Thematisch omgevingsprogramma maatschappelijke voorzieningen – 2025 (Vlaardingen)

/akn/nl/act/gemeente/2026/CVDR761192 /join/id/stop/work_006 /akn/nl/act/gm0622/2026/Regeling7affcda60b6d49b382c21579aa0014b0 /join/id/stop/work_019 2026-04-24 2026-04-24 /akn/nl/act/gemeente/2026/CVDR761192/nld@2026-04-24 /join/id/proces/gm0622/2026/proceduredae2e14b26d147388ac6e6d61570187e 2026-04-24 2026-04-24 /akn/nl/act/gm0622/2026/Regeling7affcda60b6d49b382c21579aa0014b0/nld@2026-04-23;14460780 /akn/nl/act/gm0622/2026/Regeling7affcda60b6d49b382c21579aa0014b0 /akn/nl/act/gm0622/2026/Regeling7affcda60b6d49b382c21579aa0014b0/nld@2026-04-23;14460780 /join/id/stop/work_019 1 Thematisch omgevingsprogramma maatschappelijke voorzieningen – 2025 1 Inleiding 1.1 Waarom dit omgevingsprogramma? Het leefbaar houden van onze stad vraagt om een sterke sociale basis en voldoende ruimte voor ontmoeting, ontwikkeling en ondersteuning. In de Omgevingsvisie 2040, die in Juni 2026 is vastgesteld, is dit uitgangspunt uitgewerkt binnen het thema “Ruimte voor welzijn en maatschappelijke voorzieningen”. Hierin staat een brede omschrijving van de doelstellingen waaraan de gemeente wil voldoende om deze leefbaarheid in de toekomst te behouden en te verbeteren. Maatschappelijke voorzieningen spelen in het bereiken van deze doelstellingen een centrale rol, door ruimte te bieden aan het samenbrengen, verbinden en ontwikkeling en gezondheid van de inwoners van Vlaardingen. De groei van de stad vergroot de vraag naar maatschappelijke voorzieningen, maar zorgt ook voor extra druk op de beschikbare ruimte. Om toch ruimte te kunnen maken voor de benodigde maatschappelijke voorzieningen, is een integrale aanpak nodig. Zo kunnen we de verschillende behoeften goed invullen, ruimte maken voor meervoudig gebruik en voorkomen dat er zelfstandige voorzieningen komen terwijl juist gecombineerde voorzieningen nodig zijn. Om dit goed te kunnen doen, is een eerste stap het verkrijgen van inzicht in wat voldoende voorzieningen zijn in Vlaardingen. Om hier meer inzicht in te krijgen is er onderzoek gedaan naar referentiewaarden voor de maatschappelijke voorzieningen in Vlaardingen, aansluitend op deze ambitie uit de omgevingsvisie. Deze referentiewaarden geven een beeld van de (ruimte)vraag per type maatschappelijke voorziening per 1.000 inwoners, zodat een schatting gemaakt kan worden van de benodigde hoeveelheid en ruimte voor deze voorzieningen in de toekomst. Dit onderzoek bevat referentiewaarden die zijn gebaseerd de lokale situatie, waar mogelijk vergeleken met andere gemeenten of landelijke gemiddelden, onderzoek en wettelijke kaders, aangevuld op basis van beleidsuitgangspunten. Deze combinatie zorgt voor een realistisch en toepasbaar beeld van de benodigde maatschappelijke voorzieningen in Vlaardingen en vormt de onderbouwing voor dit thematisch omgevingsprogramma. Door gebruik te maken van deze waarden kan een duidelijk en meetbaar kader worden geschetst waarmee richting gegeven kan worden aan toekomstige keuzes en ontwikkelingen. Het voorliggende thematische omgevingsprogramma is de eerste strategische vertaling van de omgevingsvisie en vormt zo de basis waarop de uitvoeringsdocumenten per thema en de gebiedsgerichte omgevingsprogramma’s kunnen voortbouwen. Het programma bouwt voort op de resultaten van het eerder uitgevoerde onderzoek naar referentiewaarden en is aangevuld met een kwalitatieve verdieping waarin, samen met betrokken beleidsvelden, is gekeken hoe deze waarden en uitgangspunten in de praktijk kunnen worden toegepast. Daarmee vormt dit programma een inhoudelijke en praktische basis voor verdere beleidsontwikkeling, uitvoering en samenwerking binnen het thema maatschappelijke voorzieningen. 1.2 Verklarende woordenlijst Term Betekenis Initiatieven Plannen of voorstellen om iets te realiseren in de leefomgeving. Maatschappelijke voorzieningen Publieke of publiek toegankelijke voorzieningen die bijdragen aan de basisbehoeften van inwoners op het gebied van leren, ontwikkelen, ontmoeten, bewegen, zorg en welzijn MVS-regio De regio die Maassluis Vlaardingen en Schiedam omvat. In dit verband wordt met een aantal plannen samengewerkt. Omgevingsplan Een juridisch document van de gemeente dat regels bevat over de fysieke leefomgeving (vergelijkbaar met het vroegere bestemmingsplan, maar breder). Omgevingsprogramma Een beleids­document waarin de overheid concreet uitwerkt hoe zij beleid voor de fysieke leefomgeving wil uitvoeren, beschermen of ontwikkelen op basis van de omgevingsvisie. Omgevingsvisie Een strategisch plan van de overheid dat beschrijft hoe de fysieke leefomgeving zich op lange termijn moet ontwikkelen. Onderwijshuisvesting De gemeentelijke taak om te voorzien in huisvesting voor primair-, speciaal, voortgezet onderwijs Referentiewaarde Een norm of standaard waarmee metingen of prestaties worden vergeleken. In dit stuk: Een waarde in vierkante meters per 1.000 inwoners (of andere groep), die kan worden gebruikt om een schatting te maken voor de vraag naar ieder type voorziening, nu en in de toekomst. Segregatie Wanneer verschillende bevolkingsgroepen gescheiden van elkaar raken. Sociale cohesie De mate van samenhang en verbondenheid tussen mensen in een samenleving of buurt. Thematisch omgevingsprogramma Een omgevingsprogramma dat zich richt op één specifiek thema. Trends en ontwikkelingen Veranderingen en richtingen in de maatschappij, economie of leefomgeving die van invloed zijn op beleid Vergrijzing en dubbele vergrijzing De toename van het aandeel ouderen in de bevolking, waardoor de gemiddelde leeftijd stijgt. Dubbele vergrijzing betekend dat er ook minder kinderen geboren worden. 1.3 Doelstelling Gezien de maatschappelijke opgaven en de vastgestelde kaders zoals vastgesteld in de omgevingsvisie is het belangrijk helder te formuleren wat dit omgevingsprogramma wil bereiken. Vanuit deze uitgangspunten is de doelstelling van het omgevingsprogramma als volgt geformuleerd: “Het doel van het Thematisch Omgevingsprogramma Maatschappelijke Voorzieningen is om een gezamenlijke strategische ruimtelijke visie te bieden op de ontwikkeling van maatschappelijke voorzieningen tot 2040 en daarmee overzicht en duidelijkheid te scheppen over de opgave waar Vlaardingen voor staat.” Op basis van demografische ontwikkelingen, maatschappelijke trends en de hierop gebaseerde referentiewaarden voor voorzieningen brengt het programma de huidige en toekomstige behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in beeld. Deze waarden vormen een objectieve maatstaf en een gemeenschappelijk uitgangspunt voor het bepalen van de opgave en het beoordelen van beleid en initiatieven die bijdragen aan het waarborgen van de leefbaarheid in Vlaardingen. Dit programma biedt hiermee een gemeenschappelijk kader dat richting en samenhang brengt tussen de gebiedsgerichte omgevingsprogramma’s, beleidsdomeinen en het vastgoedbeleid. Het vormt de basis voor afgewogen keuzes in ruimte, investeringen en samenwerking bij de realisatie van maatschappelijke voorzieningen, en dient als vertrekpunt voor verdere gebiedsgerichte uitwerking van de maatschappelijke opgave waarop later kan worden voortgebouwd. 1.4 Positie en rol van het programma Figuur 1.1: Verhoudingen tussen verschillende beleidstukken binnen de gemeente en hun doel Het thematisch omgevingsprogramma maatschappelijke voorzieningen vloeit voort uit de omgevingsvisie Vlaardingen 2040. Dat wil zeggen dat het een eerste concretisering is van de doelen omtrent de sociale voorzieningen zoals die in de omgevingsvisie genoemd worden. Echter heeft het nog een brede schaal; zowel op gebiedsniveau als het aantal thema’s die het in het programma meegenomen worden. Hiermee dient het als richtinggevend beleidskader voor de fysieke vertaling binnen het brede sociale domein en is het een beginpunt voor de (meer) uitvoerende documenten gericht op specifieke onderwerpen; zoals het Integraal Huisvestingsplan onderwijs of het uitvoeringsprogramma beschermd wonen, maatschappelijke opvang en vrouwenopvang. Tot slot biedt het omgevingsprogramma richtlijnen voor waar we als gemeente naar streven om zelf als gemeente uit te voeren in ons vastgoed, waardoor er een indirecte, via uitvoeringsbeleid, maar soms ook directe verbinding is tussen het omgevingsprogramma en het vastgoedbeleid. Ook hierbij geeft het vastgoedbeleid een concretere uitwerking van de standpunten zoals die zijn opgenomen in dit document. De verhouding tussen de reeds genoemde documenten staat weergeven in figuur 1.1 en zal dieper worden toegelicht in hoofdstuk 3.6. 