Omgevingsvisie Haarlem 2045 (Haarlem)

In het kort

Deze wet, genaamd Omgevingsvisie Haarlem 2045, is een brede, integrale visie die richting geeft aan de ontwikkeling van Haarlem om de stad aantrekkelijk te houden tot 2045. Het verbindt beleidsopgaven uit verschillende sectoren om de leefomgeving te verbeteren.

Wat het reguleert

De ontwikkeling van Haarlem tot 2045, rekening houdend met grote opgaven zoals woningbouw en energietransitie.
De ruimtelijke consequenties van huidige en toekomstige beleidsplannen.
De inpassing van ruimtelijke claims door middel van zes strategische keuzes.
De uitvoering en monitoring van de ambities van de omgevingsvisie.

Wie het betreft

Inwoners, bedrijven en instellingen in Haarlem.
Iedereen die wil meewerken aan de verdere vormgeving van de stad.

Kernpunten

Haarlem moet extra woningen bouwen, voornamelijk rond HOV-knooppunten en in ontwikkelzones, met behoud van kwaliteit en karakteristieken.
Het tien-minuten netwerk voor fietsers en voetgangers en de sociale basisinfrastructuur worden versterkt, zodat dagelijkse voorzieningen binnen maximaal tien minuten bereikbaar zijn.
De groen- en waterstructuur in de stad wordt versterkt om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen en een gezonde leefomgeving te creëren.
Er wordt ruimte gereserveerd voor de energietransitie, waarbij bedrijventerrein Waarderpolder en het omliggende landschap een belangrijke rol spelen.

Wettekst

/akn/nl/act/gemeente/2024/CVDR724065 /join/id/stop/work_006 /akn/nl/act/gm0392/2024/Regeling429f2e8f6872462f97f6f7e8ef736a3e /join/id/stop/work_019 2024-08-29 2024-08-29 /akn/nl/act/gemeente/2024/CVDR724065/nld@2024-09-02 /join/id/proces/gm0392/2024/procedure2e1babb7985041879c0e6403d48381d2 2024-09-02 2024-09-02 /akn/nl/act/gm0392/2024/Regeling429f2e8f6872462f97f6f7e8ef736a3e/nld@2024-08-28;10172842 /akn/nl/act/gm0392/2024/Regeling429f2e8f6872462f97f6f7e8ef736a3e /akn/nl/act/gm0392/2024/Regeling429f2e8f6872462f97f6f7e8ef736a3e/nld@2024-08-28;10172842 /join/id/stop/work_019 1 Omgevingsvisie Haarlem 2045 1 Deel 1: De Inleiding 1.1 Voorwoord 1.1.1 Intro Hoe zorgen we dat Haarlem ook in 2045 een aantrekkelijke stad is? Haarlem staat de komende decennia voor een aantal grote opgaven die veel veranderingen brengen. Met deze omgevingsvisie geven we richting aan een ontwikkeling van de stad die deze opgaven als kans benu tom Haarlem ook in de toekomst aantrekkelijk te houden. 1.1.2 Voorwoord Ik zie het Spaarne stromen, hoor de Bavo slaan en spring op de fiets, want de stad roept m'n naam... want de stad roept m'n naam. Hier ben ik thuis, hier ken ik elke straat, ieder plein. Dit is mijn huis, hier is het goed, hier wil ik zijn Deze strofes uit het lied Hier wil ik zijn (Ode aan Haarlem) van Roel van Velzen, geschreven ter ere van het 775 jarig bestaan van Haarlem, beschrijven voor mij heel goed wat Haarlem is. Een stad vol van geschiedenis, maar ook een stad in het nu. Een stad waar je wil wonen, een stad waar je wil zijn. Een middelgrote stad, maar wel een met allerlei grote opgaven voor zich, als woningbouw, energietransitie, het aanpassen aan het veranderend klimaat. Een stad die we dagelijks op allerlei manieren doorkruizen, om te wonen, te werken of te recreëren, onderdeel ook van een dynamische grotere regio. Een dorp vermomd als stad, gaat het lied verder. Ook dat is Haarlem. Een stad waar mensen elkaar kennen. Een stad waar mensen gelukkig zijn. Heel belangrijk is dat Haarlem een stad blijft die ook in de toekomst voor iedereen is. Voor mensen met verschillende achtergronden en opleiding, een stad voor jong en oud. Juist die veelzijdigheid is wat Haarlem voor velen zo aantrekkelijk maakt. Om aantrekkelijk te blijven moet de komende jaren veel gebeuren. Er komt veel op ons af. Veel woningen moeten worden gebouwd, energienetwerken aangelegd, meer groen aangelegd en nog veel meer. Deze omgevingsvisie geeft daar richting aan en moet inwoners, bedrijven, instellingen en iedereen die wil mee werken aan het verder vormgeven van onze mooie stad helpen om plannen te maken en te realiseren. We gaan overal aan de slag, maar in het bijzonder op plekken die in de omgevingsvisie icoonprojecten worden genoemd. Zoals bijvoorbeeld de ontwikkelzones, nieuwe knooppunten, maar ook bijvoorbeeld in woongebieden als Meerwijk of het Ramplaankwartier. Ik ben trots op deze omgevingsvisie die tot stand gekomen is in samenspraak met velen. Ik hoop dat de visie inspireert en richting geeft. De omgevingsvisie wil bijdragen aan, om in de termen van de Ode aan Haarlem te blijven, een Haarlem waar nieuwe ideeën worden beloond, zodat Haarlem ook in 2045, wanneer Haarlem 800 jaar bestaat, de stad is waar je van droomt. Haarlem, pas thuis als ik daar ben. Zo goed voor elkaar, die plek, dat dorp, vermomd als een stad. Haarlem. Als ik jou toch niet had. Floor Roduner Wethouder Ruimtelijke Ontwikkeling 1.2 Samenvatting 1.2.1 Samenvatting Hoe kunnen we ervoor zorgen dat de stad over 25 jaar nog net zo prettig, zo niet prettiger is om in te wonen, te werken en te recreëren. Dat vraagt dat we vooruit kijken op de alle terrein die horen bij een stad." Dit is de samenvatting van de omgevingsvisie van Haarlem. U vindt hier in vogelvlucht de essentie van deze visie. Prettig wonen en leven in Haarlem is een gegeven van dit moment, maar als Haarlemmers hebben we ook een verantwoordelijkheid voor de stad in de toekomst. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat de stad over 25 jaar nog net zo prettig, zo niet prettiger is om in te wonen, te werken en te recreëren. Dat vraagt dat we vooruit kijken op alle terreinen die horen bij een stad. Dat doen we met een omgevingsvisie. De omgevingsvisie bestaat uit vier delen, en is als volgt opgebouwd: Deel 1: De Inleiding: een inleidend deel 1, waarin we beschrijven wat u kunt verwachten van een omgevingsvisie en hoe u die moet zien ten opzichte van de Omgevingswet en het omgevingsplan. Deel 2: De Analyse: in deel 2 beschrijven we de stad waarvoor we een omgevingsvisie maken, we bekijken de grote trends en ontwikkelingen voor de toekomst en koppelen die aan de opgaven die daaruit volgen en waarop deze visie een antwoord moet geven. Deel 3: De Visie: de daadwerkelijke visie op de leefomgeving vindt u in deel

In dit deel zetten we de stip op de horizon voor 2045 en laten we zien hoe de stad er uit kan komen te zien. Deel 4: Uitvoering: deel 4 tenslotte gaat in op de vraag hoe we de omgevingsvisie tot uitvoering gaan brengen en hoe we tijdens dat traject volgen of we onze ambitie ook echt waar kunnen maken. Deel 1: De Inleiding Wat is een omgevingsvisie De omgevingsvisie is een brede integrale visie voor Haarlem. De visie verbindt beleidsopgaven vanuit verschillende sectoren met elkaar op het gebied van bereikbaarheid, wonen, duurzaamheid, economie, sociale netwerken, cultuur, kortom alles dat hoort bij de stad. De omgevingsvisie bouwt voort op een aantal al bestaande brede documenten, zoals de Toekomstvisie Haarlem 2040 en de Structuurvisie Openbare Ruimte. Daarnaast is ook geput uit een aantal sectorale beleidsdocumenten zoals de nieuwe economische visie. De omgevingsvisie is een visie op hoofdlijnen. De visie laat zien wat de ruimtelijke consequenties zijn van de huidige opgaven én van geschetst toekomstig beleid. Participatie Een omgevingsvisie opstellen is geen zaak van de gemeente alleen. De omgevingsvisie is opgesteld in samenspraak met vele Haarlemmers. Vanwege de coronapandemie is deze participatie anders verlopen dan vooraf bedacht. De tentoonstelling van Panorama Nederland in de Haarlemse centrale bibliotheek was de aftrap van het participatietraject. Daar konden mensen nog langskomen. De coronapandemie maakte fysieke participatie onmogelijk, vandaar dat werd gekozen voor een vorm van digitale participatie. Dit beperkte enerzijds de mogelijkheden maar leidde er gelukkig ook toe dat veel Haarlemmers met nieuwe inzichten meededen die eerder niet deel namen aan participatietrajecten. Regio Haarlem is onderdeel van de Metropoolregio Amsterdam (MRA), de hoofdstad van Noord Holland én de centrumstad van Zuid Kennemerland. De gemeenten in de MRA en Zuid Kennemerland zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Mensen kunnen wonen in Heemstede, werken in Haarlem, naar de schouwburg gaan in Amsterdam, sporten in Bloemendaal en in Zandvoort naar het strand gaan, of vice versa. Kortom, ons dagelijks leven houdt niet op bij de gemeentegrens. Haarlem is onderdeel van een Daily Urban System (het gebied waarbinnen het dagelijks leven zich afspeelt), dat naast de MRA ook strekt tot Leiden en Den Haag. Deel 2: De Analyse Identiteit Hoe identificeer je een stad? Aan de mensen, aan de gebouwen of aan beide? De gebouwde omgeving zegt vaak veel over de inwoners van de stad. Het zijn de mensen die op basis van hun ideeën, inzichten en idealen met elkaar een leefomgeving hebben gemaakt waarin zij goed gedijen. Zoals de stad door de eeuwen heen is veranderd, zijn ook haar inwoners veranderd. Maar sommige gedeelde waarden blijken verrassend constant. De constante is dat Haarlem altijd een stad is geweest waar de mensen oog voor elkaar, voor kwaliteit en voor ontspanning hebben. Dat zijn waarden die we graag willen behouden Trends & Ontwikkelingen Feit is dat de wereld voortdurend verandert en dat gegeven heeft invloed op de manier waarop we de leefomgeving gebruiken en moeten inrichten. Om helder te krijgen waar de Haarlemse leefomgeving in de nabije toekomst op voorbereid moet zijn, omschrijven we welke grote en belangrijke trends en ontwikkelingen gaande zijn. Haarlemse opgaven Door de trends en ontwikkelingen te bekijken met de identiteit van Haarlem als leidraad kunnen we de opgaven voor de stad bepalen. De opgaven zijn zo benoemd dat we de identiteit versterken en tegelijkertijd trends en ontwikkelingen het hoofd bieden. Omgevingsvisie Haarlem 2045 De zes integrale Haarlemse opgaven
Versterken aantrekkelijke woon- én werkstad voor iedereen
Versterken sociaal weefsel
Klimaatbestendig Haarlem
Gezonde stad voor mens en dier
Energietransitie in Haarlem
Duurzaam bereikbare stad Deel 3: De Visie Om de inpassing van alle ruimtelijke claims behorende bij de zes opgaven in goede banen te leiden, maakt Haarlem zes strategische keuzes. Deze keuzes geven richting aan de ontwikkeling van de stad zodat de schaarse ruimte optimaal wordt benut, dat de opgaven een plek krijgen en de Haarlemse identiteit overeind blijft. De zes strategische keuzes met bijbehorende veertien speerpunten vormen de essentie van de visie. De zes strategische keuzes voor de leefomgeving dragen bij aan de integrale opgaven waar Haarlem voor staat. De keuzes worden niet uniform over heel Haarlem op dezelfde manier uitgevoerd maar houden rekening met de eigenschappen van de verschillende buurten. Dit betekent een verdere uitwerking op gebiedsniveau in samenwerking met iedereen die een rol speelt bij de ontwikkeling van Haarlem. Met het opstellen van deze visie zijn we niet klaar tot
De visie wordt eens in de zoveel tijd bijgesteld.
Mengen & verdichten We moeten extra woningen bouwen om te zorgen dat er voor alle doelgroepen een woning is. Hierbij is niet de kwantiteit leidend maar de kwaliteit. Dit betekent dat we de waardevolle karakteristieken van Haarlem en Spaarndam koesteren, dat de woonwerkbalans minimaal gelijk blijft, het buurtgroen wordt versterkt, de groene landschappen worden verbeterd en het autoverkeer niet toeneemt. De extra woningen komen vooral rondom de HOV knooppunten en in de ontwikkelzones. Dat doen we door: woningbouw te concentreren in grootschalige gebiedsontwikkelingen; een substantieel aantal arbeidsplaatsen toe te voegen aan de Waarderpolder en bij OV-knooppunten; bestaande wijken te beschermen: menging en cultuurhistorische waarden behouden; de leefbaarheid van wijken en buurten te versterken met buurtgroen.
Buurtgericht ontwikkelen Om elkaar te begrijpen en gezamenlijk aan de toekomst van de stad te kunnen bouwen is het belangrijk dat we elkaar ontmoeten. Zonder wederzijds begrip ontstaat tweedeling en polarisatie. Ontmoeten gaat gemakkelijker op de fiets en te voet en op plekken waar mensen van nature samenkomen. Het fiets- en voetgangersnetwerk en de sociale basisinfrastructuur worden versterkt en beter aan elkaar gekoppeld. Deze sociale basisinfrastructuur bestaat uit clusters van sociale voorzieningen genaamd ‘huis van de wijk’, toegankelijke hulp- en zorgvoorzieningen, sportvoorzieningen, onderwijsvoorzieningen en vrije tijdsvoorzieningen. De ambitie is dat Haarlemmers belangrijke dagelijkse voorzieningen binnen maximaal tien minuten op de fiets, of te voet kunnen bereiken. Dat doen we door: het versterken van het tien-minuten netwerk en de stadsstraten; het versterken van de sociale basis en ontmoetingsplaatsen in de buurt.
Vergroenen & vernatten Als we nu niet starten met de aanpak van de toenemende gevolgen van de klimaatverandering dan staan over dertig jaar delen van Haarlem bij regenbuien onder water en bij hittegolven is het onleefbaar in de stad. Haarlem gaat daarom de groen- en waterstructuur in de stad versterken. Niet alleen stelt het ons in staat de gevolgen van klimaatverandering beter op te vangen, het levert ook een gezonde leefomgeving op. Dat doen we door: ruimte te creëren voor klimaatadaptatie ten koste van ruimte voor de auto; het versterken van de boezemwaterstructuur; bij nieuwbouw het parkeren van auto’s in principe ondergronds te realiseren, met inachtneming van reeds gemaakte afspraken.
Bevorderen gezonde leefomgeving Extra groen en water zorgen voor een betere luchtkwaliteit, biodiversiteit en nodigen uit tot sporten, fietsen, wandelen, spelen, ontspannen en het ontmoeten van anderen. In deze omgevingsvisie worden de recreatieve routes door de stad gecombineerd met de groen- en waterstructuren. Als de stad groeit, neemt het belang van het omliggende landschap evenredig toe. Er moeten in de omgeving meer natuurgebieden komen om de gebieden met de hoogste natuurwaarden, zoals de Kennemerduinen, te beschermen tegen teveel bezoekers. In de omgeving van Haarlem zorgen we voor meer natuurwaarde en mogelijkheden voor recreatie. Dat doen we door: meer kwaliteit toe te voegen in het buitengebied: onder andere door het opwaarderen van de natuurwaarde van landbouwgrond; het versterken van ecologische verbindingen door en om de stad tussen hotspots.
Ruimte voor energietransitie Duurzame energie en warmtewinning kosten ruimte, zowel boven- als ondergronds. De benodigde voorzieningen kunnen niet allemaal in het stedelijke gebied landen. Bedrijventerrein Waarderpolder en het omliggende landschap spelen hierbij een belangrijke rol. Ook vraagt de ruimteclaim die de energietransitie met zich meebrengt afstemming met de beschikbare ruimte in de ondergrond. Deze enorme puzzel kan alleen worden gelegd als er integrale ontwerpen voor het omliggende landschap worden gemaakt en de regie wordt genomen op de ondergrond. In deze omgevingsvisie reserveren we ruimte waar we weten dat deze nodig is. Dat doen we door: ruimte te reserveren en vrij te maken voor energietransitie.
