Omgevingsvisie gemeente Haaksbergen (Haaksbergen)

/akn/nl/act/gemeente/2026/CVDR757330 /join/id/stop/work_006 /akn/nl/act/gm0158/2025/Regelinge84cdfe83bdc4bd38dd5b976aa3d8b89 /join/id/stop/work_019 2026-02-18 2026-02-18 /akn/nl/act/gemeente/2026/CVDR757330/nld@2026-02-19 /join/id/proces/gm0158/2025/procedure2c225c9a85484aa1ae12593fd4d17524 2026-02-19 2026-02-19 /akn/nl/act/gm0158/2025/Regelinge84cdfe83bdc4bd38dd5b976aa3d8b89/nld@2026-02-16;14264886 /akn/nl/act/gm0158/2025/Regelinge84cdfe83bdc4bd38dd5b976aa3d8b89 /akn/nl/act/gm0158/2025/Regelinge84cdfe83bdc4bd38dd5b976aa3d8b89/nld@2026-02-16;14264886 /join/id/stop/work_019 1 Omgevingsvisie gemeente Haaksbergen 1 Hoofdstuk 1: Algemeen deel 1.1 Introductie: De omgevingsvisie van Haaksbergen Een toekomstdroom is vaak het begin van iets nieuws. Van iets dat je wilt bereiken. Waar je keihard aan gaat werken. Als je die droom eenmaal helder voor ogen hebt, dan maak je een plan om die droom waar te maken. Ook een gemeente moet toekomstdromen hebben. Als een soort kompas dat richting geeft voor de vraagstukken van nu en in de toekomst. Alle gemeenten in Nederland zijn of gaan aan de slag met het ontwikkelen van een omgevingsvisie voor de fysieke leefomgeving. Dat is een wettelijke verplichting. De omgevingsvisie van de gemeente Haaksbergen ligt nu voor. In de omgevingsvisie beschrijven we hoe de leefomgeving van Haaksbergen, Buurse en Sint Isidorushoeve en de omliggende ommelanden eruitziet in

1. De omgevingsvisie beschrijft onze toekomstdroom voor alles wat te maken heeft met onze fysieke leefomgeving: de dorpen, het centrum, bedrijventerreinen, sportvelden en het buitengebied met het agrarisch landschap, natuur en recreatie. Het duurt meerdere jaren om de ambities uit de omgevingsvisie te realiseren, maar de ambities zijn wel tijdsgebonden, concreet en urgent. De stip op 2040 geeft ons tijd om grote stappen te zetten richting onze toekomstdroom. Direct na het vaststellen van de visie moeten we de eerste stappen zetten, om de droom in 2040 gerealiseerd te hebben. Onze Haaksbergse omgevingsvisie is een visie die bestaande kwaliteiten behoudt of zelfs versterkt en ruimte geeft aan nieuwe ontwikkelingen. Deze omgevingsvisie is dan ook tot stand gebracht samen met de gemeenschap. We hebben de kracht van de samenleving gebruikt voor een gedragen visie. 1.2 Waarom een omgevingsvisie Een omgevingsvisie is een belangrijk document dat de toekomstplannen voor onze gemeente vastlegt. Een kompas dat ons helpt om koersvast de juiste stappen te zetten richting de leefomgeving die we in 2040 wensen. Iedere gemeente in Nederland doet dat op basis van de Omgevingswet die sinds 1 januari 2024 geldt. De Omgevingswet is bedoeld om een goed evenwicht te vinden tussen het gebruiken en beschermen van de fysieke leefomgeving. Volgens de Omgevingswet moet de omgevingsvisie in elk geval het volgende beschrijven: de grootste kwaliteiten van de leefomgeving; de plannen en richting voor ontwikkeling; de hoofdlijnen van het beleid. In de gemeente Haaksbergen spelen veel verschillende ontwikkelingen in de leefomgeving. We zoeken bijvoorbeeld naar oplossingen voor nieuwe woningen, toekomstbestendige landbouw en leefbare kernen. Het vinden van oplossingen is niet altijd eenvoudig. Wat voor iets een oplossing lijkt, kan iets anders weer in de weg staan. In de omgevingsvisie houden we rekening met alles wat er speelt, waarbij we luisteren naar de vele wensen en belangen in de samenleving. We kijken naar het complete plaatje en kiezen dan richting. Een omgevingsvisie helpt de gemeente en de samenleving op verschillende manieren: De omgevingsvisie geeft richting aan hoe bepaalde onderwerpen zich in de toekomst mogen of moeten ontwikkelen. We proberen hierbij zoveel mogelijk thema’s met elkaar te combineren. De omgevingsvisie vertelt onze toekomstdroom op hoofdlijnen en is de basis voor al het toekomstige beleid in het ruimtelijk domein. Na de visie maken we omgevingsprogramma’s en een omgevingsplan. Daarin staat concreter hoe we onze toekomstdromen gaan realiseren. Bijvoorbeeld door aan te geven aan welke specifieke eisen nieuwe initiatieven moeten voldoen. De omgevingsvisie maakt keuzes inzichtelijk. Sommige opgaven kunnen tot een tegenstelling leiden (bijv. verdichten voor woningbouw en meer ruimte maken voor groen kan niet op dezelfde plek). De omgevingsvisie is bruikbaar en inspirerend. Het toekomstbeeld is gemaakt met en voor inwoners, organisaties en (maatschappelijke) ondernemers. De omgevingsvisie beschrijft hoe en met wie we de visie straks gaan toepassen: wat doet de gemeente, wat doen onze ondernemers, wat doen onze inwoners, en welke voorwaarden zijn hierbij belangrijk? 1.3 De omgevingsvisie blijft actueel De omgevingsvisie is gericht op de lange termijn, met een stip op de horizon in
2. Doordat de Omgevingsvisie voornamelijk op hoofdlijnen een toekomstvisie schetst, zal deze niet snel verouderen. Wel is het mogelijk dat de monitoring, wetswijzingen of nieuwe ontwikkelingen vragen om een aanpassing van de omgevingsvisie. Omdat we nu nog niet weten hoe de situatie er over een enkele jaren uit ziet, kiezen we er als gemeente voor om onze omgevingsvisie zo actueel mogelijk te houden. We gaan uit van bijstelling van de omgevingsvisie, vier jaar na vaststelling. Het actualiseren van de omgevingsvisie kan door bijvoorbeeld het toevoegen van nieuwe uitgangspunten of door het geven van duidelijkere kaders op een bepaald onderwerp. Hieruit kan ook volgen dat een omgevingsprogramma moet worden aangepast, of dat een nieuw programma moet worden opgestart. 1.4 De hoofdthema's van de omgevingsvisie 1.4.1 Hoofdthema's omgevingsvisie De omgevingsvisie bouwen we op aan de hand van drie hoofdthema’s: Samen sociaal, Krachtige kernen en Toekomstbestendig buitengebied. De hoofdthema’s zijn onderverdeeld in verschillende subthema’s. De thema’s bieden structuur en steun bij de invulling van de omgevingsvisie. De thema’s hebben we bewust zo gekozen dat alle aspecten van de leefomgeving hierin terug kunnen komen: ze bestaan uit ruimtelijke, economische en sociale aspecten. De drie thema’s staan niet los van elkaar, maar vormen juist één geheel. Samen geven ze richting aan de ontwikkeling, de bescherming en het gebruik van de leefomgeving van Haaksbergen op weg naar
3. Hiermee bieden de thema’s een goede basis om op zoek te gaan naar de juiste balans tussen het benutten en beschermen van onze leefomgeving en het behouden en verbeteren van de leefbaarheid in de kernen en het landelijk gebied. Hoofdthema's omgevingsvisie 1.4.2 Samen sociaal Het hoofdthema Samen Sociaal gaat over onze sociale verbondenheid en noaberschap. Het gaat over onderwerpen die eraan bijdragen dat iedereen volwaardig mee kan draaien in de samenleving, met gelijke kansen en mogelijkheden voor een prettig leven en een goede leefomgeving. Een omgeving die uitnodigt tot wandelen, fietsen, spelen, ontspannen of elkaar ontmoeten. Andere belangrijke onderwerpen zijn een gezonde leefomgeving, een goede milieukwaliteit, klimaatadaptatie15 en een goede toegang tot voorzieningen. Maatschappelijke voorzieningen voor o.a. zorg, sport, bewegen, kunst, cultuur en plaatsen voor ontmoeting. Ook onderwijs en het blijven betrekken van de jeugd is belangrijk binnen dit thema. 1.4.3 Krachtige kernen Het hoofdthema Krachtige kernen heeft betrekking op prettig wonen en economie als drager. Prettig wonen in onze kernen gaat over wonen en alles wat samenhangt met een prettige en gezonde woonomgeving. Bijvoorbeeld hoe we genoeg en de juiste woningen bouwen of hoe we onze omgeving groen inrichten en hoe we in onze kernen omgaan met een veranderend klimaat. Economie als drager gaat over de economische aspecten, zoals het vestigingsklimaat, kennis en innovatie en de arbeidsmarkt. Bij Krachtige kernen denken we na over het verduurzamen van hoe we wonen en werken. Ook gaat het over circulaire economie4, over hoe we ons verplaatsen en over de bereikbaarheid in en van de gemeente. 1.4.4 Toekomstbestendig buitengebied Toekomstbestendig buitengebied is een breed thema dat ingaat op een groen buitengebied en de functie van het buitengebied voor de economie. Bij een groen buitengebied gaat het over thema’s zoals natuur en landschap. Ook biodiversiteit2, klimaatadaptatie15 en bodem en water komen terug binnen dit hoofdthema. Voor de economische functie van het buitengebied gaat het over de landbouw, vrijetijdseconomie en de opwekking van duurzame energie. Onder dit thema vallen ook de functieveranderingen van bebouwing in het buitengebied en de ontwikkeling van agrarische bedrijven. 1.5 Beleidsinventarisatie 1.5.1 Beleidsinventarisatie gemeente Haaksbergen Het beleid van de gemeente Haaksbergen bestaat uit plannen en doelen voor een bepaald beleidsterrein met daarbij de bekostiging en benodigde maatregelen, regels en afspraken om de benoemde doelen te realiseren. Er is al veel beleid, daarom hebben we het samengevat met een beleidsinventarisatie. Omdat de beleidsinventarisatie goed de huidige situatie weergeeft, gebruiken we het als vertrekpunt bij het maken van de omgevingsvisie. Het vastgestelde beleid dat op niveau van de omgevingsvisie relevant is, is samengevat in een beleidsinventarisatiekaart (volgende pagina). Een paar voorbeelden daarvan zijn: Verbeteren van de groene verbindingen tussen de kernen en het buitengebied. Zoekgebieden voor duurzame energie. Uitbreidingen bedrijventerrein Stepelerveld. Woningbouw aan de randen Er zijn veel (samenwerkende) overheden met beleid voor het grondgebied van de gemeente Haaksbergen. Het gaat om de Rijksoverheid, Provincie Overijssel, Waterschap Vechtstromen, Waterschap Rijn en IJssel en gemeente Haaksbergen zelf. De beleidsinventarisatie helpt ons om het beleid van andere overheden goed af te stemmen met de omgevingsvisie. Hierdoor kunnen we straks, in de uitvoerende fase, beter samenwerken met andere overheden. 1.5.2 Beleidsanalysekaart Beleidsanalysekaart Haaksbergen 1.6 Kwaliteiten 1.6.1 De kwaliteiten van Haaksbergen In gesprek met onze inwoners kregen we bevestigd dat onze gemeente verschillende kenmerkende kwaliteiten heeft. Deze kwaliteiten zijn typerend voor onze gemeente en zijn daarom het fundament voor onze toekomstvisie. Hieronder de kwaliteiten die door de inwoners zijn benoemd. 