningen. In de energietransitie kiezen we voor een gebiedsgerichte aanpak en beginnen met de buurten Helbergen, Zeeheldenbuurt, Voorsterallee-kwartier, Looërenk & Woud en Overkamp. De doelstelling voor de gemeente is om in 2050 van het gas af te zijn. In navolging van het warmtetransitieplan werken we er naartoe dat in grote delen van de gemeente in 2040 een besluit is genomen over het afsluiten van aardgas. Voor de historische binnenstad en het landelijk gebied is tegen die tijd gestart met een haalbaarheidsonderzoek naar alternatieve warmtebronnen. Naast investeringen in duurzaamheid betreft dit ook het faciliteren van aanpassingen naar levensloopbestendige woningen. Woningen dus die voor meerdere levensfasen geschikt zijn en een antwoord kunnen bieden op demografische trends zoals vergrijzing. Bij het toevoegen van woningen bouwen we zo duurzaam en circulair mogelijk. En we kiezen voor het versterken van de identiteit en kwaliteiten van de omgeving. We volgen hierin in beginsel de wettelijke landelijke richtlijnen en Het Nieuwe Normaal (de standaard voor circulair bouwen). Waar mogelijk kiezen we voor herbestemming boven sloop. Dit met het oog op het benutten en doorontwikkelen van aanwezige erfgoedwaarden. Onze wijkharten in Zutphen en Warnsveld zijn onderdeel van de ‘15-minuten stad’. Dit concept gaat ervan uit dat alle dingen die belangrijk zijn in het dagelijks leven te voet of per fiets (of scootmobiel) bereikbaar zijn binnen 15 minuten van huis: onderwijs, zorg, werk, winkels, OV, ontspanning, maar ook openbaar groen. Dit doen we op de volgende manieren: Waar mogelijk wordt een wijkhart gekoppeld aan een (kleinschalig) mobiliteitsknooppunt. Hiermee verbinden we voorzieningen aan deelmobiliteit om gebruik te maken van (vraaggestuurd) openbaar vervoer. We bieden veel ruimte voor langzaam verkeer. Bij inbreiding, transformatie en uitbreiding van ons stedelijk gebied streven we ernaar dat langzaam verkeer prioriteit krijgt in de inrichting van de openbare ruimte en infrastructuur. Daarbij gaat het niet alleen om fietsers en voetgangers, maar ook om inwoners met een rollator, rolstoel en/of scootmobiel. Volgens het STO(M)P principe [11] stimuleren we wandelen, fietsen en het openbaar vervoer. Met dit ordeningsprincipe kunnen slimme mobiliteitsoplossingen een integraal onderdeel uitmaken van onze gebiedsontwikkeling en zetten we de mens centraal. In ons mobiliteitssysteem speelt de fiets een belangrijke rol. In het bestaand stedelijk gebied kiezen we voor de ontwikkeling van veilige ‘doorfietsroutes’ zonder beperkingen tussen de woongebieden, het centrum van Zutphen én het landelijk gebied. We noemen deze rode lopers. Hiermee slaan we twee vliegen in één klap. Naast een snelle verbinding dragen deze fietsverbindingen bij aan een gezonde leefomgeving door het stimuleren van beweging. Rode lopers zijn in principe onderdeel van de ‘groen-blauwe longen’ en vormen prettige routes in een groene structuur. We willen de rode lopers zo veel mogelijk laten aansluiten bij historische routes/zichtlijnen etc. We faciliteren initiatieven op het gebied van collectief en kleinschalig vervoer. Zo komt er een diversiteit aan vervoersopties voor elke inwoner in de gemeente Zutphen. Hiermee maken we betaalbaar vervoer voor alle doelgroepen mogelijk. In nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen rondom (toekomstige) mobiliteitsknooppunten brengen we de parkeernorm omlaag. Ook bij nieuwe gebiedsontwikkelingen elders in de gemeente verkennen we de mogelijkheden van een lagere parkeernorm. Dit vanuit het beoogde gebruik van meer deelvervoer. Bij de keuze voor de auto als vervoermiddel stimuleren we deelconcepten en elektrisch rijden door voldoende laadmogelijkheden binnen de gemeente aan te bieden. [11] De definitie STO(M)P staat voor stappen, trappen, openbaar vervoer, mobility as a service en privé auto. In ons woning- en voorzieningenaanbod hebben we extra aandacht voor jongvolwassenen, ouderen en inwoners met een zorg- en ondersteuningsvraag. Met het oog op de leefbaarheid en veerkracht in woonwijken zetten we in op een mix van verschillende doelgroepen in de wijken. Nieuwe woningen worden toegevoegd nabij belangrijke basisvoorzieningen en mobiliteitsknooppunten. We hebben in het bijzonder aandacht voor een laagdrempelig voorzieningenaanbod voor jongeren. Denk aan uitgaansgelegenheden, specifiek sport- en cultuuraanbod, evenementen en ontmoetingsplaatsen