Mobiliteitstransitie Om een groeiende stad bereikbaar en in beweging te houden, zet Haarlem in op andere vormen van mobiliteit. Binnen de stad reizen we zoveel mogelijk te voet of met de fiets, de reizen van en naar de stad doen we zoveel mogelijk met het openbaar vervoer en de fiets en we gebruiken de (elektrische) auto alleen als het niet anders kan. De HOV knooppunten zijn essentieel onderdeel van de mobiliteitstransitie en de verdichting van de stad. Er komt een nieuw OV knooppunt aan de oostkant van de stad en bestaande OV knooppunten worden verbeterd. Dat doen we door: regionale fietsverbindingen te verbeteren en te verbinden met het tien-minuten netwerk; knooppuntontwikkelingen in combinatie met verbeteren van de HOV bereikbaarheid. Integrale visiekaart De integrale visiekaart Omgevingsvisie Haarlem 2045 De visie is ook conceptmatig gevisualiseerd. Zichtbaar is wat de strategische keuzes voor de leefomgeving van Haarlem zullen betekenen in de toekomst ten opzicht van het heden. Ontwikkeling van drie OV knooppunten. Intensivering werkgebied Waarderpolder. Mengen en verdichten in de stad. Drie sterke landschappen verbonden met elkaar via groene routes. Meer water en groene plekken in de wijken. Aaneengesloten stedelijke weefsel. Omgevingsvisie Haarlem 2045 De visie wordt concreet in de icoonprojecten. In de icoonprojecten komen verschillende strategische keuzes samen en ze zijn daarom illustratief voor de koers die we als Haarlem willen varen. Onder deze projecten vallen bijvoorbeeld de ontwikkelzones, waar we woningen en werkgelegenheid realiseren, versterkingen in het tien-minuten-netwerk voor fietsers en wandelaars, het intensiveren van de zuidstrook Waarderpolder tot een intensief en toekomstbestendig werkgebied en het versterken van de grote OV-knooppunten in de stad. Deel 4: Uitvoering Van omgevingsvisie naar uitvoering via programma’s en gebieden De volgende stap is om de omgevingsvisie verder uit te werken in verschillende programma’s, gericht op de uitvoering van de visie. Daarbij gaat het om thematische programma’s, gebiedsprogramma’s en zoneontwikkeling. De programma’s tezamen vormen het stedelijk omgevingsprogramma dat moet worden opgenomen in het omgevingsplan Haarlem. Monitoring Het efficiënt en doeltreffend realiseren van de opgaven vraagt om een continue integrale afweging. Vanuit de wens om te kunnen bewaken of en in hoeverre gestelde doelen worden bereikt en genomen maatregelen effectief zijn en de filosofie ‘meten is weten’, is een Haarlems monitoringsinstrument ontwikkeld in de vorm van een dashboard. 1.3 Inleiding 1.3.1 De tijdsgeest Een visie is een blik naar de toekomst, een stip aan de horizon; in deze omgevingsvisie vertellen we elke kansen we zien voor onze stad en haar omgeving en welke doelen we nastreven, welke ambities we najagen, maar ook voor welke uitdagingen we staan. We plukken die doelen en ambities niet zomaar uit de lucht, maar kijken zorgvuldig naar trends en ontwikkelingen die de tijd van nu markeren. Vervolgens benoemen we een aantal opgaven voor de stad en haar toekomst. Niet alles wat wij wensen, kunnen we omzetten in daden; we zijn immers onderdeel van een breed netwerk, van inwoners, partners, en ondernemers, bestuurders en de regio. We moeten gezamenlijk verder en voorwaarts en dus moeten we keuzes maken. De omgevingsvisie is een projectie van de toekomst, gemaakt met de kennis van nu. We leven in een tijd van grote transities. Waar mensen het drie decennia geleden nog absurd vonden om een mobiele telefoon aan te schaffen, is een wereld zonder smartphone nu ondenkbaar. We zijn meer onderling verbonden dan ooit en dit brengt zowel kansen als opgaven met zich mee. Door de digitalisering heeft het delen van kennis en van materiële zaken, via online platforms (auto’s, vakantieverblijven) een enorme vlucht genomen. Een goede internetverbinding lijkt soms belangrijker dan fysieke aanwezigheid. Tijdens de coronapandemie is dat zelfs letterlijk belangrijker. Een groot deel van de mensen werkt thuis en is afhankelijk van die goede verbinding. Als we uitzoomen zien we dat het klimaat in korte tijd enorme veranderingen heeft ondergaan. De seizoenen zoals we die kenden, zijn al lang niet meer vanzelfsprekend. De zomers zijn droger en heter, de zeespiegel stijgt en wolkbreuken komen frequenter voor. Als we op deze manier met onze planeet om blijven gaan, zullen de veranderingen alleen maar toenemen. Het klimaat geeft een alarmsignaal af en dat moeten we serieus nemen. Dat betekent dat we in onze omgevingsvisie goed moeten kijken naar hoe we bij onze wensen voor de stad rekening houden met het klimaat en de leefomstandigheden die, zoals we nu met corona zien, heel snel kunnen veranderen. Omgevingsvisie Haarlem 2045 Alles samengenomen is duidelijk dat we ons op een kantelpunt bevinden. De stad en de samenleving gaan de komende decennia veranderen. Van de manier hoe we met energie omgaan, de invloed van technologie, de manier waarop we reizen, tot de manier waarop we met elkaar omgaan. Nu hebben Haarlemmers door de eeuwen heen voor vele opgaven gestaan. Er zijn woningen gebouwd voor oude en nieuwe Haarlemmers, we hebben gezorgd dat we droge voeten houden, bedrijven zijn opgericht, verbindingen aangelegd met de wereld om ons heen. In deze visie beschrijven we onze opgaven, met daarbij mogelijke oplossingen die kansen kunnen bieden voor Haarlem. De stad is namelijk bij uitstek de plaats waar vernieuwingen het licht zien. Waar mensen samen komen om ideeën, kennis, gevoelens en producten uit te wisselen ontstaat dynamiek. Met de dynamiek van het collectief dat de stad ook kan zijn, kunnen we gezamenlijk de schouders zetten onder de uitdagingen die de toekomst vraagt. Ongetwijfeld zal een lezer in 2045 delen van dit document lezen, en met een glimlach denken: ‘dachten ze werkelijk dat Haarlem er in 2045 zo uit zou zien?’. Daarom is het goed deze omgevingsvisie te zien als een leidraad. Een leidraad die we kunnen bijstellen naargelang de dynamiek en de omstandigheden. 1.3.2 Leeswijzer Dit stuk is zo geschreven dat het gemakkelijk kan worden gedigitaliseerd en vervolgens digitaal kan worden gelezen door bijvoorbeeld op thema relevante stukjes tekst op te vragen. Dit betekent dat sommige teksten dubbel in de visie voorkomen wanneer deze volledig van voor tot achter gelezen wordt. De visie bestaat uit vier delen.
Een inleidend deel, waarin we beschrijven wat u kunt verwachten van een omgevingsvisie en hoe u die moet positioneren ten opzichte van de Omgevingswet en het omgevingsplan.
Daarna beschrijven we in in deel 2 de stad waarvoor we een omgevingsvisie maken, we bekijken de trends en ontwikkelingen voor de toekomst en koppelen die aan de opgaven waarop deze visie een antwoord moet geven.
De daadwerkelijke visie op de op de leefomgeving vindt u in deel
In dat deel zetten we de stip op de horizon voor
Deel 4 tenslotte gaat in op de vraag hoe we de omgevingsvisie tot uitvoering gaan brengen en hoe we tijdens dat traject volgen of en hoe we onze ambitie ook echt halen. Omgevingsvisie Haarlem 2045 1.4 Wat is een omgevingsvisie 1.4.1 Intro Prettig wonen en leven in Haarlem nu, is een gegeven van dit moment, maar als Haarlemmers hebben we ook een verantwoordelijkheid voor de stad in de toekomst. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat de stad over 25 jaar nog net zo prettig, zo niet prettiger is om in te wonen, te werken, te recreëren. Dat vraagt dat we vooruit kijken naar alle terreinen die horen bij het leven in een stad. Dat doen we met een omgevingsvisie. 1.4.2 Wat is een omgevingsvisie? De omgevingsvisie is een brede integrale visie voor Haarlem. De visie verbindt beleidsopgaven vanuit verschillende sectoren met elkaar op het terrein van bereikbaarheid, wonen, duurzaamheid, economie, sociaal, cultureel, kortom alles dat hoort bij de stad. De omgevingsvisie bouwt voort op een aantal al bestaande brede documenten, zoals de Toekomstvisie Haarlem 2040, en de Structuurvisie Openbare Ruimte. Daarnaast is ook geput uit een aantal sectorale beleidsdocumenten, zoals de nieuwe economische visie. De omgevingsvisie is een visie op hoofdlijnen. De visie laat zien wat de ruimtelijke consequenties zijn van de huidige plannen én van geschetst toekomstig beleid. In Haarlem werken we met gebieden: Haarlem Noord, Haarlem Oost, Centrum, Zuid West en Schalkwijk. In al die gebieden zijn ontwikkelingen gaande. We zijn aan het bouwen, maken plannen om te gaan bouwen, we werken aan de sociale basis, we hebben proefwijken om van het gas af te gaan, er omen nieuwe openbaar vervoer knooppunten om de bereikbaarheid te vergroten en te zorgen dat mensen overstappen van de auto naar andere vervoersmiddelen, industrieel erfgoed wordt ontwikkeld tot culturele hotspots in combinatie met wonen en werken. Teveel om op te noemen. In elk stadsdeel zijn ontwikkelingen gaande; een stad staat nooit stil. En dat is ook niet wat we willen; we willen de beweging gaande houden door niet elk gaatje dicht te plamuren, maar te zorgen dat er ook nog wat vrije speelruimte overblijft. Maar we willen wel dat de grote ontwikkelingen passen binnen de hoofdlijnen van de visie; hoe ziet Haarlem er uit in 2045? 1.4.3 Waarom een omgevingsvisie? Werken aan de stad van de toekomst doet de gemeente niet alleen. In de aanloop naar deze omgevingsvisie hebben we onze inwoners gevraagd mee te denken over die toekomst. Veel Haarlemmers gaven hieraan gehoor. Zij kwamen vertellen wat ze willen behouden en waar ze uitdagingen zien, gaven aan waar prioriteiten liggen. Maar waar voor de één wonen een prioriteit is, is dat voor de ander duurzaamheid of juist bereikbaarheid. Duidelijk is dat er keuzes gemaakt moeten worden. De omgevingsvisie een verplicht instrument in de nieuwe Omgevingswet. Iedere gemeente is verplicht om de omgevingsvisie voor 1 januari 2024 te hebben vastgesteld. De omgevingsvisie laat zien wat de gevolgen zijn van de keuzes die je maakt, in de (bestaande) openbare ruimte. Daarnaast heeft de gemeente richting en kaders nodig om alle toekomstige ontwikkelingen in de stad in goede banen te leiden. Hoe ga je om met die gebiedsontwikkelingen; waar gaan we investeren in infrastructuur, welke keuzes maken we bij het bouwen van nieuwe woningen; sociaal, starters, doorgroeiers, hoogbouw, laagbouw, duurzaam bouwen. Alle nieuwe ontwikkelingen vragen om het maken van keuzes. De omgevingsvisie geeft richting aan al deze plannen. De omgevingsvisie kijkt ook vooruit naar de uitdagingen van een snel veranderende samenleving en wereld. Want behalve een pandemie die ons nu in de greep heeft, is ook het klimaat een factor met grote gevolgen voor de leefomgeving. Meer regen in de herfst en lente, minder water in de zomer. Een groeiende wereldbevolking, een meer naar elkaar toegroeien binnen de metropoolregio, het zijn allemaal actoren waarop we nu nog geen pasklaar antwoord hebben, maar waarmee we voor onze toekomstige stad wel rekening moeten houden. De omgevingsvisie is geen in beton gegoten document, maar eerder de leidraad voor een voortdurend gesprek met de stad. De omgevingsvisie probeert wel een antwoord te geven op de uitdagingen die een snel veranderende samenleving stelt aan onze leefomgeving. De omgevingsvisie is ook het kader waarbinnen Haarlem het omgevingsplan opstelt. Dit omgevingsplan vervangt de huidige bestemmingsplannen. De visie is het document met de ambities en richtingen; in het omgevingsplan worden deze vertaald in concrete regels. Deze regels bepalen de ruimte voor ontwikkeling, zoals dat nu in het bestemmingsplan gebeurt. Met deze omgevingsvisie Haarlem 2045 ‘Toekomstbestendig, vergroenen, verbinden en ontmoeten’ willen we de toekomst weloverwogen en gezamenlijk ingaan. Dat vraagt om een inspirerende blik. 1.5 Context 1.5.1 Intro Haarlem begon als stad op een wal; een droog stuk duin, omgeven door water. Maar een stad is geen eiland. Een stad is afhankelijk van, en staat in verbinding met haar omgeving. Haarlem is de hoofdstad van Noord-Holland, ligt in de regio Zuid Kennemerland en is onderdeel van de Metropoolregio Amsterdam. Dat vraagt bij het maken van beleid dat je niet alleen kijkt naar wat nodig is voor Haarlem, maar ook hoe je samen met de regio in groot en klein verband samen kan werken en samen kan optrekken naar de toekomst. Daarbij steeds kijkend naar de grote opgaven op gebied van wonen, werken, klimaat en bereikbaarheid op zo’n manier dat de kwaliteit van leven hetzelfde blijft of verder toeneemt. 1.5.2 De verhouding tot ander beleid De gemeente maakt op vele terreinen beleid. Bijvoorbeeld; als we klimaatneutraal willen zijn in 2040; hoe pakken we dat dan aan en wat moeten we ervoor doen? De omgevingsvisie is eigenlijk een parapludocument waaronder al dit beleid een plek krijgt. De omgevingsvisie bundelt de verschillende beleidsterreinen tot één inspirerende en richtinggevende visie voor de hele fysieke leefomgeving; zowel op, boven als onder de grond. Het is niet zo dat de omgevingsvisie al het gemeentelijk beleid vervangt, ze bouwt voort op belangrijke eerdere beleidsdocumenten, zoals de Toekomstvisie Haarlem 2040 en de Structuurvisie Openbare Ruimte. Daarnaast heeft de omgevingsvisie andere documenten, zoals de concept Regionale Energie Studie meegenomen in het totaal. Verder zijn veel beleidsdocumenten die zijn opgesteld tijdens het maken van de omgevingsvisie op elkaar afgestemd, zoals het Economisch beleid, het Mobiliteitsbeleid en de Warmte Transitievisie. 