2 Kernboodschap en opbouw van het programma 2.1 Kernboodschap van het programma Dit hoofdstuk geeft een beknopte toelichting op de kern van het programma en de manier waarop het document is opgebouwd. Het helpt lezers om snel te begrijpen hoe zij het programma kunnen gebruiken en welke onderdelen voor hun rol het meest relevant zijn. De leeswijzer beschrijft stap voor stap hoe het document gelezen kan worden en welke hoofdstukken richtinggevend zijn voor initiatiefnemers, beleidsmakers en bestuurders. Het thematisch omgevingsprogramma maatschappelijke voorzieningen geeft de strategische basis voor de ontwikkeling van maatschappelijke voorzieningen in Vlaardingen tot 2040 op basis van de koers die ingezet is met de omgevingsvisie. . De stad groeit, terwijl de beschikbare ruimte beperkt is. Hierdoor neemt de druk op maatschappelijke voorzieningen die onder onderwijs, sport, zorg, welzijn en cultuur vallen toe. Deze voorzieningen zijn cruciaal voor leefbaarheid en een sterke sociale basis, maar er bestaan nu al capaciteits- en ruimteknelpunten die zonder sturing verder oplopen. In dit programma worden trends, demografische ontwikkelingen en de lokale situatie vertaald naar referentiewaarden die aangeven hoeveel ruimte per nodig is richting 2030 en 2040. Hierbij worden referentiewaarden, die aangeven hoeveel behoefte er is voor een voorzieningen per 1.000 inwoners gebruikt als objectieve maatstaf voor beleidskeuzes. Deze waarden en de inventarisatie van de vraag in vierkante meters vormen hiermee ook de kern van de voortgangsmonitor. De monitor volgt jaarlijks in hoeverre de huidige capaciteit aansluit bij de benodigde ruimte en waar bijsturing nodig is. Het programma vertaalt deze opgaven naar een brede koers voor de stad. Belangrijke uitgangspunten zijn het verankeren van referentiewaarden binnen beleid en ruimtelijke afwegingen, het efficiënter en multifunctioneel benutten van schaarse ruimte, het verbeteren van de spreiding van voorzieningen en het behouden van flexibiliteit wanneer de lokale context daarom vraagt. Deze koers vormt de basis voor gebiedsgerichte uitwerkingen, uitvoeringsprogramma’s en vastgoedafwegingen. De jaarlijkse monitoring houdt de ontwikkeling van voorzieningen, ruimtevraag en maatschappelijke trends scherp in beeld. Hierdoor kan het programma tijdig worden bijgesteld wanneer de demografische of sociale ontwikkelingen daarom vragen. Zo blijft het document actueel en behoudt Vlaardingen de flexibiliteit om mee te bewegen met veranderende behoeften en toenemende ruimtedruk. Daarmee ondersteunt deze monitorende werkwijze het bredere doel uit de Omgevingsvisie: het waarborgen van een stad waar mensen niet alleen kunnen wonen, maar ook prettig met elkaar kunnen samenleven. Het programma vormt zo kader dat helpt om de voorzieningenstructuur en daarmee de leefbaarheid van Vlaardingen toekomstbestendig te houden. 2.2 Leeswijzer 2.2.1 De opbouw van het thematisch omgevingsprogramma De opbouw van het thematisch omgevingsprogramma maatschappelijke voorzieningen bestaat uit drie samenhangende delen die elkaar logisch opvolgen en samen één geheel vormen: Kader en analyse (hoofdstukken 1 - 5) Beschrijft de achtergrond van het programma, relevante trends, de huidige stand van de voorzieningen en de referentiewaarden die als basis dienen voor de beleidskeuzes en de toekomstige monitoring. Koers en uitvoering (hoofdstukken 6 - 8) Bevat de beleidsopgaven, prioriteiten en beleidskeuzes, evenals samenwerkingsafspraken en de uitvoeringsagenda voor 2026. Ook wordt de werkwijze toegelicht voor het beoordelen van nieuwe initiatieven. Monitoring en borging (hoofdstukken 9 - 10) Geeft aan hoe de uitvoering wordt gevolgd en zo nodig bijgesteld, en welke beperkingen, risico’s en aannames een rol spelen bij de interpretatie van de gegevens. De hoofdstukken kunnen afzonderlijk worden gelezen, maar krijgen hun betekenis in samenhang met elkaar. Beleidsmakers vinden vooral richting in de koers, initiatiefnemers in de werkwijze en randvoorwaarden, en bestuurders in de duiding van opgaven en ontwikkelingen. Het Thematisch omgevingsprogramma maatschappelijke voorzieningen – 2025 is ook als bijlage gevoegd. 2.2.2 belangrijkste hoofdstukken per doelgroep Door de brede doelgroep van het stuk en de grootte van het document is het waardevol om een onderscheid te maken van de relevantie opgesplitst naar de betreffende doelgroep. Figuur 2.1: Overzicht met relevantie van ieder hoofdstuk per doelgroep 3 Context en visie 3.1 Trends en maatschappelijke ontwikkelingen 3.1.1 Landelijke trends Dubbele vergrijzing Er is binnen Nederland sprake van een “Dubbele vergrijzing”; dit betekent dat niet alleen het aantal ouderen in de bevolking toeneemt, maar dat de gemiddelde levensverwachting ook stijgt. De vergrijzing zorgt allereerst tot een vergroting van de vraag naar zorg en dus zorgpersoneel. Door de toename van de vraag naar zorg en afname van de beroepsbevolkingsgrootte is de verwachting dat dit in de toekomst alleen nog maar toe gaat nemen. Ook leidt de vergrijzing tot meer mensen met dementie en andere (fysieke) beperkingen. Hierbij wordt ook de bevolkingsgroep van ouderen met beperkingen in combinatie met een migratieachtergrond steeds groter, waar oog nodig is voor taal- en culturele verschillen. Door de toenemende hoeveelheid ouderen, die vaak ook nog eens langer thuis wonen, is er ook een toenemende behoefte aan woningen die geschikt zijn voor ouderen. Denk hierbij aan meer gelijkvloerse woningen en/of woningen met nabije zorgvoorzieningen. Veranderende vraag op de woningmarkt Door de vergrijzing van de samenleving en de afname van de gezinsgrootte is er een toenemende vraag naar kleinere en meer toegankelijke woningen. De veranderende vraag in combinatie tot een algemene krapte in de woningmarkt zorgt voor uitdagingen voor jongeren, alleenstaanden en ouderen. Deze onzekere woningmarkt zorgt voor kwetsbare situaties voor deze groepen op zowel economisch, sociaal als psychologisch vlak. De onzekere woningmarkt zorgt tezamen met de veranderingen en uitdagingen in de zorg voor dat er dus meer kwetsbare mensen in de samenleving zijn en daarnaast ook vaker een plaats krijgen binnen reguliere woonwijken. Denk hierbij aan mensen met een beperking die zo zelfstandig mogelijk wonen, kleinschalige beschermde woonvormen voor mensen met (lichte) ggz-problematiek en thuiswonende ouderen die (intensieve) zorg ontvangen. Bevolkingsgroei in een beperkte ruimte De verwachting is dat Nederland tot 2040 met ruim 1 miljoen extra bewoners groeit tot 19,2 miljoen inwoners in 2040. Door de bevolkingsgroei neemt de vraag naar woningen toe, maar de beschikbare ruimte in Nederland is beperkt. Hierdoor ontstaan een dubbele druk op de ruimte; er is een structureel woningtekort dat vraagt om forse nieuwbouw en een grotere vraag naar maatschappelijke voorzieningen door demografische veranderingen. Tot slot, zijn ook de beleidsdoelstellingen voor klimaatadaptatie en hernieuwbare energie aangescherpt, wat extra ruimte vraagt en dus het bestaande spanningsveld verder op scherp zet. Druk op de zorg en toenemende gezondheidsproblemen Een eerste factor in de toenemende druk in de zorg en de toenemende gezondheidsproblemen is de eerdergenoemde dubbele vergrijzing. Door deze vergrijzing neemt het aantal chronische ziekten toe, wat leidt tot een grotere druk op de zorg. Ook is eenzaamheid een probleem wat vaker voorkomt bij ouderen dan voorgaande leeftijdsgroepen. Hoewel het percentage ouderen dat zich eenzaam voelt relatief stabiel blijft, groeit het absolute aantal eenzame ouderen door de omvang van de groep. Bij jongeren is het gevoel van eenzaamheid de afgelopen jaren wel toegenomen. De