3e Nota kapitaaldienst (Noord-Brabant)

3e Nota kapitaaldienstDe Provinciale Staten stelt de 3e nota kapitaaldienst vast. 1. Inleiding en samenvatting 1.1 Strekking 3e Nota kapitaaldienst Deze 3e Nota kapitaaldienst bevat de grondslagen voor het te voeren financieel beleid m.b.t. investeringen en de vermogenspositie. Een belangrijke leidraad daarbij vormt het "Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten", kortweg BBV genoemd. Dit Besluit vervangt vanaf het begrotingsjaar 2004 het "Besluit comptabiliteitsvoorschriften 1995". Deze nota treedt in de plaats van de eerdere nota’s kapitaaldienst uit 1990 en 1993. 1.2 Financieel beleid Algemeen Het financieel beleid kan worden gedefinieerd als het geheel van spelregels dat de provincie hanteert om haar financi?le huishouding aan te sturen en om beslissingen te kunnen nemen over zaken als nieuwe programma-uitgaven, investeringen, beleggingen, de vaststelling van tarieven, het opnemen en aflossen van geldleningen, etc. Het financieel beleid richt zich in de kern op de lasten en baten (de gewone dienst) en op de activa en passiva (kapitaaldienst). De gekozen regels zijn op hun beurt bepalend voor de omvang van het begrotingsresultaat (de budgettaire positie) en voor de omvang van het vermogen (de vermogenspositie) van de provincie. Begrenzing Nota Kapitaaldienst In deze nota is ervoor gekozen om uitsluitend de uitgangspunten en regels te behandelen m.b.t. de vermogensonderwerpen, te weten: de waardering en afschrijving van activa; het beleid t.a.v. reserves en voorzieningen; de omvang van de weerstandscapaciteit i.r.t. de risico’s; het financieringsbeleid en rentebeleid; Hiermee wordt gestand gedaan aan het verzoek van Provinciale Staten en tevens ingespeeld op de gewijzigde wet- en regelgeving. Op het moment dat daar aanleiding toe is, zullen ook andere onderwerpen van het financieel beleid onder de loep worden genomen, wat o.a. al gebeurt in het kader van de nieuwe begrotingsopzet (met o.a. nieuwe autorisatieniveaus en een nieuwe wijze van resultaatbepaling) en in de budgettaire nota’s (waarin de risicopositie een prominente plaats krijgt). Verder zal aandacht worden geschonken aan de uitbouw van de interne stuurinformatie m.b.t. bedrijfsprocessen en de administratie. Term kapitaaldienst In navolging van de eerdere nota’s hanteren wij hier de term "kapitaaldienst", hoewel deze benaming in de huidige voorschriften niet meer voorkomt. Vandaag de dag wordt gesproken over de financi?le positie en/of balanspositie. Verder hebben wij te maken met het duale bestel waarbinnen weer een nieuwe indeling is voorgeschreven. De navolgende tabel geeft daarvan een overzicht, met tussen haakjes vermeld de relatie met de gewone dienst (GD) en kapitaaldienst (KD). Indeling begroting en jaarstukken volgens BBV-artikelen 7 en 24 Document Begroting Jaarstukken Hoofdindeling Beleidsbegroting Financiele begroting Jaarverslag Jaarrekening Onderverdeling a. programmaplan a. overzicht van baten en lasten (GD) a. programmaverantwoording a. programmarekening (GD) b. paragrafen b. uiteenzetting van financiele positie (KD) b. paragrafen b. balans met toelichting (KD) De gewone dienst is synoniem met de exploitatie van de provincie. De kapitaaldienst heeft betrekking op de (mutaties op

1. de)balans en daarmee op de investeringen, financiering, reserves en voorzieningen en het weerstandsvermogen van de provincie. Een groot deel van deze onderwerpen wordt geschaard onder de uiteenzetting van de financi?le positie en de begrotingsparagrafen. De financi?le positie heeft op zichzelf beschouwd een veel bredere strekking (zie paragaaf 2.2). 1.3 Aanleiding en voorschriftenkader Vorige nota’s In 1990 is de 1e Nota kapitaaldienst uitgebracht. Aanleiding vormde de in die tijd slechte vermogenspositie van de provincie en in de nota werden dan ook maatregelen voorgesteld om de situatie te verbeteren. Drie jaar later volgde een tweede nota waarin de resultaten werden nagegaan en waarin tevens voorstellen werden gedaan voor een eenduidiger activerings- en afschrijvingsbeleid en een meer systematische benadering van reserves en fondsen. Verzoek Provinciale Staten Anno 2003 is er alle aanleiding om de uitgangspunten m.b.t. kapitaaldienst opnieuw te bezien in het licht van de huidige financi?le omstandigheden en nieuwe regelgeving. De financi?le schaarste situatie van eind jaren tachtig heeft plaats gemaakt voor een situatie van relatieve overvloed. Dit heeft een gunstig effect gehad op zowel het begrotingsbudget (gewone dienst) als op het investeringsvolume en de vermogenspositie van de provincie (onderdeel kapitaaldienst). Ook is gaandeweg de samenstelling van het provinciale vermogen veranderd. In dat verband is vanuit Provinciale Staten aangedrongen op een nieuwe Nota kapitaaldienst die inzicht geeft in de financi?le positie van de provincie en die een handvat biedt voor het te voeren financieel beleid en beheer. Normatief kader Bij het financieel beleid hebben wij in de eerste plaats te maken met de bepalingen uit de Provinciewet en de bij of krachtens algemene maatregelen van bestuur te geven regels. Voor 1995-2003 gold het "Besluit comptabiliteitsvoorschriften 1995". Vanaf het begrotingsjaar 2004 geldt het "Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten" (BBV, januari 2003). Dit bevat de regelgeving voor onder andere het opstellen van de begroting, de jaarstukken, de financi?le positie, de waardering van activa en de informatie voor derden. In relatie tot het BBV en de zogenoemde Commissie BBV (BBV-artikel 75) die als taak heeft zorg te dragen voor een eenduidige uitvoering en toepassing van het besluit zijn verder van toepassing: "Uitgangspunten gemodificeerd stelsel van baten en lasten provincies en gemeenten" (mei 2003), waarin de principes worden behandeld die ten grondslag liggen aan het BBV, mede gelet op de eigenheid van provincies en gemeenten (zie paragraaf 1.4). De "vraag- en antwoordrubriek" van de Commissie BBV, een doorlopende rubriek waarin de Commissie tekst en uitleg geeft over de toepassing van het BBV. De informatie voor derden – in het bijzonder t.b.v. het periodiek onderzoek en het toezicht door BZK, de informatiebehoefte van het CBS en de verplichte jaar- en kwartaalrapportages aan de EU – is nader uitgewerkt in