voor jongeren. Op het gebied van uitgaan hebben we in het bijzonder aandacht voor het bewaken van de balans tussen beleving en leefbaarheid. Eenzaamheid onder inwoners willen we zo veel mogelijk tegengaan met voldoende ontmoetingsmogelijkheden zoals parken en speelplaatsen, een toegankelijke inrichting van de openbare ruimte en geclusterde en/of collectieve woonvormen. We zetten in op een dementievriendelijke leefomgeving. Zodat mensen met dementie op een prettige wijze en met kwaliteit van leven zo lang mogelijk zelfstandig thuis blijven wonen en op een zinvolle wijze mee (blijven) doen aan de samenleving. We stimuleren dat mantelzorgers dichtbij zorg kunnen verlenen. We houden daar rekening mee, bijvoorbeeld in het beleid rondom het plaatsen van mantelzorgwoningen. Daarbij is het uitgangspunt dat mantelzorg tijdelijk is. Brede toegankelijkheid is een integraal onderdeel van een inclusieve en toekomstbestendige leefomgeving. Dit betekent dat we uitgaan van de principes ‘design for all’ en het betrekken van ervaringsdeskundigen, met als ambitie dat Zutphen in 2040 voor iedereen toegankelijk is — ongeacht beperking of levensfase. We erkennen de waarde van de woonwagencultuur als immaterieel cultureel erfgoed. Om de woonwagencultuur in stand te houden, zetten we in op maatwerk, betere informatievoorzieningen en hulp bij initiatieven voor meer standplaatsen. We verwerken dit concreet in beleid dat uit de omgevingsvisie voortvloeit. We gaan voor een veilige en gezonde leefomgeving en richten de omgeving beweegvriendelijk in. Want een gezonde leefomgeving maakt gezonde keuzes makkelijker. Hierbij is versterking van een beweegvriendelijke omgeving van groot belang. Steeds meer mensen kiezen ervoor om in de openbare ruimte te sporten en te bewegen. Ook vinden we het belangrijk om kinderen uit te dagen om (samen) buiten te spelen. Om dit mogelijk te maken, moeten we bestaande (sport)parken meer benutten voor recreatieve doeleinden. Daarnaast is een uitnodigende en inspirerende inrichting van de openbare ruimte cruciaal om lichaamsbeweging te bevorderen en het verblijven aantrekkelijk te maken. Ruimtelijke ordening speelt hierin een essentiële rol. We bieden mogelijkheden om te bewegen, spelen, ontmoeten en ontspannen in de openbare ruimte. Dit draagt bij aan een gezonde leefstijl en gezond gedrag. We bieden toegankelijke en bereikbare voorzieningen en hebben hierbij aandacht voor mensen met een verminderde mobiliteit (toegankelijke paden, rustpunten in openbare ruimte etc.). Waar mogelijk willen wij de vestiging van bedrijven die passen bij een gezond leefklimaat en leefstijl voorrang geven boven bedrijven die bijdragen aan een ongezonde leefstijl. Daarnaast beschermen we de gezondheid van onze inwoners door ons in te zetten voor de aanwezigheid van natuur, het verbeteren van de milieukwaliteit (verbeteren lucht-, water- en bodemkwaliteit en beperken geur- en geluidsoverlast), de borging van omgevingsveiligheid en het tegengaan van hitte- en wateroverlast. Een gezonde leefomgeving betekent ook dat we volop ruimte bieden aan klimaatadaptatie door groen-blauwe dooradering in de wijken. Met het oog op verkoeling en wateropvang vergroten we het aantal bomen in onze gemeente. We faciliteren inwoners en bedrijven om op particulier terrein klimaatadaptieve maatregelen toe te passen, zoals het ontstenen en vergroenen van tuinen. Dit doen we waar mogelijk ook in de (herinrichting van de) openbare ruimte: groen is de norm en alleen functionele verharding wordt toegepast. In de volgorde van aanpak ligt de prioriteit bij gebieden waar het stedelijk hitte-eilandeffect en/of de wateroverlast momenteel het grootst is. CONTEXT, OPGAVEN EN KANSEN : De komende jaren zet de vergrijzing van de bevolking in de gemeente Zutphen verder door. Oudere inwoners blijven in de regel langer zelfstandig thuis wonen en het aandeel kleinere huishoudens (een- tot tweepersoons) stijgt. Tegelijkertijd neemt het tekort aan reguliere ouderenzorg toe en stijgt door de vergrijzing ook het aantal inwoners met dementie. Dergelijke ontwikkelingen bepalen de vraag naar het type woningen en stellen eisen aan de inrichting van de leefomgeving. Om het uitgangspunt van gezond oud worden in de gemeente Zutphen te bestendigen, ligt er een opgave in de aanwezigheid van voldoende (zorg)personeel. Voor het leefbaar en aantrekkelijk houden van de gemeente is het behouden van een goed voorzieningenniveau belangrijk. Deze