verwachting is dat deze groei op termijn stabiliseert of licht daalt. Andere psychische klachten laten wel een stijgende trend zien bij jongeren; waarbij de meeste zorgen voor de toekomst liggen in de toename in angst- burn-out- en depressieklachten onder jongeren. In de gehele bevolking stijgen overgewicht en obesitas, en wordt verwacht dat ongeveer 60% van de volwassenen hiermee te maken krijgt in 2040. Daarnaast beweegt men te weinig en blijven alcohol- en middelengebruik hardnekkige problemen. Deze factoren hangen direct samen met een hogere kans op hart- en vaatziekten, diabetes en psychische klachten. Naast ouderen wonen ook steeds meer andere groepen met psychische of lichamelijke aandoeningen langer thuis, zoals eerder genoemd. Dit zorgt voor een zwaardere belasting van mantelzorgers, met als gevolg meer psychische en fysieke problemen in deze groep. Daarnaast spelen ook de leefomgeving en het klimaat een steeds grotere rol in de volksgezondheid. Luchtvervuiling, geluidsoverlast en een gebrek aan groen dragen bij aan hart- en longproblemen en verhogen stress, terwijl stedelijke verdichting deze effecten versterkt. Tegelijkertijd bevordert meer groen juist herstel, beweging en verkoeling. Klimaatverandering vergroot de druk verder: vaker voorkomende hittegolven en extreem weer leiden tot hittestress, hogere sterfte onder kwetsbare groepen en meer mentale klachten. Ook neemt de blootstelling aan Uv-straling, allergieën en klimaatgevoelige infectieziekten toe. De combinatie van een verouderende bevolking, de toename van fysieke en mentale klachten, het langer thuis wonen en de groeiende impact van leefomgeving en klimaat vergroot de zorgvraag en zet het zorgsysteem verder onder druk. Hierdoor neemt de vitaliteit van de bevolking als geheel af. Om deze ontwikkeling te keren en de druk op de zorg beheersbaar te houden, wordt het steeds belangrijker om sterker in te zetten op preventieve maatregelen. Toename culturele diversiteit Naar verwachting zal het aandeel inwoners met een migratieachtergrond de komende decennia verder toenemen, tot net iets minder dan 40 procent van de bevolking. Daarmee worden de verschillen in achtergronden en leefwerelden zichtbaarder. De groter wordende culturele diversiteit brengt zowel kansen als aandachtspunten met zich mee. Voor sommige groepen spelen taalbeheersing, opleidingsniveau en sociaal netwerk een rol bij deelname aan onderwijs, werk en maatschappelijke activiteiten. Ook verschillen in culturele waarden en verwachtingen kunnen invloed hebben op hoe inwoners voorzieningen benutten of contact ervaren met instanties. In buurten waar dit samenkomt met sociaaleconomische kwetsbaarheid worden verschillen in kansen zichtbaarder, wat vraagt om beleid gericht op toegankelijkheid en vertrouwen. Ook kan de groei van de culturele diversiteit een invloed hebben op de sociale cohesie. In gebieden waar bewoners weinig contact met elkaar hebben en sociaaleconomische kwetsbaarheden groot zijn, is de kans aanzienlijk groter dat spanningen en scheidslijnen toenemen. Daarbij laten recente cijfers zien dat de houding van Nederlanders ten opzichte van immigranten de afgelopen jaren minder positief is geworden, wat duidt op een toenemende kwetsbaarheid in de sociale samenhang. Deze ontwikkelingen vragen om blijvende aandacht voor het versterken van ontmoeting en contact tussen verschillende groepen, zodat samenleven niet alleen naast elkaar maar ook met elkaar plaatsvindt. Tegelijkertijd brengt diversiteit ook kansen met zich mee. Culturele verscheidenheid kan bijdragen aan economische dynamiek en maatschappelijke vernieuwing, bijvoorbeeld via ondernemerschap en internationale netwerken. Culturele activiteiten, zoals kunst, of muziek, dragen sterk bij aan persoonlijke groei en maatschappelijke deelname. Ook sport en verenigingsleven spelen hierin een belangrijke rol. Ze geven mensen het gevoel dat ze erbij horen en bevorderen onderling begrip. Wanneer diversiteit wordt ondersteund door beleid dat deelname voor iedereen toegankelijk maakt, kan dit uitgroeien tot een belangrijke bron van creativiteit, vernieuwing en verbondenheid. 3.1.2 Lokale context Sociaaleconomische positie In Vlaardingen ligt het gemiddeld bruto-inkomen per inwoner aanzienlijk lager dan het landelijke gemiddelde: in 2023 bedroeg dit verschil ongeveer € 8.000 per persoon. Daarmee kan gesteld worden dat de stad een relatief zwakke inkomenspositie heeft. Dit beeld wordt versterkt door het opleidingsniveau van de bevolking, waarbij verhoudingsgewijs meer laagopgeleiden en minder hoogopgeleiden wonen dan gemiddeld in Nederland. Dit valt ook terug te zien in de armoedecijfers. Zo groeit één op de acht kinderen op in armoede, een ontwikkeling die grote zorgen baart vanwege de gevolgen voor welzijn, gezondheid en toekomstkansen. Daarnaast kampen ongeveer vijfduizend huishoudens met risicovolle schulden. Toch biedt de stad, door haar gunstige ligging in de regio Rijnmond, ook kansen. Vlaardingen ligt dichtbij belangrijke werkgebieden in de haven, logistiek, zorg en dienstverlening, waardoor er veel mogelijkheden zijn voor werk en economische participatie. Deze regionale arbeidsmarkt maakt het voor inwoners mogelijk om zich, ondanks een lagere gemiddelde inkomenspositie, te verbinden met sectoren die structureel werkgelegenheid bieden. Demografische trends De bevolkingsopbouw van Vlaardingen wijkt op verschillende punten af van het landelijke beeld. De groep 25 tot 45-jarigen is relatief groot, mede dankzij het betaalbare woningaanbod en de gunstige ligging ten opzichte van Rotterdam en Schiedam. Daarentegen wonen er minder 45 tot 65-jarigen, die vaak doorstromen naar omliggende gemeenten met een ruimer woningaanbod. In Vlaardingen ligt het aandeel 65-plussers iets boven het landelijk gemiddelde, met een concentratie van 65-plussers in Holy-Zuid. Vlaardingen heeft veel kleinere en meergezinswoningen die relatief geschikt en betaalbaar zijn voor ouderen en de hoge stedelijke dichtheid zorgt bovendien voor voorzieningen en zorg op korte afstand, wat het aantrekkelijk maakt om te blijven wonen. Door de genoemde vergrijzing in 3.1.1 is de verwachting dat het aandeel 65-plussers richting 2040 nog verder toeneemt. De bevolkingsontwikkeling in Vlaardingen laat echter wel zien dat er de komende jaren ook meer jonge gezinnen en kinderen bijkomen. Door nieuwbouw in onder andere de Rivierzone en Westwijk neemt niet alleen het absolute aantal kinderen toe, maar groeit in eerste instantie ook hun relatieve aandeel binnen de bevolking. Dit kan zorgen voor een heropleving van bepaalde wijken en scholen, maar ook voor extra druk op kinderopvang en basisscholen. Er is wel de verwachting dat deze groei, als gevolg van de vergrijzing, op termijn afzwakt en zelfs mogelijk leidt tot een krimp van het aantal kinderen. Culturele diversiteit Vlaardingen kent een grote culturele diversiteit, waarbij in 2024 38% van de inwoners in Vlaardingen een migratieachtergrond had, waarvan 26% een niet-Europese migratieachtergrond. Vlaardingen heeft hiermee een duidelijk hogere diversiteit ten opzichte van het landelijk gemiddelde. De grote culturele diversiteit brengt zowel kansen als aandachtspunten met zich mee, zoals toegelicht in 3.1.1 De verwachting is dat het aandeel inwoners met een migratieachtergrond in Nederland tot 2050 op loopt tot iets minder dan 40%. Wanneer diezelfde groeifactor wordt toegepast op de huidige bevolkingssamenstelling van Vlaardingen, zou dat betekenen dat in 2050 ruim 60% van de inwoners een migratieachtergrond heeft. De positieve en negatieve gevolgen van de verhoging van de culturele diversiteit zullen zich in Vlaardingen dus naar verwachting in de toekomst nog sterker manifesteren. Hoewel de culturele kansen die hierdoor ontstaan niet vergeten mogen worden, moet er ook oog zijn voor de mogelijke problemen die hieruit kunnen ontstaan. De negatiever wordende houding van Nederlanders zonder migratieachtergrond in combinatie met de bestaande kwetsbaarheid van bepaalde wijken, zoals de Westwijk, kunnen zorgen voor (verdere) spanningen en toenemende scheidslijnen tussen de bevolkingsgroepen. Onderling