de "Ministeri?le regeling informatie voor derden" (februari 2003). Hiermee is een eigenstandig kader gecre?erd voor de verslaggeving van provincies en gemeenten, als tegenhanger van de algemeen aanvaarde bedrijfseconomische grondslagen en voorschriften voor het bedrijfsleven. De uitgangspunten en regels voor het bedrijfsleven en de decentrale overheid kunnen als volgt naast elkaar worden gezet: Voorschriften naar sector Private sector Provincies en gemeenten Stramien voor de opstelling en vormgeving van de jaarrekening Uitgangspunten gemodificeerd stelsel van baten en lasten provincies en gemeenten Burgerlijk wetboek 2, titel 9 Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) Richtlijnen voor de jaarverslaggeving Vraag- en antwoordrubriek van de Commissie BBV Overige wet- en regelgeving In aansluiting op het nieuwe BBV zal ook het toezichtkader van het Rijk op de provincies, het zogenaamde "Beleidskader financieel toezicht", worden herzien. Het toezichtkader legt tevens een link met de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido). Een belangrijk uitgangspunt van de wet en de onderliggende regelingen is de bevordering van een solide financiering en kredietwaardigheid van provincies en gemeenten. Kernpunt van de Wet Fido is dat leningen, uitzettingen en garanties uitsluitend mogen worden aangegaan voor de uitoefening van de publieke taak. Tot slot refereren wij aan de Wet dualisering provinciebestuur en het gewijzigde artikel 216 uit de Provinciewet waarin wordt aangegeven dat Provinciale Staten een verordening dienen vast te stellen met de uitgangspunten van het financieel beleid, alsmede de regels voor het financi?le beheer en voor de inrichting van de financi?le organisatie. Die verordening (PS 75/03) bevat o.a. de hoofdregels voor waardering en afschrijving van activa. Die hoofdregels worden nader uitgewerkt in deze Nota kapitaaldienst. 1.4 Eigenheid van de overheid Hiervoor is al even gewezen op de verschillende grondslagen voor het bedrijfsleven en de overheid. E.e.a. voert terug naar de zogenoemde eigenheid van de overheid ten opzichte van de marktsector die vooral tot uitdrukking komt in de volgende aspecten: Begroting en jaarrekening Essentieel voor de overheden is de begroting, in tegenstelling tot het bedrijfsleven waar de jaarrekening veelal de eerste plaats inneemt. Bij het vaststellen van de provinciale begroting wordt door de Staten afgewogen welke activiteiten het belangrijkst zijn en wordt het college gemachtigd tot het doen van uitgaven. Deze allocatie- en autorisatiefunctie zijn twee wezenlijke elementen van het budgetrecht, die in het duaal stelsel nog eens een extra accent krijgen. Het is dan ook van groot belang dat de begroting en jaarstukken in alle opzichten transparant zijn en de Staten meer dan voorheen ondersteunen in hun kaderstellende en controlerende rol. Eén van de veranderingen in dit verband is de wijze van toevoegen en onttrekken aan reserves. Het nieuwe BBV schrijft voor dat voortaan eerst alle baten en lasten van de programma’s worden geboekt, vervolgens wordt het resultaat bepaald en daarna wordt het resultaat bestemd, d.w.z. toegevoegd of onttrokken aan reserves (zie paragraaf 2.2 en verder hoofdstuk 4). Ten slotte wordt het resultaat n? bestemming bepaald. Deze procedure geldt ook voor de rentetoevoeging aan reserves (paragraaf 6.3). Accent op exploitatie Bedrijven streven in het algemeen naar vermogensvergroting en zijn inkomensverwervend. Voor de overheid is vanwege het inkomensbestedende karakter de exploitatie het belangrijkste en komt het vermogen pas op de tweede plaats. De balanspositie (aan de orde in paragraaf 2.3) is niettemin essentieel voor het instandhouden van het voorzieningenniveau en het kunnen opvangen van onverwachte uitgaven. Naarmate bovendien de decentralisatie voortschrijdt, de provincie(
2. s)financieel zelfstandiger worden en ook de financiële risico’s toenemen, neemt ook het belang toe van een goede weerstandscapaciteit (zie verder hoofdstuk 5). Of het nu gaat om de verwerving van inkomen (marktsector) of de realisering van gemeenschapsvoorzieningen (overheid), een gemeenschappelijk kenmerk van beide sectoren is niettemin dat zij de geplande productie trachten te bereiken tegen zo laag mogelijke kosten. De marktsector zal dit doen in het belang van de vermogensverschaffers, de overheid doet dit in het belang van de belastingbetalers en burgers. Daarmee is ook de overheid gehouden om te handelen naar bedrijfseconomische uitgangspunten. Economisch versus maatschappelijk nut De activa van de overheid hebben overwegend een ander karakter dan die van het bedrijfsleven. Activa van ondernemingen hebben als regel een meerjarig economisch nut, ze genereren opbrengsten. Met uitzondering van activa waarvoor prijzen en tarieven gevraagd kunnen worden, zijn de activa van de overheid in bedrijfseconomische zin niet rendabel, zij leveren geen geld op (er is geen markt voor) maar dragen wel bij aan het maatschappelijk nut. Of anders gezegd: niet het rendement staat op de eerste plaats, maar de doeleinden waarvoor de middelen worden ingezet. Een uitgesproken voorbeeld daarvan zijn onze provinciale wegen (het onderwerp activering wordt behandeld in hoofdstuk 3). Gebonden middelen Een deel van onze middelen is door derden gebonden wat betreft uitgavendoel, iets wat bij bedrijven niet snel zal voorkomen. Dit geldt met name voor specifieke uitkeringen van het Rijk, waarvan de vrije bestedingsruimte beperkt is. In het BBV worden deze middelen, voor zover ze worden opgepot, voortaan gerekend tot het vreemd vermogen (voorzieningen) in plaats van tot het eigen vermogen (reserves). Dat leidt tot een forse verschuiving op onze balans (zie paragraaf 2.3 en hoofdstuk 4). 