1.5.3 Haarlem in de regio Haarlem is onderdeel van de Metropoolregio Amsterdam (MRA), de hoofdstad van Noord Holland en de centrumstad van Zuid Kennemerland. De gemeenten in de MRA en Zuid Kennemerland zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Mensen kunnen wonen in Heemstede, werken in Haarlem, naar de schouwburg gaan in Amsterdam, sporten in Bloemendaal en in Zandvoort naar het strand gaan. En vice versa. Kortom, ons dagelijks leven houdt niet op bij de gemeentegrens. Haarlem is onderdeel van een Daily Urban System (het gebied waarbinnen het dagelijks leven zich afspeelt), dat naast de MRA ook strekt tot Leiden en Den Haag. Zuid Kennemerland behoort (met de Amsterdamse grachtengordel en het Gooi) tot de top drie aantrekkelijke woonmilieus binnen de metropoolregio. De combinatie van strand, duinen, bossen, buitenplaatsen, villawijken en de historische binnenstad van Haarlem heeft niet alleen op inwoners, maar ook op bezoekers van de regio een grote aantrekkingskracht. Zuid Kennemerland onderscheidt zich binnen de metropool verder door een hoog opgeleide beroepsbevolking en een diverse economie (met een groot aantal start-ups op het gebied van toegepaste innovatie). Haarlem is de centrumstad van Zuid Kennemerland en hier is dan ook het leeuwendeel van de woningen, arbeidsplaatsen, winkels, uitgaansmogelijkheden en culturele en maatschappelijke voorzieningen geconcentreerd. Om in de toekomst zowel de rol van centrumstad van Zuid Kennemerland als van stadshart binnen de Metropoolregio Amsterdam goed te kunnen vervullen, is voor Haarlem een goede bereikbaarheid en een versterking van het economisch profiel noodzakelijk. Bereikbaar met oog voor de duurzaamheidsambities van de gemeente en een economisch profiel dat past bij de beroepsbevolking. Haarlem gaat groeien op een manier die toekomstbestendig is: sociaal, leefbaar en duurzaam, met behoud van de aanwezige stedelijke en landschappelijke kwaliteiten. Regionale samenwerking en afstemming Vanwege onze positie in het grotere geheel van de MRA is het waardevol om goed samen te werken met de regio en grote, complexe opgaven samen op te pakken waar dat tot meerwaarde leidt. We zien de Haarlemse omgevingsvisie als een document dat helpt om de Haarlemse opgaven uit te dragen, onder meer richting de provincie en de rijksoverheid, maar ook richting de Metropoolregio Amsterdam. Verder kan een integrale visie op de fysieke leefomgeving in Haarlem niet los worden gezien van de ontwikkelingen in Zuid Kennemerland. De omgevingsvisie is daarmee naast een inhoudelijke visie ook een strategisch document. We werken regionaal samen aan onderwerpen die in lijn zijn met onze eigen ambities. Haarlem kan in samenwerking met de regio meer voor elkaar krijgen dan als aparte gemeente, regionaal werken leidt tot betere resultaten. Regionale samenwerking en afstemming is niet nieuw: op tal van terreinen wordt, met wisselende partners, al samengewerkt. Enkele voorbeelden: afstemming over de woningmarkt met de IJmond en Zuid Kennemerland Haarlem maakt onderdeel uit van het Recreatieschap Spaarnwoude en is partner in het Nationaal Park Zuid-Kennemerland op het thema mobiliteit wordt samengewerkt met Zuid Kennemerland binnen de gemeenschappelijke regeling ‘Zuid Kennemerland bereikbaar’, met de provincie via het Provinciaal Verkeer- en Vervoer Beraad en op specifieke projecten, en met de MRA in het programma ‘Samen bouwen aan bereikbaarheid’ Haarlem werkt in samenwerking met de provincie, NS, ProRail en de Vervoerregio Amsterdam wordt aan de Haarlemse OV-knooppunten regionale afstemming over economische ontwikkeling gebeurt via het MRA-platform Economie (en het hierbij horende Platform Bedrijven en Kantoren) MRA Verstedelijkingsstrategie en de Zuid Kennemer Agenda Naast de reeds lopende samenwerkingsverbanden op specifieke beleidsterreinen wordt binnen de MRA en Zuid Kennemerland ook gewerkt aan een gezamenlijke integrale visie op de gewenste ontwikkelrichting van de regio. Verstedelijkingsstrategie Metropool Regio Amsterdam Binnen de metropoolregio neemt Haarlem een bijzondere en onderscheidende positie in, als hoogwaardig stedelijk woon- en werkgebied met unieke cultuurhistorische waarden. De MRA werkt op dit moment aan een verstedelijkingsconcept waarin we grote regionale opgaven op het gebied van wonen, werken, mobiliteit, klimaat, energie, landschap en sociaal-maatschappelijk gezamenlijk oppakken. Belangrijke uitgangspunten in dit concept zijn onder andere dat we een polycentrische metropoolregio (uit meerdere woonkernen bestaande) willen zijn waarin wonen en werken zich niet op één plek concentreren en dat we gezamenlijk willen bouwen aan een duurzame, sociaal-maatschappelijk en economisch sterke metropoolregio. De omgevingsvisie geeft invulling aan deze gedeelde regionale opgaven en versterkt daarmee de onderscheidende kwaliteiten van Haarlem. Haarlem in de Metropoolregio Amsterdam (MRA) Verstedelijkingsstrategie MRA versie 1, maart 2021 Zuid Kennemer Agenda Voorafgaand aan de omgevingsvisie is gewerkt aan een Zuid Kennemer Agenda. Deze omgevingsagenda benoemt de gemeenschappelijke opgaven voor de regio. We hebben vijf opgaven geformuleerd waar we gezamenlijk aan willen werken: het versterken van het landschap, het beter benutten van ons economisch kapitaal, het creëren van een plek voor iedereen, inspelen op het veranderende klimaat en het verbinden van onze opgaven met betere bereikbaarheid. Een voorbeeld van regionale samenwerking is het succesvol opstellen van een gedeelde visie op het landschap van de binnenduinrand die de landschappelijke waarden borgt. De omgevingsvisie geeft verder invulling aan de gedeelde regionale opgaven. 1.5.4 COVID-19 en de omgevingsvisie Deze omgevingsvisie is tot stand gekomen in een heel vreemd tijdsgewricht. De pandemie die startte in 2020 laat zien dat de wereld er opeens heel anders uit kan zien. De coronacrisis maakt het niet alleen lastig vooruit te kijken. De crisis heeft ook gevolgen voor de manier waarop de visie is opgesteld. Op het moment van schrijven is de crisis nog niet voorbij. We weten niet wat de blijvende gevolgen zijn. Toch hebben we geprobeerd de gevolgen van de crisis zo goed mogelijk in te schatten. Bij het opstellen van de Omgevingseffectrapportage is ook een COVID-19 gevoeligheidsanalyse uitgevoerd. Deze analyse laat zien wat de schokbestendigheid is van de visie; is die ook als de omstandigheden veranderen nog steeds uitvoerbaar? Tegelijkertijd is het niet mogelijk om tot een volledige en sterk onderbouwde prognose te komen van de mogelijke gevolgen van de COVID-19-maatregelen op de langere termijn. Wat wel kan is op basis van expert-inschattingen en inzichten van nu een beeld geven van aspecten van de leefomgeving die potentieel gevoelig zijn voor de impact van COVID-
Ook is de participatie rond de omgevingsvisie anders ingevuld dan oorspronkelijk voorzien. De participatie heeft voor het grootste deel digitaal plaatsgevonden. Via de website en digitale sessies zijn we in gesprek gegaan met Haarlemmers, experts van binnen en buiten de stad, en met partners, zowel binnen de overheid als daarbuiten. Deze gesprekken hebben in hoge mate bijgedragen aan de totstandkoming van de visie. De Omgevingseffectrapportage (OER) In de omgevingsvisie benoemen we ambities en staan uitspraken die gevolgen hebben voor de kwaliteit van de leefomgeving. Om deze gevolgen in beeld te brengen is een wettelijk verplichte Omgevingseffect Rapportage opgesteld (OER). De OER brengt effecten in beeld van nieuw beleid in termen van kansen en risico’s ten opzichte van de referentiesituatie. Op deze manier wordt zichtbaar wat de te verwachten impact van het nieuwe beleid is, inclusief de mate van invloed die het nieuwe (strategische) beleid heeft op autonome trends en ontwikkelingen ten opzichte van het bestaande beleid. De OER is daarmee een belangrijke onderbouwing bij de keuzes die wij in deze omgevingsvisie maken. De OER brengt in beeld: De staat van (gesignaleerde) trends in de Haarlemse leefomgeving, nu en bij ongewijzigd beleid in 2040: de OER laat de kwaliteiten van de leefomgeving zien. Waar is het ‘op orde’ en waar worden, nu en bij bestaand ongewijzigd beleid, opgaven (tekorten of problemen) verwacht. Dit wordt gedaan aan de hand van de leefomgevingsfoto, in het ‘rad van de leefomgeving’. De effecten van nieuw beleid op de voorziene staat van de leefomgeving in 2040: dit laat zien wat de verwachte gevolgen zijn van het beleid van de omgevingsvisie. Ook laat het zien in welke mate dat beleid de kwaliteiten van de leefomgeving beïnvloedt en of de opgaven opgelost worden. Om dit te kunnen beoordelen moet de omgevingsvisie voldoende concrete beleidsuitspraken bevatten, die nieuw zijn en waarmee een relatie met de (fysieke) leefomgeving gelegd kan worden. Of en hoe nieuw beleid bijdraagt aan het behalen van doelstellingen van de omgevingsvisie (‘doelbereik’). Dit laat zien groot de verwachting is dat het nieuwe beleid bijdraagt aan het halen van de ambities die met de omgevingsvisie worden nagestreefd. De wijze waarop het beleid uiteindelijk wordt uitgevoerd is nog onzeker. Ook is er onzekerheid over de implicaties die het beleid op lange termijn hebben voor de fysieke leefomgeving. Daarom is het belangrijk om gedurende de uitvoering van het beleid steeds de ‘vinger aan de pols te houden’. In het uitvoeringsdeel van de visie gaan we daarom in op de wijze hoe de uitvoering van de visie gemonitord zal worden. De belangrijkste uitkomsten van de OER zijn opgenomen in bijlage 2 van de Omgevingsvisie Haarlem
Participatie Een omgevingsvisie opstellen is geen zaak van de gemeente alleen. De omgevingsvisie is opgesteld in samenspraak met vele Haarlemmers. Vanwege de coronapandemie is deze participatie anders verlopen dan vooraf bedacht. De tentoonstelling van Panorama Nederland in de Haarlemse centrale bibliotheek, was de aftrap van het participatietraject. Daar konden mensen nog langskomen. In de maanden daarna was participatie vooral digitaal mogelijk. Dit beperkte enerzijds de mogelijkheden maar leidde gelukkig ook tot andere impulsen. Zo hebben veel Haarlemmers deelgenomen die eerder niet meededen met participatietrajecten. De verschillende tussenproducten, zoals de beschrijving van de opgaven en de ambities, de ontwikkelperspectieven Spoor en Spaarne en de concept omgevingsvisie zijn daarna besproken met diverse groepen in de stad. Na een algemene oproep via sociale media is een expertgroep samengesteld van betrokken Haarlemmers met specifieke expertise op één van de hoofdthema’s van de omgevingsvisie. Daarnaast zijn de wijkraden meermaals geconsulteerd en was er een aantal fysieke bijeenkomsten met inwoners van Haarlem. Tijdens deze bijeenkomsten hebben we onze ideeën toegelicht, dilemma’s voorgelegd, reflectie gevraagd en richting gegeven aan de inhoud. De uitkomsten van de gesprekken zijn gebruikt om de visie verder te onderbouwen en richting te geven. Gesproken is met belangrijke partners van de gemeente, zoals woningcorporaties, de GGD, ontwikkelaars, netwerkbedrijf, etc. Ook met buurgemeenten gingen we het gesprek aan. We hebben onze visie gelegd naast die van de gemeenten in Zuid Kennemerland, gemeente Amsterdam, gemeente Haarlemmermeer, provincie Noord Holland en andere overheden zoals het Hoogheemraadschap van Rijnland. Het is zorg dat ze zoveel mogelijk op elkaar aansluiten. Naast al deze bijeenkomsten is met allerlei personen en instellingen één op één gesproken. En via een digitaal platform op de website konden inwoners hun ideeën meegeven voor de toekomst van Haarlem. We hebben gebruik gemaakt van de inzichten die uit dit traject naar voren zijn gekomen. En we bouwen voort op alle gesprekken die in de stad worden gevoerd en al zijn gevoerd. Denk aan de participatietrajecten rond bijvoorbeeld de economische visie, de nota mobiliteit of de ontwikkelzones. Zo doen we recht aan de brede invalshoek van de omgevingsvisie. Het doel van al deze gesprekken is meervoudig: enerzijds de kwaliteit van de visie verbeteren en anderzijds moet het er toe bijdragen dat de visie niet alleen van de gemeente is, maar van alle Haarlemmers. 2 Deel 2: Analyse 2.1 Identiteit 2.1.1 Intro Hoe identificeer je een stad? Aan de mensen, aan de gebouwen of aan beide? Om de identiteit van Haarlem goed te kunnen definiëren is het rapport ‘Dit is Haarlem: Cultuurhistorische Hoofdstructuur van de Stad’ opgesteld. In dit rapport is de ruimtelijke ontwikkelingsgeschiedenis van Haarlem in beeld gebracht en zijn vijf thema’s omschreven die bepalend zijn geweest voor de ontwikkeling van de stad. De inzichten van dit onderzoek zijn verwerkt in dit hoofdstuk, evenals inzichten uit de Toekomstvisie Haarlem
De gebouwde omgeving zegt vaak veel over de inwoners van een stad. Het zijn de mensen die op basis van hun ideeën, inzichten en idealen met elkaar een leefomgeving hebben gemaakt waarin zij goed gedijen. Zoals de stad door de eeuwen heen is veranderd, zijn haar inwoners mee veranderd. Maar sommige gedeelde waarden blijken verrassend constant. Haarlem is een stad waar door de tijd heen altijd oog is geweest voor elkaar, voor kwaliteit en voor ontspanning. Dat willen we graag zo houden en die waarden koesteren we bij het verder ontwikkelen van de stad. 2.1.2 Oog voor elkaar Haarlem is een zorgzame stad en in Haarlem hebben we oog voor elkaar. Haarlem is de stad waar BUUV, de marktplaats voor vraag- en aanbod van burenhulp, is opgericht. Waar jongerenorganisaties wijkbewoners helpen. Het verenigingsleven rijk is. Waar in oude buurten mensen elkaar opzoeken buiten- of binnenshuis én de stad waar je voor gezelligheid altijd terecht kunt in één van de vele cafés of restaurants. Door de eeuwen heen heeft Haarlem altijd nieuwkomers ontvangen. In de zestiende eeuw kwamen migranten uit de Zuidelijke Nederlanden, in de jaren zestig van de twintigste eeuw kwamen de eerste gastarbeiders uit Noord-Afrika en Zuid-Europa tot zeer recent vluchtelingen uit oorlogsgebieden. Hoewel het zeker ook tot spanningen heeft geleid, zijn deze geschiedenissen verweven geraakt met de stad, in buurten, in straten en gebouwen. Maak een wandeling door de stad langs de vele hofjes, kloosters en voormalige gasthuizen en je ziet dat de geschiedenis Haarlem heeft gevormd. Veel van deze gebouwen zijn tot monument verklaard en maken onderdeel uit van het historisch erfgoed. Van oudsher waren de Haarlemse hofjes woonvormen voor mensen die zelfstandig nauwelijks aan een veilige woning konden komen, vooral alleenstaande vrouwen. Kloosters in en rondom de stad verzorgden ook zieken en boden onderdak aan pelgrims. Voor reizigers waren er gasthuizen en later kwam daar het verplegen van arme zieken en het verzorgen van ouderen bij. Deze kloosters en gasthuizen werden in de dertiende eeuw vooral gesticht door adellijke families, vaak op hun eigen land. Het gebouw waarin het huidige Museum van de Geest (Dolhuys) is gevestigd, heeft ruim zevenhonderd jaar onderdak geboden aan ‘melaatsen, gekken, onaangepasten, alcoholici, hoeren met syfilis, dementerende ouderen, zwervers, mensen in crisis’. Vanaf de achttiende eeuw werd de ziekenzorg in de stad stapsgewijs steeds grootschaliger georganiseerd. Er werden ziekenhuizen gebouwd. Haarlem had een aantal grote ziekenhuizen verdeeld over de stad. Eén ziekenhuis verhuisde naar Heemstede en de Mariastichting en het Elizabeth Gasthuis zijn in 2015 samengevoegd tot één grote ziekenhuisorganisatie met meerdere vestigingen in de regio: het Spaarne Gasthuis. De zorgsector is tot de dag van vandaag één van de sterkst vertegenwoordigde sectoren in Haarlem en omgeving. Naast de sterke zorgsector is het oog voor elkaar op vele andere manieren in de stad terug te zien. Van bedrijven die sociale initiatieven uit de stad ondersteunen, maatschappelijke instellingen in de stad die ondersteuning bieden waar dat nodig is, de hoge prioriteit die het realiseren van betaalbare woonruimte krijgt of gewoon om de onderlinge schouder die Haarlemmers elkaar bieden in moeilijke tijden. Haarlemmers hebben oog voor elkaar. 