contact tussen deze groepen en het verminderen van de sociaaleconomische kwetsbaarheid van deze wijken kan ervoor zorgen dat deze risico’s niet alleen vermeden worden, maar deze diversiteit juist een kans voor culturele uitwisseling kan worden. Stedelijkheid en leefomgeving Vlaardingen is een sterk verstedelijkt gebied met een hoge bevolkingsdichtheid van circa 3.300 inwoners per vierkante kilometer. Door de relatief hoge bebouwingsdichtheid en de grote aanwezigheid van meergezinswoningen is de stad compact van opzet. Dit heeft als voordeel dat de bereikbaarheid binnen de stad relatief groot is. Echter brengt het ook problemen met zich mee. Allereerst is er een grote aanwezigheid van de meergezinswoningen en sociale huurwoningen. Hierdoor is er in Vlaardingen een relatief eenzijdig woningaanbod, waarbij er een tekort is aan woningen in het midden- en hogere segment. Ook staat de kwaliteit van de woningvoorraad onder druk; veel woningen zijn matig geïsoleerd en hebben bouwkundige problemen. De concentratie en staat van de woningen in bepaalde wijken kunnen leiden tot sociaaleconomische kwetsbaarheid. Daarom richt de gemeente zich in de komende jaren op het maken van een evenwichtige mix van woningtypen en inkomensgroepen. De stedelijke ligging brengt ook milieu gerelateerde uitdagingen mee, zoals luchtvervuiling, geluidsoverlast en hittestress, die zich hier sterker manifesteren door de nabijheid van haven, industrie en druk verkeer. Klimaat adaptieve maatregelen, zoals vergroening en waterberging, zijn daarom een belangrijk onderdeel van de stedelijke ontwikkelingsstrategie. De verwachting is dat Vlaardingen in de toekomst verder groeit, naar 84.000 inwoners in 2040. Hiermee is de verwachting dat de stad nog verder verdicht. Er is sprake van een spanningsveld, waarbij er enerzijds in Nederland een groeiende de behoefte is aan kleine, vaak levensloopbestendige woningen, terwijl Vlaardingen juist al een (

1. te)groot aanbod heeft van kleine en betaalbare woningen. Deze tegenstelling tussen de landelijke vraag naar compacte woningen en het lokale tekort aan woondiversiteit vraagt om een zorgvuldige afweging. Door klimaatverandering en verdere stedelijke verdichting neemt de kans op hittestress toe, tenzij tijdig wordt ingegrepen. Daarom worden bij woningbouw en herontwikkelingen klimaat adaptieve maatregelen toegepast, zoals vergroening en waterberging. Ook stimuleert de gemeente bewoners via subsidies om bestaande woningen klimaatbestendiger te maken. In het Stadsprogramma Groen is bovendien het streven vastgelegd om de stad jaarlijks verder te vergroenen. 3.2 De rol van maatschappelijke voorzieningen 3.2.1 Toegevoegde waarde en betekenis Om het belang van maatschappelijke voorzieningen goed te begrijpen, is het belangrijk eerst het begrip helder te hebben. In dit worden met de noemer “maatschappelijke voorzieningen” alle fysieke locaties op het gebied van zorg en gezondheid, sport, welzijn, onderwijs en cultuur bedoeld. Dit is een breed spectrum aan onderwerpen die ieder een eigen bijdrage hebben aan de leefbaarheid binnen de stad. Onderwijs en kinderopvang vormen de basis voor persoonlijke ontwikkeling en gelijke kansen. Scholen en kinderopvanglocaties zorgen ervoor dat kinderen en jongeren zich kunnen ontwikkelen, talenten ontdekken en sociale vaardigheden opbouwen. Daarnaast ondersteunen ze ouders in het combineren van werk en gezin. Deze voorzieningen versterken daarmee niet alleen de individuele kansen, maar ook de economische en maatschappelijke vitaliteit van de stad. De voorzieningen binnen welzijn bevorderen de sociale samenhang door inwoners met elkaar in contact te brengen en bieden ondersteuning aan mensen die iets meer ondersteuning kunnen gebruiken. Denk hierbij aan ouderen of mensen met een beperking, maar ook mensen die hulp kunnen gebruiken bij het leren van de taal. Deze voorzieningen dragen bij aan een inclusieve gemeenschap waarin iedereen kan meedoen en waar kwetsbare groepen niet buiten de boot vallen. Sportvoorzieningen stimuleren allereerst een actieve en gezonde leefstijl. Ook dragen ze bij aan de sociale cohesie van de stad door ontmoeting tussen verschillende doelgroepen te stimuleren. Sport kan bovendien een belangrijke rol spelen bij preventieve gezondheidszorg en bij het vergroten van de aantrekkelijkheid van een gemeente voor nieuwe bewoners. De culturele voorzieningen in een stad bieden laagdrempelige toegang tot kunst, literatuur en informatie en stimuleren creativiteit en levenslang leren. Ook brengt het mensen bij elkaar en in gesprek met elkaar wat bijdraagt aan de verbinding van inwoners. Tot slot versterken ze de identiteit van de stad en dragen ze bij aan een bruisend cultureel klimaat dat bezoekers trekt. De voorzieningen binnen zorg en gezondheid waarborgen dat inwoners in hun nabijheid gebruik kunnen maken van de medische voorzieningen die zij nodig hebben. Deze voorzieningen bevorderen niet alleen het fysieke en mentale welzijn, maar vergroten ook de veerkracht van de gemeenschap en ondersteunen een gezonde, veilige leefomgeving. Al met al hebben deze voorzieningen dus een centrale rol in het gezond en gelukkig houden van de inwoners van Vlaardingen. Hierbij kunnen trends en ontwikkelingen, zoals deze in hoofdstuk 3.1 genoemd worden, invloed hebben op de inwoners van Vlaardingen en hiermee ook op de vraag naar de voorzieningen. Echter is het voor een compleet en duidelijk beeld eerst belangrijk om af te kaderen welke voorzieningen in dit omgevingsprogramma zijn opgenomen en welke rol de gemeente heeft bij de realisatie van deze voorzieningen. 3.2.2 Typen voorzieningen en afbakening De afbakening voor de typen voorzieningen is van belang voor zowel de inventarisatie van de huidige maatschappelijke voorzieningen als de doorwerking naar toekomstige maatschappelijke voorzieningen. Dit is hoofdzakelijk gebaseerd op de categorieën zoals ze zijn aangehouden in het vooronderzoek. In dit document verstaan we onder maatschappelijke voorzieningen: “publieke of publiek toegankelijke voorzieningen die bijdragen aan de basisbehoeften van inwoners op het gebied van leren, ontwikkelen, ontmoeten, bewegen, zorg en welzijn”. De hoofdcategorieën hierbij zijn onderwijs, sport, welzijn, gezondheid en cultuur. De voorzieningen die onder ieder thema vallen staan benoemd in bijlage 2. Hierbij voor zover mogelijk de indeling en terminologie aangehouden die is gebruikt in het referentiewaarden onderzoek. Echter zijn er twee aanpassingen geweest. Dierenwelzijn is toegevoegd en de functie openbare kunst is verplaatst naar het beleidsdocument voor de openbare ruimte. 3.2.3 Rol van de gemeente per type maatschappelijke voorziening De rol van de gemeente verschilt per type voorziening. Dit is afhankelijk van de taak die de gemeente heeft in de realisatie en uitvoering van deze voorziening. Dit kan grofweg opgedeeld worden in drie rollen. Allereerst heeft de gemeente een aantal voorzieningen die direct voortkomen uit wettelijke taken die de gemeente moet voldoen. Deze taken staan weergeven in figuur 3.1. Daarnaast heeft zij nog de bredere verantwoordelijkheid om een leefomgeving te scheppen die gezondheid, veiligheid, ontmoeting en welzijn stimuleert van haar bewoners. Op basis van deze taak formuleert zij zelf vaak beleid om deze om deze vorm te geven. Hier heeft zij dus meer vrijheid om deze af te stemmen op de wensen vanuit de gemeente en het bestuur. Tot slot zijn er een aantal voorzieningen waarbij de gemeente maar een beperkte invloed heeft. Deze worden door andere, vaak commerciële, partijen gerealiseerd en uitgevoerd. Op deze rollen en het grondgebruik wat hierbij gepaard gaat wordt in het volgende stuk dieper ingegaan. Figuur 3.1: Overzicht van de wettelijke taken van een gemeente. Voorziening Wettelijke grondslag Korte toelichting Onderwijshuisvesting Wet op het Primair Onderwijs (WPO), Wet op de Expertisecentra (WEC), Wet op het Voortgezet Onderwijs (WVO) Gemeenten moeten zorgen voor voldoende en passende huisvesting voor basis-, speciaal en voortgezet onderwijs. Peuteropvang met VE (Voor- en Vroegschoolse Educatie) Wet Ontwikkelingskansen door Kwaliteit en Educatie (Wet OKE) Zorgplicht voor doelgroepkinderen met (risico