1.5 Aanvullende beleidsuitgangspunten De algemene wet- en regelgeving en in het bijzonder het BBV vormen voor deze nota vanzelfsprekend een gegeven. Daarbinnen is sprake van een zekere beleidsruimte die gepaard gaat met enkele (bestaande en nieuwe) beleidsmatige uitgangspunten en beheerregels die in deze nota hun plaats hebben gekregen. De belangrijkste daarvan worden hierna aangestipt: Aanvullende uitgangspunten m.b.t. het financieel beleid Het door de provincie opgebouwde maatschappelijke vermogen dient in beginsel in stand te blijven, wat betekent dat kapitaalopbrengsten bij voorrang zullen worden aangewend voor nieuwe investeringen met langdurig nut (beleidsuitgangspunt paragraaf 2.1). Minder substanti?le kapitaaluitgaven komen ten laste van de exploitatie (gewone dienst) , waarbij de grens wordt gelegd bij investeringen en/of aanschaffingen lager dan € 100.000 per geval per jaar (paragraaf 3.2). Volgens onze bestendige bedrijfspolitiek worden interne personeelskosten niet geactiveerd (paragraaf 3.3). Deelnemingen in nutsbedrijven en in andere vennootschapen met een publieke taak worden als pm op de balans opgenomen. Dit betekent dat toekomstige aandelenkapitalen volledig dienen te worden afgedekt c.q. eenmalig te worden afgeschreven (paragrafen 3.3 en 5.2). Voor nieuwe investeringen gelden vanaf 2004 de afschrijvingstermijnen zoals aangegeven in tabel V, wat o.a. inhoudt dat de afschrijvingsduur voor provinciale wegen wordt verkort naar 15 jaar (paragraaf 3.4). Bij afschrijvingen wordt primair de lineaire methode toegepast (paragraaf 3.5). In overeenstemming met de BBV-voorschriften wordt de aanwending van een (gedeelte van een) voorzieningen rechtstreeks ten laste van de voorziening geboekt. Om ondanks dat zicht te houden op alle mutaties zal als toelichting op de begroting per programma een extra comptabel overzicht worden opgesteld (paragraaf 4.1). Het aantal reserves en voorzieningen wordt waar mogelijk beperkt (paragraaf 4.3). Voor de algemene reserve wordt een norm aangehouden van 3% van de netto gezuiverde budgetomvang van de laatste jaarrekening (paragraaf 5.4). In de jaarrekening wordt de renteomslag (toerekening rentekosten aan investeringen) voortaan gebaseerd op het vooraf in de begroting van dat jaar vastgestelde percentage (paragraaf 6.4). Voor het overige wordt de balansindeling afgestemd op de BBV-voorschriften met o.a. een herindeling van reserves en voorzieningen (paragraaf 4.3). Voor het uitzetten van projectgelden van derden zal een omslagsysteem voor rentebaten worden ingevoerd (paragraaf 6.5). 1.6 Opbouw van de nota Deze 3e Nota kapitaaldienst is geschoeid op de BBV-voorschriften van januari 2003. Per hoofdstuk worden in deze nota de meest relevante voorschriften aangehaald en in een kader weergegeven en vervolgens uitgewerkt. De opbouw van deze nota is als volgt: In hoofdstuk 2 gaan wij allereerst in op enkele algemene aspecten en de structuur van de kapitaaldienst. In hoofdstuk 3 richten wij ons op het activerings-, waarderings- en afschrijvingsbeleid dat betrekking heeft op de linkerzijde in casu de activakant van de balans. Hoofdstuk 4 behandelt de reserves (eigen vermogen) en voorzieningen (vreemd vermogen) die de passivakant vertegenwoordigen. Hoofdstuk 5 gaat over het weerstandsvermogen. In hoofdstuk 6 wordt stilgestaan bij de financierings- en renteaspecten voor zover die verband houden met investeringen. In hoofdstuk 7 komen enkele overige beleidsonderwerpen aan bod. 2. Kapitaaldienst in ogenschouw 2.1 Kapitaaldienst en gewone dienst Baten- en lastenstelsel In het BBV is voor de provincies het stelsel van baten en lasten voorgeschreven. Kern hiervan is dat uitgaven en inkomsten worden toegerekend aan de jaren waarop ze betrekking hebben. Dit is vooral van belang bij omvangrijke investeringen, die bovendien van jaar tot jaar sterk kunnen fluctueren. Van oudsher bestaat daarom de behoefte om lasten die uit investeringen voortvloeien in de tijd gespreid op de begroting tot uitdrukking te brengen. Wij onderscheiden daarbij een gewone dienst en een kapitaaldienst. Tot de gewone dienst (exploitatiesfeer) behoren de lopende uitgaven, bestaande uit de bestedingen (programmakosten en apparaatskosten) en jaarlijkse lasten van investeringen (kapitaallasten). Aan de inkomstenkant staan de lopende inkomsten (w.o. belastingen, rijksuitkeringen en dividenden). De kapitaaldienst (vermogenssfeer) omvat de investeringen (kapitaaluitgaven waarvan het nut zich over meerdere jaren uitstrekt) en de financiering daarvan (met leningen en andere financieringsmiddelen). Met deze tweedeling heeft de rekening van de gewone dienst het karakter van een resultatenrekening, die van invloed is op de omvang van het vermogen. De kapitaaldienst geeft de mutaties weer in de samenstelling van de balans. Financieringsmiddelen Het onderscheid tussen de gewone dienst en kapitaaldienst werkt tevens door in het middelenbeheer en de treasury. De gewone dienst omvat de operationele (primaire) geldstromen en van daaruit het betalingsverkeer van de provincie (kort geld). De kapitaaldienst betreft de financiering van dat verkeer en omvat de uit die financiering resulterende (secundaire) geldstromen, bestaande uit leningen en de daarvoor te betalen aflossingen. De financi?le gevolgen hiervan worden in de programmabegroting geraamd respectievelijk verantwoord onder het hoofdstuk "overige lasten en baten/algemene dekkingsmiddelen". Maatschappelijk kapitaal en vermogensbehoud Voor de kapitaaldienst kan het beleidsuitgangspunt gelden dat het provinciale vermogen in materiele zin (zijnde het zichtbare ?n stille vermogen) in stand dient te blijven, dus dat kapitaalopbrengsten (zoals uit de verkoop van aandelen in nutsbedrijven) alleen beschikbaar zijn voor nieuwe investeringen (met langdurig nut) of schuldaflossing. Een andere optie is om een eventuele vermogenswinst blijvend te reserveren (inkomensreserve) en het rendement in de vorm van bespaarde rente te gebruiken als algemeen dekkingsmiddel, na eerst te hebben voorzien in de wegvallende dividendinkomsten. Het gaat erom als overheid het opgebouwde maatschappelijke vermogen te behouden en in te zetten als productiemiddel ten dienste van de samenleving (vergelijkbaar met de bedrijfseconomie: de instandhouding van het eigen vermogen is voorwaarde voor de continu?teit van het bedrijf). Indien kapitaalopbrengsten zouden worden gebruikt om exploitatie-uitgaven te dekken (met profijt van korte duur) dan leidt dat tot vermogensvernietiging. Op de regel van vermogensbehoud zijn in de praktijk uitzonderingen denkbaar. Zo is bijvoorbeeld in het vorige bestuursakkoord 1999-2003 afgesproken om de opbrengst van BBA-aandelen (bezit) aan te wenden voor de vernieuwing van het openbaar vervoer (exploitatie-uitgaven). De verkoopopbrengst van de aandelen Obragas wordt tijdelijk