2.1.3 Oog voor kwaliteit Haarlem hecht aan kwaliteit. Dat is goed terug te zien in de stad. Of het nou gaat om de met veel zorg aangelegde stadswijken, de prachtige landschappen rondom de stad of de Haarlemse bedrijven die door de eeuwen heen hoogwaardige en innovatieve producten vervaardigen. Veel Haarlemse stadswijken hebben de tand des tijds doorstaan. Een groot deel van Haarlem, waaronder ook de dorpskern van Spaarndam, is tot beschermd stad- en dorpsgezicht verheven en dat is niet zomaar! Dit gewaardeerde erfgoed draagt bij aan de kwaliteit van de stad. Uitgebalanceerde stedelijke ontwikkeling met oog voor gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde zijn door de eeuwen heen zorgvuldig geïntegreerd in de bestaande stad. Historische verdedigingswerken, waterstructuren en historische invalswegen zijn ook nu nog zichtbaar in de stad als lange lijnen. De bolwerken en het stellinglandschap zijn hiervan voorbeelden. Het behouden van die historische elementen heeft gezorgd voor een kwaliteit die maakt dat Haarlem tot op de dag van vandaag één van de meest populaire woonsteden van Nederland is. Kwaliteit is in Haarlem ook gekoppeld aan bedrijvigheid. De stad heeft vele unieke winkels die hoogwaardige producten bieden aan de kenner. Nu, maar ook in het verleden; Haarlem kent historisch een bijzonder hoog aantal gespecialiseerde markten en door de eeuwen heen was dit de stad van nijverheid en de ambachten: van de chocolademaker Droste, de befaamde Enschedé drukkerij tot de Jopen-brouwerij. Producten die de hele wereld overgingen én gaan. Het creëren van producten, de maakindustrie, hoort bij Haarlem en zien we nu nog terug in de Waarderpolder. Ook als kunststad heeft Haarlem het altijd goed gedaan: Haarlem telt een aantal vooraanstaande musea; het Museum van de Geest, het Frans Hals Museum en het Teylers museum zijn de bekendste. Maar ook nieuwe culturele initiatieven zoals Haarlem Stripstad, de Illustratie Biënnale of het Golf festival voor audiovisuele kunst laten zien dat kunst een belangrijke positie inneemt in Haarlem. De Haarlemse Schuur was het eerste vlakkevloertheater in Nederland. Theatergezelschappen of muzikanten (Patronaat of Philharmonie) testen graag hun voorstellingen in Haarlem omdat het kritische publiek direct aangeeft of de voorstelling een succes zal zijn. Of het nou gaat over het bouwen aan een kwalitatieve leefomgeving, het vervaardigen van innovatieve producten of het presenteren van kunst en cultuur, Haarlemmers hebben oog voor kwaliteit. 2.1.4 Oog voor ontspanning Haarlem is ook de stad voor mensen die willen wonen op een plek met ruimte voor ontspanning. Omgeven door weelderige landschappen; voorzien van een prachtig historisch centrum vol cafés, restaurants, winkels, musea, podia en andere voorzieningen; en nabij het grootstedelijke Amsterdam waar grootstedelijke voorzieningen zijn die Haarlem zelf niet heeft. Haarlem biedt het geborgde van ‘thuis zijn’ en het ongedwongen gevoel van vakantie maar met de dynamiek van een stad en grootstedelijke voorzieningen en werk nabij. De goede verbindingen met Amsterdam, Leiden en Den Haag dragen hieraan bij. De spoorverbinding tussen Haarlem en Amsterdam was de eerste van Nederland en de verbinding van Haarlem naar Leiden de tweede. Daarvoor al was Haarlem onderdeel van een netwerk van trekvaarten. De eerste Nederlandse trekvaart die speciaal voor reizigersvervoer werd gegraven was de Haarlemmertrekvaart tussen Haarlem en Amsterdam. Deze lange lijnen in de vorm van waterverbindingen en spoorlijnen hebben de stadsplattegrond van Haarlem voor een groot deel vorm gegeven en maken het verleden ook nu nog zichtbaar in de stad. Ook vandaag de dag zijn de goede regionale verbindingen van groot belang voor de stad. Maar ook de nabijheid van werk en dynamiek binnen de stad zijn van grote waarde. Die bereikbaarheid en nabijheid zorgen voor korte reistijden waardoor meer tijd resteert om van de stad te genieten. De Haarlemmer Hout is altijd populair geweest als plek om te ontspannen. Vroeger was er een muziekopvoering of werd er gewandeld. Tegenwoordig is de Hout ook populair om te sporten of met vrienden af te spreken. Elders in de stad zijn er het Kenaupark, de Bolwerken, het Schoterbos of het Reinaldapark. De behoefte aan ruimte voor ontspanning in parken is groot. De inwoners van Haarlem koesteren het in de stad aanwezige groen en de groene omgeving waarin ze wonen. De behoefte aan meer groen is groot. Dat is goed te zien bij het recente bewonersinitiatief om rond de Bavo in Zuid West een stadspark te creëren. Die ontspanning wordt niet alleen gezocht in het groen maar ook op het water. Het Spaarne, de Leidsevaart, de Schotersingel en de Nieuwe Gracht, de Molenplas, de Veerplas zijn populaire wateren. Met bootjes, of op sup planken gaan mensen rond door de stad, maar ook richting Spaarndam en de Mooie Nel, of zuidwaarts naar de Ringvaart. Ook het landschap om de stad heen is altijd zeer populair geweest. In 1804 schreef Adriaan Loosjes over ‘Hollands Arkadia of Wandelingen in de Omstreeken van Haarlem’. Loosjes was niet de enige die lovend sprak over de natuur rondom Haarlem. Nog steeds zijn de natuurgebieden rondom Haarlem zeer populair onder wandelende en fietsende recreanten. De Binnenduinrand aan de westzijde van Haarlem bruist op mooie dagen van de recreanten. Haarlem leeft in de zin van cultuur, horeca, recreatie en met hier en daar ruimte voor een rafelrandje. Het is een mooie historische stad om te bezoeken maar zeker ook om in te wonen: de parel aan het Spaarne. Haarlemmers hebben oog voor ontspanning. De drie omschreven pijlers van de Haarlemse identiteit zijn uitgangspunt bij de verdere ontwikkeling van Haarlem. 2.2 Trends en ontwikkelingen 2.2.1 Intro De Duitse cineast Fritz Lang maakte in 1927 de film Metropolis. Deze science fiction film vertelt over een 21ste eeuw waarin de steden tot de hemel groeiden, waar niemand ooit hoefde te werken, omdat het werk werd gedaan door machines en waar we ons via een driedimensionaal wegennet door de stad zouden bewegen. We zijn nu bijna honderd jaar verder. De revolutionaire vergezichten van Lang zijn weliswaar niet letterlijk waargemaakt, maar we begeven ons wel dagelijks over een digitale snelweg en onze woningen reiken niet zelf naar de hemel, maar de vraag ernaar wel! Feit is dat de wereld voortdurend verandert en dat gegeven heeft invloed op de manier waarop we de leefomgeving gebruiken en dus moeten inrichten. Om helder te krijgen waar de Haarlemse leefomgeving in de nabije toekomst op voorbereid moet zijn, omschrijven we welke grote en belangrijke trends en ontwikkelingen gaande zijn. Aan de hand van deze beelden kunnen we de opgaven waar Haarlem voor staat bepalen. 2.2.2 Globalisering De wereld ligt aan ieders voeten. Verbeterde reismogelijkheden en openstelling van grenzen hebben ertoe geleid dat mondiale, sociale, economische en politieke systemen steeds meer met elkaar zijn geïntegreerd. Veel productie, consumptie, investeringen en communicatie vinden plaats op mondiaal niveau. Nederland heeft binnen het mondiale systeem vooral een rol gekregen als kenniseconomie. De productie van goederen is veelal naar buiten Nederland verschoven. Mede door de specialisatie op kennis is de koopkracht van de Nederlander toegenomen. De focus op de kenniseconomie heeft een sterke impact op stedelijke regio’s. De Metropoolregio Amsterdam (MRA), waar Haarlem onderdeel van uitmaakt, is hier bij uitstek een voorbeeld van. De kenniseconomie concentreert zich met name hier omdat de hoge bewonersdichtheid en de aanwezigheid van onderwijs en andere voorzieningen garanderen dat hier getalenteerde arbeidskrachten zijn of zich vestigen. Dat heeft wel tot gevolg dat een steeds hogere concentratie van woningen en bedrijven in de MRA leidt tot schaarste van ruimte en dus hogere grondprijzen. Druk op de woningmarkt neemt toe De woningmarkt is op dit moment redelijk overspannen. De gemiddelde WOZ-waarde in Haarlem in 2020 is met 47% gestegen ten opzichte van
Deze trend zorgt ervoor dat (soms kwetsbare) mensen met een laag of middelhoog inkomen moeilijker aan een woning kunnen komen. Dit leidt tot sociaal maatschappelijke tweedeling waardoor samenhang in buurten verloren gaat met als gevolg dat mensen elkaar niet meer kennen. Daarnaast kunnen mensen met hogere inkomens wel in de stad wonen terwijl mensen met een krappere portemonnee steeds meer naar buiten de stad worden gedreven. Die druk op de woningmarkt heeft ook andere gevolgen. Voor publieke voorzieningen zoals scholen en ziekenhuizen wordt het bijvoorbeeld steeds moeilijker om personeel in de regio te vinden. Het gevolg kan zijn dat deze voorzieningen minder goed kunnen functioneren. Lokale voorzieningen onder druk Hogere grondprijzen leiden er ook toe dat minder lucratieve functies uit de stad dreigen te worden verdrukt door economisch sterkere functies. Denk aan culturele voorzieningen zoals muziekscholen, maatschappelijke voorzieningen zoals buurthuizen, kleinschalige commerciële voorzieningen zoals buurtsupermarkten maar ook stadsparken en ruimte waar initiatieven vanuit de stad zich kunnen ontplooien. Veel van deze minder lucratieve functies zijn cruciaal voor het goed functioneren van de stad. Concentratie van werkgelegenheid Werkgelegenheid concentreert zich steeds meer in het centrum van metropolen als Amsterdam. Meer mensen richting deze centra betekenen meer verkeersstromen tussen Haarlem en de plek waar mensen werken, met name in de spits. Dat legt een druk op de infrastructuur rond die centra, terwijl de ruimte schaars is. Door die schaarste aan ruimte in de stad lopen de kosten voor de aanleg van nieuwe infrastructuur, onder of boven bestaand wegdek, steeds verder op. Nieuwe woningen vragen bijvoorbeeld extra toegangswegen, parkeerplaatsen en groen. Dit soort nieuwe ingrepen worden steeds ingewikkelder om in te passen en dat leidt tot hogere kosten. Een stad is gebaat bij werkgelegenheid. Een stad waar je alleen kan wonen is geen stad. Veel mensen willen werken dicht bij hun woning, om zo min mogelijk reistijd te hebben. Als er geen werk is in Haarlem, is de stad voor hen niet interessant. En als er geen woningen zijn, krijg je moeilijker personeel voor nabije voorzieningen, zoals leraren en mensen in de zorg. Verdwijnt er te veel werkgelegenheid uit de stad dan kan dat invloed hebben op de vitaliteit van de stad. Ook zijn veel voorzieningen die bijdragen aan de (woon)kwaliteit van de stad voor hun voortbestaan gedeeltelijk afhankelijk van de aanwezigheid van lokale bedrijven. Toerisme neemt toe Voor corona zagen we dat globalisering ook leidde tot een toename in toerisme. Toenemende mondiale welvaart en snellere en goedkopere reisopties zorgen voor ongeëvenaarde reizigersstromen. Ook Haarlem heeft een grote aantrekkingskracht en trekt steeds meer toeristen. Het aantal bezoeken aan Haarlem is tussen 2013 en 2020 met ruim 15% toegenomen. Deze bezoekers dragen enerzijds bij aan het in stand houden van een vitale binnenstad en (culturele) voorzieningen zoals de musea en podia, maar kunnen ook ten koste gaan van de leefbaarheid doordat het op bepaalde momenten in delen van het centrum te druk kan worden. 2.2.3 Duurzaamheid en circulair Industrialisering en ongeremde economische groei hebben ertoe geleid dat we een te groot beslag op de aarde leggen. Als we met dezelfde vaart als de afgelopen decennia doorgaan met het gebruik van fossiele brandstoffen, het kappen van bossen en het uitputten van grondstoffen, zal dat effect hebben op het leven, nu en in de toekomst. Haarlem is een versteende stad. De komende jaren gaan we steeds meer moeite krijgen met hitte en waterafvoer. Een dichtbebouwde stad, gebruikt veel energie en zorgt voor veel CO2 uitstoot. Daarom moeten we maatregelen nemen die de samenleving bewuster maken van het energieverbruik. We moeten duurzamer met onze bronnen omgaan. We kunnen niet alleen kijken naar de levensbehoeften van de huidige generatie, maar willen ook kijken naar die van de toekomstige generaties. Klimaatadaptatie steeds urgenter De klimaatverandering betekent dat we te maken krijgen met steeds extremere weersomstandigheden. De zomers worden heter en droger, regenbuien worden heviger; het risico op droogte, maar ook wateroverlast en overstromingen neemt toe. Ook in Haarlem hebben we de laatste jaren hevige regenbuien meegemaakt en waren er periodes van langdurige hitte. Voor de toekomst is de verwachting dat hevige buien en hittegolven steeds vaker voorkomen. Als we als samenleving niet ingrijpen kan de schade aan publiek en privaat eigendom oplopen tot honderden miljoenen euro’s. Denk aan waterschade en funderingsschade. De klimaatverandering heeft ook grote impact op de leefbaarheid in de stad, op de gezondheid van mensen en op de productiviteit. Bij langdurige hitte en droogte kan stress ontstaan; mensen hebben minder energie om te werken, bruggen functioneren minder goed, en er is de dreiging van watertekort. Dit alles kan leiden tot economische schade en schade aan de gezondheid. Klimaatadaptatie gaat over het aanpassen aan het veranderende klimaat om de negatieve effecten te beperken. Willen we de effecten van de klimaat verandering opvangen, dan moeten we nadenken over verandering van ontwerp, inrichting en gebruik van de ruimte, zoals waterberging op straat, ruimte voor gezonde bomen in de straat, groene daken en het ontharden van de openbare ruimte. Energietransitie: minimaliseren CO2 -uitstoot Om te voorkomen dat de aarde meer dan twee graden opwarmt, moeten we wereldwijd de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen minimaliseren. Dit betekent ons energieverbruik verlagen, efficiënter omgaan met onze energie en overstappen op hernieuwbare energiebronnen. De regie voor de verduurzaming van de gebouwde omgeving, met warmtevoorziening als belangrijkste component, is belegd bij gemeenten. Dit vraagt om zowel energiebesparing als om duurzame energieproductie. Waar het bij energiebesparing gaat om stevige isolatie van de woning en meer energie-efficiënte mobiliteit, gaat het bij opwekking van energie vooral om het vinden van ruimte voor windmolens, zonnepanelen en bodemenergiesystemen. Verduurzaming betekent ook een nog groter beslag op ondergrondse ruimte. Enerzijds ruimte voor bodemwarmtesystemen en anderzijds voor transportleidingen voor warm water en extra elektriciteit. Mobiliteitstransitie voor leefbaarheid en bereikbaarheid Mobiliteit is verantwoordelijk voor ongeveer een kwart van de CO2 -uitstoot. Behalve op het klimaat heeft mobiliteit veel impact op de gezondheid (luchtkwaliteit, geluid, beweging), en ruimtelijke kwaliteit (autowegen en parkeerplaatsen nemen een buitenproportioneel groot deel van de openbare ruimte in). Goede bereikbaarheid van werkplekken, sociale contacten en voorzieningen zijn belangrijke verworvenheden van de moderne samenleving en een belangrijk aspect van de leef- en woonkwaliteit. In het belang van een gezondere leefomgeving, een lagere uitstoot van CO2 , een zuiniger gebruik van schaarse energiebronnen en een efficiënter, eerlijker en aantrekkelijker gebruik van openbare ruimte is het nodig om ons op een andere manier te gaan verplaatsen. Een dichtbebouwde omgeving vraagt om gezonde, duurzame en ruimte-efficiënte vormen van mobiliteit zoals fietsen, wandelen en reizen met het openbaar vervoer. Dit krijgt in de toekomst een steeds belangrijker rol in Haarlem. We noemen dit de mobiliteitstransitie. Deze transitie sluit aan bij de ontwikkeling dat het autogebruik in de stad al jaren niet meer groeit en in binnensteden zelfs afneemt. Biodiversiteit neemt af In 2019 publiceerde de Verenigde Naties een rapport over biodiversiteit. De belangrijkste conclusie is dat de biodiversiteit wereldwijd in een ongekend snel tempo achteruit gaat. Het aantal plant- en diersoorten neemt per jaar sterk af. Dat heeft ook gevolgen voor steden; veel biodiversiteit is te vinden in de stad, zoals in parken, tuinen, bermen of water. Voordat we onze gebouwen goed isoleerden, groeiden in de hoeken en kieren van gebouwen diverse plantjes, of huisden daar kleine dieren. Door goede isolatie neemt die biodiversiteit in de stad dus af. Omdat steden een steeds groter deel van de wereld in beslag nemen, is het belangrijk om ook in versteende gebieden weer ruimte te bieden aan diverse flora en fauna. Circulariteit Ons huidige economische systeem zet grondstoffen om in producten die uiteindelijk eindigen op de afvalberg. Als we op deze manier blijven omgaan met onze producten, raken de grondstoffen in steeds hoger tempo op en neemt de hoeveelheid afval steeds meer toe. Een circulaire economie zet afvalstromen om in grondstoffen en zorgt op deze manier dat er geen afval ontstaat. Bij hergebruik hoef je geen nieuwe grondstoffen te winnen. Dit vraagt in de stedelijke omgeving ook om ruimte waar afval in grondstoffen kan worden omgezet en waar vervolgens weer nieuwe producten kunnen worden gemaakt. Ook is ruimte nodig waar materialen die wachten op een nieuw ‘leven’ tijdelijk kunnen worden opgeslagen. 