1.6.2 Wat moet de gemeente Haaksbergen zeker behouden? Groen, natuur en het landschappelijke karakter; De voorzieningen; De top 5 binnen voorzieningen die behouden moeten blijven: Centrum met goed winkelaanbod/horeca/evenementen; De Kappen; Verenigingsleven/sport; (Voortgezet) onderwijs. 1.6.3 Wat moet jouw woonplek zeker behouden? Centrum Haaksbergen Voorzieningen, zoals de Kappen, winkels, bibliotheek en evenementen De Pas De rust - Het beetje groen dat er is - Museum Buurtspoorweg Industrieterrein Rust (de afwezigheid van intensieve bedrijvigheid) Langelo-Honesch Landschappelijke karakter/natuur – School – Landbouw Hassinkbrink De groene omgeving - Speelplekken voor de kinderen Zienesch/Wolferink Variatie in woningaanbod – Groen – Basisschool De Veldmaat Groen - Speelvoorzieningen voor de kinderen – Sportvoorzieningen - Winkels Buurse Natuur – School – Gemeenschapshuis Sint Isidorushoeve Voorzieningen zoals de school, het café, het dorpshuis en de sport 1.6.4 Kernkwaliteiten We vroegen onze inwoners naar de grootste kwaliteiten van Haaksbergen. 224 inwoners dachten met ons mee. Als we naar onze gemeente als geheel kijken, zien we vier kenmerken die onze gemeente echt bijzonder maken. Dit noemen we onze kernkwaliteiten. De kernkwaliteiten volgen uit de beleidsinventarisatie en gesprekken met inwoners en professionele stakeholders. De vier kernkwaliteiten zij Een écht Twents dorp, Noaberschap en verenigingsleven, Groen buitengebied en Kernen om samen te komen De door onze inwoners benoemde kwaliteiten van Haaksbergen spelen een grote rol in de omgevingsvisie. Het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van het Haaksbergse gemeentebestuur én de samenleving om de kwaliteiten te koesteren en te versterken. Nieuw beleid en nieuwe initiatieven mogen daarom geen afbreuk doen aan de kernkwaliteiten. 1.6.5 Kwaliteiten op de kaart De kwaliteiten van Haaksbergen staan aangegeven op de onderstaande kaart. Je kan hierbij denken aan bijvoorbeeld natuurgebieden of de markt. Kwaliteiten op de kaart 1.6.6 Kernkwaliteitenkaart Kernkwaliteitenkaart 1.7 Trends en ontwikkelingen 1.7.1 Landelijke trends en ontwikkelingen 1.7.1.1 Versnelling woningbouw We zagen de afgelopen jaren een aantal ontwikkelingen in de woningmarkt. Het aantal huishoudens in Nederland neemt toe. Deze groei komt deels door migratie: er komen meer mensen in Nederland wonen dan dat er mensen uit Nederland vertrekken. Bovendien worden huishoudens steeds kleiner, waardoor je voor dezelfde hoeveelheid mensen meer huizen nodig hebt. De woningbouw moet versnellen om de groei van huishoudens bij te houden. Een andere ontwikkeling is dat de samenstelling van huishoudens verandert. Het aantal ouderen (met een zorgvraag) en alleenstaanden groeit het sterkst. Er zijn voor hen meer woningen nodig. 1.7.1.2 Vergrijzing en verandering in de zorg Door verschillende ontwikkelingen verandert de zorgvraag. Vergrijzing zorgt voor een stijgende vraag naar zorg. Door individualisering wonen mensen vaker alleen en zijn ze vaker eenzaam. Door extramuralisering van de ggz gaan meer mensen met psychische kwetsbaarheden een beroep doen op voorzieningen in de wijk (urgentieregeling voor aandachtsgroepen). Er is een toenemende vraag naar wonen met zorg voor diverse doelgroepen. Er zijn meer zorgvragen en de zorgvragen worden complexer. Dit vergroot de druk op de toegang tot zorg, die bij complexe casussen een grotere regisserende rol heeft. Daarbij speelt de krapte op de arbeidsmarkt van zorgpersoneel. De toenemende tekorten aan zorgpersoneel zorgen voor veel uitdagingen. De druk op de zorg heeft ook gevolgen voor vrijwilligers en mantelzorgers. 1.7.1.3 Energietransitie en warmtetransitie Bij de energietransitie11 gaat het om duurzame vervanging van bestaande fossiele bronnen naar hernieuwbare bronnen. Dit is een opgave die voortkomt uit het Nationale Klimaatakkoord, waarin beschreven staat dat in 2050 de uitstoot van broeikasgassen met 95% afgenomen moet zijn in vergelijking tot
4. De ambitie van het Rijk is dat alle gemeenten in 2050 energieneutraal10 zijn. Het plaatsen van hernieuwbare energiebronnen, zoals zon- en windenergie heeft impact op het ruimtegebruik en de fysieke leefomgeving. Er komen steeds meer elektrische auto’s, bussen en bestelauto’s, nieuwe windmolens, zonnevelden en zonnepanelen op daken. Ook komen er nieuwe woningen en bedrijven bij. Al die ontwikkelingen leiden tot een grote groei van energievraag én -aanbod. Het elektriciteitsnetwerk en de opslag van elektriciteit gaat daarom in de toekomst om meer ruimte vragen. Nieuwe installaties zoals elektriciteitshuisjes boven de grond en alle leidingen onder de grond zullen een plek moeten krijgen. Opslag van energie kan bij mensen thuis, per wijk (buurtbatterij) of grootschalig in het buitengebied. Dit is afhankelijk van waar de energie wordt opgewekt of gebruikt. In het Klimaatakkoord staat ook beschreven dat woningen vanaf 2050 duurzaam verwarmd moeten worden. Hiervoor moeten woningen en gebouwen aardgasvrij worden, dit noemen we de warmtetransitie. Bij de warmtetransitie wordt er veel gewerkt met een wijkaanpak: woningen worden niet individueel aardgasvrij gemaakt, maar wijk voor wijk. De gemeente speelt hierbij een belangrijke en coördinerende rol. Dit betekent dat we in de toekomst meer ruimte onder en boven de grond nodig hebben voor bijvoorbeeld warmtenetten of warmtepompen. Dit gebeurt in fases, wijk voor wijk. 1.7.1.4 Klimaatadaptatie Als gevolg van klimaatverandering nemen de kansen op hittegolven, wateroverlast en droogte toe. Klimaatverandering beïnvloedt ook de kwaliteit van de bodem. Bij klimaatadaptatie15 gaat het niet om het verminderen van de klimaatverandering, maar om de voorbereiding tegen de gevolgen hiervan. Op nationaal niveau is er afgesproken dat heel Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. Wij moeten hiervoor maatregelen nemen, want andere weersomstandigheden vragen om een andere inrichting van onze ruimte. Denk bijvoorbeeld aan het waarborgen van het beschikbare wateraanbod, het vergroenen van versteende gebieden of het aanleggen van meer waterberging. 1.7.1.5 Digitalisering Sinds de coronaperiode in 2020 is er een merkbare trend dat mensen meer vanuit huis werken. Men hoeft minder vaak naar kantoor te reizen want er gebeurt steeds meer online. Dit betekent dat er meer auto’s thuis staan, dat er meer behoefte is aan parkeergelegenheid bij huis en dat er voor sommige bedrijven minder behoefte is aan kantoren. Digitalisering en automatisering kunnen banen beïnvloeden doordat robots steeds vaker (een deel van) ons werk overnemen. Er zijn dus nieuwe digitale vaardigheden nodig om relevant te blijven op de arbeidsmarkt. Ook wijzigt kunstmatige intelligentie de vraag naar bepaalde arbeid, sommige beroepen worden overbodig terwijl andere nieuwe beroepen ontstaan. Ontwikkelingen in digitalisering helpen ons bij het efficiënter en veiliger maken van onze gemeente, bijvoorbeeld door slimme straatverlichting. Dit heeft een directe impact op onze fysieke leefomgeving. Digitalisering draagt via e-health ook bij aan onze gezondheidszorg. Hierdoor stijgen de zorgkosten minder hard, bijvoorbeeld door apps die helpen om je conditie te verbeteren of digitale hulpmiddelen waardoor mensen langer zelfstandig thuis kunnen wonen. Digitalisering brengt ook nieuwe risico’s met zich mee. Denk aan cyberaanvallen, datalekken of groeiende ongelijkheid doordat niet iedereen gelijke toegang heeft tot digitale middelen of digitaal vaardig is. 1.7.1.6 Landbouw Het landelijk gebied heeft veel kwaliteiten die we willen waarborgen. Omdat er hier veel ontwikkelingen spelen, komen daar ook uitdagingen bij kijken. We hebben te maken met de gevolgen van de klimaatverandering, de biodiversiteit2 gaat achteruit en er zijn problemen met stikstof. Dit vraagt om een omslag (transitie) in de landbouw. Tegelijkertijd biedt het landelijk gebied mogelijkheden voor onder andere woningbouw, recreatie en het opwekken van duurzame energie. Steeds meer landbouwbedrijven zoeken naar verbreding of verandering van hun activiteiten om te blijven voortbestaan, dit noemen we multifunctionele landbouw. Denk aan nevenfuncties zoals zorgboerderijen, educatie, recreatie, innovatieve teelten of directe verkoop van streekproducten aan consumenten. Ook landschapsbeheer kan gezien worden als bouwsteen binnen een nieuw verdienmodel voor agrarische ondernemers. Dit biedt kansen voor zowel de agrariërs als de natuur als het behouden van cultuurhistorische eigenschappen in het landelijk gebied. Daarnaast krijgt duurzaamheid9 en (dier)gezondheid een steeds grotere rol. De regels waaraan agrariërs moeten voldoen qua milieubelasting worden strenger en er komt meer aandacht voor het herstel van de biodiversiteit2 en klimaatneutrale producten. Agrariërs voelen dat er veel van hen gevraagd wordt. Het is zoeken naar een goed verdienmodel met een duurzame bedrijfsvoering. Continuïteit in beleid, financiering, duidelijke informatie-voorziening en samenwerkingen tussen agrarische bedrijven en andere partijen zijn daarbij van groot belang. 1.7.1.7 Deeleconomie Er is een snelgroeiende opkomst van deeleconomie dankzij nieuwe mogelijkheden op het internet. Er zijn steeds meer bedrijven en initiatieven die zich inzetten om producten of services met elkaar te delen (soms tegen betaling). Voorbeelden zijn deelauto’s of een speel-o-theek. Hierbij komen kansen tevoorschijn die het toelaten, tussen consumenten onderling, deze goederen duurzaam te gebruiken. 1.7.1.8 Circulaire economie Het Rijk heeft de ambitie dat Nederland in 2050 circulair is. Veel van de wereldwijde problemen zijn namelijk het gevolg van de grote hoeveelheid primaire grondstoffen die we gebruiken voor ons voedsel, de energie die we gebruiken en de producten die we kopen. In een circulaire economie4 zijn vrijwel alleen herbruikbare en duurzame grondstoffen in omloop. Producten worden binnen gesloten kringlopen gemaakt, verspreid en geconsumeerd. Hiermee wordt de waarde van grondstoffen, materialen en producten zo lang mogelijk behouden, waardoor er minder afval is. Circulariteit draagt bij aan een duurzame leefomgeving maar kent nog wel uitdagingen. Technisch is het op dit moment nog niet mogelijk om al onze producten te hergebruiken. Ook zijn veel mensen en bedrijven zich nog niet bewust van de kansen die er wel al liggen. 