belegd (tot april 2006) in afwachting van een besluit over de definitieve overdracht van het netwerk. Kapitaaluitgaven (investeringen) Kapitaaluitgaven (investeringen) betreffen in het algemeen omvangrijke en fluctuerende (incidentele) bestedingen waarvan het nut langere tijd meegaat en die niet in ??n keer op de gewone dienst kunnen worden verantwoord. Een investering wordt opgenomen op de balans en vervolgens over een bepaalde duur afgeschreven. De jaarlijkse afschrijvingskosten en de kosten van financiering (rentekosten) komen vervolgens ten laste van de gewone dienst. Door daling van de boekwaarde (verminderingen) en door de aflossing van leningen neemt de vaststaande uitgaafverplichting langzaam af. Ten gevolge van nieuwe investeringen (vermeerderingen) nemen de kapitaallasten weer toe. In het investeringsschema, dat driemaal per jaar wordt bijgesteld, wordt bijgehouden welke kapitaaluitgaven (bestaande en nieuwe) zijn begroot. Die bijstellingen hebben plaats in de Voorjaarsnota, de Aanbiedingsbrief bij de begroting en de Najaarsnota. In de bijlagen van die nota’s wordt het investeringsschema bijgehouden, evenals in het bijlagenboek bij de begroting. Afschrijvingen Afschrijvingen vormen voor de gewone dienst een redelijk constante factor. Afwijkingen ten opzichte van de ramingen worden vooral veroorzaakt door het faseverschil (vertragingen) tussen de geplande uitvoering (in het investeringsschema) en de realisatie (op kasbasis). Naar aanleiding van de gebleken onderuitputtingen bij de investeringen is al eens opgemerkt dat het goed is de planning van het investeringsschema regelmatig kritisch te bezien om tot een re?le raming te komen. Dat voorkomt een onnodig beslag van begrote kapitaallasten op de gewone dienst. Rentelasten en rentevisie De rentecomponent van de kapitaallasten kan een wisselende invloed hebben op de gewone dienst. Een exogene factor vormt de ontwikkeling van de kapitaalmarktrente, een endogene factor is de eigen vermogens- en liquiditeitspositie. De rentelasten zijn opgebouwd uit: de daadwerkelijke rente over opgenomen leningen (tabel I, onderdeel R1); de toegerekende (bespaarde) rente over beschikbare interne financieringsmiddelen (reserves en voorzieningen) (R3), verminderd met eventuele renteopbrengsten (R2). Het totaal wordt door middel van een rente-omslagpercentage toegerekend aan de totale boekwaarde (totaal vaste activa). We sluiten geen leningen af voor een specifiek project, uitzonderingen daargelaten. In cijfers uitgedrukt: het rente-omslagpercentage bij de begroting 2004 bedraagt 6,9% (begrotingsbijlage 6). Om de rentelasten te optimaliseren is een goed inzicht vereist in de financieringsbehoefte op middellange/lange termijn, alsmede in de rente-ontwikkelingen (rentevisie). Relaties tussen kapitaaldienst en gewone dienst In tabel I wordt een schematisch overzicht gegeven van de doorwerking van de kapitaaldienst naar de gewone dienst en vice versa. Ge?llustreerd in cijfers: de provinciale begroting 2004 heeft een omvang van circa € 650 miljoen op jaarbasis. Ongeveer 13,6% daarvan bestaat uit kapitaallasten (€ 88,7 mln), waarvan 5,8% rentelasten (circa € 38 mln) en 7,8% aan afschrijvingen (€ 50,7 mln). Deze kapitaallasten corresponderen met een boekwaarde van circa € 500 mln (zie tabel IIB). Tabel I Relaties tussen kapitaaldienst en gewone dienst Gewone dienst, Lasten Gewone dienst, Baten A: Afschrijvingen (begrotingsbijlagen 5 en 8 t/m 10) R1: Rente van langlopende en kortlopende geldleningen (vreemd vermogen), inclusief kosten van afsluiting en conversie (begrotingsbijlagen 5 en 13) R2: Renteopbrengst van belegging van overtollige kasmiddelen (begrotingsbijlage 5) R3: Toegerekende rentelasten voor het gebruik van interne financieringsmiddelen (begrotingsbijlage 5) R4: Bespaarde rente door interne financiering met beschikbaar vermogen (R4 = R3) R5: Dividend van deelnemingen en (voor zover van toepassing) rente van uitgezet vermogen Vorming van en dotaties aan voorzieningen (begrotingsbijlage 12) Ontvangst van middelen van derden met verplichte besteding (begrotingsbijlage 12) Na resultaatbepaling volgt de resultaatbestemming (volgens nieuwe BBV) met o.a.: R6: Rentebijschrijving (voor zover van toepassing) op reserves (begrotingsbijlage 11) - Stortingen in reserves (begrotingsbijlage 11) Beschikkingen over reserves (begrotingsbijlage 11) (
3. xx)Tussen haakjes is vermeld het nummer van de desbetreffende staat uit het bijlagenboek bij de begroting 2004. Toelichting bij tabel I De rentecomponent van de kapitaallasten is in de tabel af te lezen als het saldo van R1+R3 en R2. Deze lasten worden doorberekend (naar rato van de boekwaarde) aan de desbetreffende functies (met als grootste: wegen, waterkeringen en natuurterreinen) en kostenplaatsen (m.n. huisvesting) in de begroting. Toegerekende rente R3 wordt feitelijk niet uitgegeven maar wel in de lasten opgenomen. Dit effect wordt geneutraliseerd door een gelijk bedrag aan baten R4 te ramen op begrotingsonderdeel "overige baten/financieringsfunctie". Een deel van deze baten wordt vervolgens teruggegeven aan rentedragende investeringsreserves R6, het overige deel komt beschikbaar als algemeen dekkingsmiddel. De dividendinkomsten R5 staan op hun beurt geraamd onder het onderdeel "overige baten/dividenden". Voor de stortingen in en beschikkingen over reserves gelden nieuwe gedragsregels. In de CV1995 werden toevoegingen en verminderingen aan reserves tot de lasten en baten gerekend. De nieuwe BBV-regels schrijven voor dat eerst het resultaat wordt bepaald – met inbegrip van de toevoegingen aan voorzieningen – en daarna wordt bestemd, d.w.z. wordt toegevoegd of onttrokken aan reserves. Dat geldt ook voor rentetoevoegingen aan reserves. Ten slotte wordt het resultaat n? bestemming bepaald. 