2. op)taalachterstand. Maatschappelijke opvang en beschermd wonen Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015) Verplichte opvang en ondersteuning van dak- en thuislozen, slachtoffers van huiselijk geweld en mensen met psychische aandoeningen. Dagbesteding Wmo 2015 Gemeentelijke taak voor dagbesteding van ouderen, mensen met een beperking of psychische kwetsbaarheid. Consultatiebureaus/ CJG (Centrum voor Jeugd en Gezin) Jeugdwet, Wet publieke gezondheid (Wpg) Verplichte jeugdgezondheidszorg en laagdrempelige ondersteuning voor jeugd en ouders (0–18 jaar). Bibliotheken Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) Vanaf 2026 zorgplicht: elke gemeente moet minimaal één professionele bibliotheekvoorziening hebben. Dierenwelzijn (opvang & borging) Burgerlijk Wetboek (art. 5:8, 5:12), Wet dieren, Wet milieubeheer, Verordening (EG) 1069/2009 Gemeente verantwoordelijk voor opvang van zwerfdieren en verwijdering/verwerking van dode dieren. Afhankelijk van de rol en het grondeigendom Figuur 3.2: De verantwoordelijkheid, uitvoering en grondeigendom van de gemeente bij maatschappelijke voorzieningen. De rol en dus ook de invloed van de gemeente verschilt per type voorziening. Hierom is het belangrijk om duidelijk in beeld te hebben welke rollen er zijn en welke rol zij normaliter aanneemt bij welk type voorziening. De rollen die de gemeente kan hebben staan weergeven in figuur 3.2, waar de verdieping per (sub)type van de voorzieningen in bijlage 3 staat. Allereerst zijn er dus een aantal taken waarvoor de gemeente de directe verantwoordelijkheid heeft voor de aanwezigheid en het functioneren van een aantal voorzieningen. Hier kiest de gemeente er vaak voor om deze zelf uit te voeren of deze uit te laten voeren door een van haar directe partnerorganisaties. Als zij de taak zelf uitvoert is ze eigenaar en direct verantwoordelijk voor de dagelijkse uitvoering van de voorziening. Ze beheert het gebouw, organiseert de dienstverlening, en bepaalt zelfstandig hoe die wordt ingericht. Bij de sturing via haar partners is de gemeente eigenaar óf beleidsmatig opdrachtgever, maar de uitvoering is belegd bij een externe partij zoals een stichting, schoolbestuur of welzijnsorganisatie. De gemeente stelt beleidskaders op, verstrekt subsidie en houdt toezicht op de uitvoering. Zij is echter ook betrokken bij welzijn van de stad die niet direct wettelijk verplicht is, maar wel verwacht wordt op basis van beleidsmatige verplichtingen, zoals dit bijvoorbeeld met sport of cultuur vaak het geval is. In deze rol gaat het vooral om het maken van afspraken met de uitvoerende partijen op basis van subsidierelaties. Hierbij kan de gemeente op basis van de eisen van de subsidies een richting en inzet van de organisaties verwachten, waarbij zij vooral afhankelijk is van eigen beleidskeuzes. Hierbij kan er op basis van beleid gekozen worden om, bijvoorbeeld als er tekorten dreigen, deze locaties zelf te ontwikkelen en te verhuren of verkopen aan de uitvoerende organisaties. De rol van de gemeente lijkt in deze positie dus sterk op haar rol bij de directe wettelijke taken, maar heeft zij wél meer vrijheid als het gaat om de vormgeving van bijvoorbeeld de eisen die gesteld worden aan de uitvoerende partijen. Tot slot heeft de gemeente bij een aantal typen voorzieningen een beperkte rol. Dit zijn vooral voorzieningen met een commerciële aard of die hun financiering van een andere organisatie ontvangen. Hoewel dit genoemd staat als “geen directe betrokkenheid” betekent dit niet dat zij hier helemaal geen rol in heeft. Zij is immers nog steeds verantwoordelijk voor een leefbare en prettige omgeving in de stad. Echter doordat zowel de uitvoering als beheer bij andere partijen elders ligt, zijn haar sturingsmogelijkheden beperkt. Hierin neemt ze dus vooral een faciliterende rol in waarbij zij meedenkt met de uitvoerende partijen en hun door het opstellen van beleid in de gewenste richting proberen te bewegen. 3.2.4 Inzet van gemeentelijke middelen en instrumenten Afhankelijk van het type voorziening dat wordt gerealiseerd, kan de gemeente verschillende rollen vervullen en daarbij gebruikmaken van passende instrumenten. De mate van gemeentelijke betrokkenheid en het eventuele eigendom van gronden door de gemeente zijn daarbij bepalende factoren voor de rol die zij inneemt. In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de beschikbare gemeentelijke middelen en instrumenten die kunnen worden ingezet ter realisatie van de betreffende voorzieningen. Deze zijn gebaseerd op de genoemde rollen in het referentiewaarden onderzoek dat ten basis ligt van dit stuk. De in dit hoofdstuk opgenomen beschrijving is bedoeld ter verduidelijking en schetst een beeld van gebruikelijke handelwijzen. Er kan dus afhankelijk van de omstandigheden, waarbij kan worden afgeweken van de instrumenten die normaliter in deze situaties gebruikt zouden worden. Richting geven Als de gemeente deze rol aanneemt focust zij zich voornamelijk op het scheppen van duidelijke kaders, het maken van afspraken en het ontwikkelen van werkwijzen die bijdragen aan een prettige stad. Deze werkwijze wordt vaak ingezet bij voorzieningen waar de gemeente geen directe uitvoerende rol in heeft, zoals voorzieningen met een commerciële aard of die financieel ondersteund worden door andere organisaties. Echter kan dit ook gebruikt worden voor of een ondersteunende rol hebben bij andere de andere dynamieken. Om richting te geven, stelt de gemeente onder andere een omgevingsvisie en omgevingsprogramma’s op. Deze documenten maken duidelijk welke ontwikkelrichting we als stad voor ogen hebben en welke kwaliteiten daarbij centraal staan. Daarmee bieden ze ontwikkelaars en initiatiefnemers houvast en worden zij gestimuleerd om plannen te maken die aansluiten bij deze gezamenlijke koers. Verbinden De gemeente kan ook een verbindende rol aannemen bij het tot stand brengen van nieuwe fysieke voorzieningen. Het gaat hierbij zowel om de rol die de gemeente kan pakken in het succesvol intern afstemmen tussen de verschillende domeinen in de gemeente, als het verbinden van externe betrokkenen, als organisaties, bewoners en ontwikkelaars. Vanuit die rol richting externe partijen stimuleert de gemeente ook de samenwerking tussen sectoren en belangen, bijvoorbeeld door het faciliteren van overlegstructuren of het ondersteunen van participatietrajecten. In deze processen kan de gemeente dienen als neutrale procesbegeleider die het algemeen belang bewaakt en draagvlak creëert voor nieuwe initiatieven. Door haar verbindende rol kan de gemeente zorgen dat plannen niet versnipperd tot stand komen, maar dat ze voortkomen uit gezamenlijke ambities en bijdragen aan een vitale en leefbare omgeving. Reguleren Een gemeente kan plannen op verschillende manieren beperken of tegenhouden. Zo kan zij een omgevingsvergunning weigeren wanneer het initiatief niet past binnen het geldende omgevingsplan, of er juist voor kiezen het omgevingsplan te wijzigen om ongewenste ontwikkelingen te voorkomen. Binnen de gemeente Vlaardingen speelt hier de intake en omgevingstafel een belangrijke rol in, waar initiatieven worden beoordeeld en bijgestuurd op basis van de wenselijkheid en de aansluiting van de ontwikkelingen op het huidige beleid. Stimuleren Een gemeente kan ook een stimulerende rol aannemen. Zij moedigt initiatief en vernieuwing aan door het creëren van gunstige randvoorwaarden en het wegnemen van belemmeringen voor de ontwikkeling van nieuwe fysieke voorzieningen. Dit doet de gemeente onder meer door het bieden van duidelijke beleidskaders en procedures, zodat initiatiefnemers weten binnen welke ruimte zij kunnen opereren. Heldere uitgangspunten geven richting, vergroten de voorspelbaarheid van besluitvorming en bieden houvast bij het ontwikkelen van plannen. Zo kan een gemeente kiezen voor het verstrekken van subsidies of cofinanciering, door het beschikbaar stellen van gemeentelijke grond of gebouwen, en het bieden van kennis en advies. Ze kan ook een aanjagende rol spelen door innovatie te bevorderen. Tot slot kan er vanuit de gemeente worden gekozen om voor bepaalde voorzieningen te kopen of te ontwikkelen om deze tegen marktprijs beschikbaar te stellen voor de uitvoerende partijen. Hiermee kan het de drempel van het vinden van een geschikte locatie en/of investeringen vanuit de uitvoerende partij verlagen, waardoor initiatieven die als wenselijke gezien worden gemakkelijker kunnen worden uitgevoerd. Zelf uitvoeren Er kan voor gekozen worden om als gemeente direct betrokken te zijn bij de ontwikkeling van nieuwe maatschappelijke voorzieningen. Dit wordt vaak gedaan bij voorzieningen die voortkomen uit wettelijke verplichtingen, maar hier kan ook, afhankelijk van het gevoerde beleid op andere momenten voor worden gekozen. Hierbij neemt zij dus vaak een directe rol in het kopen, ontwikkelen en eventueel verhuren van de geschikte locatie en blijft zij vaak eigenaar van de grond. 