2.2.4 Bevolking De bevolkingssamenstelling in Haarlem verandert. Niet alleen groeit de bevolking, maar de bewoners van Haarlem worden gemiddeld ouder, meer divers en individualistischer. Vergrijzing Nederland vergrijst. De oorzaak van de ouder wordende bevolking kan worden toegewezen aan de geboortegolf vlak na de Tweede Wereldoorlog, een afname van het geboortecijfer sinds de jaren zestig en de stijgende levensverwachting. Deze groep blijft langer gezond en blijft langer zelfstandig wonen. Dit vraagt om een toegankelijke infrastructuur die het inwoners ook mogelijk maakt langer zelfstandig in hun sociale en dagelijkse behoeften te voorzien. Individualisering Nederlanders zijn in de 20ste eeuw steeds zelfstandiger en individualistischer geworden. Dit heeft er ook toe geleid dat er meer ruimte was voor ontplooiing van talenten en creativiteit. Daar staat tegenover dat door individualisering en het wegvallen van sociale structuren zoals kerkgemeenschappen de sociale cohesie is afgenomen en dat eenzaamheid is toegenomen. Door individualisering krijg je minder gezamenlijk voor elkaar. Sommige mensen missen de veiligheid en geborgenheid van een groep. Gemeenschapszin wordt in een tijd van grote mondiale veranderingen en instabiliteit door globalisering en klimaatverandering juist weer belangrijker. Je hebt collectiviteit ook nodig om grote problemen in de samenleving op te lossen. Denk aan de steun voor lokale ondernemers ten tijde van corona, of acties om eenzamen bij te staan en steun voor het zorgpersoneel. Gezondheid Het aantal mensen met chronische- en welvaartsziekten neemt toe. De vijf belangrijkste chronische ziekten in Nederland (diabetes, coronaire hartziekten, visuele beperkingen, beroerte en dementie) bepalen op dit moment vijftien procent van de totale zorguitgaven. De mate waarin deze ziekten voorkomen en de daarmee gepaard gaande kosten, nemen naar verwachting met meer dan vijftig procent toe tussen 2007 en
Grotendeels is dit het gevolg van een ongezonde leefstijl. Daarnaast ontstaan nieuwe chronische ziekten. Hoewel niet alle ziekten te genezen zijn, kunnen mensen er wel langer mee leven. Een goed voorbeeld hiervan is obesitas. In de afgelopen dertig jaar is de het aantal mensen met obesitas met vijftien procent toegenomen en dit aantal zal naar verwachting verder stijgen. 2.2.5 COVID-19 Een recente ontwikkeling is de COVID-19-pandemie. De wereld is kleiner geworden. Het virus is mede door de grote mondiale verwevenheid snel over de hele wereld verspreid geraakt. In de toekomst zullen we vaker met pandemieën te maken krijgen. Omdat we ons op moment van schrijven nog midden in de pandemie bevinden is onduidelijk welke gevolgen COVID-19 op de langere termijn zal hebben. Wel is het al mogelijk een aantal ontwikkelingen te schetsen die waarschijnlijk in meer of mindere mate van belang zijn voor de toekomst van de stad. Een goede digitale infrastructuur heeft het voor veel mensen, vooral in de dienstensector, mogelijk gemaakt om op afstand te kunnen werken. Daarom is ook in de toekomst een robuuste digitale infrastructuur van belang om onverwachte klappen te kunnen opvangen. Daarnaast hebben we gezien dat het noodgedwongen thuiswerken nieuwe inzichten en mogelijkheden heeft opgeleverd. De verwachting is dat na de pandemie meer dan voorheen op afstand zal worden gewerkt, bijvoorbeeld vanuit huis of op werkplekken in de nabijheid van de woning. De pandemie en de maatregelen hebben verder gezorgd voor een herwaardering van de openbare ruimte. Ook dit zal in de toekomst extra belangrijk blijven. Als je voor je werk niet afhankelijk bent van een (kantoor)gebouw, kies je waarschijnlijk voor een aangename omgeving. Een aantrekkelijke en gezonde leefomgeving zal daarom ook na de pandemie belangrijker zijn dan ooit. In het algemeen kan worden gezegd dat de pandemie het belang van een robuuste stad heeft aangetoond. 2.2.6 Technologische ontwikkelingen Nieuwe technologieën kunnen de samenleving veel opleveren maar leiden soms ook tot nieuwe uitdagingen. Ook in Haarlem biedt technologie veel kansen. Nieuwe vormen van mobiliteit kunnen bijvoorbeeld voor meer comfort en snelheid zorgen maar vragen om een andere inrichting van de openbare ruimte. Drones bieden mogelijkheden voor vervoer van goederen maar kunnen ook zorgen voor geluidsoverlast of privacy-inbreuk. Impact van software op de samenleving De meest ingrijpende technologische ontwikkelingen voor de stad en het functioneren ervan komen voort uit de opkomst van informatie- en communicatietechnologie (ICT). Onze verkeerslichten werken efficiënter met de juiste software en we navigeren door stad en land met applicaties op smartphones of boardcomputers. De grootste impact moet echter nog komen. Om ontwikkelingen als kunstmatige intelligentie en slimme algoritmes te faciliteren staat Nederland de komende jaren voor de opgave om een 5G-netwerk uit te rollen. Ook zal de hoeveelheid datacenters verder uitbreiden. Deze ontwikkelingen bieden de stad en haar gebruikers een scala aan nieuwe mogelijkheden. Denk aan zelfrijdende auto’s, real time monitoring en sturing van vervoersstromen en real time informatievoorziening over beschikbaarheid van parkeerplaatsen. Maar deze high-tech ontwikkelingen hebben ook een schaduwzijde. Veel van deze op sensoren gebaseerde toepassingen leiden tot nieuwe uitdagingen met betrekking tot privacy in het publiek domein. Ook is vaak niet duidelijk wat software-gestuurde innovaties precies doen, doordat het functioneren ervan onzichtbaar is en vaak niet openbaar. Bovendien stelt de afhankelijkheid van software-gestuurde processen de stad bloot aan systemische risico’s wanneer bijvoorbeeld de stroomvoorziening of internetverkeer tijdelijk wegvalt. ‘Low-tech’ innovatie groeit Interessant is dat naast high-tech, ook low-tech innovaties een steeds belangrijker rol gaan spelen. Geruime tijd lag de nadruk op innovaties die afhankelijk zijn van (constante) energietoevoer, nu beginnen innovaties die gebruik maken van natuurlijke processen belangrijker te worden. Innovatief gebruik van ecosystemen kan een belangrijke bijdrage leveren aan onder andere de leefbaarheid, veiligheid en aantrekkelijkheid van de leefomgeving. Het slim plaatsen van bomen kan bijvoorbeeld hittestress in de stad verlagen en waterproblematiek (zowel overlast als droogte), energie- en kostenefficiënt verminderen. Verder kan het integreren van vogelnestkasten in gebouwen ervoor zorgen dat insectenoverlast vermindert en groene daken kunnen zorgen voor lagere energielasten. 2.2.7 Veranderende rol van de gemeente Online met elkaar in verbinding staan en gebruik maken van de kennis en kunde van bewoners levert onder andere op dat er steeds meer initiatieven ontstaan vanuit de maatschappij. Dit vraagt om een overheid die haar inwoners stimuleert verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen leven en omgeving. En om een overheid die de kennis en kunde van de markt, de inwoners en gebruikers van de stad beter benut. In Haarlem zijn al diverse mooie voorbeelden die laten zien hoe dat kan. In verschillende wijken hebben bewoners met elkaar coöperaties opgericht die voor alle leden duurzame energie regelt. Ook is in verschillende buurten in de versteende binnenstad te zien dat mensen zelf bepalen hoe hun straat eruitziet: op veel plekken in de Vijfhoek, de Rozenprieel en de Kleverparkbuurt hebben mensen zelf geveltuintjes aangelegd en zetten ze zo letterlijk de bloemetjes buiten. Tegelijkertijd zien we ook dat individualisering en het toenemende beroep op eigen verantwoordelijkheid ervoor hebben gezorgd dat niet iedereen goed mee kan komen en dat er grote verschillen en tegenstellingen in de samenleving zijn ontstaan. Aangewakkerd door de COVID-19-pandemie is de roep om een overheid die zorg draagt voor kwetsbare groepen, en die het algemeen belang dient, toegenomen. Deze twee rollen zijn niet altijd makkelijk te verenigen omdat individuele vrijheid en initiatief soms recht tegenover het algemeen belang staan. Ook bij initiatieven vanuit de stad moet steeds de balans worden gezocht tussen eigen- of buurtbelang en het publieke belang. Haarlem zal dus helderheid moeten bieden over de waarden en randvoorwaarden waarbinnen initiatieven zich kunnen ontplooien zonder het algemeen belang onevenredig te schaden. De gemeente moet duidelijk aangeven wat haar rol is; die beweegt zich tussen de rol van facilitator, verbinder tot de partij die de kaders stelt. Per samenwerking moet je met elkaar bekijken wie welke rol oppakt. 2.3 Haarlemse opgaven 2.3.1 Intro In de toekomst kijken is moeilijk. We kunnen de trends en ontwikkelingen uit het vorige hoofdstuk bekijken en die naast de huidige identiteit uit hoofdstuk 5 leggen. Daarna kunnen we een ambitieniveau vaststellen dat ook kijkt naar de opgaven. Dat ambitieniveau benoemt in hoeverre, en hoe, Haarlem gaat reageren op alle ontwikkelingen voor de komende jaren. De identiteit van de stad – dat wat we willen behouden, ook in tijden van grote veranderingen – is leidend bij het vaststellen van het ambitieniveau. Omgevingsvisie Haarlem 2045 In de omgevingsvisie staat één ambitie centraal: Haarlem verder ontwikkelen tot een aantrekkelijke, robuuste stad, een stad die op haar toekomst is voorbereid. De trends en ontwikkelingen die op ons afkomen – covid-19, globalisering, duurzaamheid, vergrijzing, technologische ontwikkelingen en een andere rol van de overheid - zorgen voor onzekerheden maar bieden ook kansen om de kwaliteiten van de stad te versterken. Het is zaak Haarlem zo in te richten dat de stad tegen een stootje kan; dat we flexibel zijn en ons kunnen aanpassen aan alles wat er op ons afkomt. Kortom je moet ‘robuust’ zijn om aantrekkelijk te blijven. Haarlem ziet vooral kansen voor het versterken van de stad op het gebied van klimaat, energie, wonen en werken, gezondheid, het sociale weefsel en bereikbaarheid. We benoemen zes opgaven die elkaar versterken en complementair zijn aan elkaar waardoor onder alle omstandigheden de systemen blijven functioneren. De opgaven komen voort uit het bij elkaar brengen van de identiteit van Haarlem met de trends en ontwikkelingen. Haarlem gaat dit doen op een manier die bij Haarlem past. We gebruiken de noodzakelijke ingrepen in de stad om de identiteit ervan te versterken. Bij de verschillende opgaven zijn ambities geformuleerd die al vooruit kijken naar
Om deze ambities te verwezenlijken moeten we ruimtelijke en beleidsmatige keuzes maken. Deze keuzes beschrijven we in hoofdstuk
2.3.2 Versterken aantrekkelijke woon- én werkstad voor iedereen Een aantrekkelijke woon- en werkstad is een stad die vraagt om stedelijke dynamiek. Een voorwaarde voor die dynamiek is voldoende geschikte en betaalbare ruimte om te wonen, te werken en met voorzieningen in de nabije omgeving, zoals een prachtig landschap. Bovendien moet de verhouding tussen het aantal inwoners en aantal, én type banen in de stad in balans zijn. Weet je die balans te vinden, dan kan Haarlem haar stedelijke dynamiek behouden en wellicht versterken en verandert de stad niet in primair een woongebied. Haarlem heeft als stad om in te wonen een blijvende aantrekkingskracht en wil aan die vraag tegemoet komen door het woningaanbod uit te breiden. Voor alle doelgroepen. De ambitie is om zo te bouwen dat er ruimte is voor inwoners en ondernemers met de juiste vestigingsvoorwaarden (betaalbaarheid, aantrekkelijkheid, beschikbaarheid van ruimte, bereikbaarheid, etc.). Voorwaarde is wel dat toekomstige bebouwing complementair is aan de bestaande stad. Om vitaliteit te behouden én als woon-werkstad in balans te blijven, is de ambitie dat het aantal arbeidsplaatsen in de stad evenredig meegroeit; dat komt neer op minimaal 0,43 fte per inwoner. Nu gaan veel Haarlemmers ’s ochtends de stad uit en komen anderen de stad in om te werken. We willen dat het soort banen dat in de stad aanwezig is, beter aansluit bij het profiel en het opleidingsniveau van inwoners. We willen toewerken naar een circulaire economie en om dat te doen moet ruimte worden gecreëerd om te experimenten met circulaire economie en daaruit volgende innovaties. Erfgoed en cultuur spelen een belangrijke rol in de aantrekkelijkheid van de stad. Haarlem beschermt en benut het erfgoed bij het invullen van nieuwe onderscheidende stedelijke milieus, zoals nu bijvoorbeeld al het geval is in de binnenstad op het terrein van de voormalige Enschedé drukkerijen of het terrein van Nieuwe Energie. De ambitie is ook in te zetten op het creëren van ruimte waar nieuwe kunst en cultuur kunnen worden ontwikkeld. Een andere ambitie is – gekoppeld aan de vitaliteit – om bedrijvigheid in de stad te houden, passend bij de identiteit van de stad waarin ambacht en nijverheid altijd een plaats hebben gehad. 2.3.3 Versterken sociaal weefsel Veel maatschappelijke veranderingen zullen in de toekomst in een stroomversnelling raken. Globalisering, digitalisering, vergrijzing, tweedeling in de maatschappij en de aansluiting van voorzieningen op de inwonerssamenstelling. Als we ook in de toekomst een toegankelijke, inclusieve en sociale samenleving willen zijn, moeten we de sociale infrastructuur van de stad versterken en het zelforganiserend vermogen in de stad beter benutten. Om dit te kunnen doen, heeft de stad voldoende ruimte nodig waar mensen elkaar kunnen ontmoeten -denk aan parken en pleinen- om sociale netwerken op te bouwen en te onderhouden. Ook noodzakelijk is de nabijheid van voorzieningen, zoals onderwijs, wijkcentra of andere ontmoetingsruimten, culturele ontmoetingsplekken en sportfaciliteiten; het gaat erom dat iedereen op gelijkwaardige manier, en met dezelfde kansen, mee kan doen in de samenleving. De ambitie is dat er een ontmoetingsplek in de openbare ruimte is op loopafstand van de woning en dat sociaal-maatschappelijke voorzieningen met de fiets zijn te bereiken. Alle wijken en stadsdelen zijn via fijnmazige wandel- en fietsnetwerken verbonden met elkaar. Hiermee voegt Haarlem een nieuwe laag toe aan haar profiel als zorgzame stad met oog voor elkaar. Bij nieuwbouw wordt gestuurd op menging van diverse sociaal-economische segmenten, dus zowel goedkope (waaronder sociale) woningen en woningen in het middensegment als duurdere koopwoningen. 