2.2 Financiële begroting en autorisatie Financiële begroting en financiële positie Sinds de CV1995 is de kapitaaldienst in zijn (formele) vorm niet meer verplicht, wat niet wegneemt dat de relevante informatie-elementen (in materiele zin) nog wel verlangd worden, namelijk als onderdeel van de financi?le begroting en van de financi?le positie. Het voorschriftenkader luidt als volgt: BBV-artikel 7: De begroting bestaat ten minste uit: de beleidsbegroting; de financi?le begroting. De beleidsbegroting bestaat ten minste uit: het programmaplan; de paragrafen. De financiële begroting bestaat ten minste uit: het overzicht van baten en lasten en de toelichting; de uiteenzetting van de financi?le positie en de toelichting. De uiteenzetting van de financi?le positie (genoemd in lid 3b) kan worden opgevat als een geprognosticeerde balans. De mutaties in de geprognosticeerde balans (of financieringsbalans) kunnen worden opgevat als investerings- en financieringsbeslissingen. Via achterliggende bijlagen wordt informatie verschaft over: de geplande (uitbreidings- en vervangings-)investeringen met de daaraan verbonden kapitaallasten (rente en afschrijving); de daartoe aangetrokken langlopende geldleningen; de mutaties (onttrekkingen en toevoegingen) m.b.t. reserves en voorzieningen. T.a.v. de financi?le positie gelden verder de volgende bepalingen: BBV-artikel 20: De uiteenzetting van de financi?le positie bevat een raming voor het begrotingsjaar van de financi?le gevolgen van het bestaande en nieuwe beleid dat in de programma’s is opgenomen. Afzonderlijke aandacht wordt ten minste besteed aan: de jaarlijks terugkerende arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume; de investeringen; onderscheiden in investeringen met een economisch nut en investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut; de financiering; de stand en het verloop van de reserves en voorzieningen. BBV-artikel 21 De toelichting op de uiteenzetting van de financi?le positie bevat ten minste de gronden waarop de ramingen zijn gebaseerd en een toelichting op belangrijke ontwikkelingen ten opzichte van de uiteenzetting van de financi?le positie van het vorige begrotingsjaar. Begrotingsvaststelling en autorisatie In de Provinciewet staat dat de begroting wordt vastgesteld door Provinciale Staten. In de praktijk wordt veelal gesproken over autoriseren, wat betekent dat de Staten het college toestemming geven in een bepaald jaar voor een bepaald doel uitgaven te doen en verplichtingen aan te gaan tot een bepaald bedrag. De begroting omvat tevens de financi?le begroting en financi?le positie. Met de vaststelling van de begroting, in onze termen "programmabegroting", worden de beleidsprogramma’s en de daarvoor opgestelde investeringsplannen (en de daarvan afgeleide kapitaallasten) voor het begrotingsjaar geautoriseerd, evenals het gebruik van de reserves en voorzieningen. Artikel 20 van het BBV schrijft voor dat in de uiteenzetting van de financi?le positie expliciet de investeringen(*) worden opgenomen (punt b), evenals de stand en het verloop van de reserves en voorzieningen (punt d/e). In de paragrafen weerstandsvermogen, onderhoud kapitaalgoederen en financiering komen de overige aspecten m.b.t. het vermogensbeleid aan bod. Van belang is het onderscheid tussen de begroting en de meerjarenraming. De Staten stellen de begroting vast. De consequenties van dit beleid worden doorgerekend in de meerjarenraming, zowel m.b.t. de ontwikkeling van baten en lasten als m.b.t. de financi?le positie. Inzicht in de (ontwikkeling van
4. de)financi?le positie is van betekenis in relatie tot de exploitatie en met het oog op de continu?teit van beleid. Vanwege de toekomstgerichtheid wordt de meerjarenraming niet vastgesteld, wat niet wegneemt dat deze informatie onmisbaar is om zich een verantwoord oordeel te kunnen vormen over het financieel beleid. Autorisatie investeringsbudgetten Via de (programma-)begroting autoriseren de Staten ook de investeringsbudgetten (*) voor het desbetreffende jaar. Het college voert dit vervolgens uit (doet de investering) en gaat daarbij zonodig privaatrechtelijke overeenkomsten aan, zoals het aangaan van geldleningen en (bank)kredieten. De Staten nemen daarover geen direct besluit meer, maar houden via het vaststellen van de uiteenzetting van de financi?le positie, de financieringsparagraaf bij de begroting en via de verordening over financiering (ook wel genoemd het treasurystatuut) inzicht en invloed. *) M.b.t. de investeringsbudgetten onderscheiden wij in onze provinciale praktijk 3 niveaus: Investeringsschema: Het totaal aan geplande investeringsvolumes en kapitaaluitgaven voor de komende jaren, waarvan afgeleid de (geraamde) kapitaallasten die worden opgenomen in de meerjarenraming (gewone dienst). Verschuivingen tussen jaarschijven binnen het investeringsschema en de budgettaire effecten daarvan, worden meegenomen in de budgettaire nota’s. Met de vaststelling van de begroting wordt formeel alleen de eerste jaarschijf van het investeringsschema vastgesteld; de daarop volgende jaarschijven behoren tot de meerjarenraming. Investeringsproducten : Het investeringsschema is opgebouwd uit investeringsproducten, waarvan de volumes zijn gekoppeld aan specifieke beleidsprogramma’s en/of beleidsproducten die reeds zijn voorgelegd aan de Staten. Zo worden in het Meerjarenprogramma verkeer, vervoer en infrastructuur twaalf producten (aandachtsgebieden) onderscheiden, die te zamen het volume voor aanleg en verbetering wegen vormen. Grondaankopen t.b.v. de ecologische hoofdstructuur (EHS) en bijdragen in de aankoop van natuurgebieden (door derden) zijn op hun beurt investeringsproducten in relatie tot het natuurbeleid. Volumeverschuivingen tussen investeringsproducten zullen steeds ter advisering worden voorgelegd aan de functionele statencommissie(s), evenals volumeverhogingen die buiten het vastgestelde investeringsschema vallen. Investeringskredieten: Een investeringskrediet kan worden gedefinieerd als een meerjarig budget t.b.v. de uitvoering van een concreet project. De toedeling van kredieten binnen een reeds door PS vastgesteld volume per investeringsproduct is een bevoegdheid van GS. Autorisatie m.b.t. reserves en voorzieningen De Staten besluiten tot het instellen en opheffen van reserves en voorzieningen. Daarbij worden ten minste vastgelegd: doel, functie, minimum en maximum hoogte, bestaansduur, al of geen rentebijschrijving. Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves hebben plaats d.m.v. van resultaatbestemming. Resultaatbestemmingen kunnen vooraf geraamd worden en vormen aldus een integrerend deel van de (programma-)begroting en vallen daarmee direct onder de beslissingsbevoegdheid van de Staten. Een dotatie aan een voorziening wordt opgenomen als last in het desbetreffende begrotingsjaar (dus in het resultaatbepalende deel van de begroting en/of jaarrekening). Hierbij is overigens weinig ruimte voor het maken van keuzen (allocatiefunctie); voorzieningen hebben immers een verplichtend karakter. Informatie over de risico’s Bij het opstellen van de begroting en de jaarrekening doen zich altijd onzekerheden en risico’s voor. Het voorzichtigheidsprincipe gebiedt dat voorziene verliezen en risico’s in acht moeten worden genomen als zij v??r het opmaken van de jaarrekening bekend zijn. Zolang dat nog niet het geval is, dient over de risico’s, hun aard en omvang informatie te worden verstrekt. Die informatie krijgt zijn plek in de toelichting bij het overzicht van baten en lasten in de begroting (respectievelijk rekening), in de uiteenzetting van de financi?le positie (respectievelijk toelichting op de balans) en in de paragraaf weerstandsvermogen. Aldus wordt aan de Staten een zo compleet mogelijk overzicht gegeven van de risicopositie en van het risicobeleid. 2.3 Balans en vermogenspositie Naar analogie van de begroting (BBV-artikel 7) bestaan de jaarstukken uit een jaarverslag en een jaarrekening (BBV-artikel 24). Tot de jaarrekening behoren de balans en de toelichting. De balans geeft de bezittingen en financi?le waarden (activa) van de provincie weer en de wijze waarop die zijn gefinancierd (passiva). De balans is een momentopname die aan het eind van ieder jaar plaats heeft als sluitstuk van de rekening. Eigen vermogen Het eigen vermogen bestaat uit de (zichtbare) reserves en het resultaat na bestemming uit de programmarekening. De bestemmingsreserves representeren de bestedingsruimte die naar de toekomst is doorgeschoven en waarover de Staten in principe nog vrijelijk kunnen beschikken (d.i. dat de Staten zolang de besteding nog niet heeft plaatsgehad kunnen besluiten om de provinciale middelen niet voor de oorspronkelijke bestemming aan te wenden maar voor andere doeleinden). Daarnaast kennen we een algemene reserve die onderdeel vormt van de weerstandscapaciteit. De algemene reserve is overigens geen fysieke pot met geld, maar een restpost op de balans waarmee het totaal van de passiva gelijk wordt gemaakt aan het totaal van de acticva (bezittingen). Vreemd vermogen Tot het vreemd vermogen behoren de voorzieningen (gekwantificeerde financi?le verplichtingen en risico’s), de langlopende schulden en de vlottende passiva (kortlopende schulden). Een essentieel kenmerk van vreemd vermogen is dat er voor de provincie een verplichting bestaat om op een bepaalde manier te handelen of te presteren tegenover een derde. Balansopstellingen Hierna worden twee balansopstellingen weergegeven naar de stand van 31-12-2002: Balans A is de balans uit het Jaarverslag/Jaarrekening 2002 ingedeeld naar de comptabiliteitsvoorschriften 1995; Balans B is een verkorte weergave van de balansindeling gebaseerd op de BBV-voorschriften zoals die m.i.v. 2004 gelden. Tabel IIA Balans per 31-12-2002 volgens CV1995 Activa x€ 1 mln Passiva x€ 1 mln Materi?le vaste activa (onroerende en roerende bezittingen) 378,8 Eigen vermogen (rekeningresultaat, alg.reserve en bestemmingsreserves) 358,8 Deelnemingen 0,5 Voorzieningen 8,9 Immateri?le activa (inv.subsidies) 81,2 Verstrekte geldleningen 36,5 Langlopende schulden 143,8 Totaal vaste activa 497,0 Totaal vaste financieringsmiddelen 511,5 Vlottende activa (vorderingen, voorraden, liquide middelen) 176,9 Vlottende passiva (kortlopende schulden) 162,4 Totaal kapitaal 673,9 Totaal vermogen 673,9 Tabel IIB Balans per 31-12-2002 gebaseerd op het BBV en 3e Nota kapitaaldienst Activa x€ 1 mln Passiva x€ 1 mln Immateri?le vaste activa 10,6 Eigen vermogen (rekeningresultaat, alg.reserve en bestemmingsreserves) 234,6 Materi?le vaste activa 378,8 Voorzieningen 136,2 Financi?le vaste activa 110,7 Vaste schulden 143,8 Totaal vaste activa 500,1 Totaal vaste financieringsmiddelen 514,6 Vlottende activa (vorderingen, voorraden, liquide middelen) 176,9 Vlottende passiva (kortlopende schulden) 162,4 Totaal kapitaal 677,0 Totaal vermogen 677,0 De veranderingen tussen balans A en B betreffen: een herschikking van de vaste activa (paragraaf 3.2, tabel III); de herindeling van reserves en voorzieningen naar hun stand per 31-12-2002 volgens de nieuwe BBV-voorschriften (paragraaf 4.3 en bijlage); de omzetting van de (negatieve) reserve herfinanciering BOM in een immaterieel vast actief (m.a.w. een overheveling van de passiefkant naar de actiefkant); afwaardering van de deelneming Eindhoven Airport (paragraaf 3.3). Ratio’s Ten aanzien van de balans kunnen verschillende ratio’s worden geformuleerd die een indicatie geven van de financi?le toestand van de provincie. Wij beperken ons hier tot een drietal ratio’s (per 31-12-2002) die veelal bij de interprovinciale vergelijkingen worden gebruikt: solvabiliteit: het eigen vermogen uitgedrukt in een percentage van het totale vermogen per balansdatum: 53% volgens CV1995 en 35% volgens BBV; omvang van vreemd lang vermogen t.o.v. de budgetomvang van € 675 mln: 23% volgens CV1995 en 42% volgens BBV; de liquiditeitsratio: vlottende activa t.o.v. vlottende passiva: 1,09 volgens CV en BBV. Financieringspositie De kengetallen a en b zeggen iets over de financieringspositie: hoe is het vermogen samengesteld en in hoeverre wordt het provinciale bedrijf gefinancierd met eigen middelen of met vreemd lang vermogen. Omdat objectieve normen ontbreken, zijn deze ratio’s slechts te interpreteren in verhouding tot voorgaande begrotingsjaren en in verhouding tot andere provincies. Het gaat om een globaal inzicht. Het zou de autonomie van de Staten tekort doen om expliciete normen te hanteren omdat in de loop van de tijd de financi?le inzichten en omgevingsfactoren kunnen veranderen. Ook een interprovinciaal gemiddelde is geen maatstaf omdat taakopvattingen tussen de provincies sterk uiteen kunnen lopen (o.a. het al dan niet hebben van bedrijfsmatige activiteiten). Een vuistregel in BZK-rapporten was tot nu toe (m.b.t. de CV1995) dat de solvabiliteit, oftewel de potentie om te voldoen aan de verplichtingen op langere termijn, goed is als de ratio 50% of hoger is. Deze norm is echter betrekkelijk. Overheidsbezittingen zijn ? in tegenstelling tot in de marktsector ? niet altijd goed vast te