1.7.2 Trends en ontwikkelingen binnen de gemeente Haaksbergen 1.7.2.1 Trends en ontwikkelingen binnen de gemeente Haaksbergen Er zijn ook trends en ontwikkelingen die specifiek zijn voor de gemeente Haaksbergen of landelijke of mondiale trends die extra grote impact hebben in Haaksbergen. We hebben voor de drie hoofdthema’s (Samen sociaal, Krachtige kernen en Toekomstbestendig buitengebied) van de omgevingsvisie de belangrijkste trends en ontwikkelingen beschreven. Trends en ontwikkelingen laten zien hoe thema’s in de toekomst veranderen of hetzelfde blijven. Trends en ontwikkelingen kunnen het gevolg zijn van nieuwe ideeën, uitvindingen, veranderend gedrag of andere normen en waarden. Om de kernkwaliteiten van Haaksbergen te waarborgen is het belangrijk dat we afspraken maken over hoe we omgaan met de ruimtelijke effecten van relevante trends en ontwikkelingen. 1.7.2.2 Samen sociaal De inwoners, ondernemers, organisaties en instellingen van Haaksbergen zijn actief betrokken bij de gemeenschap en zijn vaak bereid om iets voor anderen te doen en/of elkaar te helpen. Er worden regelmatig sociale-, culturele- en sportieve activiteiten georganiseerd. Toch geeft 37% van de inwoners aan zich wel eens eenzaam te voelen. We staan er beter voor dan het landelijk gemiddelde, maar dit percentage groeit door een toenemende individualisering. Het voortbestaan van voorzieningen en ontmoetingsplekken is extra belangrijk om te ontmoeten en te verbinden. Ook in verband met de dubbele vergrijzing
5. Op dit moment is 25% van de inwoners van Haaksbergen 65+. De verwachting is dat dit percentage in 2040 stijgt naar ongeveer 30%. Tegelijkertijd telt Haaksbergen volgens de prognose in 2040 15% minder scholieren dan nu. Door de veranderende bevolkingssamenstelling ontstaat ook de behoefte aan andere voorzieningen. Binnen de gemeente kijken we veel naar elkaar om. 31% van onze inwoners doet aan vrijwilligerswerk. Hiermee zorgen we ervoor dat iedereen zo lang en goed mogelijk mee kan doen in de samenleving. Wel zien we (net zoals in de rest van Nederland) dat het aantal vrijwilligers en zorgprofessionals afneemt, terwijl de behoefte aan zorg toeneemt. De groep kwetsbare inwoners groeit verder, onder andere doordat we ouder worden en door het groeiende percentage WMO-gebruikers. Als gemeente streven we ernaar om deze zo vroeg mogelijk te signaleren (preventief) en op te lossen. Laagdrempelige voorzieningen in de omgeving zijn daarbij belangrijk. Bovendien groeit het aantal inwoners met overgewicht, 14,7% van de inwoners heeft obesitas. Daar tegenover staat dat meer dan de helft van onze inwoners voldoet aan de beweegrichtlijn. Vooral onze kinderen en jongeren doen het goed: er is een stijgende lijn in het aantal kinderen dat dagelijks buiten speelt en het aantal jongeren dat dagelijks wandelt of fietst. Een andere trend is het licht groeiende aantal huishoudens met energie-armoede. Dit zijn huishoudens met weinig inkomen en een hoog gasverbruik. In 2020 had 6% van onze huishoudens hier last van, in 2022 was dit 7%. In de wijk Haaksbergen-kern lag het percentage in 2022 tegen de 10%. 1.7.2.3 Krachtige kernen De gemeente biedt een uitstekende woon- en werkkwaliteit, in de nabijheid van Hengelo en Enschede. Volgens de bevolkingsprognose van het CBS daalt het aantal inwoners in Haaksbergen met 4,5% tot
6. Er wonen steeds minder mensen in een huis (gezinsverdunning) en ouderen wonen langer thuis. Dit betekent dat er, ondanks de verwachtte bevolkingskrimp, behoefte blijft aan nieuwe woningen. Ook zien we een trend van dubbele vergrijzing
7. Er wonen in de gemeente Haaksbergen steeds meer ouderen, terwijl jongeren vaker wegtrekken. Een deel van de jongeren zou wel graag in Haaksbergen willen blijven wonen, maar kunnen geen passende woning vinden. Op dit moment hebben we in Haaksbergen relatief veel eengezinswoningen (83%). In de kernen Buurse en St. Isidorushoeve ligt dit percentage nog hoger. De verwachting is daarom dat er de komende jaren behoefte is aan meer kleine en betaalbare (sociale) huur- en koopwoningen. Deze woningen passen beter bij de kleinere huishoudens en de vraag van starters en ouderen. De vergrijzing verhoogt ook het belang van toegankelijke voorzieningen. Dit is een uitdaging, omdat er in de winkelgebieden meer leegstand ontstaat en er minder jongeren in de kernen zijn die de voorzieningen levendig houden. Minder winkels maakt het centrum minder aantrekkelijk voor de vestiging van nieuwe winkels. Naast de hoeveelheid voorzieningen wordt ook de bereikbaarheid belangrijker. Er is een flinke toename van doelgroepenverkeer (wmo/ onderwijs). De frequentie en opstapplaatsen voor OV-bussen zijn met de komst van de nieuwe N18 afgenomen. Dit beïnvloedt het aantal auto- en fietsritten. Wel zien we hierbij een stijgende lijn op het gebied van duurzaam vervoer: de auto’s die rijden zijn steeds vaker elektrisch. Ook pakken mensen steeds vaker de fiets in plaats van de auto, vanwege de opmars van de elektrische fiets. Als onderdeel van het thema Krachtige kernen en prettig leven is ook gekeken naar de leefbaarheid binnen de gemeente (Leefbaarometer 3.0). Deze wordt als volgt gedefinieerd: ‘Leefbaarheid is de mate waarin de omgeving aansluit bij de eisen en wensen die er door de mens aan worden gesteld.’ Haaksbergen is, net zoals alle andere Nederlandse gemeenten, gescoord op de thema’s Woningvoorraad, Fysieke omgeving, Voorzieningen, Sociale samenhang en Overlast & onveiligheid. Alles bij elkaar opgeteld krijgt de gemeente Haaksbergen de score ‘goed’. Hiermee scoren we iets hoger dan Enschede en gelijk aan andere omliggende, landelijke gemeenten. In Langelo-Honesch wordt de leefbaarheid zelfs als ‘uitstekend’ beoordeeld. Een aandachtspunt ligt bij het Industriegebied-West, waar de overlast de afgelopen jaren is toegenomen. We zien dat de arbeidsmarkt verandert. Een kwaliteit van de gemeente Haaksbergen is de sterke innovatiekracht en de ligging aan de Duitse grens. Ook het grote aanbod aan werkgelegenheid is kenmerkend voor de gemeente. Binnen de gemeente zijn er ongeveer evenveel woningen als banen. Er is een groeiend aantal arbeidsmigranten en ook is de werkloosheid onder Haaksbergenaren de afgelopen jaren afgenomen. Bovendien ligt de werkloosheid al jaren onder het landelijk gemiddelde en hebben minder mensen een uitkering nodig. In verhouding tot Nederlandse gemiddelden, werkt in Haaksbergen een groot deel van de bevolking (Haaksbergen 31%, Nederland 16%) in de industrie. Haaksbergen heeft een hoog percentage innovatieve bedrijven die tot de top van het duurzame bedrijfsleven horen. Dat komt tot uiting in de bedrijfspanden en productiemethodes. Bovendien ontstaat er een hernieuwde interesse in de maakindustrie in westerse landen. Gemeente Haaksbergen heeft diverse maakbedrijven die kunnen profiteren van deze trend, wat tevens kansen biedt voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. De beschikbaarheid van voldoende gekwalificeerd personeel is een zorg voor veel bedrijven. Daarnaast ontstaat er bij meer mensen een mix van thuiswerken en op kantoor werken. Deze mix zorgt ervoor dat er in de toekomst minder behoefte is aan kantoorgebouwen. 1.7.2.4 Toekomstbestendig buitengebied Er gebeurt veel in ons buitengebied, veel ontwikkelingen komen hier samen. Aan de ene kant blijven (melk)veehouderij, akkerbouw en natuur belangrijke vormen van landgebruik. Aan de andere kant vragen de kansen rondom recreatie, wonen, klimaatadaptatie15, biodiversiteit2, opwekking van hernieuwbare energie en andere bedrijvigheid ook om ruimte in het buitengebied. De landbouw in Haaksbergen bestaat met name uit melkveehouderij en enkele bedrijven met aanduiding intensieve veehouderij. Het zijn voornamelijk familiebedrijven die al generaties lang op dezelfde plek boeren, ‘oale groond’ en ‘noaberschap’ is aan de orde van de dag. De agrarische sector is hier onlosmakelijk verbonden met de leefbaarheid van het buitengebied en kleine kernen. Er leven veel zorgen over het voortbestaan van agrarische bedrijven. Naast de autonome ontwikkeling waarbij het aantal bedrijven jaarlijks met circa 2 tot 3 % afneemt, zullen door vergrijzing, toenemende regeldruk en onzekerheid naar verwachting meer bedrijven gaan stoppen. Waarschijnlijk willen veel stoppende agrariërs blijven wonen op de locatie, waardoor de toekomstige functie van de gebouwen en de locatie een belangrijke vraag is voor het buitengebied. Doordat een deel van de landbouwgronden in de toekomst minder intensief gebruikt kunnen worden, blijft er ook met een afname van het aantal agrarische bedrijven een groeiende vraag naar landbouwgrond. Daarnaast spelen ook nieuwe vormen van landbouw een rol. Naast dat er agrariërs zullen stoppen, zullen er ook agrariërs zijn die juist hun bedrijf willen doorontwikkelen, verbreden of op een andere manier hun verdienmodel veranderen. Door deze multifunctionele landbouw zal er in het buitengebied meer variatie aan functies en activiteiten ontstaan. Ook zullen nieuwe eisen aan diergezondheid en innovatie meer ruimte gaan vragen op agrarische erven. Er is ook een groeiend verlangen naar ruimte voor recreatie en toerisme in het buitengebied. Ons buitengebied is groen en afwisselend, steeds meer mensen gaan hier opzoek naar rust en ontspanning. Er is een groeiend bewustzijn van de positieve impact die een groene omgeving heeft op je gezondheid en welbevinden. Meer recreatie en toerisme in het buitengebied kan dus bijdragen aan gezondheid en aan een sociaaleconomisch sterker platteland. Dit vergroot de leefbaarheid in het buitengebied. De bestaande natuurgebieden en de omliggende landbouwgronden moeten zo worden ingericht dat ze de verwachte groei van toeristen en dagjesmensen kunnen verwerken zonder verlies van natuur-, of landschappelijke waarde. Door klimaatverandering worden er in de toekomst steeds meer en langere perioden van droogte verwacht en stevigere buien. Dit kan invloed hebben op de grondwaterstand, zowel op het gebied van lage grondwaterstanden als van wateroverlast. Bij de transitie van het buitengebied moeten we kijken hoe we omgaan met de gevolgen hiervan voor de landbouw. Ook vermindert, door droogte en door een te hoge stikstofdepositie, de biodiversiteit2 in Natura2000 gebieden zoals het Buurserzand en het Haaksbergerveen. In Haaksbergen zijn er ontwikkelingen rondom zoutwinning. Nobian heeft Haaksbergen als meest geschikte locatie aangewezen voor een nieuw zoutwingebied en is gestart met de werkzaamheden. Deze zoutwinning vraagt ook om ruimte maar dan vooral ondergronds. Maar heeft daarmee wel impact op de ontwikkelingen in het buitengebied. Ten slotte zien we in heel de gemeente een steeds groter wordende vraag naar de opwekking van duurzame energie. Er is daardoor ook steeds meer vraag naar plaats voor de opslag van energie. We werken daarom in de regio Twente samen aan de Regionale Energiestrategie (RES). Kansrijke locaties voor windenergie in het buitengebied rondom Buurse zijn onderzocht en verschillende locaties hebben een vergunning voor een zonneveld. Ook onderzoeken we de kansen voor duurzaam gas (biogas). Al deze vormen leveren een bijdrage aan de energietransitie11 in Haaksbergen. We moeten hierbij rekening houden met de beschikbare ruimte op het elektriciteitsnetwerk, want die is beperkt. 