opgave hangt samen met voldoende (financieel) draagvlak. De groei van het aantal inwoners is een randvoorwaarde om de positie van de gemeente als (regionaal) voorzieningencluster te verstevigen. Met het oog op demografische ontwikkelingen (vergrijzing) is het belangrijk om jonge huishoudens aan te trekken om zo het sociaal-economische evenwicht te versterken. Zowel landelijk, regionaal als lokaal is er momenteel een grote druk op de woningmarkt. Met name voor starters, lage- en middeninkomens en ouderen is het in de gemeente Zutphen en de regio Stedendriehoek moeilijk om een passende woning te vinden. Een belangrijke opgave in de omgevingsvisie is dan ook het zorgen voor een gebalanceerde woningmarkt, met voldoende woningen voor álle doelgroepen. Het op gang brengen van de verhuisketen en het bevorderen van doorstroming dragen bij aan het creëren van voldoende, passend aanbod. Een groot deel van de woningen dat nodig is in de gemeente Zutphen staat er momenteel al. De woonbehoefte van de toekomst zal dus grotendeels landen in de bestaande woningvoorraad. Een deel van de huidige woningvoorraad is verouderd en vraagt hierdoor om een (energetische) kwaliteitsslag. De warmtetransitie vraagt om een duurzame warmteoplossing voor de verwarming van gebouwen in de toekomst. Voor het verduurzamen van de bestaande woningen en het ontwikkelen van nieuwe woongebieden, is verzwaring van het energienetwerk een belangrijke randvoorwaarde. Kijkend naar de ervaren gezondheid en het aanbod van sportfaciliteiten in de gemeente, biedt Zutphen een goede uitgangspositie als gezonde leefomgeving. Toch spelen er ook opgaven op het gebied van fysieke en mentale gezondheid. Zo heeft een relatief groot deel van de inwoners gevoelens van eenzaamheid. Om eenzaamheid tegen te gaan en sociale cohesie te bevorderen, ligt er een opgave voor het versterken van de sociale infrastructuur (plekken die ontmoeting stimuleren) binnen het weefsel van de gehele buurt. Daarbij liggen er kansen in het stimuleren en faciliteren van nieuwe en bestaande bewonersinitiatieven. Verenigingen en sportvoorzieningen zijn van grote waarde voor een vitale, sociale en gezonde gemeente. Ze dragen bij aan ontmoeting, participatie, zingeving en plezier voor jong en oud. Bij uitbreiding van het aantal inwoners neemt ook de druk op voorzieningen toe. Daarom wordt bij ruimtelijke ontwikkelingen rekening gehouden met het behouden, verbeteren of toevoegen van voorzieningen voor verenigingen en sport. We anticiperen op toekomstige vraag, in samenspraak met verenigingen, buurten en partners in gezondheid, welzijn en participatie.Dit kader schetst op hoofdlijnen de belangrijkste context van opgaven en kansen voor deze kernambitie. In de Atlas Zutphen 2040 staat een uitgebreidere uiteenzetting van de trends, opgaven en kansen die de toekomst van de gemeente Zutphen beïnvloeden. Dit schetst op hoofdlijnen de belangrijkste context van opgaven en kansen voor deze kernambitie. In de Atlas Zutphen 2040 staat een uitgebreidere uiteenzetting van de trends, opgaven en kansen die de toekomst van de gemeente Zutphen beïnvloeden. 4.2 Zutphen onderneemt: een vitale en duurzame economie die slim verbonden is DEZE KERNAMBITIE IN HET KORT : Goed wonen én werken in de gemeente: behoud van een divers aanbod aan bedrijvigheid met aandacht voor milieubelasting, de fysieke veiligheid, gezondheid, toekomstbestendigheid, voldoende werkgelegenheid en maatschappelijke meerwaarde. Extra ruimte voor bedrijvigheid op De Mars en Revelhorst door transformatie, verduurzaming en geleidelijke uitbreiding, rekening houdend met de milieubelasting, fysieke veiligheid en gezondheid van omwonenden. Toekomstbestendige doorontwikkeling van De Mars en Revelhorst, waar innovatieve en circulaire bedrijfsvoering gefaciliteerd wordt.Verkenning ‘verkleuring’ kleine werklocaties (zoals Lage Weide en de Stoven) naar een gemengd gebied met ruimte voor wonen, werken, onderwijs, voorzieningen, sport en recreëren.Inzet op clustervorming, waar gemeente, onderwijsinstellingen, bedrijfsleven en maatschappelijke instellingen rond thema’s structureel en nauw samenwerken. Investeren in goede regionale bereikbaarheid per weg, spoor en water, inclusief het ondersteunen van de transitie naar schonere vormen van mobiliteit. Op weg naar een CO2-neutrale gemeente: gebruik van duurzame warmtebronnen en zorgvuldige inpassing van duurzame energieopwek en -opslag, met ruimte voor