2.3.4 Klimaatbestendig Haarlem Ook Haarlem krijgt bij een klimaatverandering in het huidige hoge tempo, steeds meer te maken met extreme hitte, droogte en regenval. Haarlem heeft zich als doel gesteld om in 2050 klimaatbestendig te zijn. We kunnen dit bereiken als Haarlem op essentiële onderdelen kan blijven functioneren onder de meest extreme weersomstandigheden, ervan uitgaand dat die eens per honderd jaar voorkomen. Door ons in te stellen op deze extremen kunnen we ook de minder extreme omstandigheden, die veel vaker voor zullen komen, aan. De stad klimaatbestendig maken doe je doelmatig; de kosten van ingrepen moeten altijd opwegen tegen de baten. Daarom is er altijd een afweging nodig tussen structurele ingrepen, tijdelijke maatregelen en acceptatie dat omstandigheden veranderen. Klimaatbestendigheid betekent dus niet dat we niets meer zullen merken van extreem weer, er blijft altijd een restrisico. We willen hemelwater kunnen verwerken zonder overlast en schade. Bij een ‘normale’ regenbui loopt het water weg zonder problemen of overlast. Bij een ‘zware’ bui mag hemelwater op straat, in tuinen en op andere plekken in de openbare ruimte blijven staan, maar willen het water wel weghouden van panden, vitale gebouwen en infrastructuur. Bij een ‘extreme’ bui, met kans op overstromingen, kan schade optreden, maar houden we vitale gebouwen en infrastructuur beschikbaar en zorgen we voor goede hulpverlening. Polders aan de randen van de stad moeten voldoende waterberging hebben. Ze mogen de afwateringskanalen niet overmatig belasten door te veel water af te voeren. Het moet niet zo zijn dat extreme hitte het onmogelijk maakt om dagelijkse activiteiten te ondernemen. Bij overmatige hitte willen we in de warmste, meest versteende delen van de stad de temperatuur omlaag krijgen. Daarvoor zoeken we naar zo natuurlijk mogelijke verkoelingsmiddelen. Bijvoorbeeld door het planten van bomen en groen, passend bij het karakter van de groene woonstad met oog voor kwaliteit. Het is onze ambitie dat iedere Haarlemmer in de openbare ruimte gebruik kan maken van een koele verblijfsplek van minimaal 100 vierkante meter en op loopafstand van zijn woning. Extreme hitte kan leiden tot periodes van droogte. Dus moet ook dat worden ondervangen; droogte mag niet leiden tot technische gebreken aan de bebouwde omgeving. 2.3.5 Gezonde stad voor mens en dier In een gezonde stad is aandacht voor zowel mens als dier, er is oog voor elkaar. Zowel de gezondheid van mensen als de staat van de biodiversiteit in de stad zitten in een negatieve trend. De Covid-pandemie laat extra goed zien hoe belangrijk een gezonde leefomgeving in de directe omgeving van de woning is en hoe die wordt gewaardeerd. Het verbeteren van de luchtkwaliteit, het uitbreiden van de recreatiemogelijkheden, het beweegvriendelijk maken van de stad en natuurinclusief denken en werken zijn hierbij de opgaven. De ambitie is de biodiversiteit in en rondom de stad te versterken. Een gezonde stad is een stad die uitnodigt tot gezond gedrag, met een veilige gezonde omgeving voor mens en dier. De gezonde keuze moet voor mensen de makkelijke keuze zijn. In Haarlem willen we dat luchtkwaliteit en omgevingsgeluid gezond worden. De opgave daarvoor is vooral dat de impact van het wegverkeer in de stad wordt verminderd. Om te voldoen aan de opgave dat mensen kunnen kiezen voor een gezonde leefstijl zijn in Haarlem vanuit alle wijken aantrekkelijke dagelijkse en recreatieve routes in de vorm van een ‘tien-minuten-netwerk’. Ook zijn er vanuit alle wijken aantrekkelijke routes voor fietsers en voetgangers naar het buitengebied. Haarlem versterkt en ontwikkelt waardevolle ecologische gebieden en verbindt deze met elkaar en met het buitengebied waar ook erfgoedwaarden te vinden zijn in het landschap, en doet dat ook met oog voor kwaliteit. Dagelijkse voorzieningen, zoals winkels, wijkcentra en gezondheidscentra zijn op loopafstand en toegankelijk voor ouderen. 2.3.6 Energietransitie in Haarlem Met de toenemende opwarming moeten we ook zorgen dat de CO2 -uitstoot omlaag gaat. Dat kan door minder gebruik te maken van fossiele brandstoffen als energiebron. Haarlem heeft de eerste stappen daartoe al gezet. We willen van het aardgas af, werken aan een circulaire economie en we willen voor een groot deel voorzien in de eigen energiebehoefte, bijvoorbeeld met zonnepanelen. Haarlem wil in 2040 aardgasvrij zijn. De bewustwordingscampagne daartoe loopt al een paar jaar. De opgave is een grote; de komende twintig jaar wil de gemeente circa 76.000 woningen en 11.000 andere gebouwen van het aardgasnet loskoppelen en aansluiten op andere geschikte warmtebronnen. Daarnaast zet Haarlem in op het duurzaam opwekken van warmte en elektriciteit. De opgave voor Haarlem is om 75% aan elektriciteit op te wekken binnen de gemeentegrenzen. Haarlem stelt zich daarnaast de opgave om milieuruimte te behouden waarbinnen de circulaire economie zich kan ontplooien. 2.3.7 Duurzaam bereikbare stad Een duurzaam bereikbare stad is een stad die beschikt over een goed en efficiënt functionerend mobiliteitssysteem, dat zowel gericht is op de bereikbaarheid als op andere doelen van de stad. Dit vraagt om een mobiliteitssysteem dat flexibel en efficiënt omgaat met de schaarse ruimte in de stad, zo min mogelijk een beroep doet op de beperkt aanwezige (hernieuwbare) energiebronnen en zo veel mogelijk uitnodigt tot actieve vormen van mobiliteit (zoals lopen en fietsen). De ambitie is dat in 2045 een duurzaam bereikbare stad dusdanig is veranderd dat er voldoende openbare ruimte is vrijgekomen om de stad klimaatadaptief, gezond en sociaal te kunnen maken. Als mensen zich binnen de regio verplaatsen ambiëren we dat ze zoveel mogelijk gebruik maken van het openbaar vervoer en/of de fiets, en binnen de stad zo veel mogelijk te voet of te fiets gaan. De CO2 -uitstoot die gepaard gaat met mobiliteit moet tot een minimum zijn beperkt door resterend gemotoriseerd verkeer zo veel mogelijk te elektrificeren. Maar Haarlemmers moeten er qua bereikbaarheid niet op achteruit gaan. Dit betekent dat naar verhouding hetzelfde aantal banen en voorzieningen op acceptabele reisafstand te vinden moeten zijn. We denken dit te kunnen doen door regionale HOV-verbindingen te verbeteren, voorzieningen dichterbij te maken en arbeidsplaatsen in de nabije omgeving te creëren. 3 Deel 3: Visie 3.1 De Visie 3.1.1 Integrale visie In 2045 bestaat Haarlem als stad met stadsrechten 800 jaar. Haarlem is daarmee de oudste stad binnen de metropoolregio! Om in 2045 minimaal dezelfde hoogwaardige kwaliteit van de leefomgeving te hebben als nu, staan we voor een aantal urgente opgaven. In deze omgevingsvisie beschrijven we hoe we die opgaven zien en blikken we vooruit om te bepalen hoe we als stad met deze opgaven om willen gaan. Het doel is om de opgaven te benutten voor een stap voorwaarts zodat de kwaliteiten waar Haarlem haar identiteit aan ontleent behouden kunnen worden voor de generaties na ons: een stad met oog voor elkaar, oog voor kwaliteit en oog voor ontspanning. Behoud van deze identiteit is richtinggevend. De komende jaren komen van verschillende kanten ruimteclaims af op Haarlem. Energie, klimaat, wonen en werken zijn enkele onderwerpen die meer ruimte vragen binnen de stad. Alleen door ruimteclaims slim te koppelen en optimaal (dubbel en flexibel) gebruik te maken van de bestaande ruimte in de stad, en door scherpe keuzes te maken waar ruimteclaims echt niet gecombineerd kunnen worden, kunnen we invulling geven aan de opgaven. Dit betekent ook dat niet altijd alles meer kan zoals we nu zijn gewend. Efficiënt ruimtegebruik is altijd het uitgangspunt. Om de inpassing van alle ruimtelijke claims in goede banen te leiden maakt Haarlem zes strategische keuzes. Deze keuzes geven richting aan de ontwikkeling van de stad zodat de schaarse ruimte optimaal wordt benut, dat de opgaven waar we voor staan een plek kunnen krijgen en de Haarlemse identiteit overeind blijft. De veertien speerpunten en de zes strategische keuzes vatten de essentie van de visie samen. Omgevingsvisie Haarlem 2045 In de beschrijving van de strategische keuzes verwijzen we naar icoonprojecten die in de volgende paragraaf worden toegelicht. Deze projecten hebben iconische waarde die de essentie van de visie illustreren. Mengen en verdichten We moeten extra woningen bouwen om te zorgen dat er voor alle doelgroepen een woning is. Om het woon-werkverkeer te beperken en te zorgen dat werkgelegenheid bereikbaar is voor Haarlemmers, wordt ook ruimte voor bedrijven toegevoegd. Daarnaast moet ook het aantal voorzieningen toenemen om de kwaliteit van de leefomgeving overeind te houden. Als de stad groeit, neemt het belang van het omliggende landschap evenredig toe. In dit landschap en het waardevolle groen gaan we niet bouwen. De verdichting vindt dus plaats in de bestaande stad. SPEERPUNT 1: Woningbouw concentreren in grootschalige gebiedsontwikkelingen Als we ontwikkelingen in de stad aan elkaar koppelen binnen een gebiedsontwikkeling kunnen we ze in samenhang oppakken en ook de openbare ruimte hierin meenemen. We kunnen bouwen aan volwaardige en toekomstbestendige stukken stad waar koppelkansen worden benut en waar ontwikkelingen optimaal bijdragen aan opgaven zoals klimaatadaptatie, de energietransitie, het bouwen aan een inclusieve stad met een sterk sociaal weefsel en het creëren van een gezonde leefomgeving. We bouwen hier nadrukkelijk aan gemengde stedelijke milieus. Suburbane woonmilieus zijn in de gemeenten rondom Haarlem te vinden. De huidige woningbouwopgave is vooral gepland in de ontwikkelzones en een aantal grotere ontwikkelprojecten. Icoonprojecten die aansluiten bij dit speerpunt: Ontwikkelzone Zuid-West Ontwikkelzone Europaweg Ontwikkelzone Oostpoort Ontwikkelzone Spaarnesprong Ontwikkelzone Orionweg – Planetenlaan Ontwikkelzone Zijlweg Ontwikkelzone Spaarndamseweg Beatrixplein Delftplein SPEERPUNT 2 Substantieel aantal arbeidsplaatsen toevoegen aan de Waarderpolder en bij de OV-knooppunten Om woon- én werkstad te blijven moet ook werkgelegenheid worden toegevoegd. Een deel van deze arbeidsplaatsen komt in de ontwikkelzones terecht maar dit is niet voldoende om de werkgelegenheid in de stad op peil te houden. Haarlem heeft een goede positie voor creatieve, dienstverlenende en kennisintensieve bedrijven. Dit type bedrijven gedijt goed in hoge dichtheid en past bij de Haarlemse beroepsbevolking waardoor ze kunnen bijdragen aan het verminderen van de woon-werkpendel. Voor deze bedrijven maken we ruimte rondom de OV-knooppunten en op bedrijventerrein Waarderpolder, waar met name de zuidstrook kansrijk is. Om het aantal arbeidsplaatsen in deze gebieden flink op te voeren is het belangrijk om als gemeente samen met bedrijven, investeerders en eigenaren te bouwen aan een geschikt werkmilieu met de juiste vestigingsvoorwaarden. De routes van en naar de Waarderpolder en van en naar de OV-knooppunten worden verbeterd en de openbare ruimte en bestaande en nieuwe bebouwing worden beter afgestemd op elkaar en het gewenste werkmilieu. De Waarderpolder wordt meer dan nu onderdeel van de stad en het deel van de Waarderpolder nabij het Centraal station en de historische binnenstad wordt onderdeel van een werkmilieu waar de nadruk ligt op creativiteit en innovatie, passend bij het industrieel erfgoed. Icoonprojecten die aansluiten bij dit speerpunt: Spaarnedriehoek - Zuidstrook Waarderpolder Knooppunt Nieuw-Zuid Stationsgebied Haarlem SPEERPUNT 3 Beschermen bestaande wijken: menging en cultuurhistorische waarden behouden De verdichting is niet gericht op het toevoegen van maximale aantallen woningen maar op het zorgvuldig verder bouwen aan een toekomstbestendige stad waarbij bestaande kwaliteiten worden gekoesterd. In Haarlem hoort erfgoed onlosmakelijk bij de stad. De waardevolle karakteristieken van Haarlem en Spaarndam worden gekoesterd. In de bestaande wijken wordt dus niet zomaar verdicht. Kleinschalige aanpassingen in bestaande wijken hebben altijd als primair doel de bestaande kwaliteiten te versterken of behouden. Om een divers en betaalbaar woningaanbod en een gezond voorzieningenaanbod in buurten te behouden, vraagt voortdurende aandacht. SPEERPUNT 4 De leefbaarheid van wijken en buurten te versterken met buurtgroen Buurtgroen is wezenlijk voor leefbare buurten en wijken. Buurtgroen bestaat uit groen in de directe woonomgeving. Dit is het groen dat bewoners zien door hun raam of als ze uit hun woning stappen. Dit zijn de plekken waar (kleine) kinderen spelen of bewoners hun hond uitlaten. Het groen is primair gericht op het welzijn van de gebruiker. Het welzijn van de gebruiker is door het veranderende klimaat ook afhankelijk van klimaatadaptief buurtgroen. Bewoners hebben vaak een direct belang bij de inrichting van buurtgroen. Buurtgericht ontwikkelen Naast de grootschalige gebiedsontwikkelingen waar veel nieuwe woningen worden toegevoegd, veranderen ook de bestaande buurten. Deze moeten klimaatadaptief zijn en de woningen moeten van het aardgas af. Om ruimte te maken voor deze opgaven moet ook hier de mobiliteitstransitie worden ingezet. Als we deze opgaven in samenhang oppakken ontstaat een kans om de buurten te vergroenen en om de verblijfs- en ontmoetingsruimtes in de buurt te versterken. Zo kunnen de buurtopgaven een bijdrage leveren aan een gezonde stad met een sterk sociaal weefsel waar Haarlemmers gezamenlijk kunnen bouwen aan hun toekomst. Als mensen makkelijker kunnen ontmoeten, verminder je eenzaamheid en onbegrip voor elkaars standpunten. De mate van verandering verschilt per buurt en is afhankelijk van de opgaven die daar samenkomen. We gaan daarom per wijk kijken hoe de opgaven zo goed mogelijk gecombineerd en ingepast kunnen worden. Omdat de opgaven gaan over de directe leefomgeving van bewoners en niet uitsluitend in de openbare ruimte terecht komen, benaderen we ze als een gedeelde verantwoordelijkheid. We vragen daarom aan bewoners mee te denken over de toekomst van hun wijk. SPEERPUNT 5 Versterken tien-minuten netwerk en stadsstraten Haarlem krijgt een fijnmazig netwerk van fiets- en voetgangersroutes. Binnen tien minuten kunnen Haarlemmers te voet de belangrijkste dagelijkse voorzieningen bereiken, met de fiets de grotere stedelijke voorzieningen, of overstappen naar het regionale OV-netwerk. Dit zorgt voor meer levendigheid op straat en daardoor voor meer verbondenheid in de stad, alle wijken zijn aangesloten en doen mee. Haarlemse wijken zijn daarnaast via stadsstraten aangesloten op de omliggende gemeenten en met het centrum van de stad. Icoonprojecten die aansluiten bij dit speerpunt: Ontwikkelzone Zuid-West Ontwikkelzone Europaweg Ontwikkelzone Oostpoort Ontwikkelzone Spaarnesprong Ontwikkelzone Orionweg – Planetenlaan Ontwikkelzone Zijlweg Ontwikkelzone Spaarndamseweg Dwars Door Schalkwijk Ontbrekende schakels en verbeteren tien-minutennetwerk, inclusief fietsring SPEERPUNT 6 Sociale basis en ontmoetingsplekken in de buurt versterken Aan het fiets- en voetgangersnetwerk