1.8 Hoodsopgaven 1.8.1 Hoofdopgaven gemeente Haaksbergen De ontwikkelingen die het meeste invloed op onze gemeente hebben en waar we iets mee moeten, noemen we opgaven. Gemeente Haaksbergen staat voor grote opgaven, nu en in de toekomst. Een opgave kan volgen uit bestaand beleid of een reactie zijn op een trend of ontwikkeling. Een opgave kan zich ook richten op het behouden of versterken van de kwaliteiten van Haaksbergen. We beschrijven de hoofdopgaven per thema. De opgaven staan niet op zichzelf, maar zijn met elkaar verbonden. Een keuze bij de ene opgave, heeft effect op de andere opgave. Sommige opgaven versterken elkaar en sommige opgaven botsen. De opgaven vormen de basis voor het opstellen van de omgevingsvisie. Wil je meer toelichting lezen over onze opgaven? Lees dan onze Notitie Kernkwaliteiten en Opgaven. 1.8.2 Samen Sociaal Binnen het thema Samen sociaal spelen er verschillende opgaven. De sociale omgeving van inwoners heeft daar veel invloed op. Dit omvat de directe fysieke en sociale omgeving waarin mensen leven. We willen dat alle Haaksbergenaren tevreden zijn over hun sociale leven. Dit houdt in dat zowel de kwantiteit als de kwaliteit van contacten goed is. Er is al veel verbondenheid binnen de gemeente Haaksbergen. Met name binnen de kernen Buurse en Hoeve wordt veel waarde gehecht aan het samenkomen en klaarstaan voor de buurtgenoten. Het is hierbij van belang dat er verspreid over de gemeente voldoende levendigheid en ontmoetingsplekken zijn. Dit wordt een steeds grotere uitdaging, door het vertrek van jongeren en de vergrijzing. Ook gaat er meer aandacht uit naar positieve gezondheid. Bij positieve gezondheid gaat het over onze veerkracht, eigen regie en aanpassingsvermogen in ons dagelijks leven. Deelopgaven bij samen sociaal zijn: Waarborgen van het noaberschap Minimaal behouden van ontmoetingsplekken die bijdragen aan versterking sociale basis Behouden en aantrekken van jongeren en jongvolwassenen Leefbaarheid en veiligheid (inclusief de fysieke veiligheid) in de wijken vergroten Een openbare ruimte die een gezonde leefstijl met voldoende beweging, ontmoeting en ontspanning stimuleert Een breed en zichtbaar sportaanbod Iedereen kan meedoen Balans tussen vraag en aanbod in de zorg Voldoende mogelijkheden voor onderwijs 1.8.3 Krachtige kernen Prettig wonen Het is in gemeente Haaksbergen prettig wonen, dat willen we in de toekomst ook zo houden. Op dit moment ontstaat er een mismatch tussen de vraag en het aanbod van woningen. Er is een vraag naar meer en andere type woningen. Vanuit de samenleving wordt aangegeven dat er op de korte termijn behoefte is aan meer woningen, met name voor de eigen inwoners. Er is vooral behoefte aan meer kleine en betaalbare (sociale) huur- en koopwoningen onder jongeren en ouderen. Daarnaast ligt er een opgave in het verduurzamen van de huidige en nieuwe woningvoorraad en in het vergroten van het aandeel sociale huurwoningen. Naast de woning zelf, speelt ook de woonomgeving een rol bij prettig wonen. Een groene en beweegvriendelijke omgeving draagt bij aan welzijn en gezondheid. Daarom moeten we blijven letten op ruimte voor ontmoeting en ruimte voor spelen. Ook de aanwezigheid, bereikbaarheid en spreiding van voorzieningen dragen bij aan prettig wonen. Daarnaast hebben we te maken met een warmer wordend klimaat, met zowel langdurige natte als droge periodes en hittestress
8. Vergroening van de versteende omgeving kan bijdragen aan verkoeling, en het is de wens, ook vanuit de samenleving, om de groene buitengebieden te verbinden met de dorpen. Dit vormt vooral in bestaand bebouwd gebied een uitdaging. Deelopgaven bij prettig wonen zijn: Vergroten van de woningvoorraad Een passende woningvoorraad Verduurzamen van onze woningvoorraad Voldoende, toegankelijke en bereikbare voorzieningen in alle kernen Borgen van een goede leefbaarheid Het verduurzamen van onze mobiliteit Verbetering van de bereikbaarheid, de verkeersveiligheid en de doorstroming van het wegennet Groen van het buitengebied meer de kernen in laten komen Economie als drager Twente staat steeds meer bekend als internationale en bereikbare technologische regio. Twente zet zich in als cleantech regio: groene, duurzame en inclusieve groei. Ook in gemeente Haaksbergen willen we onze innovatiekracht, duurzaamheid9 en inclusiviteit omarmen. Haaksbergen beschikt over veel grote, soms zelfs internationale, vestigingen en ieder jaar komen er nieuwe arbeidsplaatsen bij. Er zijn vooral veel vestigingen in groothandel, maakindustrie, detailhandel en de gezondheid. De huidige werkgelegenheid willen we behouden en versterken. Het is hierbij belangrijk dat we elkaar weten te vinden. Voor zowel ondernemers onderling, als voor onderwijsinstellingen, maatschappelijke organisaties en de overheid is het belangrijk dat er ruimte is voor samenwerking. Hiermee dragen we bij aan gezamenlijke doelen en participatie. Er zijn weinig vrije kavels beschikbaar, waardoor uitbreiding of verhuizing lastig is voor bedrijven. De groei en vestiging van nieuwe bedrijven wordt gefaciliteerd door bedrijventerrein Stepelerveld verder uit te breiden. Een doorontwikkeling van Stepelerveld heeft de voorkeur vanwege de optimale bereikbaarheid en ligging ten opzichte van de N
9. Het is hierbij van belang om te kijken welke bedrijven qua bedrijfsactiviteiten en ruimtebeslag het beste bij Haaksbergen passen. Ook kijken we naar hoe we de bestaande bedrijventerreinen kunnen verduurzamen. Verduurzamen verbetert innovatiekracht, concurrentiepositie en toekomstbestendigheid van bedrijven. Deelopgaven bij een economie als drager zijn: Haaksbergen circulair in 2050 Goed vestigingsklimaat en versterken van de veelzijdigheid van de Haaksbergse economie Meer duurzaamheid9 en schuifruimte op bedrijventerreinen Ontwikkeling van bedrijventerrein Stepelerveld Samenwerkingsverbanden met omliggende gemeenten Goede verbinding tussen onderwijs en de arbeidsmarkt Onze centrum- en winkelgebieden levendig en financieel gezond houden Versterken en transformeren van recreatie Groei opgave Twente In het ontwerp van de Nota Ruimte is Twente benoemd als gebied waar na 2030 een verstedelijkingsopgave kan plaatsvinden. Het Rijk, de provincie, het waterschap en de 14 Twentse gemeenten werken samen aan een ruimtelijke ontwikkelstrategie. We verkennen samen wat nodig is om een schaalsprong te maken in Twente na 2030: een schaalsprong in inwoners (100.000+), woningen en arbeidsplaatsen. De verstedelijkingsstrategie moet een integraal toekomstbeeld geven voor wonen, werken en leven in Twente. Daarbij is er aandacht voor voorzieningen, bereikbaarheid, economie, landschap, natuur, energie en klimaat. Alle aspecten hangen samen. Wij willen als Haaksbergen ook een evenredige bijdrage leveren aan de opgave. 1.8.4 Toekomstbestendig buitengebied Een buitengebied voor economie De druk op het buitengebied neemt toe. In het buitengebied komen veel functies samen, bijvoorbeeld energie, landbouw, natuur, klimaat, gezondheid, recreatie en wonen. Deze functies trekken bewoners en bezoekers en zijn belangrijk om het buitengebied leefbaar te houden. Het buitengebied biedt veel kansen, maar het is ook ingewikkeld om alle functies op de juiste plek met elkaar te combineren. Er ligt in het buitengebied een grote opgave voor de energietransitie
10. De Regionale Energiestrategie (RES) benoemd 30ha zonnevelden en 5 windturbines in de gemeente Haaksbergen voor