stellen. Daar komt bij dat de kredietwaardigheid van de overheid niet van haar eigen vermogen afhankelijk is (technisch gezien kan de provincie niet failliet gaan), maar vooral gewaarborgd wordt door de (continu?teit van) lopende inkomsten. Een score van onder de 50% moet dan ook in de eerste plaats gezien worden als het gevolg van de politieke beleidskeuzes om zoveel mogelijk voorzieningen voor de burgers te cre?ren via een hoog jaarlijks investeringsvolume. Zoals uit de cijfers blijkt, leidt de voorgeschreven herschikking van reserves en voorzieningen (hoofdstuk 4) tot een aanmerkelijk lagere solvabiliteitsratio. De omvang van het eigen vermogen kan verder bezien worden in het licht van mogelijke toekomstige verplichtingen (die nog niet zijn opgenomen c.q. begroot). Zo geldt bijvoorbeeld dat bij een relatief groot eigen vermogen maar een slecht onderhouden infrastructuur, de provincie er slechter zou voorstaan dan met een klein vermogen en minder grote toekomstige verplichtingen in het verschiet. Dergelijke waarborgen liggen besloten in het toekomstig beleid en zijn niet terug te vinden in de cijfers. In dit verband wordt in de nieuwe BBV-voorschriften (BBV-artikel 12) een paragraaf onderhoud kapitaalgoederen voorgeschreven (zie hoofdstuk 7). Verder is het volgende voorschrift relevant: BBV-artikel 53: In de toelichting op de balans worden de niet in de balans opgenomen belangrijke financi?le verplichtingen vermeld waaraan de provincie voor toekomstige jaren is verbonden. Liquiditeitspositie Het kengetal met betrekking tot de liquiditeit (
5. c)geeft aan in hoeverre op korte termijn kan worden voldaan aan de betalingsverplichtingen. Dit verhoudingsgetal berust op de gedachte dat voor vlottende activa binnenkort geld wordt ontvangen, terwijl daartegenover voor het kortlopende vreemde vermogen geld moet worden uitgegeven: de schulden moeten worden betaald. Als tegenover de korte schulden voldoende vlottende activa aanwezig zijn (een liquiditeitsratio groter dan 1), is de liquiditeit in ieder geval in orde (op de balansdatum). Monitoring De uitoefening van de financi?le functie vereist dat de samenstelling van de vermogensstructuur zorgvuldig wordt bewaakt. Wij zullen voortaan bij het jaarverslag de ontwikkelingen in beeld brengen. Een terugblik over de afgelopen jaren laten wij hier achterwege. De ratio’s zijn namelijk sterk afhankelijk van de balansopbouw en juist die opbouw verandert fundamenteel door toepassing van de nieuwe comptabiliteitsvoorschriften (tabel IIA en B). 3. Activering, waardering en afschrijving 3.1 Toerekening / activering De provincie investeert in vaste activa die gedurende langere tijd meegaan. Omdat het nut zich over meer jaren uitstrekt, zouden deze uitgaven in principe over meerdere jaren ten laste van de resultatenrekening moeten komen. Andersom geldt dat investeringen en aanschaffingen met meerjarig nut in enig jaar niet volledig ten laste van dat ene jaarresultaat mogen worden gebracht. Dit is de kern van het baten- en lastenstelsel dat voorschrijft dat uitgaven en ontvangsten, los van het feit of zij gerealiseerd zijn, worden toegerekend aan de jaren en de functie waarop het profijt en/of het gebruik betrekking hebben. Activeren betekent dat een investering (met meerjarig nut) op de balans wordt opgenomen en over de geschatte gebruiksduur wordt afgeschreven. Daarbij doen zich de volgende vragen voor: welke investeringen moeten en welke mogen geactiveerd worden (paragrafen 3.2); tegen welke prijs (paragraaf 3.3); over hoeveel jaren strekt het nut zich vervolgens uit (paragraaf 3.4); hoe ontwikkelt zich de waarde en via welke methode moet worden afgeschreven (paragraaf 3.5). In het bestek van deze nota beperken wij ons tot de vaste activa die als regel ontstaan door het doen van een investering. Daarnaast worden vlottende activa onderscheiden, die bestaan uit vorderingen, voorraden, deposito’s, kas-, giro- en banksaldi, e.a. Deze categorie van vlottende activa wordt hier verder buiten beschouwing gelaten. Met het activerings-, waarderings- en afschrijvingsbeleid staat ons het volgende voor ogen: het voorzien in een eenduidige financi?le handelswijze; het zichtbaar maken van de re?le (kapitaal)lasten per product; het beperken van continu?teitsrisico’s (vervangingen); bevorderen van inzicht in de vermogenspositie. 3.2 Wel of niet (verplicht) activeren ... 3.2.1 Economisch nut versus maatschappelijk nut Bij het opstellen van het BBV is veel discussie geweest over het al dan niet verplicht activeren van investeringen met een maatschappelijk nut, maar zonder economisch nut. Voor veel overheidsinvesteringen, zoals wegen en natuurterreinen, kan worden beargumenteerd dat ze geen geld kunnen genereren en alleen maar kosten met zich meebrengen. Vandaar dat er uiteindelijk voor is gekozen om investeringen met een maatschappelijk nut maar geen economisch nut bij voorkeur niet te activeren. Omdat deze regel echter te zware beperkingen zou opleggen, wordt voor investeringen in de openbare ruimte activering wel toegestaan, met de bedoeling dat op deze activa op zo kort mogelijke termijn wordt afgeschreven. Dit is de reden waarom op deze investeringen (zie artikel 59, lid 4) reserves in mindering mogen worden gebracht en er ook resultaatafhankelijk op mag worden afgeschreven. BBV-artikel 59: Alle investeringen met een economisch nut worden geactiveerd. Investeringen hebben een economisch nut indien ze verhandelbaar zijn en/of indien ze kunnen bijdragen aan het genereren van middelen. In afwijking van het eerste lid worden kunstvoorwerpen met een cultuurhistorische waarde niet geactiveerd. Investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut kunnen worden geactiveerd. 