wordt een sociale basisinfrastructuur gekoppeld en andersom. Deze basisinfrastructuur kan bestaan uit ontmoetingsplekken zoals clusters van sociale voorzieningen die centraal in de wijk gelegen zijn, maar ook uit toegankelijke hulp- en zorgvoorzieningen. We noemen dit ‘Huis van de Wijk’. Een Huis van de Wijk is van en voor alle bewoners uit de buurt. Het wijkhuis verbindt mensen en instanties die elkaar verder kunnen helpen en zo de leefbaarheid in de wijk stimuleren. Je kunt er sporten, een hobby beoefenen, aankloppen met een hulpvraag of kiezen voor een cursus of opleiding. Icoonprojecten die aansluiten bij dit speerpunt: Beatrixplein Vergroenen & vernatten Om in de toekomst bij hevige buien droge voeten te houden moet Haarlem nu starten met de opgave klimaatadaptatie. Er wordt ruimte gecreëerd voor extra water en groen in de stad. De basis voor het nieuwe versterkte groen- en waternetwerk in de stad is het omringende landschap: het Spaarne, de Binnenduinrand en het waterrijke polderlandschap aan de oostzijde van de stad. Daartussen komt een robuust groen- en waternetwerk. SPEERPUNT 7 Ruimte creëren voor klimaatadaptatie Het is niet makkelijk om in een dichtbevolkte stad als Haarlem extra groen en water toe te voegen. Doordat regen, hitte en droogte niet verplaatst kunnen worden, moeten de negatieve effecten ervan dus ter plaatse of in de buurt worden bestreden. Dit vraagt lokaal ruimte die ten koste gaat van andere mobiliteitsvormen. In deze visie wordt de keuze gemaakt om minder ruimte te geven aan de auto. Doordat de (stilstaande) auto erg veel openbare ruimte opeist en bijna overal in de stad aanwezig is, is het onmogelijk om de stad klimaatadaptief te maken zonder openbare ruimte op de auto terug te winnen. De auto blijft in de stad aanwezig maar krijgt een kleinere rol. Icoonprojecten die aansluiten bij dit speerpunt: Wijken met complexe stapeling van opgaven, Leidsebuurt als pilot Dwars Door Schalkwijk SPEERPUNT 8 Boezemwaterstructuur versterken Extra open waterverbindingen zijn essentieel om de steeds groter wordende effecten van de klimaatverandering aan te kunnen. Deze waterverbindingen zijn van belang om de vaker voorkomende en heviger regenbuien op te kunnen vangen en af te kunnen voeren. Deze waterverbindingen combineren we zoveel mogelijk met groen en het tien-minuten-netwerk zodat ze ook een belangrijke bijdrage leveren aan de aantrekkelijke, gezonde, natuurinclusieve en sociale stad. We maken plaats voor extra water. Dat kan door op een aantal plekken in de stad waterverbindingen aan te leggen en door een aantal bestaande waterverbindingen te verbreden zodat de boezemwaterstructuur wordt uitgebreid. Zodoende hebben we vanuit alle wijken voldoende ruimte om overtollig water af te voeren. Icoonprojecten die aansluiten bij dit speerpunt: Ontwikkelzone Zuid-West Ontwikkelzone Europaweg Ontwikkelzone Oostpoort Ontwikkelzone Spaarnesprong Ontwikkelzone Orionweg – Planetenlaan Ontwikkelzone Zijlweg Ontwikkelzone Spaarndamseweg Dwars Door Schalkwijk SPEERPUNT 9 Bij nieuwbouw het parkeren van auto's in principe ondergronds te realiseren, met inachtneming van reeds gemaakte afspraken. Om de leefbaarheid van de stad te bevorderen, de stad te vergroenen en andere ruimtelijke claims mogelijk te maken, wordt bij nieuwbouw in principe ondergronds parkeerruimte voor auto’s gerealiseerd. Reeds gemaakte afspraken worden gerespecteerd. Ondergronds parkeren zorgt ervoor dat de auto minder dominant is in het straatbeeld en maakt daarmee vergroening van de openbare ruimte mogelijk. Bevorderen gezonde leefomgeving Een goed ingerichte leefomgeving draagt bij aan een gezondere levensstijl en een betere gezondheid. Extra water en groen spelen daarbij een belangrijke rol. Meer water en groen in de stad zorgen voor een betere luchtkwaliteit en biodiversiteit en nodigen uit tot sporten, fietsen, wandelen, spelen, ontspannen en het ontmoeten van anderen. De groen- en waterstructuren worden gecombineerd met de recreatieve routes door de stad. Er wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van natuurlijke (water- en eco)systemen. SPEERPUNT 10 Meer kwaliteit in het buitengebied: onder andere door opwaarderen natuurwaarde van landbouwgrond Als de stad groeit, neemt het belang van het omliggende landschap evenredig toe. Meer bebouwing betekent meer Haarlemmers die willen recreëren in de nabije omgeving. Er moeten in de omgeving meer natuurgebieden komen om de gebieden met de hoogste natuurwaarden, zoals de Kennemerduinen, te beschermen tegen teveel bezoekers. In de omgeving van Haarlem zorgen we voor meer natuurwaarde en mogelijkheden voor recreatie. De landbouwgronden worden bijvoorbeeld opgewaardeerd door de natuurwaarde ervan te versterken. Icoonprojecten die aansluiten bij dit speerpunt: Stadslandschappen Stadsrandpark, Oost als pilot SPEERPUNT 11 Ecologische verbindingen door en om de stad tussen hotspots versterken In Haarlem zijn verschillende plekken met grote ecologische waarde en een aantal plekken waar potentieel ecologische waarde aanwezig is. Deze plekken worden met elkaar verbonden om de ecologische waarde en daarmee de biodiversiteit te vergroten. Icoonprojecten die aansluiten bij dit speerpunt: Dwars Door Schalkwijk Ruimte reserveren en vrijmaken voor energietransitie Om de stad draaiende te houden moet ruimte worden gemaakt voor energie. Ruimte voor besparing, opwekking, distributie en opslag van energie. Veel van deze infrastructuur ligt in de ondergrond. Het aantal ruimteclaims in diezelfde ondergrond neemt toe. Infiltratie van regenwater en bebouwing zoals garages en kelders zijn hier voorbeelden van. De klimaatverandering en energietransitie dwingen om plannen te ontwikkelen waar boven- en ondergrond integraal worden opgepakt. Dit kan alleen als de informatie over de boven- en ondergrond op orde is. De ruimteclaim die nodig is voor de energietransitie, mobiliteitstransitie en transitie naar circulaire economie is te groot voor Haarlem. Naast het stedelijk gebied, de Waarderpolder en het omliggende landschap hebben we hiervoor ook de regio nodig. Deze opgaven zijn nieuw en nog niet helemaal uitgekristalliseerd maar duidelijk is wel dat we zuinig moeten omgaan met schaarse onder- en bovengrondse ruimte. SPEERPUNT 12 Ruimte reserveren en creëren voor energietransitie De energietransitie legt een grote ruimteclaim op de boven- en ondergrond. Het is noodzakelijk deze ruimte tijdig te reserveren of te creëren. In deze omgevingsvisie reserveren we ruimte waar we al weten dat deze nodig is zodat de komende jaren in de buurten, in de Waarderpolder en in het oostelijk landschap de maatregelen die nodig zijn voor de energietransitie ingepast kunnen worden. Icoonprojecten die aansluiten bij dit speerpunt: Wijken met complexe stapeling van opgaven, Leidsebuurt als pilot Stadslandschappen Stadsrandpark, Oost als pilot Integrale vernieuwing openbare ruimte in Meerwijk (IVORIM) Delftplein Mobiliteitstransitie Om de groeiende stad bereikbaar en in beweging te houden, zet Haarlem in op een mobiliteitstransitie. De principes hiervan zijn eenvoudig: binnen de stad reizen we zoveel mogelijk te voet of met de fiets, de reizen van en naar de stad doen we zoveel mogelijk met het openbaar vervoer of de fiets en we gebruiken de (elektrische) auto alleen als het niet anders kan. Onze distributie organiseren we steeds schoner, en door voorzieningen dicht bij huis beperken we de noodzaak tot lange(re) reisafstanden. SPEERPUNT 13 Regionale fietsverbindingen verbeteren en verbinden met tien-minuten netwerk Haarlem is kernstad van Zuid-Kennemerland en onderdeel van de Metropoolregio Amsterdam. Deze regio’s functioneren gezamenlijk als een daily urban system waardoor veel heen en weer wordt gereisd binnen de regio. De regionale bereikbaarheid is daarom van groot belang voor Haarlemse bewoners en bedrijven. De regionale reiziger maakt vooral gebruik van het OV, de (e-)fiets of een combinatie daarvan en als de bereikbaarheid op deze manier niet voldoende is, van de (elektrische) auto. Eén van de doelen van de mobiliteitstransitie is dat mensen minder vaak de auto gebruiken. Verbetering van de regionale fietsverbindingen draagt eraan bij dat mensen in de regio vaker de (e-)fiets verkiezen boven de auto. De aanleg van een goed tien-minuten netwerk gericht op de fietser en voetganger, maakt het mensen makkelijker bij een opstappunt voor het regionale OV te komen of bij hun dagelijkse voorzieningen. Icoonprojecten die aansluiten bij dit speerpunt: Ontbrekende schakels en verbeteren tien-minutennetwerk, inclusief fietsring SPEERPUNT 14 Knooppuntenontwikkelingen in combinatie met verbeteren HOV bereikbaarheid De HOV-knooppunten vormen een essentieel onderdeel van de mobiliteitstransitie en de verdichting van de stad. De knooppunten verbinden lokale en regionale bewegingen aan elkaar. Rondom de knooppunten kan in hoge dichtheid werk- en woonruimte worden toegevoegd omdat hier vanwege de zeer goede HOV-bereikbaarheid autoluw kan worden gebouwd. Om de verdichting rond OV-knooppunten goed te laten slagen is het belangrijk de OV-bereikbaarheid van en naar Haarlem te verbeteren. Daarom komt er een nieuwe OV-knoop aan de oostkant van de stad (Haarlem Nieuw Zuid) en worden bestaande stations beter benut en ingezet als knoop- en overstappunten. Het OV-netwerk wordt uitgebreid met een lightrailverbinding richting Schiphol en Amsterdam Zuid, een lightrailverbinding richting Hoofddorp en nieuwe HOV-routes door Haarlem Oost, Schalkwijk en Haarlem Zuid West. Icoonprojecten die aansluiten bij dit speerpunt: Ontwikkelzone Zuid-West Ontwikkelzone Europaweg Ontwikkelzone Oostpoort Ontwikkelzone Spaarnesprong Ontwikkelzone Orionweg – Planetenlaan Ontwikkelzone Zijlweg Ontwikkelzone Spaarndamseweg Delftplein Knooppunt Nieuw-Zuid Stationsgebied Haarlem Verbeteren regionaal OV-netwerk, inclusief ketenmobiliteit De integrale visiekaart Omgevingsvisie Haarlem 2045 3.1.2 Icoonprojecten De visie wordt concreet zichtbaar in de stad via icoonprojecten. De icoonprojecten zijn illustratief voor de koerswijziging van de stad en laten zien waar het vaststellen van de omgevingsvisie toe kan leiden. In de icoonprojecten komen verschillende strategische keuzes samen en daarmee zijn al deze projecten van belang voor de toekomst van de stad. Met een deel van de icoonprojecten zijn we al bezig. Een ander deel is agenderend of voor later. Waarbij we voor icoonprojecten die we later gaan uitvoeren soms wel al eerder beginnen met verdere visievorming (uitwerking). Op een lager schaalniveau dan de omgevingsvisie, zodat we er in lopende projecten die raakvlakken hebben met het icoonproject rekening mee kunnen houden en zodat we strategisch kunnen inhaken op kansen en ontwikkelingen. In het uitvoeringshoofdstuk staat meer over de volgorde der dingen. Omdat de icoonprojecten vernieuwend zijn en dus allemaal als een soort pilot fungeren is het van belang dat we goed reflecteren op de icoonprojecten. Zo kunnen we optimaal leren van de icoonprojecten en kan de opgedane kennis en expertise in de toekomst ook op andere plekken in de stad worden toegepast. Per icoonproject geven we een korte toelichting die beschrijft waar het project over gaat. Icoonprojecten Omgevingsvisie Haarlem 2045 Ontwikkelzone Zuid-West Ontwikkelzone Zuid-West bouwt aan een volwaardige nieuwe stadswijk in het Houtvaartkwartier; een aantrekkelijke wijk om te wonen en te werken. Het aantal arbeidsplaatsen wordt hier behouden en er worden, inclusief Plaza West, 2.000 woningen toegevoegd. In Zuid-West komt een centrale as voor het langzame verkeer die de verschillende deelgebieden aan elkaar verbindt. En een belangrijk onderdeel is in het tienminuten netwerk van de stad en die de gehele zone verbindt met de binnenstad en station Heemstede-Aerdenhout. In het gebied komt ruimte voor ontspanning, recreatie en voorzieningen. De verschillende plekken in de openbare ruimte in combinatie met de toevoeging van kleinschalige horeca en detailhandel worden ook belangrijke ontmoetingsplekken voor het Houtvaartkwartier. De ontwikkelzone heeft ook een opgave om, ook voor de bestaande omgeving, klimaat adaptief te worden ingericht. Het vergroten van de bergingscapaciteit voor hemelwater is hier bij een belangrijk aspect. Ontwikkelzone Europaweg De Europaweg is een centrale as die door Schalkwijk loopt en die het stadsdeel verbindt met het centrum. Langs de Europaweg vinden diverse herontwikkelingen plaats voor gezamenlijk meer dan 2.750 nieuwe woningen en een werkprogramma. De Europaweg is de verbindende ‘ruimtelijke’ drager van het gebied. De Europaweg zelf moet een stadsstraat worden met een stedelijke dynamiek. De weg wordt heringericht zodat deze aantrekkelijk, toegankelijk en veilig is voor fietsers en voetgangers. Langs de Europaweg komt een gemengd aanbod van wonen, werken en verblijven. Dit draagt ook bij aan de sociale veiligheid. Aan de noordkant van de zone bevindt zich knooppunt Nieuw Zuid. Goede fiets- en OV-verbindingen met dit nieuwe knooppunt zijn essentieel voor de mobiliteitstransitie in het stadsdeel. De Europaweg als stadsstraat zal hiervoor een belangrijke rol spelen. Ontwikkelzone Oostpoort De potentie om van Oostpoort een uniek stuk stad te maken is groot. Gemeente en provincie hebben een gezamenlijke ambitie vertaald naar een richtinggevend toekomstperspectief voor de lange termijn: het realiseren van een aantrekkelijk, compact en gemengd stedelijk woon- en werkgebied met diverse voorzieningen, met een uitstekende bereikbaarheid. Bovendien ligt Oostpoort in een recreatief groene leefomgeving met erfgoedwaarde, zoals onder andere het stellinglandschap. Dit kan een hoogwaardige stadsentree worden. Het visitekaartje van Haarlem waarbij Oostpoort een stevige brug slaat tussen de Waarderpolder en Haarlem Oost. De ontwikkeling van Oostpoort levert een essentiële bijdrage aan de mobiliteitstransitie in de stad. De provincie heeft de ontwikkelvisie Oostpoort ook vastgesteld. Ontwikkelzone Zijlweg De Ontwikkelzone Zijlweg consolideert en versterkt de kwaliteiten van het gebied en voegt daarbij een gemengd woningbouwprogramma toe aan het gebied. Hiermee ontwikkelt deze zone tot een toekomstbestendig stuk stad. Door het fietsnetwerk en de openbare ruimte te versterken worden stedelijke en landschappelijke kwaliteiten beter met elkaar verbonden. De stadsstraat Zijlweg als centrale as wordt versterkt en de oversteek op de kruising met de Randweg, momenteel een barrière in de stad, wordt verbeterd. Het gebied is divers - wonen, leren, werken en voorzieningen- en heeft veel kwaliteiten die met de ontwikkeling versterkt worden. In de zone wordt ook de directe omgeving van de onderwijsinstellingen versterkt als opmars naar een goed met de stad verbonden onderwijscluster. Ontwikkelzone Orionweg – Planetenlaan De Ontwikkelzone Orionweg-Planetenlaan voorziet in de bouw van extra woningen en voorzieningen en bouwt hiermee aan een aantrekkelijk en toekomstbestendig stuk stad. In de zone komt een nieuwe lokale HOV-knoop waar de Planetenlaan op de Rijksstraatweg uitkomt. Hier komt een plein – het Stadionplein – dat een aantrekkelijke, dynamische en centrale