11. Drie zonnevelden zijn vergund en worden aangelegd. Wij zien geen ruimte voor nieuwe grootschalige zonnevelden. Bij woningen of agrarische erven gaat zon op dak voor zon op land. Zon op land moet goed landschappelijk worden ingepast. De ontwikkeling van vernieuwende initiatieven van energieopslag en opwek gaan snel, we zullen in de toekomst continu ook ons beleid daarop moeten aanpassen. Veiligheid, gezondheid, landschap en leefbaarheid worden hierin meegewogen. Ook hebben we aandacht voor netcongestie. De landbouw in Haaksbergen bestaat met name uit melkveehouderij en enkele bedrijven met aanduiding intensieve veehouderij. Het zijn voornamelijk familiebedrijven die al generaties lang op dezelfde plek boeren, ‘oale groond’ en ‘noaberschap’ is aan de orde van de dag. De agrarische sector is hier onlosmakelijk verbonden met de leefbaarheid van het buitengebied en kleine kernen. Er leven veel zorgen over het voortbestaan van agrarische bedrijven. Naast de autonome ontwikkeling waarbij het aantal bedrijven jaarlijks afneemt, zullen door toenemende regeldruk en onzekerheid naar verwachting meer bedrijven stoppen. Met name rond de N2000-gebieden en beekdalen liggen natuur- en milieu opgaven die extra uitdaging met zich meebrengen voor de agrarische sector. Hier moet vooral gekeken worden naar wat wel kan. Een economisch gezond buitengebied biedt de agrarische ondernemingen een verdienmodel dat past bij de opgaven en tegelijk de agrariërs een toekomstperspectief biedt. Voorwaarde voor ontwikkelingen is dat er voldoende financiële middelen beschikbaar zijn. We pleiten voor structurele financiering van langjarige ecosysteemdiensten, agrarisch natuurbeheer en een efficiënte inzet van ruimte, onder meer door het benutten van koppelkansen en innovatie. Rondom Sint Isidorushoeve en Stepelo spelen deze problemen ook, maar hier zijn de opgaven anders. Tussen Sint Isidorushoeve en de grens met Hof van Twente ligt het gebied met generieke opgaven. Dit gebied is vanwege de condities van de omgeving geschikt voor landbouw. Hier gaan we terughoudend om met functies die belemmerend zijn voor de landbouw. Naast agrarische bedrijven zijn ook de landgoederen zoekende naar passende economische dragers voor een duurzaam toekomstperspectief. Landgoederen weten al generaties lang de balans tussen agrarische en natuurwaarden te behouden. Met de huidige opgaven is ontwikkeling van nieuwe duurzame verdienmodellen noodzakelijk voor een gezonde bedrijfsvoering. Deelopgaven bij een buitengebied voor economie zijn: Energieneutraal10 in 2050 Balans tussen landbouw, stikstof, natuur en landschap Herbestemming van erven van stoppende agrariërs en verduidelijken van landbouw-ontwikkelingsgebied (gebied met generieke opgaven) Passende economische dragers een plek geven in het buitengebied Verduurzamen en het verbreden van ons aanbod aan recreatievoorzieningen en het verbeteren van de recreatieve verbinding tussen stad en land Zoutwinning een plek geven in het buitengebied Een groen buitengebied We werken toe naar een toekomstbestendige en gezonde leef-, woon- en werkomgeving. Het buitengebied speelt hierbij een belangrijke rol. Meer groen in de gemeente draagt bij aan o.a. ons klimaat, bodem, biodiversiteit2, natuur en welzijn. De opgave is om in harmonie diverse (groen-)functies in het buitengebied te ontwikkelen, terwijl we ook ruimte behouden voor wonen, natuur, recreatie, energieopwekking en bedrijvigheid.Vergroening is nodig in zowel de kernen als in het buitengebied. Hierbij moeten we niet alleen letten op de hoeveelheid, maar ook juist op de kwaliteit van het groen. Het type groen, of type water, moet goed aansluiten bij de functie en doel van het gebied. Het buitengebied van Haaksbergen ziet er nu al divers uit qua begroeiing en grondgebruik. Dit mag in de toekomst nog meer versterkt worden. De gemeente kan hier deels op sturen, maar er spelen belangrijke ontwikkelingen op nationaal en provinciaal niveau. Deze opgaven verschillen sterk per gebied. Het hangt onder andere af van de afstand tot stikstofgevoelige Natura2000-gebieden en de ligging van essen en beekdalen. Met het behalen van de opgaven moet rekening gehouden worden met een integrale aanpak. Iets wat niet altijd vanzelfsprekend is. Ontwikkelingen die voor de ene opgave een oplossing lijken, kunnen tegenstrijdig zijn voor het andere. Het landschap van Haaksbergen kenmerkt zich door de afwisseling van (grote) natuurgebieden met cultuurgronden. Inwoners en bezoekers waarderen juist de afwisseling tussen, bos, heide en het coulissen- en essenlandschap met de koeien in de wei. Het is van belang dat deze balans behouden blijft. De landgoederen in de gemeente vormen een mooie balans tussen al deze gebiedskenmerken. Met name de oudere landgoederen weten al generaties de balans tussen natuur, cultuur en landbouw te behouden. Maar ook zij staan voor grotere opgaven. Behoud van de natuur- en cultuurwaarden en tegelijkertijd financieel gezonde bedrijfsvoering is ook hier aan de orde. Deelopgaven bij een groen buitengebied zijn: Klimaatrobuust watersysteem in 2050 Realiseren van 10% groenblauwe dooradering12 in het (buiten)gebied Meer kwalitatief groen en het groen uit het buitengebied beter verbinden met de kernen Onze natuur herstellen en versterken Karakter van het landschap beschermen 1.9 Omgevingsvisie Haaksbergen 1.9.1 Haaksbergse omgevingsvisie De gemeente Haaksbergen staat bekend als dorp in het groen, met veel voorzieningen, werkgelegenheid en een afwisselend en aantrekkelijk landschap. De rust en de gemoedelijkheid maken Haaksbergen een écht Twents dorp. In zowel de kernen als het buitengebied is er sprake van noaberschap waarbij Haaksbergenaren aandacht hebben voor elkaar. Er heerst een gastvrij karakter en er is een hecht verenigingsleven. Hierdoor voelen mensen in Haaksbergen zich thuis en gezien. Het landschap in de gemeente is uniek, met een goede balans tussen natuur, landbouw en recreatie. Het maakt Haaksbergen een prettige plek om te wonen en te werken. In deze omgevingsvisie kijken we ver vooruit, naar
12. We beschrijven onze ambities voor de ontwikkeling van de gemeente Haaksbergen in die tijd, gebaseerd op de kwaliteiten die Haaksbergen nu tot zo’n prettige plek maken. We geven de omgevingsvisie vorm door middel van uitgangspunten, die zijn gebaseerd op de kwaliteiten en opgaven in de gemeente Haaksbergen. Een uitgangspunt beschrijft hoe we willen dat gemeente Haaksbergen er in 2040 uitziet en hoe we dat gaan doen. We beschrijven de uitgangspunten per deelgebied, op basis van de drie hoofdthema’s. De deelgebieden zijn:
13. Langelo-Honesch;
14. kern Haaksbergen;
15. De Veldmaat;
16. Sint Isidorushoeve; en
17. Buurse. 1.9.2 Omgevingsvisie op de kaart Omgevingsvisie op de kaart 1.9.3 Belangrijkste speerpunten Samen sociaal Ook in 2040 staan we voor gemoedelijkheid, noaberschap en aandacht voor elkaar. Richting 2040 verandert de leeftijdsopbouw van de bevolking. Inwoners in de leeftijdsklassen van 65 jaar en ouder nemen sterk in omvang toe, terwijl jongere leeftijdsklassen juist in aantal afnemen of stabiel blijven. We moeten daarom toekomstgericht bouwen. Zij die zorg nodig hebben moeten daarop kunnen rekenen. Anderszijds bouwen we ook voor de jongeren en jonge gezinnen. Gezien de vergrijzing en het personeelstekort als gevolg daarvan is het daarom maatschappelijk van belang dat iedereen binnen zijn of haar mogelijkheden zo zelfstandig mogelijk is en kan meedoen en bijdragen aan de samenleving. Dit is voor zowel het individu als de samenleving als geheel belangrijk. De inrichting van de openbare ruimte moet bewegen stimuleren. Dit vraagt bijvoorbeeld om goede, veilige en aantrekkelijke fiets- en wandelpaden. En speelvoorzieningen voor kinderen. Aandacht besteden we aan een gezonde leefstijl zodat zoveel mogelijk inwoners gezond oud worden. Naast de fysieke gezondheid is de mentale gezondheid belangrijk, daarbij is ontmoeten, samenwerken en gezien worden van groot belang. Hiermee werken we aan (positieve) gezondheid. Als gemeente ondersteunen we in locaties en activiteiten die ontmoeting tussen inwoners stimuleren. Wij sluiten in deze omgevingsvisie aan bij de visie op het sociaal domein “De kracht van samen". Daarnaast werken we aan de veiligheid in onze gemeente. Als grensgemeente met een groot buitengebied is Haaksbergen aantrekkelijk voor vormen van ondermijning (bijvoorbeeld bij leegstaande boerenschuren of kantoorpanden). Samen met de regio werken we aan maatschappelijke bewustwording en weerbaarheid. De Kappen Krachtige kernen We hebben in 2040 drie krachtige kernen in onze gemeente. Een krachtige kern is opgebouwd uit een aantal pijlers die we ook hebben opgehaald tijdens gesprekken met de samenleving: Een goed aanbod aan voorzieningen, zodat inwoners voor veel van hun dagelijkse activiteiten in het eigen dorp terecht kunnen. Dit zorgt voor ontmoeting en levendigheid en maakt de kernen aantrekkelijk als woonplaats. Diversiteit in bedrijvigheid met maakindustrie, zakelijke dienstverlening, detailhandel, recreatie en horeca, waarbij er sprake is van een hoogwaardige en innovatieve bedrijvigheid. We liggen in een regio met grotere kernen, maar zijn geen forensengemeente. Haaksbergen heeft op economisch gebied een eigen rol in de regio en veel mensen werken hier in de maakindustrie. We willen de werkgelegenheid behouden en verder uitbreiden. Reuring in de kernen, met onze meerdere festivals of dorpsfeesten, versterkt de sociale cohesie en draagt bij aan het in stand houden van een goed en aantrekkelijk aanbod aan voorzieningen. Uiteraard maken we afspraken om overlast te beperken, maar we verwachten ook acceptatie van enige overlast als er iets wordt georganiseerd. Het moet goed wonen zijn in de kernen. Dat betekent een prettige leefomgeving met (biodivers) groen en geen verloedering van de openbare ruimte. Daarnaast moet het woningaanbod aansluiten op de vraag vanuit de (lokale) samenleving, zowel in de hoeveelheid woningen als in het type woningen, waarbij we ook meer kijken naar de mogelijkheden van hoogbouw. Sociale cohesie staat voor gemoedelijkheid, we kijken naar elkaar om en er is een levendig verenigingsleven. Een actieve samenleving met mensen die zich inzetten voor de lokale samenleving. Initiatieven van onder op die noaberschap vormgeven kunnen rekenen op waardering en ondersteuning vanuit de gemeente (zie thema: samen sociaal). Vanuit de kleinere kernen, het buitengebied en omliggende steden en kernen moet Haaksbergen goed bereikbaar zijn te voet, met de fiets, het OV en de (deel-)auto. Daarnaast maken we onderdeel uit van de regio Twente en hebben daarom goede verbindingen met omliggende steden zoals Enschede en Hengelo, maar ook met de Achterhoek. Binnen onze kernen zorgen we voor goede en veilige wandel- en fietsverbindingen. Als één van de bovengenoemde pijlers wegvalt dan is de samenhang weg en spreken we niet meer over een krachtige kern. Dan ontstaat er een groot risico op langzame achteruitgang op alle pijlers. Voor de krachtige kernen is voldoende bevolkingsomvang nodig. Daarom is woningbouw in onze gemeente van cruciaal belang. Wij willen bouwen voor de eigen behoefte en voor de regionale behoefte. Als voldoende fundament onder de pijlers die een krachtige kern vormen en die ervoor zorgen dat er in Haaksbergen leefbare dorpen blijven met een evenwichtige bevolkingsopbouw. Krachtige