innovatie. ONZE AMBITIES RICHTING 2040: We koesteren het diverse aanbod aan bedrijvigheid in de gemeente Zutphen. We faciliteren bedrijven die passen bij de kwaliteiten die we als aantrekkelijke en sterke woongemeente willen bieden. Hiermee zorgen we dat je in Zutphen goed kan werken én wonen. We bieden ruimte voor bedrijven die voorop lopen in duurzaamheid, bijdragen aan de circulaire economie en zorgen voor relatief veel werkgelegenheid. Verder vinden we het belangrijk dat bedrijven in onze gemeente een maatschappelijke meerwaarde leveren aan de samenleving en passen in een gezonde en veilige leefomgeving. Hoe we dit beleid en bijbehorende randvoorwaarden precies gaan invullen, hangt mede af van de behoefte en het toekomstperspectief van ondernemers. Dit onderzoeken we. Vervolgens werken we ons beleid voor werklocaties nader uit in een omgevingsprogramma. Bedrijventerreinen zijn van belang voor een gezonde economie en aantrekkelijk vestigingsklimaat. Ook dragen ze bij aan voldoende arbeidsplaatsen binnen de gemeentegrenzen. Om dit in de toekomst zo te houden, is extra ruimte nodig. Naast het bestaande tekort aan passende bedrijfsterreinen, vraagt ook de transformatie van binnenstedelijke bedrijfsterreinen om extra ruimte. Tegelijkertijd gaat de groei van inwoners gepaard met een toenemende vraag naar ruimte om te werken. We willen hier binnen de gemeentegrenzen ruimte aan bieden. We kiezen hoofdzakelijk voor extra ruimte voor bedrijvigheid op en grenzend aan de bestaande werklocaties De Mars en De Revelhorst. Dit doen we door transformatie en geleidelijke uitbreiding (Revelhorst en Eefde-West). Hoe deze uitbreiding vorm krijgt, wordt de komende jaren verder verkend. Ons uitgangspunt bij deze nieuwe ontwikkelingen is het bodem- en watersysteem als sturend principe. Ook houden we rekening met bestaande natuurlijke en landschappelijke elementen. De gebieden die op de kaart benoemd zijn als “ruimte voor nieuwe bedrijvigheid” geven dan ook ruimte voor de beschreven mix van bedrijven en natuurlijke en landschappelijke elementen. We laten de gezondheid en fysieke veiligheid voor omwonenden zwaar meewegen. We streven op onze werklocaties naar economische clustervorming. Hiermee bouwen we aan goede randvoorwaarden voor de (regionale) samenwerking met onderwijsinstellingen en geven we een impuls aan innovatie, circulaire bedrijfsvoering en optimale kennisuitwisseling. We verkennen de komende jaren de toekomst van kleine bedrijventerreinen/werklocaties zoals Lage Weide en de Stoven. We zoeken hier naar mogelijke ‘verkleuring’ van de bestemming en zien mogelijkheden voor een mix van functies. Bijvoorbeeld richting ‘woon-werklocaties’ of publieksgerichte bedrijvigheid en detailhandel, wonen, recreatie. Dit biedt ook ruimte voor verplaatsing van bedrijvigheid. Ook in de Bufferzone De Mars zetten we in op economische benutting. We onderzoeken of en hoe we werken met wonen kunnen combineren in de ontwikkeling naar een gemengd stedelijk gebied en het toevoegen van nieuwe werkgelegenheid. Hierbij wordt vanzelfsprekend rekening gehouden met bestaande belangen. Ook benutten we het karakter van het treinstation als mobiliteitsknooppunt en ontwikkelen we het stationsgebied als gemengd gebied waar wonen, werken en recreëren samenkomen. De ontwikkeling van deze gebieden vraagt om een integrale aanpak waarbij de opgaven in samenhang worden bekeken. In de gemeente Zutphen zijn veel grote werkgevers in de zorg en maatschappelijke dienstverlening die landelijk of bovenregionaal opereren, zoals GGNET, Tactus, het COA en twee penitentiaire inrichtingen. Daarnaast zijn er enkele zorginstellingen die een regionale betekenis hebben, zoals het Gelre Ziekenhuis. We zijn ons bewust van de functie die Zutphen met deze vestigingen inneemt. We waarderen de economische potentie van deze clusters en doen onderzoeken naar mogelijkheden voor versterking van de economische positie. Dit doen we in samenwerking met onderwijsinstellingen en partners in de regio. Een zo volwaardig mogelijk ziekenhuis beschouwen we als onderdeel van ons voorzieningenniveau. Bij het verkennen van de economische potentie sluiten we aan op de gewenste karakteristieken van de zorgverlening in Zutphen. Als gemeente stimuleren we behoud en uitbreiding van zorg die voor onze inwoners van groot belang is, zoals het ziekenhuis en ouderenzorg. Met het oog op demografische ontwikkelingen (vergrijzing) is dringend meer zorgaanbod