plek voor de omgeving wordt en dat de entree vormt tot het Schoterbos. Het Schoterbos zelf wordt beter toegankelijk gemaakt en kwalitatief verbeterd door van het sportcomplex een open en groen sportpark te maken. Ook wordt aan de westzijde van de zone de verbinding voor fietsers en voetgangers met station Bloemendaal verbeterd door de kruising met de Randweg aan te pakken. De Orionweg en Planetenlaan vormen nu een barrière. Door een andere inrichting moeten deze de aangrenzende wijken juist gaan aanhechten. Ontwikkelzone Spaarnesprong De belangrijkste ambitie voor de ‘Spaarnesprong’ is het vergroten van het centrum-stedelijk gebied van Haarlem, denk aan sfeer, structuur en functie. Het is de bedoeling dat het gebied steeds meer deel gaat uitmaken van de binnenstad. De naam Spaarnesprong is daaraan ook ontleend. Op stedenbouwkundig niveau betekent die aansluiting dat een stedelijke structuur het uitgangspunt is met eenzelfde helderheid en ‘afleesbaarheid’ als de binnenstad. Het centrum-stedelijke milieu impliceert een bepaalde mate van verdichting en ook een gemengd milieu, zowel in functie als voor gebruikers. De bijzondere locaties, zoals de Koepel en Drijfriemenfabriek komen als ‘eilanden’ van voorzieningen en cultuur in een overwegend woongebied te liggen. Het water wordt teruggebracht in de Papentorenvest, Oostvest en de Amsterdamsevaart om hiermee het stedelijk watersysteem (waterberging op boezemniveau, watercompensatie, verbetering waterkwaliteit en grondwaterbeheersing) te versterken, de recreatieve vaarmogelijkheden te vergroten, kwaliteit toe te voegen aan de omgeving en de historische identiteit te versterken. De openbare ruimte inclusief de herstelde grachten worden als dé identiteitsdrager en bindende factor van het gebied aangewezen. Essentieel daarin is de verkeerskundige inrichting van de Amsterdamsevaart en de Gedempte Oostersingel én een goede parkeeroplossing. Ontwikkelzone Spaarndamseweg In de Ontwikkelzone Spaarndamseweg komen extra woningen en wordt de relatie van de stad met het Spaarne verbeterd. Het Spaarne vormt de centrale structuur in het gebied. Aan de oostkant van het Spaarne ligt Business Park Waarderpolder en hier moet een recreatieve route langs het water komen. Aan de westkant worden de buurten meer gericht op het Spaarne en worden op de knooppunten van de Spaarndamseweg met de belangrijkste dwarsstraten levendige en aantrekkelijke verblijfsplekken gemaakt met concentraties van voorzieningen en woningen. Een fietsers- en voetgangersbrug over het Spaarne ter hoogte van de Paul Krugerkade zorgt voor een betere verbinding van de Waarderpolder met de stad en Station Haarlem. Spaarnepark Het Spaarnepark is een van de grootste sportcomplexen van Haarlem, gelegen in de groene zoom om Schalkwijk. Het complex is momenteel ruimtelijk een behoorlijk gesloten enclave en komt daardoor niet optimaal tot zijn recht. Dit is zonde want het sportpark speelt een belangrijke rol in het sociale weefsel van de stad. Het gebied heeft zeer veel potentie om zich door te ontwikkelen tot aantrekkelijk en hoogwaardig sportpark dat een nog belangrijkere rol speelt in het sociaal weefsel van de stad en een belangrijke bijdrage levert aan een gezonde leefomgeving. Belangrijk hierbij is dat het sportpark makkelijk toegankelijk is. Toegankelijk vanaf de Europawijk, de historische lange lijn Zuid-Schalkwijkerweg, de groene corridor Dwars Door Schalkwijk en dat het aan de noordzijde bij het nieuw te ontwikkelen knooppunt Nieuw Zuid een aantrekkelijke en zichtbare entree vormt tot de groene zoom. Herinrichting maakt het ook mogelijk om het knooppunt Nieuw Zuid optimaal te laten functioneren en het bestaande parkeren slimmer te organiseren zodat de Zuid-Schalkwijkerweg beter tot zijn recht komt als historisch lint. Het park is tevens een zoekgebied voor een geothermiebron. Onderzocht moet worden of deze hier een plek kan krijgen door deze slim in te passen. Een ander belangrijk punt is het gebruik van het park, nieuwe ontmoetings- en zorgfuncties zoals wellicht kinderopvang of fysiotherapie welke vaak op andere tijden plaatsvinden kunnen zorgen voor nog intensiever en meer multifunctioneel gebruik van het park. Ook ligt er een kans om de mogelijkheden voor ongeorganiseerde sport op het park te verbeteren. Het moet zich dus ontwikkelen tot een nog meer open, groen en multifunctioneel sportpark. Spaarnedriehoek - Zuidstrook Waarderpolder De Spaarnedriehoek is een zone met een sterk industrieel verleden. Het omvat onder andere de Gonnetbuurt waar een deel van de lakenindustrie heeft gezeten, het voormalige terrein van de Lichtfabriek ‘Haarlemmer Stroom’, de Figeehal, de Koepel en de voormalige Werf Conrad (nu Spaarneboog en Mandelapark). Deze driehoek – waar oud en nieuw samenkomen rond het Spaarne – wordt ontwikkeld tot een uniek gebied in de stad met creatieve bedrijvigheid en een cultuurhistorisch waardevol karakter. Het gebied kan de schakel zijn tussen bedrijventerrein Waarderpolder en de rest van de stad. Door de historie, de cultuurhistorische waarde van het gebied en de ligging nabij het historisch centrum, het Centraal Station en Station Spaarnwoude, biedt de Spaarnedriehoek aantrekkelijke vestigingsvoorwaarden en kan het uitgroeien tot een uniek en hoogwaardig woon-werkgebied. Hoewel de Spaarnedriehoek onderlinge samenhang vertoont heeft iedere hoek een eigen oriëntatie. Dit maakt de Spaarnedriehoek in potentie een krachtige verbindende schakel tussen Haarlem Oost, Haarlem Noord, Haarlem Centrum en de Waarderpolder; de Gonnetbuurt sluit met een gemengd stedelijk milieu mooi aan op de binnenstad en heeft ook samenhang met het stationsgebied; Spaarneboog vormt de schakel met Haarlem Noord en zorgt voor samenhang met de rest van de westoever van het noordelijke deel van het Spaarne; de Drijfriemen - fabriek en de Koepel vormen de verbinding met Haarlem Oost; en Haarlemmer Stroom en het C-District tonen de innovatieve moderne kant van de Waarderpolder en hebben samenhang met de Waarderpolder als bedrijventerrein. Belangrijk onderdeel binnen het gebied is de Koepel. Dit wordt een levendig en innovatief kenniscentrum en MKB-hub. Het C-District biedt ruimte voor de transitie naar circulaire economie. Het is belangrijk dat hier nu wordt geëxperimenteerd en dat er nieuwe business- en verdienmodellen worden ontwikkeld die kunnen worden opgeschaald. Voor bedrijven in de experimentele fase is betaalbare ruimte en de nabijheid van gelijksoortige bedrijven essentieel. Het C-District, gekoppeld aan het Maak-terrein en de ontwikkelingen rondom de Koepel, kan hierin een belangrijke rol spelen. Het innovatieve karakter van dit gebied, maakt dat we de locatie als vliegwiel voor toegepaste innovatie beschouwen. De Zuidstrook Waarderpolder is gunstig gelegen ten opzichte van de stations Oostpoort en Centraal Station en hier is relatief veel ruimte voor nieuwe economische functies. Hier liggen kansen om het gebied door te ontwikkelen naar een aantrekkelijk en toekomstbestendig werkgebied. We willen hier een hoogstedelijk werkmilieu creëren met stapelbare werkfuncties, waar in hoge dichtheid nieuwe economische functies gedijen en waarbinnen openbare ruimte en bebouwing elkaar versterken. We gaan onderzoeken hoe we in de toekomst op verantwoorde wijze met hinderzonering omgaan. Knooppunt Nieuw-Zuid Knooppunt Haarlem Nieuw Zuid centreert zich rondom een nieuw busstation. Dit station is noodzakelijk voor de groei van het openbaar vervoer in de regio en voor het mogelijk maken van de mobiliteitstransitie. Deze ontwikkeling maakt het mogelijk om in hoge dichtheid werk- en woonruimte en voorzieningen toe te voegen, mede omdat dit gebied autoluw wordt. Binnen het sleutelgebied is het verder van belang te zorgen voor een goede entree tot de groene zoom, de sportvelden in deze groene zoom te transformeren tot een goed verbonden sportpark, en de barrièrewerking van de Schipholweg tussen Europawijk en de Slachthuiswijk te verminderen. Doordat het gebied in een polder ligt, is er extra aandacht voor het klimaatadaptief maken van de omgeving zodat het knooppunt ook in de toekomst optimaal kan functioneren. Wijken met complexe stapeling van opgaven, Leidsebuurt als pilot In vier Haarlemse woonwijken komt een aantal opgaven (in hoge mate) samen: de Amsterdamsebuurt, het Rozenprieel, de Leidsebuurt en de Transvaalbuurt. Deze buurten zijn in een vergelijkbare periode op vergelijkbare wijze ontstaan. Kenmerkend is de krappe openbare ruimte en de relatief geringe omvang van individuele kavels. Deze gebiedskarakteristieken zorgen ervoor, samen met het feit dat hier relatief veel funderingsproblematiek voorkomt, dat het extra uitdagend is om de wijken toekomstbestendig te maken. Ruimte voor bijvoorbeeld warmtenetten of afwatering na hevige regenval is hier niet voldoende aanwezig. Dit maakt de opgave extra groot en is het noodzakelijk dat gemeente en bewoners gezamenlijk op zoek gaan naar oplossingen, waarbij de gemeente ruimte moet scheppen om de wijken toekomstbestendig te maken zonder eigenaren en bewoners met onevenredig hoge lasten op te zadelen. Verbeteren regionaal OV-netwerk, inclusief ketenmobiliteit Een belangrijk onderdeel van de mobiliteitstransitie is het versterken van de regionale OV-verbindingen. Dit gebeurt enerzijds door het optimaliseren van de OV-knooppunten en anderzijds door het verbeteren van het hoogwaardig openbaar vervoer (HOV) netwerk, inclusief goede aansluitingen op het onderliggend OV-netwerk en het tien-minuten netwerk voor voetgangers en fietsers (ketenmobiliteit). Belangrijke ingrepen zijn een lightrailverbinding richting Schiphol en Amsterdam Zuid en een lightrailverbinding richting Hoofddorp. In aanvulling daarop komen er alternatieve HOV-routes door Haarlem Oost, Schalkwijk en Haarlem Zuid West. In aanvulling daarop komen er alternatieve HOV-routes door Haarlem. Deze zorgen ervoor dat de groei van het regionaal OV niet ten koste gaat van de kwaliteit en de leefbaarheid in de binnenstad en dat de gebieden daaromheen ook beter worden aangesloten op het hoogwaardig openbaar vervoer. Een betere regionale OV-bereikbaarheid maakt, door de grote bijdrage aan de mobiliteitstransitie, veel van de andere icoonprojecten mogelijk en levert op die manier ook een bijdrage aan alle andere strategische keuzes: ‘mengen & verdichten’, ‘buurtgericht ontwikkelen’, ‘vergroenen & vernatten’ en ‘ruimte voor de energietransitie’. Ontbrekende schakels en verbeteren tien-minutennetwerk, inclusief fietsring Het tien-minuten netwerk voor actieve vormen van mobiliteit, zoals wandelen en fietsen is in de basis voor een belangrijk deel al aanwezig. Om de mobiliteitstransitie mogelijk te maken is nog wel een verbeterslag nodig. Daarbij is het allereerst van belang de ontbrekende schakels en de fietsring op te pakken. Denk daarbij aan het wegnemen van bestaande barrières en het beter laten functioneren van het netwerk als geheel. Daarnaast dient het bestaande netwerk zodanig verbeterd te worden dat het overal veilig, toegankelijk en aantrekkelijk is en dus uitnodigt tot actief bewegen. Het completeren en verbeteren van het tien-minuten-netwerk maakt door de bijdrage aan de mobiliteitstransitie veel van de andere icoonprojecten mogelijk en levert op die manier ook een bijdrage aan alle andere strategische keuzes: ‘mengen & verdichten’, ‘buurtgericht ontwikkelen’, ‘vergroenen & vernatten’ en ‘ruimte voor de energietransitie’. Beatrixplein Het Beatrixplein is een belangrijke schakel in het sociale weefsel van Haarlem Oost. Door de centrale ligging in de wijk is het gebied zeer kansrijk om verder te ontwikkelen als hart van de wijk. De bijdrage aan het sociaal weefsel in de wijk en het bouwen aan een vitale en zorgzame buurt staat daarom centraal. Dat wil zeggen dat het Beatrixplein zelf een ontmoetingsplek moet worden waar wonen en werken worden aangevuld met een sterk sociaalmaatschappelijk programma en waarin de publieke ruimte een belangrijke rol vervult als levensader in de wijk. Daarnaast biedt de ontwikkeling van het plein, in combinatie met de Prinses Beatrixdreef, de groene omgeving van het Reinaldapark en de nabijheid van Station Haarlem-Spaarnwoude ook kansen met betrekking tot gezondheid, klimaatadaptatie en duurzame mobiliteit. Het gaat bijvoorbeeld om het versterken van het tien-minuten-netwerk, het versterken van de boezemwaterstructuur, het versterken van het ecologische netwerk en het zetten van stappen in de mobiliteitstransitie door fiets- en parkeergelegenheden te concentreren in wijkhubs. Dwars Door Schalkwijk Dwars door Schalkwijk is de groenblauwe as die het Spaarne verbindt met de groene zoom. Deze bestaat uit de Belgiëlaan, de Kennedylaan en de Floris van Adrichemlaan. In deze as komen een nieuwe waterverbinding, een ecologische verbinding en een recreatieve verbinding. We gaan ook onderzoeken of een warmtenet kan worden ingepast. Langs de as bevinden zich diverse voorzieningen zoals scholen, supermarkten en het ziekenhuis. Goede aansluiting van deze voorzieningen op de as is een belangrijk onderdeel van het sleutelgebied. Door al deze claims met elkaar te combineren ontstaat een aantrekkelijke groenblauwe as in het totale recreatieve netwerk die via het Spaarneveer doorloopt aan de westkant van de stad. De as is zo van betekenis voor de hele stad en draagt bij aan de mobiliteitstransitie, het vergroenen & vernatten van de stad en het versterken van het sociaal weefsel. Stationsgebied Haarlem Met een groot aantal nieuwe woningen erbij in de stad wordt het drukker in Haarlem. Een grote uitdaging is de toename van het verkeer: hoe gaan al deze mensen zich verplaatsen? Haarlem wil dat het stationsgebied een goed functionerend knooppunt blijft voor het openbaar vervoer, inclusief optimale voor- en natransport voorzieningen, zoals fietsenstallingen. Daarnaast moet het natuurlijk een fijne plek zijn om te verblijven en een aantrekkelijke entree naar onze binnenstad. Een plek waar we voortbouwen op de kwaliteiten van de gewaardeerde Haarlemse binnenstad, met een openbare ruimte van aangename straten, bescheiden pleinen en markante parken. De bebouwing voldoet aan de menselijke maat, afgewisseld met onderscheidende lage hoogbouw. Op de plek van de bestaande bebouwing op het Stationsplein komen nieuwe gebouwen met kennisintensieve werkfuncties en woonruimte; gebouwen die recht doen aan de kwaliteiten van de binnenstad. Ook de noordzijde van het station transformeert tot een echte entree van de stad. Vanuit de trein heb je direct toegang tot het unieke park de Prinsen Bolwerken. Om deze entree mogelijk te maken moeten we de noodzakelijke groei van het openbaar vervoer elders in de stad opvangen. Dit kan met het nieuwe OV-knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid in combinatie met alternatieve regionale HOV-routes door de stad. Als niet alle bussen via station Haarlem hoeven te rijden, ontstaan er mogelijkheden om van het stationsgebied een aantrekkelijke verblijfsplek te maken. De gemeente wil haar positie als onderdeel van de Metropoolregio Amster

🔗 Naar officiële bron

AI-uitleg op basis van de officiële wettekst. Indicatief, vervangt geen juridisch advies.