kernen Toekomstbestendig buitengebied Het landschap in Haaksbergen is een unieke afwisseling van weilanden, houtwallen, bossen, essenland, heidevelden, boerenerven, beekdalen en landgoederen. Dit afwisselende landschap is belangrijk voor biodiversiteit2, gezondheid en als recreatiegebied, zowel voor onze inwoners als voor toeristen. De vele boeren in onze gemeente hebben hier hun bedrijf. Richting 2040 en verder willen we dat afwisselende landschap behouden. De ecologie en economie moeten daarvoor in balans zijn: voor agrariërs is een economisch gezonde bedrijfsvoering mogelijk en de kwaliteit van de natuur is op orde. Water is schoon en er is voldoende in tijden van droogte, en niet te veel in natte tijden. De beken en houtwallen zorgen voor een sterke groenblauwe dooradering12, waardoor natuur en landbouw samengaan in ons landschap. Door de ligging van de natuurgebieden in onze gemeente betekent dit in enkele delen van de gemeente omgeschakeld wordt naar extensievere vormen van landbouw, terwijl in andere delen intensievere landbouwvormen mogelijk blijven. Om ondanks die verschillen overal een gezonde agrarische bedrijfsvoering mogelijk te maken denken we mee in mogelijkheden voor verbreding, extensivering en innovatie, passend bij de verschillende gebieden in onze gemeente. Hierbij kijken wij ook de naar de mogelijkheden voor andere economische dragers in het buitengebied. Hierdoor wordt het buitengebied een fijne en leefbare plek om te wonen, werken of te recreëren. Om bovenstaande te realiseren is er een transitie nodig in het buitengebied. Daarin is Haaksbergen niet uniek in Nederland. Als gemeente zijn we één van de partijen om hier invulling aan te geven. Wij zien het als onze taak om te borgen dat in dit proces zorgvuldige integrale afwegingen worden gemaakt en alle belangen worden meegewogen, ook de individuele belangen. De belangenafweging en besluitvorming moet daarbij transparant en navolgbaar zijn. We hebben als gemeente de taak om de leefbaarheid te koesteren en te verbeteren. Wij zijn niet altijd bevoegd gezag, maar zetten ons wel in om de transitie van het landelijk gebied mogelijk te maken. Dit betreft aanpassingen op het gebied van landbouw en andere economische dragers, voorzieningen en een gezond woon- en leefklimaat. Toekomstbestendig buitengebied 1.9.4 Speerpunten op de kaart Speerpunten op de kaart 1.10 Haaksbergen in de regio Haaksbergen staat bekend als een productiegemeente met een diverse bedrijvigheid en een grote gevestigde maakindustrie. Ondanks dat naburige kernen (zoals Enschede en Hengelo) groter zijn, is Haaksbergen door haar eigen werkgelegenheid geen forenzen-gemeente geworden. In de toekomst wordt deze rol behouden en uitgebreid: Haaksbergen zet in op het stimuleren van de werkgelegenheid binnen de gemeentegrenzen. De afgelopen 30 jaar is het aantal banen met 25% gegroeid, en deze groei moet worden doorgezet om in 2040 meer dan 10.000 fulltimebanen te hebben. Met name de Twentse ambitie om een hoogwaardige en innovatieve maakindustrie te ontwikkelen, kan goed landen in Haaksbergen omdat hier al een bestaande basis aan hoogwaardige maakindustrie bestaat. Om deze groei aan banen te faciliteren en de maakindustrie te stimuleren wordt de verbinding gezocht met de onderwijsinstellingen in de regio. Zowel startups, scale-ups and grown-ups moeten zich gemakkelijk kunnen vestigen in het ondernemersklimaat van Haaksbergen. Om de geplande groei van de bestaande bedrijvigheid te ondersteunen, zetten we in op beter contact met de Universiteit Twente, Saxion, het ROC Twente en het Assink Lyceum. Op deze manier kan voorzien worden in de vraag naar innovatie en (gekwalificeerde) medewerkers. Bijkomend voordeel van het aantrekken van jong talent naar Haaksbergen is dat de opkomende vergrijzing kan worden verminderd. Dit is belangrijk voor de vitaliteit in de kernen en als basis voor de voorzieningen. Op korte termijn gaat het percentage senior inwoners (65+) richting de 30%, mede daarom is het belangrijk dat Haaksbergen een nog grotere economische rol gaat spelen in de regio. Ook is, en blijft, Haaksbergen een knooppunt voor regionale en internationale wandel- en fietsverbindingen. Door haar groene buitengebieden en relatieve grote natuurgebieden, is Haaksbergen een geliefde bestemming voor dagjesmensen en toeristen. Uit de gehele regio, zelfs uit Duitsland, komen mensen genieten van de vele wandel- en fietsverbindingen door het mooie landschap. Ook in de toekomst moet het aantrekkelijke buitengebied van Haaksbergen behouden blijven. Dit is voordelig voor de vrijetijdseconomie (boerencampings en B&B ’s) en voor het woongenot van de inwoners. Voor zowel het economische perspectief als de toeristisch-recreatieve rol van Haaksbergen is het verbeteren van de bereikbaarheid van en naar omliggende plaatsen van belang. Dit doen we onder andere door een mobiliteit hub in Haaksbergen te realiseren. Deze hub verbindt Haaksbergen met Enschede, de Achterhoek en de omliggende kernen met een snelle OV-verbinding. Om gebruik te kunnen maken van de voorzieningen en de arbeidskrachten van onze buurgemeenten is het belangrijk dat het openbaar vervoer van voldoende kwaliteit is en meegaat met de ontwikkelingen. Behalve het openbaar vervoer is een goede bereikbaarheid per auto en fiets ook belangrijk. Haaksbergen is met de ligging direct aan de N18 en de nabijheid van de A35 goed bereikbaar in de regio. Ook zijn er goede fietsverbindingen naar de omliggende gemeenten. De basis voor een goede bereikbaarheid is dus aanwezig. We zien nog verschillende mogelijkheden voor het verbeteren van de bereikbaarheid, zowel voor de auto en de fiets, als het openbaar vervoer (bijvoorbeeld betere verbinding naar de Achterhoek en de buurtbus Buurse). Al deze verbindingen willen we behouden en versterken. Kijkend naar het aantrekkelijke buitengebied, de huidige werkgelegenheidsontwikkelingen en de goede bereikbaarheid is het logisch om als Haaksbergen een grotere rol te gaan spelen op het gebied van woningbouw in de regio. De aantrekkelijke leefomgeving vraagt om meer ruimte om te wonen. Allereerst om de huidige bevolking voldoende te kunnen huisvesten, met name de starters en de senioren. Maar daar bovenop ook om nieuwe inwoners aan te trekken om te komen wonen en werken in Haaksbergen of elders in de regio. Er moet toekomstgericht gebouwd worden, dat wil zeggen dat er niet alleen voor de huidige vraag huizen worden neergezet, maar ook met het oog op de situatie van
18. Twente is door het Rijk aangewezen als groeiregio voor de woningbouwopgave. De gemeente Haaksbergen wil ook bijdragen aan deze woningbouwopgave. Niet iedereen wil namelijk wonen in een stedelijk gebied, veel mensen voelen zich beter thuis in een woonmilieu met lagere dichtheden. Ook heeft Haaksbergen goede voorzieningen, zoals een breed aanbod aan winkels, horeca en zijn er diverse culturele-, maatschappelijke- en sportvoorzieningen. Dit maakt dat veel mensen willen wonen in een plaats als Haaksbergen met een aantrekkelijk buitengebied, goede voorzieningen en een divers aanbod aan werkgelegenheid. 1.11 Doorwerking van de omgevingsvisie 1.11.1 Doorwerking omgevingsvisie Onze omgevingsvisie legt de toekomstplannen voor 2040 van onze gemeente vast. De visie vertelt de hoofdlijnen van het beleid en de ontwikkelingen. De omgevingsvisie biedt houvast voor het koesteren van onze kernkwaliteiten en beschrijft hoe we omgaan met onze opgaven. De uitgangspunten in deze omgevingsvisie helpen ons om de balans te vinden tussen het gebruiken en beschermen van de leefomgeving. Omdat de omgevingsvisie een hoog schaalniveau heeft, kunnen we de kernkwaliteiten, opgaven en uitgangspunten goed met elkaar combineren. Als we de omgevingsvisie concreter gaan uitwerken kan het duidelijk worden op welke plekken het oplossen van opgaven met elkaar schuurt. Hierbij is het leidende principe dat nieuwe initiatieven en projecten niet ten koste mogen gaan van onze huidige, gemeentelijke kernkwaliteiten. Een kleine plaatselijke afname van een kernkwaliteit kan geoorloofd zijn, als we hiermee bijdragen aan een zwaarwegend en gemeenschappelijk belang. Deze afweging is in elke situatie anders en zullen we dus per geval beoordelen. Het ontwikkelen van onze leefomgeving gaat dus verder na het vaststellen van deze omgevingsvisie. Het is daarom goed om te kijken hoe de omgevingsvisie straks doorwerkt in ander beleid. Hoe kan een initiatief straks tot stand komen? Wie waarborgt de kwaliteit? Hoe werken we aan onze uitgangspunten? De Omgevingswet biedt verschillende instrumenten om uitvoering aan de omgevingsvisie te geven. Voor de juiste inzet van de instrumenten is het van belang stil te staan bij de rol die we als gemeente hierin willen en kunnen vervullen, dit noemen de ‘rolverdeling’ of ‘sturingsfilosofie’. 