3.3 Invloed van trends en ontwikkelingen op de voorzieningen 3.3.1 Onderwijs Trends en ontwikkelingen Er zijn verschillende trends die direct invloed hebben op het onderwijs en daarmee op de onderwijshuisvesting in Vlaardingen. Landelijk nemen de multiculturaliteit, de gezondheidsproblemen (zoals overgewicht en mentale druk) en de vergrijzing toe. Deze ontwikkelingen zorgen ervoor dat scholen steeds vaker moeten inspelen op een diversere en complexere leerlingenpopulatie, met uiteenlopende ondersteuningsbehoeften. In Vlaardingen komen daar enkele lokale factoren bij. Doordat de stad binnen een beperkte ruimte groeit, neemt de ruimtedruk en daarmee de concurrentie om ruimte toe. De bevolkingsgroei leidt op korte termijn tot een toename van het aantal leerlingen, maar door de vergrijzing zal dit aantal richting 2040 weer afnemen. Vlaardingen kent daarnaast een bevolking met een grote culturele diversiteit . Dit biedt kansen voor een rijke en inclusieve leeromgeving, maar brengt ook uitdagingen met zich mee, zoals taalachterstanden, ongelijke onderwijskansen en verschillende culturele verwachtingen ten aanzien van onderwijs. Bovendien kampt de stad als geheel met relatief hoge onderwijsachterstanden en sociaaleconomische druk, mede door een bovengemiddeld aandeel huishoudens met lage inkomens. Tot slot is een deel van de schoolgebouwen verouderd, waardoor renovatie en herprogrammering noodzakelijk zijn. Ruimtelijke gevolgen Bij de renovatie van scholen kan direct worden ingespeeld op deze ontwikkelingen. De tijdelijke leerlingengroei gevolgd door krimp vraagt om flexibele gebouwen die in eerste instantie voor onderwijs kunnen worden gebruikt, maar later kunnen worden herbestemd. Gezien de beperkte ruimte in de stad is daarnaast een efficiënter ruimtegebruik noodzakelijk. Denk hierbij aan integrale kindcentra (IKC’s), waar verschillende functies zoals onderwijs, opvang en welzijn samenkomen onder één dak. Dit bevordert niet alleen een doelmatig gebruik van ruimte, maar ook de ontmoeting en samenwerking tussen verschillende groepen. Tot slot krijgen scholen in Vlaardingen al te maken met een complexe en diverse leerlingenpopulatie, een situatie die door de veranderende bevolkingssamenstelling en toenemende diversiteit in ondersteuningsvragen verder wordt versterkt. Dit vraagt om aanpasbare en inclusieve leeromgevingen, waar ruimte is voor maatwerk, samenwerking en ontmoeting. Zo kunnen scholen beter inspelen op de uiteenlopende leer- en ondersteuningsbehoeften en tegelijkertijd bijdragen aan gelijke kansen en sociale samenhang in de stad. 3.3.2 Sport en bewegen Trends en ontwikkelingen Landelijk zijn er verschillende maatschappelijke ontwikkelingen zichtbaar die invloed hebben op de vraag naar sport-, beweeg- en ontmoetingsvoorzieningen. De vergrijzing zet verder door, waardoor het aandeel ouderen in de bevolking toeneemt. Tegelijkertijd is er sprake van een groeiend aantal mensen met gezondheidsproblemen, zowel fysiek als mentaal. Ook obesitas en overgewicht komen vaker voor, niet alleen bij volwassenen maar in toenemende mate ook onder jongeren. Daarnaast neemt de culturele diversiteit in Nederland toe, wat de behoefte aan sociale cohesie en onderlinge ontmoeting versterkt. Sport en bewegen kunnen hierin een verbindende rol spelen. Tegelijkertijd blijkt dat door de toenemende multiculturaliteit de deelname aan georganiseerde sport in clubverband juist wat lager ligt, terwijl de belangstelling voor informele en vrije sportvormen toeneemt. Sport wordt bovendien steeds vaker gezien als een effectieve manier om mentale problemen tegen te gaan en een gezonde leefstijl te bevorderen. Ook lokaal zijn er duidelijke trends zichtbaar die aansluiten op de landelijke ontwikkelingen. De gemeente kent een relatief hoog percentage inwoners met diverse culturele achtergronden, wat zorgt voor een brede mix aan behoeften en voorkeuren op het gebied van sport en ontspanning. Daarnaast is er sprake van armoede in bepaalde wijken, wat kan leiden tot drempels voor deelname aan georganiseerde sport. Tegelijkertijd ligt het aandeel ouderen in de gemeente boven het landelijk gemiddelde, waardoor de gevolgen van vergrijzing zoals een groeiende behoefte aan laagdrempelige beweeg- en ontmoetingsplekken relatief sterk voelbaar zijn. Ruimtelijke gevolgen De combinatie van deze landelijke en lokale ontwikkelingen vraagt om een doordachte uitbreiding en aanpassing van de sportvoorzieningen. Allereerst groeit de gemeente in grootte, dit leidt net als bij elke andere voorziening tot concurrentie op de vrijkomende ruimte. Ook zal dit, indien de vraag niet verminderd door de voorspelde trends, in principe leiden tot de groei van de vraag naar sportvoorzieningen. Deze voorspeelde groei is namelijk bij sportvoorzieningen, zoals in hoofdstuk 5 besproken zal worden, niet altijd aan de orde door de invloed van deze trends. Ondanks dit is er, omwille van de toenemende druk op de ruimte in Vlaardingen, nog steeds behoefte om de sportlocaties zo efficiënt en multifunctioneel mogelijk in te richten. Verder zullen de veranderingen op het gebied van sport vooral liggen in het type voorzieningen waar vraag naar komt. Allereerst speelt de vergrijzing een rol. Hierbij is de verwachting is dat er een toenemende behoefte is aan meer informele, laagdrempeligere voorzieningen. Denk hierbij aan sport- en speelplekken die niet alleen gericht zijn op kinderen, maar ook toegankelijk zijn voor volwassenen en ouderen. Daarnaast dienen sportfaciliteiten goed bereikbaar te zijn voor iedereen, ongeacht het vervoermiddel, doordat de mobiliteit van ouderen lager ligt. De toenemende culturele diversiteit vraagt om een breed palet aan sportmogelijkheden, met ruimte voor zowel traditionele sporten als voetbal als voor nieuwe initiatieven. Tegelijkertijd neemt de behoefte aan informele sportvoorzieningen toe, zoals openbare sportplekken, beweegroutes en vrije velden, doordat sportdeelname in clubverband in diverse groepen lager is. Tot slot zie je bij sport- en speelvoorzieningen, dat zij niet alleen een rol kunnen spelen in de vitaliteit van de bewoners, maar dat zij ook een sociale verbinding kunnen creëren. Gezien de verwachting is dat de sociale cohesie afneemt zijn kunnen deze sport- en speelvoorzieningen hier een rol in spelen. 