in de wijk nodig. We zijn terughoudend als het gaat om uitbreiding van de zorg voor de zeer zware en/of (forensische) doelgroepen met een (boven)regionale functie. Zutphen heeft belang bij de aanwezigheid van mbo-onderwijsfuncties en er is ruime keuze in aanbod van primair en voortgezet onderwijs. We blijven investeren in een sterk en onderscheidend onderwijsaanbod, met goed bereikbare locaties en aantrekkelijke huisvesting. Het onderwijs moderniseert en de vraag naar mbo-geschoold personeel is de komende decennia omvangrijk. Onderwijs werkt steeds vaker praktijkgebonden. Veel in Zutphen gevestigde bedrijven werken samen met kennis- en onderwijsinstellingen, zoals met het voortgezet onderwijs (bijvoorbeeld Technasium), ROC-Aventus, de Techniekfabriek en de Schildersvakschool. En met instellingen van buiten Zutphen, zoals de HAN en TU-Delft. Als overheid faciliteren we nieuwe verbindingen tussen onderwijsinstellingen, het bedrijfsleven en maatschappelijke instellingen die de Zutphense sociaal-economische structuur en ambities ondersteunen. De aandacht gaat daarbij uit naar verschillende thema’s, bijvoorbeeld op het gebied van educatie en onderzoek rondom het aanwezige erfgoed. We zetten in op het behoud en versterken van het onderwijsaanbod en de werkgelegenheid en werkervaringsplekken op zowel praktisch (vmbo) als theoretisch (mbo en hbo) niveau. We verstevigen de structurele samenwerking in de regio Stedendriehoek en waar nodig daarbuiten. In samenwerking met onderwijsinstellingen uit de regio verkennen we mogelijkheden op het gebied van hoger beroepsonderwijs en meer kennisintensieve bedrijvigheid, gekoppeld aan de versterking van kennisintensieve clusters. Voor deze samenwerking bieden we in en nabij de stationsomgeving ruimte. Voor (jonge) gezinnen is keuze in en nabijheid van onderwijsaanbod een belangrijke vestigingsvoorwaarde om voor Zutphen te kiezen als woonplaats. De bereikbaarheid van de gemeente Zutphen, over weg, spoor en water, speelt een belangrijke rol in het maken van een schaalsprong. We versterken ons mobiliteitsnetwerk en vergroten daarmee de bereikbaarheid. Dit draagt bij aan een goed ondernemers- en vestigingsklimaat, maar ook een aantrekkelijk woonklimaat: We zien kansen om het treinstation van Zutphen en het knooppunt N314/N348/Ziekenhuis van Zutphen te ontwikkelen tot multimodale knooppunten waar trein (geldt alleen voor knooppunt treinstation), auto, bus en fiets samenkomen. Met deze ‘overstaphubs’ verbeteren we de regionale bereikbaarheid van de gemeente. De komende jaren verkennen we hoe we dit vorm gaan geven. In het bijzonder hebben we aandacht voor de ontwikkeling van veilige (snel)fietsroutes, die een aantrekkelijk en duurzaam alternatief voor de auto moeten vormen. Binnen onze gemeentegrenzen zetten we ons in voor de ontwikkeling en versterking van rode lopers: aantrekkelijke en veilige fietspaden tussen de woonwijken, het centrum en werklocaties. Op regionale schaal zoeken we de samenwerking op met buurgemeenten en de provincie om te komen tot een sterk netwerk aan regionale (snel)fietsroutes. Op korte termijn investeren we in de realisatie van de F348 (Deventer - Zutphen), op lange termijn zien we kansen voor dergelijke regionale fietsverbindingen richting Apeldoorn, Brummen, Eerbeek, Lochem en Vorden. Deze regionale fietsverbindingen hebben een belangrijke functie voor woon-werkverkeer, maar bieden ook potentie als recreatieve verbindingen. We waken hierbij voor behoud van landschappelijk belangrijke flora en fauna. We zetten in op een goede ontsluiting van de binnenstad, meer verkeersveiligheid, een goede verbinding tussen stad en ommeland en tussen Zutphen en de regio. Hiervoor verkennen we in regionaal en intergemeentelijk verband de mogelijkheden voor een derde brug over de IJssel. We kijken daarbij vooruit naar de langere termijn. Vanzelfsprekend zullen we alle scenario’s en alternatieven voor een derde brug gedegen onderzoeken, inclusief de optie geen brug. Aandachtspunten in deze scenario’s zijn goede landschappelijke inpassing en randvoorwaarden voor herwaardering van de Oude IJsselbrug. Binnen de gemeente werken we toe naar toekomstbestendige lokale wegen. Met het actualiseren van het verkeerscirculatieplan houden we ons bestaande lokale wegennetwerk en de verkeersstromen tegen het licht om gericht met knelpunten aan de slag te gaan. We stellen randvoorwaarden voor ondernemers op om de autoluwe binnenstad te kunnen realiseren met behoud van bedrijvigheid. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om bevoorrading, logistiek, bereikbaarheid voor klanten van de binnenstad en afval ophalen. We willen de overgang naar het gebruik van duurzaam en schoon vervoer zo goed mogelijk faciliteren. In de woonwijken en nabij de voorzieningen zorgen we voor voldoende laadplekken voor auto’s en fietsen. Op de werklocaties zoeken we samen met het bedrijfsleven naar mogelijkheden voor snellaadpunten. We zetten ons in voor een goede bevaarbaarheid en doorvaarbaarheid van de IJssel voor de scheepvaart. In het bijzonder hebben we hierbij aandacht voor het onderhouden van de Oude IJsselbrug, die momenteel voornamelijk bij hoogwater een bottleneck vormt. Hierbij nemen we onze verantwoordelijkheid in de regio en ten aanzien van provincie en Rijk. We hebben aandacht voor fietsveiligheid waarbij we onder meer inzetten op brede fietspaden, goede verlichting en veilige oversteekpunten. De verduurzaming van onze werklocaties zien we als een belangrijke opgave waar we niet omheen kunnen. Bij vraagstukken rondom de (economische) ontwikkeling van deze gebieden streven we naar een goed evenwicht tussen economie en de (milieu)druk op mens en omgeving. Daarbij kijken we naar wat ontwikkelingen bijdragen aan het bereiken van doelstellingen op het gebied van duurzaamheid, klimaat, gezondheid en leefbaarheid.We stimuleren en faciliteren verduurzaming en anticiperen in samenwerking met het bedrijfsleven op innovatieve technieken in relatie tot duurzame energie.We faciliteren de realisatie van een smart energy hub op industrieterreinen, te starten met De Mars. De energie die in het gebied wordt opgewekt of aanwezig is, wordt zo veel mogelijk lokaal benut of opgeslagen.In 2040 liggen alle geschikte daken op bedrijventerreinen vol met zonnepanelen. Alle lokale opweklocaties zijn in balans met de lokale vraag.We stimuleren vergroening van particuliere terreinen en richten gebouwen en de openbare ruimte klimaatadaptief in. Zo maken we werklocaties aantrekkelijker voor werknemers, voorkomen we wateroverlast en versterken we de biodiversiteit.We werken samen met bedrijven aan een veilige inrichting van de openbare ruimte, onder andere op het gebied van verkeersveiligheid, doorstroming en parkeren. Ook zorgen we voor voldoende en veilige parkeergelegenheid voor vrachtverkeer.Hiernaast beschikt De Mars over restwarmte. We verkennen de mogelijkheden om die in te zetten voor een warmtenet in Noordveen. Bij al onze nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen dragen we bij aan het behalen van onze klimaat- en energiedoelen. In lijn met nationale doelen en de afspraken uit het Klimaatakkoord, streeft de gemeente Zutphen ernaar om in 2050 CO2-neutraal te zijn. Om hiertoe te komen zetten we in op energiebesparing, duurzame warmte en duurzame opwek. In de gebouwde omgeving faciliteren we verduurzaming in lijn met de doelen en aanpak uit onze warmtetransitie. Nieuwbouw van woningen, maar ook andere panden, moet ten minste energieneutraal zijn en waar mogelijk zelfs energieleverend. Als gemeente werken we in de gebouwde omgeving aan de transitie van het gebruik van aardgas naar alternatieve duurzame warmtebronnen. In 2050 moeten alle gebouwen in onze gemeente aardgasvrij zijn. Dit stimuleren we op de volgende manieren[12]: het beperken van de energievraag door goede isolatie en zuinige apparaten; zorgen dat er voldoende alternatieve warmtebronnen beschikbaar komen; het ondersteunen van collectieve initiatieven voor de warmtetransitie; blijven volgen van technische ontwikkelingen voor nieuwe warmtebronnen; benutten van de aanwezige restwarmte op bedrijventerrein De Mars, warmte uit afval- en rioolwater en thermische energie uit het aanwezige oppervlaktewater. We willen deze warmte benutten voor het verduurzamen van de gebouwde omgeving. De beschikbare warmte is een stabiele basis voor een warmtenet. [12] zie ook Transitievisie Warmte 2021 In de regio Stedendriehoek werken we samen aan het opwekken van hernieuwbare energie. In 2021 hebben we afgesproken om als regiogemeenten samen 1,07 TWh op te wekken. We kiezen ervoor binnen onze gemeentegrenzen energieopwek zoveel mogelijk samen te brengen met energieverbruik, bijvoorbeeld rondom bedrijventerreinen. Het opwekken van duurzame energie gaat altijd gepaard met aandacht voor de landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten en de