1.11.2 Rolverdeling De sturingsfilosofie gaat over de rolverdeling tussen de gemeente en de samenleving. Deze is de afgelopen jaren veranderd. In onze complexe en snel veranderende samenleving zijn inwoners steeds vaker goed geïnformeerd en betrokken. Visies en plannen zijn niet langer een mededeling, maar een uitnodiging voor samenwerking. Als gemeente zoeken we naar de juiste balans tussen hoe we initiatieven kunnen ondersteunen en hoe we de kwaliteit van onze leefomgeving waarborgen. De rol van gemeente Haaksbergen In het onderstaande schema benoemen we vier rollen die we als gemeente kunnen aannemen. In elke rol gaan we anders om met hoe we initiatieven sturen of ondersteunen. We kunnen de nadruk leggen op het behalen van resultaten of op het creëren van randvoorwaarden. Ook maken we onderscheid in de betrokkenheid van de samenleving bij de ambities van de gemeente. Rolverdeling We willen in Haaksbergen een ondersteunende en faciliterende gemeente zijn. Dit houdt in dat we als gemeente in eerste plaats kaderstellend zijn. Dat betekent dat we met ons beleid nadenken over de grenzen van het speelveld en we regie houden over wat er in de gemeente gebeurt. Waar mogelijk leggen we verantwoordelijkheid bij inwoners en ondernemers. We hopen dat inwoners en (maatschappelijke) organisaties actief bijdragen aan onze leefomgeving en samenleving. We ondersteunen en faciliteren dus initiatieven, terwijl we als gemeente duidelijk zijn in wat er wel en wat er niet mogelijk is. Voorbeelden hiervan zijn: Onze inwoners kijken naar elkaar om en zorgen voor elkaar; Er ligt steeds meer verantwoordelijkheid bij onze inwoners en ondernemers; Open houding tegenover veranderingen in het landelijk gebied, waarbij we als gemeente wel kaders geven terwijl we ondernemersvrijheid waarborgen; Er zijn veel bewonersinitiatieven waarbij inwoners ideeën organiseren en realiseren. Ondanks dat we een ondersteunende en faciliterende gemeente willen zijn, is onze rol ook sterk afhankelijk van het onderwerp. Als gemeente zijn we niet over elk onderwerp het bevoegde gezag en zijn wij dus niet altijd degene die de regels bepaalt. Soms is het Rijk, de provincie of het waterschap verantwoordelijk, bijvoorbeeld bij zoutwinning of grootschalige windenergie. Het kan ook voorkomen dat we er als gemeente bewust voor kiezen om van onze ondersteunende en faciliterende rol af te stappen, om bepaalde opgaven te versnellen. Zo hebben we als gemeente gekozen voor een uitvoerende rol om beter te kunnen bijdragen aan woningbouw. Bij een goede samenwerking tussen gemeente en samenleving is participatie onmisbaar. Daarvoor hebben we een handreiking voor participatie. Hierin staat omschreven over hoe een goed participatieproces eruitziet. 1.11.3 Instrumenten De Omgevingswet bestaat uit zes instrumenten: Omgevingsvisie Omgevingsprogramma Omgevingsplan Algemene Rijskregels (niet voor gemeenten) Omgevingsvergunningen Projectbesluit (niet voor gemeenten) Hieronder vertellen we meer over het omgevingsprogramma en het omgevingsplan. Informatie over de andere instrumenten kan je lezen op informatiepunt leefomgeving. Omgevingsprogramma’s De omgevingsvisie omvat alle thema’s die te maken hebben met de fysieke leefomgeving en is gericht op de lange termijn. Voor de uitvoering op korte en middellange termijn maken we omgevingsprogramma’s. Een omgevingsprogramma helpt bij het realiseren van de ontwikkelrichtingen uit de omgevingsvisie. Wanneer maken we een omgevingsprogramma? We maken een omgevingsprogramma als dit wettelijk verplicht is, of bij een meerjarige, belangrijke en/of ingewikkelde opgave. Bijvoorbeeld wanneer er vanuit de politiek prioriteit wordt gegeven aan een bepaald onderwerp, als er meerdere (type) maatregelen nodig zijn, of als de opgave een grote invloed heeft op de samenleving of onze fysieke leefomgeving. Uitgangspunten In aanvulling op de wettelijke vereisten worden de volgende uitgangspunten gehanteerd voor nieuwe omgevingsprogramma’s: De omgevingsprogramma’s moeten aansluiten bij de omgevingsvisie. Dat houdt in dat het programma inhoud geeft aan de opgaven of ontwikkelrichtingen uit de omgevingsvisie en rekening houdt met de kernkwaliteiten van de gemeente. De omgevingsprogramma’s maken de ontwikkelrichtingen uit de omgevingsvisie meer concreet door het stellen van (meetbare) doelen voor de korte- en middellange termijn. Door middel van monitoring van het programma controleren we of de doelen worden behaald. De omgevingsprogramma’s kunnen verdieping en detaillering aanbrengen op een bepaald thema of gebied, maar moeten wel bijdragen aan de onderlinge afstemming met andere thema’s of gebieden. De omgevingsprogramma’s worden gemaakt met behulp van participatie. Dit betekent dat het omgevingsprogramma een kans biedt aan de samenleving, andere overheden en marktpartijen om betrokken te zijn bij het maken van het programma en om vervolgens bij te dragen aan de doelstellingen van het programma. De omgevingsprogramma’s beschrijven wat de rolverdeling (sturingsfilosofie) is en wie het programma vaststelt (het college van burgemeesters en wethouders of de gemeenteraad). Omgevingsplan Het omgevingsplan vervangt de bestemmingsplannen en lokale verordeningen die we eerder hadden. Het nieuwe omgevingsplan bevat (samen met de waterschapsverordening van het waterschap) alle regels voor de fysieke leefomgeving op lokaal niveau. Onze omgevingsvisie is een langetermijnvisie. Bij het maken van het omgevingsplan houden we rekening met de keuzes en uitgangspunten uit de omgevingsvisie. Het omgevingsplan geeft invulling aan de ambities uit onze omgevingsvisie, met name voor thema’s waarbij de gemeente een sturende rol heeft. Het omgevingsplan kan helpen om de uitgangspunten van de omgevingsvisie of een programma te stimuleren, door meer ruimte te bieden aan ontwikkelingen die hierbij passen. Ook de uitwerking van een omgevingsprogramma kan leiden tot regels in het omgevingsplan. 1.11.4 Beleidscyclus en monitoring Beleidscyclus De Omgevingswet maakt het verplicht om beleid te monitoren en te evalueren. Hiermee wordt duidelijk of de uitwerking van het beleid ook daadwerkelijk bijdraagt aan het verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving. Hiervoor maken we gebruik van een beleidscyclus: Beleidscyclus a. Beleidsontwikkeling: Het opstellen van de Omgevingsvisie. Deze stap ronden we af met het vaststellen van de Omgevingsvisie Haaksbergen. b. Beleidsdoorwerking: Uitspraken uit de Omgevingsvisie maken we concreet met de instrumenten van de Omgevingswet (in bijvoorbeeld een omgevingsprogramma of omgevingsplan). c. Uitvoering: We passen concrete besluiten en regels toe. Dat doen wij niet alleen als gemeente Haaksbergen. Juist de uitvoering van activiteiten en projecten door initiatiefnemers staat in deze stap centraal. d. Terugkoppeling: Met behulp van monitoring en evaluatie reflecteren. Actualisering van de omgevingsvisie De omgevingsvisie is gericht op de lange termijn, met een stip op de horizon in
19. Doordat de omgevingsvisie voornamelijk op hoofdlijnen een toekomstvisie schetst, zal deze niet snel verouderen. Wel is het mogelijk dat de monitoring, wetswijzingen of nieuwe ontwikkelingen vragen om een aanpassing van de omgevingsvisie. Omdat we nu nog niet weten hoe de situatie er over een enkele jaren uit ziet, kiezen we er als gemeente voor om onze omgevingsvisie zo actueel mogelijk te houden. We gaan uit van bijstelling van de omgevingsvisie, vier jaar na vaststelling. Het actualiseren van de omgevingsvisie kan door bijvoorbeeld het toevoegen van nieuwe uitgangspunten of door het geven van duidelijkere kaders op een bepaald onderwerp. Hieruit kan ook volgen dat een omgevingsprogramma moet worden aangepast. Of dat een nieuw programma moet worden opgestart. 1.11.5 Kostenverhaal De Omgevingswet maakt onderscheid tussen kostenverhaal en financiële bijdragen. Kostenverhaal heeft betrekking op de kosten voor bijvoorbeeld noodzakelijke publieke voorzieningen of plankosten binnen een gebiedsontwikkeling. De gemeente is verplicht om bij bouwactiviteiten de kosten te verhalen bij ontwikkelaars. Het afsluiten van een overeenkomst tussen de initiatiefnemer van de bouwactiviteit en het bevoegd gezag heeft daarbij de voorkeur. Als het niet mogelijk is een overeenkomst af te sluiten, is de publiekrechtelijke weg verplicht. Dan verhaalt het bevoegd gezag de kosten op basis van de regels in een omgevingsplan, een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit of een projectbesluit. Zolang de kostenverhaalbijdrage niet is betaald, is het verboden om de bouwwerkzaamheden uit te voeren. Financiële bijdragen hebben betrekking op de maatregelen die nodig zijn om de kwaliteit van de leefomgeving buiten het bouwgebied te verbeteren, bijvoorbeeld de inrichting van een park. Er zijn investeringen nodig om de uitgangspunten uit deze omgevingsvisie te realiseren. Ook zijn er investeringen nodig om de kwaliteit van de leefomgeving te behouden en te verbeteren. De Omgevingswet geeft gemeenten de bevoegdheid om financiële bijdragen te vragen voor gebiedsoverstijgende voorzieningen bij bouwactiviteiten (bijvoorbeeld via een fonds bovenwijkse voorzieningen of via een fonds Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving). Het is hierbij belangrijk dat de ontwikkelingen in de omgevingsvisie of in een programma zijn vastgelegd. Na vaststelling van de omgevingsvisie zullen wij deze mogelijkheden verder uitwerken. 1.11.6 Heeft u een initiatief? We willen graag samenwerken aan een fijne leefomgeving in gemeente Haaksbergen. Daarom denken we mee over nieuwe initiatieven en kijken we waar we projecten kunnen faciliteren. Het is hierbij belangrijk dat nieuwe ontwikkelingen passen binnen de kaders van deze omgevingsvisie. Wilt u een nieuw initiatief of project aandragen? Dien dan een vooroverlegplan in. Dan kijken we naar de volgende punten: Omschrijving en onderbouwing: Wat houdt het voorgestelde initiatief in? Hoe past het initiatief bij de uitgangspunten van de omgevingsvisie? Doet het initiatief geen afbreuk aan de kernkwaliteiten van de gemeente, zoals beschreven in deze omgevingsvisie? Past het initiatief binnen de huidige regels van het omgevingsplan? Dit is een eerste beoordeling op de haalbaarheid van een initiatief. 2 Hoofdstuk 2: De deelgebieden 2.1 Leeswijzer deelgebieden Deze omgevingsvisie beschrijft de toekomst van de fysieke leefomgeving van de gemeente Haaksbergen. Dit onderdeel van de visie is opgebouwd per deelgebied en volgt steeds dezelfde hoofdstructuur. Zo is in één oogopslag zichtbaar welke uitgangspunten overal gelden, en welke keuzes specifiek zijn voor een bepaald gebied. Per deelgebied wordt in schuingedrukte en onderstreepte tekst aangegeven welke uitgangspunten, kwaliteiten of opgaven specifiek gelden voor dat deelgebied. Opbouw per deelgebied Elk gebiedshoofdstuk (Langelo-Honesch, kern Haaksbergen, De Veldmaat, Sint Isidorushoeve en Buurse) bestaat uit drie vaste themablokken:
20. Samen Sociaal Hierin staan de maatschappelijke en sociale uitgangspunten centraal. In elk gebied worden vier thema’s uitgewerkt: Iedereen kan zo lang mogelijk meedoen; Passende voorzieningen; Cultuurhistorie6; Gezondheid en openbare ruimte.
21. Krachtige Kernen Dit themablok gaat over wonen, werken, mobiliteit en duurzaamheid
22. De volgende thema’s worden per gebied uitgewerkt: Genoeg woningen en de juiste woningen; Woningen verduurzamen; Werken en leren; Bewegen en verplaatsen; Circulair; (Waar van toepassing:) Centrum.