3.3.3 Welzijn Trends en ontwikkelingen Op landelijk niveau beïnvloeden diverse maatschappelijke ontwikkelingen de vraag naar welzijnsvoorzieningen. De vergrijzing zorgt voor meer ouderen die behoefte hebben aan ondersteuning, ontmoeting en structuur. Tegelijk wonen steeds meer mensen met een psychische, sociale of lichamelijke kwetsbaarheid zelfstandig, wat leidt tot een groeiende behoefte aan laagdrempelige begeleiding en sociale ondersteuning. Dit vraagt veel van de draagkracht en samenhang in buurten, waar bewoners, vrijwilligers en mantelzorgers een steeds grotere rol spelen. In wijken met beperkte sociale veerkracht kan dit extra druk en spanning veroorzaken. De toenemende culturele diversiteit brengt nieuwe vormen van gemeenschapszin, maar ook uitdagingen zoals taalbarrières en minder onderling contact. In combinatie met individualisering en eenzaamheid neemt de vanzelfsprekendheid van sociale cohesie af. Deze ontwikkelingen benadrukken het belang van een sterke, inclusieve en cultureel sensitieve sociale infrastructuur: plekken waar inwoners elkaar ontmoeten, zich verbonden voelen en samen verantwoordelijkheid nemen voor hun leefomgeving. Ook lokaal zijn deze trends zichtbaar. Het aandeel ouderen ligt boven het landelijk gemiddelde, waardoor de vraag naar dagactiviteiten, ontmoetingsplekken en mantelzorgondersteuning extra groot is. De gemeente kent daarnaast veel culturele diversiteit én sociaaleconomische uitdagingen, waardoor niet iedereen even makkelijk deelneemt aan ondersteuning of initiatieven. De combinatie van landelijke en lokale trends vergroot de noodzaak voor een goed toegankelijke en evenwichtige spreiding van welzijnsvoorzieningen in de gemeente. Ruimtelijke gevolgen Door de sociale en maatschappelijke ontwikkelingen is er meer behoefte aan plekken voor ontmoeting en ondersteuning in de wijk, zoals dit in buurthuizen of ontmoetingsplekken plaatsvindt. Deze dragen bij aan sociale cohesie, voorkomen eenzaamheid en bevorderen zelf- en samenredzaamheid. Er is ook een toegenomen vraag aan cultureel diverse voorzieningen zoals buurthuizen en initiatieven die ruimte bieden voor uitwisseling, integratie en taalondersteuning. Deze voorzieningen die helpen voorkomen dat mensen langs elkaar leven, waarmee de kans op segregatie verkleind wordt. Ook multiculturele ontmoetingsruimtes kunnen een belangrijke rol spelen in het versterken van onderlinge verbinding. Daarnaast neemt door de vergrijzing de behoefte aan dagbestedingslocaties toe, zowel voor mensen met een mentale als fysieke beperking. Door de vergrijzing worden ook mantelzorg- en vrijwilligerssteunpunten meer en meer onmisbaar om overbelasting te voorkomen en de sociale basis te versterken. Daarnaast is bereikbaarheid en laagdrempeligheid van de welzijnsvoorzieningen belangrijk zodat ook inwoners met een kleinere actieradius of beperkte middelen daadwerkelijk kunnen en aangemoedigd worden om deel te nemen. 3.3.4 Gezondheid Landelijke trends Landelijk zijn er diverse maatschappelijke en demografische ontwikkelingen die de behoefte aan gezondheidsvoorzieningen ingrijpend veranderen. De vergrijzing zorgt voor een sterke toename van het aantal mensen met fysieke beperkingen, chronische aandoeningen en dementie. Daarnaast groeit de groep ouderen die langer zelfstandig woont, wat vraagt om zorgvoorzieningen die dichter bij huis beschikbaar zijn. De vergrijzing gaat ook gepaard met eenzaamheid en een toenemende druk op de eerstelijnszorg en mantelzorgers. Tegelijkertijd neemt het aantal mentale problemen onder jongeren toe, evenals gevoelens van eenzaamheid in alle leeftijdsgroepen. Ook overgewicht en obesitas blijven stijgen, met gevolgen voor de algemene gezondheid en de zorgvraag. Een andere belangrijke trend is dat meer mensen met een zorgbehoefte buiten zorginstellingen wonen. Dit is het gevolg van beleid dat inzet op “langer thuis wonen” en minder intramurale zorg. Daardoor verschuift de zorgvraag steeds meer naar de wijk en de directe leefomgeving. Tot slot neemt de kwetsbaarheid door klimaatverandering en milieuaspecten toe. Hittestress, luchtvervuiling en geluidsoverlast kunnen bestaande gezondheidsproblemen verergeren, met name bij ouderen, kinderen en mensen met hart- of longaandoeningen. De gezondheid van de bevolking is daarmee steeds nauwer verbonden met de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Lokaal zijn deze landelijke ontwikkelingen goed zichtbaar. De gemeente kent zoals eerder genoemd een sterke concentratie van ouderen. Daardoor ontstaat er een relatief grote behoefte aan gezondheidsvoorzieningen als huisartsen en fysiotherapeuten, die gericht zijn op ouderen. Daarnaast is er sprake van meer inwoners met verschillende culturele achtergronden, wat invloed heeft op de manier waarop zorg wordt gevraagd en ervaren (SCP, 2023). Niet alle groepen weten de bestaande zorgstructuren even goed te vinden of voelen zich er voldoende in thuis. Dit vraagt om cultureel toegankelijke zorglocaties en zorgprofessionals die aansluiten bij de diversiteit in de samenleving. De combinatie van vergrijzing, bevolkingsgroei en diversiteit zorgt lokaal voor meer druk op bestaande gezondheidsvoorzieningen en een toenemende noodzaak om zorg dichter bij de mensen te organiseren. Gevolgen voor de benodigde ruimte aan gezondheidsvoorzieningen De vergrijzing leidt tot een grotere behoefte aan wijkgerichte zorglocaties, deze groeiende behoefte kan echter deels worden opgevangen door de inzet van preventieve maatregelen, zoals genoemd bij het hoofdstuk welzijn. Denk hierbij aan dagbestedingsruimtes en ontmoetingscentra voor ouderen, waar zorg en sociaal contact samenkomen. Desondanks zullen huisartsen, fysiotherapeuten en apotheken in de toekomst meer ruimte vragen. Dit vraagt om efficiënte inzet van ruimte door bijvoorbeeld clustering van zorgvoorzieningen. Echter ontstaat hier een spanningsveld, doordat ouderen minder ver kunnen reizen en hierdoor behoefte hebben aan nabije voorzieningen, waar clustering vaak zorgt voor een grotere reisafstand. Door kritisch te kijken naar de locatie en spreiding van de ouderen kan hier een combinatie van worden gemaakt. 3.3.5 Cultuur Landelijke trends In Nederland zijn er verschillende maatschappelijke ontwikkelingen die de rol van culturele voorzieningen veranderen. De samenleving wordt steeds diverser en ouder, en dat heeft invloed op hoe mensen cultuur beleven, leren en elkaar ontmoeten. De groeiende culturele diversiteit zorgt voor een rijker en gevarieerder cultureel aanbod. Er komen nieuwe vormen van kunst en verhalen bij die onze samenleving verrijken. Tegelijkertijd vinden niet alle groepen vanzelf hun weg naar culturele instellingen. Verschillen in taal, gewoonten en achtergrond kunnen ervoor zorgen dat mensen elkaar minder snel ontmoeten binnen de cultuursector. Daarnaast neemt het aantal mensen met een taalachterstand of beperkte digitale vaardigheden toe. Dit speelt bij verschillende groepen en maakt het moeilijker om mee te doen aan culturele of educatieve activiteiten. Daardoor moeten culturele organisaties beter inspelen op de behoeften van deze doelgroepen en zorgen dat hun aanbod laagdrempelig en toegankelijk blijft. Ook de vergrijzing heeft invloed. Steeds meer ouderen blijven langer actief en zoeken naar manieren om iets te leren, anderen te ontmoeten en betekenisvol bezig te zijn. Zij willen niet alleen toeschouwer zijn, maar ook zelf deelnemen aan culturele en leeractiviteiten. De landelijke ontwikkelingen zijn ook lokaal goed zichtbaar en worden in de gemeente zelfs versterkt door de samenstelling van de bevolking. Er is, zoals eerder genoemd, een hoog aandeel ouderen en een grote groep inwoners met een culturele diverse achtergrond. Ouderen maken relatief veel gebruik van culturele voorzieningen, hierom is er een groeiende vraag verwacht. Daarnaast spelen in sommige wijken armoede, taalachterstanden en beperkte digitale vaardigheden een grotere rol dan gemiddeld in Nederland. Daardoor kunnen niet alle inwoners even gemakkelijk meedoen aan culturele of educatieve activiteiten. Dit vraagt om extra aandacht voor laagdrempelige en toegankelijke voorzieningen waar iedereen zich welkom voelt. Gevolgen voor de benodigde ruimte aan culturele voorzieningen Bibliotheken krijgen een steeds bredere rol in de samenleving, door de groeiende vraag aan ondersteuning en preventie, zoals genoemd in het hoofdstuk over welzijnsvoorzieningen. Hier verschuift de rol meer en meer vanaf de klassieke bibliotheek naar een leer en ontmoetingscentrum. Om hier gebruik van te kunnen maken, moeten de bibliotheken flexibel inzetbaar zijn en moet er voldoende aanbod zijn per wijk. Daarnaast is een groeiende vraag verwacht naar culturele centra. Enerzijds omdat ouderen een belangrijke doelgroep hiervoor zijn. Dit wordt versterkt door de groei van de culturele diversiteit, waar behoefte ontstaat binnen en tussen diverse culturele groepen. Tegelijkertijd is de beschikbare fysieke ruimte beperkt. Dit vraagt om slimme combinaties van functies, bijvoorbeeld door culturele voorzieningen te huisvesten in gebouwen die ook worden gebruikt voor onderwijs, welzijn of wijkactiviteiten. Zo kan de ruimte efficiënter worden benut en ontstaat meer samenwerking tussen organisaties. Goed verspreide en multifunctionele locaties, zoals wijkcentra of gedeelde cultuurhubs, kunnen helpen om cultuur dichter bij inwoners te brengen. In hoofdstuk 5 wordt uitgebreider ingegaan op de verwachte ontwikkelingen en trends tot 2040 en op de gevolgen hiervan op de ruimtelijke behoefte per thema. 