3.2.2 Omschrijving vaste activa Een vast actief kan worden gedefinieerd als een middel: waarover de provincie beschikt en waarvan de kostprijs of de waarde met betrouwbaarheid kan worden vastgesteld en waaruit naar verwachting economische voordelen zullen voortvloeien op het productievlak in de vorm van geldmiddelen en/of dat verhandelbaar is, of dat de potentie heeft een toekomstig maatschappelijke bijdrage te leveren binnen de doelstellingen van de provincie. Vele activa, zoals provinciale wegen, hebben een fysieke gedaante en behoren tot het bezit van de provincie. Behalve het eigendomsrecht kunnen ook andere juridische rechten gelden, vandaar hier de term "beschikt" die een bredere strekking aangeeft. Zo worden onder voorwaarden investeringssubsidies verleend voor de aankoop van natuurgebieden die in het bezit komen van derden. Bij vervreemding moet het geld wel terugkomen naar de provincie. De definitie brengt verder met zich mee dat de vraag of sprake is van een actief of niet, los staat van de vraag hoe een actief bekostigd of gefinancierd wordt (uit het lopende jaar of via een lening) maar afhankelijk is van de vraag of sprake is van meerjarig nut. Dit houdt in dat een inschatting moet worden gemaakt van de periode dat het actief bruikbaar is, respectievelijk bijdraagt tot het vervullen van maatschappelijke behoeften. Inherent aan activeren is dat naarmate het aandeel van de (vaste) kapitaallasten toeneemt, de bestedingsruimte en de flexibiliteit van de begroting beperkt worden. Dit betekent dat de invloed c.q. de beslissingsruimte van toekomstige besturen wordt ingedamd. De uitgangspunten voor waardering en activering kunnen zodoende verstrekkende financi?le gevolgen hebben en vormen daarom een wezenlijke beleidskeuze. Activeren en afschrijven houden anderzijds in dat op de meerjarenbegroting de kapitaallasten worden geraamd die na afloop van de afschrijvingstermijn vrijvallen voor vervangingsinvesteringen en/of andere investeringen. Dit pleit ervoor om reguliere investeringen die te zijner tijd vervanging behoeven altijd te activeren. Hooguit zal bij eenmalige investeringen in de openbare ruimte met maatschappelijk nut of in geval van investeringsbijdragen (aan derden) een deel van de uitgaaf al in ??n keer kunnen worden genomen (zie netto-activeren, paragraaf 3.3.2). 3.2.3 Ondergrens en specifieke situaties Begrenzing Het komt de transparantie van de balans niet ten goede als alle uitgaven met een meerjarig nut maar van een beperkte omvang geactiveerd worden. Minder substanti?le kapitaaluitgaven zouden bij voorkeur direct ten laste van de exploitatie gebracht moeten worden. De draagkracht van de provincie laat dat makkelijk toe en het voorkomt bovendien onnodige administratie. In de praktijk gaat het om een drietal begrenzingen: naar verhouding geringe investeringsbedragen (wat per sector kan verschillen); een beperkt aantal nutsjaren (bijvoorbeeld minder dan drie jaar); de kwantiteit (de aanschaf van 1 of 100 computers maakt verschil). In de praktijk zal – per beleidssector en per geval – moeten blijken wat een re?le ondergrens is, al beschouwen wij een grens van € 100.000 per geval per jaar als een absoluut minimumniveau. Investeringen en/of aanschaffingen lager dan die grens worden in het jaar van realisatie en/of aanschaf in beginsel volledig ten laste van de exploitatie gebracht (eenmalige afschrijving t.l.v. de gewone dienst). Dit neemt niet weg dat deze vaste activa op de gebruikelijke wijze geregistreerd dienen te worden, o.a. ten behoeve van aanwezigheidscontrole, verzekering e.d. Eenmalig afschrijven Er zijn nog andere situaties denkbaar waarbij kapitaaluitgaven niet (volledig) worden geactiveerd en zodoende (deels) in ??n keer ten laste van de exploitatie worden gebracht (extra afschrijving). Dit kan zich voordoen als de grootte en de financi?le positie van de provincie dat toelaat. In de praktijk gebeurt dit door voor bepaalde situaties een reserve op te bouwen i.c. te sparen (zie paragraaf 4.2) om vervolgens de kapitaaluitgaaf (deels) in ??n keer bij de resultaatbestemming te dekken middels een onttrekking aan de reserve. Deze vorm van netto-activeren is alleen toegestaan voor investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut (zie vorige paragraaf). Situatie wegensector In de wegensector wordt het volgende onderscheid gemaakt: Aanleg en reconstructie: Hierbij gaat het in hoofdzaak om meerjarige infrastructurele projecten en investeringen die geactiveerd worden en waarvan na aftrek van eventuele rijksbijdragen en bijdragen van derden de kapitaallasten worden doorbelast naar de gewone dienst. Structureel onderhoud: Betreft de onderhoudswerken die de levensduur (van onderdelen) van het provinciale wegennet verlengen, w.o. het vervangen van bestratingen en asfaltverhardingen etc. Gezien het levensduur verlengend effect komen de kosten van structureel onderhoud ten laste van de kapitaaldienst, m.a.w.: deze worden in alle gevallen geactiveerd. Operationeel onderhoud: Hiertoe behoren de publiekrechtelijke en privaatrechtelijke taken die nodig zijn om het provinciaal wegennet in goede staat te houden, anders dan de verlenging van de levensduur van wegen. Hierbij moet gedacht worden aan het dagelijks onderhoud van alle tot de wegen behorende elementen (van bermen tot verkeersregelinstallaties), gladheidbestrijding, inspecties, optreden bij calamiteiten, de exploitatie van districtskantoren en steunpunten, etc. Deze kosten komen direct ten laste van de exploitatie. Via de resultaatbestemming kunnen deze lasten eventueel worden gedekt uit een daartoe gevormde reserve. In aanvulling op deze indeling en werkwijze achten wij het stellen van een ondergrens per project niet relevant, temeer daar veel wegenprojecten vaak een onlosmakelijk deel vormen van een groter geheel. In deze nota wordt daarom niet ingegaan op een nadere afbakening van levensduurverlengend onderhoud en niet- levensduurverlengend onderhoud. 3.2.4 Indeling vaste activa Er worden drie soorten vaste activa onderscheiden (BBV-artikel 33): immateriële vaste activa (kapitaaluitgaven waar geen bezittingen tegenover staan); materiële vaste activa (kapitaaluitgaven i.r.t. een bezit); financiële vaste activa (activa die een financiële waarde of bezit vertegenwoordigen). Het navolgende schema (tabel III) geeft een onderverdeling en een vergelijking met de vigerende comptabiliteitsvoorschriften 1995 (als referentiebasis), onze huidige provinciale balansindeling (per 31-12-2002) en de nieuwe voorschriften 2004. De conclusie mag zijn dat de provinciale onderverdeling nogal afwijkt van de voorschriften 1995. In onze begroting 2004 worden de nieuwe BBV-voorschriften gevolgd, met weglating van de onderdelen die voor de provincie niet relevant zijn (n.v.t.). Tabel III Huidige en nieuwe indeling provinciale activa Vaste activa Provinciale balans 2002 CV