gezondheid van omwonenden. Op het gebied van zonne-energie heeft opwek zo dicht mogelijk bij het gebruik in eerste instantie de voorkeur. We volgen de zonneladder en stimuleren en faciliteren woningeigenaren en bedrijven om zon op dak te realiseren. Binnen de bestaande kaders zoeken we naar mogelijkheden en creatieve oplossingen voor het plaatsen van zonnepanelen op monumentale panden en binnen het beschermd stads- en dorpsgezicht. Vanzelfsprekend hebben we altijd oog voor een goede inpassing: energieopwek moet de uitstraling van de karakteristieke panden en beschermde dorps- en stadsgezichten in onze gemeente niet onevenredig aantasten. We zetten in op innovatie en een goede samenwerking met pandeigenaren. Naast het stimuleren van zon op dak in de bebouwde kom, kiezen we voor grootschalige opwek van elektriciteit op land. Dit om binnen de gemeentegrenzen voldoende duurzame energie op te wekken voor het eigen gebruik in de gemeente. Ook hierbij is goede inpassing het uitgangspunt. Duurzame energieopwek in het landelijk gebied moet aansluiten bij de maat en schaal van het landschap, conform het lokaal afwegingskader zon op land. Met het afwegingskader sturen we op energieopwek waarbij inwoners en belanghebbenden tijdig betrokken worden en zo veel mogelijk kunnen profiteren van de opbrengsten (baten vloeien terug in de samenleving). De Overmarsch en het Zutphens Broekgebied zijn zoekgebieden voor grootschalige opwek van zonne-energie. In 2040 wekken we nog steeds duurzame energie op met windmolens op bedrijventerrein De Mars. Ook bij de plaatsing van windmolens vinden we het van groot belang dat de energieopwek aansluit bij de kwaliteiten en kenmerken van het landschap. Hiervoor stellen we een lokaal afwegingskader windenergie op voor grootschalige windmolens. Bij de beoordeling van initiatieven van grootschalige windmolens hebben we aandacht voor de gevolgen voor de flora en fauna (met name vogels) en voor gezondheidseffecten en veiligheidsrisico's voor omwonenden en werknemers. We zijn voorstander van collectieve alternatieven voor aardgas, zoals een warmtenet, omdat de impact op de leefomgeving hierbij lager is. Als gemeente hebben we de verantwoordelijkheid om voor collectieve initiatieven ruimte beschikbaar te stellen. Hierbij streven we naar zorgvuldige inpassing van te plaatsen collectieve voorzieningen in de openbare ruimte. We zijn ons ervan bewust dat de forse opgave in het opwekken van duurzame energie een groot beslag doet op het (over)belaste elektriciteitsnetwerk. Dit heeft direct effect op het ondernemers- en vestigingsklimaat en op de uitvoering van het woningbouwprogramma. Als gemeente voelen we ons verantwoordelijk om binnen deze opgave partijen te faciliteren met juiste informatie en communicatie. Ook verkennen we of en hoe we ruimte kunnen bieden voor technologische mogelijkheden voor opslag van elektriciteit (zoals batterijen en smart energy hubs) en het lokaal versterken van het netwerk. Daarnaast zorgen we ervoor dat in alle buurten ruimte voor middenspanningsruimtes beschikbaar is, zodat het elektriciteitsnetwerk verzwaard kan worden. Bij het inpassen van duurzame energieopwek en energieopslag hebben we aandacht voor eventuele (fysieke) veiligheidsrisico's. We zien kansen en opgaven in het gebruik van waterstof als energiedrager in de industrie. Voor de verwarming van woningen in de binnenstad zal groene waterstof op de korte en middellange termijn nog niet beschikbaar zijn. We verkennen voor de binnenstad welke alternatieve mogelijkheden er zijn. Hierbij zetten we in op het energetisch verbeteren van het bestaande historische vastgoed. CONTEXT, OPGAVEN EN KANSEN : De ruimte voor bedrijvigheid binnen de gemeente is op dit moment schaars. Bedrijven die willen uitbreiden of verhuizen kunnen geen andere locaties vinden, en ook nieuwe vestiging is beperkt mogelijk. De aanwezigheid van voldoende economische activiteit is een belangrijke pijler in het versterken van de sociaal-economische structuur in de gemeente Zutphen: het gaat daarbij om voldoende werkgelegenheid binnen de gemeentegrenzen, maar ook om een goede basis voor onderwijsinstellingen. Daarbij ligt een opgave in het verkennen van inbreidings- en uitbreidingsmogelijkheden van bestaande bedrijventerreinen. Veiligheids-, milieu- en gezondheidsrisico’s die (zwaardere) bedrijvigheid met zich meebrengen, zijn daarbij een aandachtspunt. Dat geldt ook op plekken waar onderzocht wordt