3.4 Omgevingsvisie en wettelijke kaders 3.4.1 Verbinding met de omgevingsvisie In de omgevingsvisie Vlaardingen 2040 staat hoe de fysieke leefomgeving zich op de langer termijn moet ontwikkelen. Hierin is het belangrijk dat mensen niet alleen in Vlaardingen wonen, maar ook met elkaar moeten samenleven. Het sociale domein speelt hierin een belangrijke rol, door mensen met elkaar te in contact te brengen en te ondersteunen wanneer zij dit nodig hebben. Veel van de plannen in het sociale domein hebben echter ook een fysieke ruimte nodig waarin deze uitgevoerd kunnen worden. Om ruimte voor deze voorzieningen te waarborgen binnen de groeiende gemeente, is het belangrijk dat deze ook opgenomen is in de omgevingsvisie. Het thematisch omgevingsprogramma maatschappelijke voorzieningen vloeit voort uit de omgevingsvisie. Hierin worden dus verder vormgegeven aan een aantal punten de binnen de omgevingsvisie worden genoemd. Allereerst is het een extra verankering dat er ruimte wordt gereserveerd voor de benodigde voorzieningen binnen Vlaardingen. Dit door een duidelijk kader te schetsen met waar wij als gemeente naartoe willen werken en hiermee ook verwachtingen te scheppen richting initiatiefnemers en onszelf. Daarnaast geeft het meer duidelijkheid over welke voorzieningen er nodig zijn binnen de stad en het biedt een startkader voor de benodigde spreiding van de voorzieningen binnen de stad waarop voortgebouwd kan worden. Hiermee kan de gemeente dus ook initiatieven beter beoordelen en ondersteunen in hun zoekvraag. Er worden in de omgevingsvisie daarnaast een aantal specifiekere onderwerpen genoemd, waarmee extra rekening gehouden dient worden. Hierbij worden op verschillende manieren genoemd dat er aandacht moet zijn voor ontmoetingsplekken en buurt- en wijkpunten. Zowel om ontmoeting voor te stimuleren in het algemeen en als “hangplek” voor jongeren. Daarnaast kunnen deze ontmoetingslocaties bijdragen aan preventie door voorlichting en preventie gerichte projecten. Echter is de behoefte aan ontmoeting breder dan alleen de formele binnen ontmoetingsplekken, maar is er juist ook een behoefte aan meer informele ontmoetingsplekken, zoals bij speeltuinen of buurttuinen. Ook moet er oog zijn voor de veranderende vraag door maatschappelijke trends, zoals vergrijzing, waardoor er meer vraag komt voor veilig en gezond bewegen in de nabijheid van hun woningen. Ook wordt er meer ingezet op voorzieningen die nu en in de toekomst meer multifunctioneel kunnen worden ingezet, om in te spelen op de veranderende vraag. Al met al biedt het omgevingsprogramma maatschappelijke voorzieningen niet alleen een kader, waarmee er beter rekening gehouden kan worden met de benodigde voorzieningen binnen Vlaardingen nu en in de toekomst, maar biedt het ook een kader voor hoe we de ruimte beter kunnen benutten om deze voorzieningen op een toekomst bestendigde manier te realiseren. 3.4.2 Wet- en regelgeving Het omgevingsprogramma Maatschappelijke Voorzieningen is een uitvloeisel van het sub-thema “Ruimte voor welzijn en maatschappelijke voorzieningen” uit de omgevingsvisie. De omgevingsvisie is een juridisch verplicht strategisch document onder de Omgevingswet, waarin de langetermijnvisie op de fysieke leefomgeving wordt vastgelegd. Deze visie vormt de basis voor beleidskeuzes en de inzet van juridische instrumenten, zoals het omgevingsplan en omgevingsvergunningen. Om de uitvoering van de omgevingsvisie te ondersteunen, kunnen bestuursorganen omgevingsprogramma’s opstellen. Hierin worden de concrete acties, maatregelen en projecten uitgewerkt die bijdragen aan de doelen uit de omgevingsvisie. De Omgevingswet biedt hiervoor de mogelijkheid, maar legt geen verplichting op. Het omgevingsprogramma Maatschappelijke Voorzieningen is dus een vrijwillig programma, waarin één specifiek thema op het schaalniveau van de gehele gemeente Vlaardingen wordt uitgewerkt. Daarom wordt gesproken van een thematisch omgevingsprogramma. De aanleiding voor dit programma ligt in de wens om meer duidelijkheid te creëren over de huidige en toekomstige vraag en het aanbod van maatschappelijke voorzieningen, zowel binnen de gemeentelijke organisatie als richting externe partners. Het programma concretiseert de ambities uit de omgevingsvisie en biedt richting bij beleidsmatige en uitvoeringsgerichte keuzes, zonder dat dit juridisch verplicht is. Omdat het programma geen concrete grootschalige projecten of activiteiten met een grote milieu-impact bevat, is het niet MER-plichtig. Een milieueffectrapportage (MER) is alleen vereist voor plannen of projecten waarbij aanzienlijke milieugevolgen te verwachten zijn, wat hier niet het geval is. Het omgevingsprogramma Maatschappelijke Voorzieningen heeft de status van een beleidsdocument onder de Omgevingswet. Het is zelfbindend voor de gemeente en heeft geen rechtstreeks juridisch bindende werking voor inwoners, bedrijven of andere partijen. Wel vormt het een belangrijk beleidskader bij de uitvoering van de omgevingsvisie en bij toekomstige beleids- en uitvoeringskeuzes. 3.5 Beleidskaders 3.5.1 Toelichting op de beleidskaders Dit hoofdstuk beschrijft de beleidsdocumenten die richting geven aan de ontwikkeling en inrichting van maatschappelijke voorzieningen in Vlaardingen. Deze kaders vormen niet alleen het bestuurlijke en inhoudelijke fundament, maar spelen ook een rol in de uitvoering van dit onderzoek, doordat zij de ambities, uitgangspunten en randvoorwaarden bepalen waarbinnen voorzieningen worden gerealiseerd en benut. Door de beleidsstukken in samenhang te beschouwen, ontstaat een helder beeld van het beleidsmatige kader waarbinnen de inventarisatie van maatschappelijke voorzieningen en hun ruimtevraag plaatsvindt. Hoewel de stukken per thema onderverdeelt zijn, zijn er meerdere beleidsstukken die meerdere onderwerpen raken, deze zijn dan genoemd bij één van de aspecten die zij raken. 3.5.2 Onderwijs Onderwijsvisie Vlaardingen 2020-2025 De onderwijsvisie Vlaardingen 2020-2025 beschrijft in grote lijnen hoe de gemeente haar rol ziet in het organiseren van onderwijs, door stil te staan bij succespunten, verbeterpunten en de belangrijke trends die spelen binnen het onderwijs. In 2025 wordt de start gemaakt van de nieuwe onderwijsvisie. Integraal Huisvestingplan Onderwijs (IHP- Onderwijs) 2020 Het IHP- onderwijs gebruikt de onderwijsvisie als basis. Hierin wordt dieper ingegaan hoe wij over een langere periode gemeente omgaan met onderwijshuisvesting. Hierin staan onder meer een analyse van huidige onderwijssituatie, leerling prognoses en toekomstige plannen met betrekking tot renovatie, vervanging en uitbreiding van schoolgebouwen. Hoe de gemeente en schoolbesturen samen de komende jaren goed onderwijs willen ondersteunen met passende gebouwen. Denk hierbij aan duurzaamheidsmaatregelen en inzetbaarheid van ruimten voor multifunctioneel gebruik. Gemeentelijke Onderwijsachterstandenbeleid (GOAB) In het kader van de landelijke Wet Ontwikkelingskansen door Kwaliteit en Educatie (Wet OKE) voert de gemeente Vlaardingen lokaal het Gemeentelijk Onderwijsachterstandenbeleid (GOAB) uit. Dit beleid richt zich op twee kerntaken: het realiseren van voldoende, goed verspreide kindplekken in de voorschoolse educatie en het waarborgen van een kwalitatief hoogwaardig aanbod. Voor de peuteropvang met voorschoolse educatie (VE) betekent dit dat GOAB-middelen worden ingezet om voldoende en toegankelijke peuteropvang plekken met VE te creëren. Waar nodig kan dit ook huisvestingsaanpassingen of uitbreiding van locaties omvatten, zodat ieder kind in Vlaardingen toegang heeft tot goede voorschoolse educatie. 3.5.3 Sport en bewegen Kadernota sport & bewegen