23. Toekomstbestendig Buitengebied Hierin worden de landschappelijke en agrarische kwaliteiten en de energietransitie11 beschreven. De vaste thema’s zijn: Water en bodem sturend3; Landschap; Werken in landelijk gebied; Energie en warmte; (Waar van toepassing:) Zoutwinning. Hoe de visie gebruikt kan worden: Wie een ruimtelijk initiatief wil indienen, kan direct naar het betreffende ambtsgebied gaan om te zien welke uitgangspunten daar gelden. Wie thematisch wil werken (bijvoorbeeld aan wonen, landschap of mobiliteit), kan in elk gebied dezelfde thematische indeling volgen. De schuingedrukte en onderstreepte onderdelen laten per gebied zien welke keuzes gebiedsspecifiek zijn en dus lokaal maatwerk vragen. Deze opbouw maakt de omgevingsvisie overzichtelijk, herkenbaar en bestuurlijk goed toepasbaar. 2.2 Deelgebied Langelo-Honesch 2.2.1 Langelo-Honesch Langelo en Honesch zijn twee buurtschappen met een groot buitengebied. De Buurserbeek slingert door het afwisselende landschap van weilanden en boerenhoeves, en van bossen en bomenrijen. Kenmerkend voor dit gebied is dat het landschap hier intact is gebleven. Het typische kampenlandschap van Langelo-Honesch herbergt het best bewaarde cultuurlandschap van Haaksbergen. Dit is met name te danken aan het grote aantal landgoederen. Waaronder het historische landgoed Lankheet, die met zijn afwisseling van bos en landbouwgrond voor een groot deel het groene karakter van het buitengebied bepaalt. Hier zijn ook kenmerkende cultuurhistorische elementen zoals de Oostendorper watermolen en de vele boerderij-monumenten te vinden. Het gebied Scholtenhagen is met zijn sportvoorzieningen en recreatieterreinen een belangrijk onderdeel van het recreatieve en toeristische netwerk van de hele gemeente Haaksbergen. In de buurtschappen Langelo en Honesch vormen het buurthuis, de kinderboerderij, de basisschool en park Scholtenhagen belangrijke voorzieningen waar plaats is voor ontmoeting, activiteit en noaberschap. Inwoners van Langelo-Honesch geven aan hoe bijzonder het is dat je hier landelijk kan wonen, terwijl je zo dicht bij het centrum van Haaksbergen bent. Deze eigenschappen vormen het uitgangspunt voor de toekomstige ontwikkelingen in Langelo-Honesch. Hierbij ligt de nadruk op de landschappelijke inpassing in het essenlandschap. Over 20 jaar is de leefbaarheid in deze buurtschappen nog steeds geborgd, omdat de school en sociale voorzieningen zo goed mogelijk behouden zijn. Grenzend aan Haaksbergen zijn woningen bijgebouwd, die met groene verbindingen aansluiten op het buitengebied van Langelo-Honesch. Recreatie speelt een steeds grotere rol in het gebied, deels door Scholtenhagen, maar ook als belangrijke economische drager. Grenzend aan natuurgebied Haaksbergerveen, en met landgoed Lankheet en de watermolen als kernpunten, is het afwisselende landschap met natuurinclusieve landbouw een geliefd gebied om te recreëren. 2.2.2 Langelo-Honesch op de kaart Langelo-Honesch op de kaart 2.2.3 Samen sociaal 2.2.3.1 Iedereen kan zo lang mogelijk meedoen De omgeving is zo ingericht dat iedereen zo goed mogelijk deel kan nemen aan de maatschappij. De gemeente Haaksbergen stelt mensen in staat om elkaar te ontmoeten. Hierbij spelen verschillen in achtergrond, leeftijd, fysieke gezondheid of inkomen geen rol. Ook verbetert de toegankelijkheid van voorzieningen en de openbare ruimte, zodat ook mensen met een beperking hier gebruik van kunnen maken. Het verenigingsleven, evenementen en vrijwilligerswerk spelen een belangrijke rol in het verbinden van onze jongeren, ouderen en nieuwe inwoners. Het verenigingsleven bijvoorbeeld de sportverenigingen in Scholtenhagen en de carnavalsvereniging dragen daaraan bij. Als gemeente ondersteunen we kansrijke initiatieven. Met meer samenwerking tussen de gemeente en zorgorganisaties wordt het ook makkelijker voor (kwetsbare) inwoners om zo lang mogelijk mee te doen en op zichzelf te blijven wonen. We maken het makkelijker voor zorgbehoevenden om de juiste zorg te vinden: we stemmen woningen, zorg en welzijn beter op elkaar af. We zetten daarom in op meer volledig aangepaste woningen, woningen voor speciale doelgroepen (zoals beschermd wonen) en de betaalbaarheid van deze specifieke woonvormen. In dit kader kijken we ook naar de mogelijkheden voor mantelzorgwoningen en familiewoningen. 2.2.3.2 Passende voorzieningen Bij een fijne woonomgeving horen passende voorzieningen. Het centrum van Haaksbergen, het winkelcentrum van de Veldmaat en Scholtenhagen zijn belangrijke ontmoetingsplekken voor inwoners uit de hele gemeente. We onderzoeken of we op meer plekken horecavoorzieningen kunnen toevoegen, ter verbinding van het centrum en het buitengebied. Belangrijk zijn de maatschappelijke voorzieningen en welzijn/zorg dichtbij in de omgeving, waar inwoners met hulpvragen terecht kunnen. Waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten en aan activiteiten kunnen deelnemen. Met mogelijkheden voor laagdrempelig dagbesteding voor inwoners die een steuntje in de rug nodig hebben om weer zelfredzaam te kunnen zijn. Voor een vitaal Langelo-Honesch zijn de basisschool, de sportverenigingen en het buurthuis belangrijk. We kunnen het niet garanderen, maar we proberen zoveel mogelijk voorzieningen te behouden. De voorzieningen dragen bij aan de leefbaarheid in en rondom het gebied Langelo-Honesch en bij het behouden en aantrekken van jongeren. Hierbij willen we vanuit de gemeente samenwerken met de gebruikers, bijvoorbeeld doordat inwoners en verenigingen een rol hebben in het onderhoud. Voorzieningen kosten de gemeente geld. Het is mogelijk dat het financieel gezien niet haalbaar is om alle voorzieningen te behouden. Een optimaal gebruik van voorzieningen rechtvaardigt de maatschappelijk investeringen. We onderzoeken of er aanpassingen nodig zijn waardoor meerdere functies gebruik kunnen maken van dezelfde voorziening. Het is hierbij belangrijk dat organisaties onderling goed samenwerken. We onderzoeken de mogelijkheden om meerdere verenigingen te huisvesten onder één dak. Dit draagt bij aan de duurzaamheid9 van onze gebouwen, is kostenefficiënt voor verenigingen en vermindert het aantal gebouwen dat op bepaalde tijden leeg staat. In Langelo-Honesch speelt vooral Scholtenhagen een belangrijke rol door het brede aanbod aan voorzieningen en evenementen. Er zijn op Scholtenhagen veel opties die beweging en ontmoeting stimuleren, zoals de (sport)verenigingen, de bootcamproute, de kinderboerderij en de horeca. Ook verschillende wandel- en fietsroutes langs de natuur en de landbouwgronden stimuleren om te bewegen en nodigen uit om te recreëren. We werken aan het herstel van de kerkenpaden en aan de verbindingen tussen wandel- en fietsroutes. Scholtenhagen is een plek waar heel Haaksbergen graag gebruikt van maakt. We willen de activiteiten in en rondom Scholtenhangen met elkaar verbinden en het gebied verder verbreden met genoeg opties voor recreatie, naast de sportvoorzieningen. Zo zijn er genoeg opties voor recreatie, naast de sportvoorzieningen. Daarnaast streven we naar een goed niveau van basisonderwijs op een daarvoor geschikte locatie. Het is hierbij van belang dat elke dorpsschool zijn eigen karakter behoudt en er verschillende onderwijsvormen worden aangeboden, zo besteedt de basisschool in Honesch extra aandacht aan natuur en buiten zijn. Het aantrekken van jonge gezinnen en de woninguitbreidingen ten noorden van Langelo-Honesch dragen bij aan het behoud van de voorzieningen en de school in Langelo-Honesch. 2.2.3.3 Cultuurhistorie Nieuwe ontwikkelingen houden rekening met de identiteit van de plek. Er zijn veel plaatsen met een rijke cultuurhistorie6 en erfgoed, zoals landgoed Lankheet, boerderijen en andere historische gebouwen. Met de Oostendorper Watermolen en de vloeiweiden bij het Waterpark Lankheet hebben we in Langelo-Honesch op het gebied van cultureel erfgoed unieke, historische objecten. Dit zijn trekpleisters waar ook toekomstige generaties van moeten kunnen genieten. Het erfgoed wordt gewaardeerd en kent een plek in de samenleving. Nieuwe ontwikkelingen staan in dienst van het behoud ervan en beleefbaar maken van het cultureel erfgoed. 2.2.3.4 Gezondheid en openbare ruimte Uit onderzoek blijkt dat Haaksbergenaren hun gezondheid als zeer goed ervaren en dit willen we behouden. We bevorderen de positieve gezondheid (fysiek en mentaal) door het voor iedereen mogelijk te maken om voor gezonde opties te kiezen. In elke dorpskern is er een aanbod in sport, kunst, spel en/of groen in de openbare ruimte. Je kan hierbij denken aan een buitengym, speeltuinen of fietsroutes. De (sociale) veiligheid wordt beter door zichtbare en toegankelijke openbare ruimtes, zoals pleinen, wegen, fiets- en wandelpaden en groen. De fietsroutes en oversteekplaatsen zijn veilig. Dit biedt kansen om laagdrempelig te bewegen en elkaar te ontmoeten. Een gezonde openbare ruimte versterkt daarmee niet alleen onze gezondheid, maar ook ons noaberschap. We beschermen onze gezondheid ook tegen de effecten van het veranderende klimaat. Dit doen we met maatregelen voor klimaatadaptatie
24. In 2050 zijn we volledig klimaatbestendig en waterrobuust. Hiervoor moeten de waterveiligheid, de zoetwatervoorziening en de ruimtelijke inrichting op orde zijn. We vinden het daarom ook belangrijk dat ons water- en bodemsysteem sturend3 zijn als we de functie van een gebied willen veranderen of als we een gebied anders willen inrichten. Het is ook goed voor meer diversiteit van groen en klimaatadaptatie
25. We zorgen ervoor dat we het groene, gezonde gevoel van het buitengebied binnen Langelo-Honesch blijven ervaren, ook in de nieuwe woonwijken. Naast het bevorderen van gezondheid, beschermen we ook de gezondheid. We gaan zorgvuldig om met gewasbeschermingsmiddelen en zullen de overlast hiervan zoveel mogelijk beperken. De gemeente Haaksbergen heeft het streven om beleid op te stellen voor de verschillende milieuthema’s voor het hele gemeentelijke grondgebied. Het gaat hierbij in ieder geval om de thema’s geluid, licht, lucht, geur en veiligheid. De gemeente Haaksbergen zoekt hierbij samenwerking met de omgevingsdienst Twente. De wens hierbij is om zoveel mogelijk aansluiting te zoeken bij regionale beleid. Het doel hierbij is een zo optimaal mogelijke balans na te streven tussen het woon- en leefklimaat en de bedrijvigheid in de gemeente. Dit doen wij in samenspraak met onze inwoners en (agrarische) ondernemers. 2.2.4 Krachtige kernen 2.2.4.1 Genoeg woningen en de juiste woningen Haaksbergen is een plattelandsgemeente. We bouwen voor onze lokale behoefte en voor de regionale behoefte. Dit helpt bij het in stand houden van voorzieningen en is goed voor een evenwichtige leeftijdsopbouw. Het toevoegen van woningen is nodig om onze kernen leefbaar en vitaal te houden. Ook is er vanuit het Rijk behoefte aan meer woningen voor aandachtsgroepen. Het is belangrijk dat ook de buurtschappen zoals Langelo en Honesch voorzien in extra woningbouw. In de hele gemeente Haaksbergen, zowel binnen als buiten de bebouwde kom, willen we tot 2034 900 woningen toevoegen. Dit volgt uit het reeds vastgestelde addendum bij de structuurvisie Haaksbergen
26. Dit addendum gebruiken als richtlijn voor de woningbouwontwikkeling tot 2034 en maakt hiermee onderdeel uit van deze omgevingsvisie. Na 2034 stoppen we niet met bouwen. Twente is aangewezen als gebied voor een verstedelijkingsopgave. Wij willen hier een evenwichtige bijdrage aan leveren. We houden hierbij rekening met een verdeling van 30% sociale huur, 40% betaalbare huur-/ koopwoningen en 30% in het dure segment. Bij het toevoegen van nieuwe woningen hebben we een voorkeursvolgorde voor