of een gemengd stedelijk milieu mogelijk is. Vergrijzing heeft impact op de ontwikkeling van de beroepsbevolking binnen de gemeente. Voor het bedrijfsleven is de aanwezigheid van voldoende (potentiële) arbeidskrachten van belang. Voldoende en passende woningen, woonmilieus en werkplekken zijn belangrijke randvoorwaarden om (jonge) arbeidskrachten in de gemeente te behouden en aan te trekken. Ook het versterken van de relatie tussen de Zutphense arbeidsmarkt en onderwijsinstellingen biedt hierin mogelijkheden. Met het oog op de behoefte aan verstedelijking ligt een duidelijke opgave in de ontsluiting van de gemeente, op regionaal en lokaal schaalniveau. Een schaalsprong in het aantal inwoners gaat gepaard met een intensiever weggebruik en zet de bestaande infrastructuur onder druk. Onder andere de bereikbaarheid van werklocaties voor woon-werkverkeer en transport vormt een belangrijk aandachtspunt. Daarnaast speelt ook de opgave om de mobiliteit te verduurzamen. Het toekomstbestendig maken van werklocaties vraagt om extra inzet. In lijn met het Klimaatakkoord heeft de gemeente Zutphen forse opgaven op het gebied van energie en klimaat. Daarbij gaat het om het opwekken van voldoende duurzame energie én om het terugdringen van het energieverbruik in de gemeente. Binnen duurzame energieopwek spelen zonne- en windenergie een belangrijke rol, maar er wordt ook nagedacht over alternatieve energiedragers zoals waterstof. De ambities voor energieopwek vragen om een verzwaring van het elektriciteitsnet. Het terugdringen van het energieverbruik is een centrale opgave in de energietransitie. In de binnenstad met haar vele historische panden is de verduurzaming van gebouwen een kostbaar vraagstuk. Dat vraagt om innovatieve oplossingen en maatwerk. Dit kader schetst op hoofdlijnen de belangrijkste context van opgaven en kansen voor deze kernambitie. In de Atlas Zutphen 2040 staat een uitgebreidere uiteenzetting van de trends, opgaven en kansen die de toekomst van de gemeente Zutphen beïnvloeden. 4.3 Beleven in Zutphen: historische hanzestad van de 21e eeuw in een groen-blauwe jas DEZE KERNAMBITIE IN HET KORT : Cultuurhistorische kwaliteiten en erfgoed zichtbaar en beleefbaar maken en inzetten als basis voor ruimtelijke ontwikkelingen. Inzet op beleefbaarheid en recreatieve potentie van ons landschap, de culturele voorzieningen en onze cultuurhistorie, met ruimte voor dag- en verblijfsrecreatie verspreid over de gemeente. Investeren in een leefbare en beleefbare binnenstad met een gezonde mix van functies. Creëren van een sterk en divers cultuuraanbod voor inwoners en bezoekers. Ruimte bieden om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen met investeringen in een robuust watersysteem en een stevige groenstructuur. Groen-blauwe longen als nieuwe verbindingen tussen woonomgeving en landelijk gebied, die bijdragen aan gezondheid, klimaatadaptatie, biodiversiteit en ruimtelijke kwaliteit. Landschap en bodem- en watersysteem als sturende elementen voor nieuwe ontwikkelingen in het landelijk gebied. Goede balans in de verschillende functies in het landelijk gebied aansluitend bij de eigenschappen van het landschap: landgoederen- en natuurzone, agrarische zone, groene stadsrandzone en IJsselzone. Toewerken naar een toekomstbestendig en vitaal landelijk gebied en het faciliteren van de transitie in de agrarische sector. ONZE AMBITIES RICHTING 2040: Inwoners van Zutphen waarderen de aanwezigheid van de historische elementen in de leefomgeving. Ons erfgoed en de historische structuren vertellen het verhaal van onze gemeente. We maken deze zo veel mogelijk zichtbaar en benutten ze als basis voor nieuwe (ruimtelijke) ontwikkelingen. Denk aan het IJsselfront - het karakteristieke beeld van Zutphen vanaf de IJssel - maar ook de (groen-blauwe) vestigingsstructuur, vele torens, landgoederen, historische pakhuizen, koopmanshuizen, kerken, hofjes en stegen. Ook gaat het om erfgoedwaarden buiten de binnenstad, zoals het beschermd dorpsgezicht van Warnsveld, landschapsstructuren in het landelijk gebied, het industrieel erfgoed van De Mars en de kenmerkende wederopbouwarchitectuur en Post 65-erfgoed[13] in de woonwijken. Bij ruimtelijke ontwikkelingen vormen het historisch erfgoed en bijbehorende waarden een belangrijk uitgangspunt. De wijze waarop we erfgoedwaarden in nieuwe ontwikkelingen meenemen, zal verschillen afhankelijk van de gebiedsspecifieke context. Soms zal dit re