(por. np. wyrok Sądu Najwyższego z 20 listopada 1998 r., II CKN 913/97, Lex nr 138655). W uchwale z 21 lipca 2006 r., III CZP 54/06 (OSNC 2007, nr 5, poz. 66), a następnie w uchwale składu siedmiu sędziów z 29 września 2009 r., III CZP 41/09 (OSNC 2010, nr 3, poz. 33), Sąd Najwyższy ostatecznie przyjął, że dopuszczalne jest zastosowanie przepisów art.
w drodze analogi do umowy o roboty budowlane, jak również nie zakwestionował możliwości zastosowania tych przepisów w odniesieniu do robót budowlanych realizowanych w oparciu o procedury zamówienia publicznego. W myśl art. 632 § 2 k.c. przyjmujący zamówienie w zasadzie nie może żądać podwyższenia wynagrodzenia ryczałtowego. Tylko bowiem w razie zmiany stosunków, której nie można było przewidzieć, gdy wykonanie dzieła naraziłoby przyjmującego zamówienie na rażącą stratę, może on wytoczyć powództwo o podwyższenie ryczałtu lub nawet o rozwiązanie umowy. Powództwo z art. 632 § 2 k.c. występuje w dwóch postaciach: a) o zmianę prawa - podwyższenie ryczałtu, b) o zniesienie stosunku prawnego - rozwiązanie umowy o dzieło. W tym pierwszym wypadku wyrok ma jednocześnie charakter wyroku konstytutywnego i wyroku zasądzającego, gdyż dopiero sąd nakłada na zamawiającego obowiązek zapłacenia podwyższonego ryczałtu. Dla zastosowania art.
ale też art. 3571 k.c. konieczne jest zaistnienie sytuacji nadzwyczajnej, której strony nie przewidywały przy zawarciu umowy. Nadto jeszcze niepodwyższenie wynagrodzenia wykonawcy w odniesieniu do umówionego przedmiotu zamówienia ma grozić mu rażącą stratą. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażony został pogląd, że gwałtowny wzrost cen materiałów i usług budowlanych po długim, blisko 10-letnim okresie ich stabilizacji, może być uznany za nieprzewidywalną – w chwili zawierania umowy – okoliczność uzasadniającą zmianę wynagrodzenia ryczałtowego określonego w umowie zawartej w reżimie przepisów ustawy o zamówieniach publicznych (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 20 listopada 2008 r., III CSK 184/08). Dopuszczalność podwyższenia wynagrodzenia wykonawcy bez obowiązku 13 zmiany umowy w wypadku ustawowej zmiany stawek podatku od towarów i usług była przedmiotem rozważań w uchwale z 21 lipca 2006 r., III CZP 54/06 (OSNC 2007, nr 5, poz. 66), w której Sąd Najwyższy uznał, że podwyższenie stawek podatku od towarów i usług nie uzasadnia bez zmiany umowy, zawartej przed dniem wejścia w życie uchwalonych zmian, obowiązku zapłaty przez zamawiającego wynagrodzenia netto powiększonego o podatek od towarów i usług według podwyższonej stawki. W wyroku z 18 września 1998 r., III CKN 621/98 (OSP 1999, nr 1, poz. 9) Sąd Najwyższy podkreślił natomiast, że skoro przepis art. 632 § 2 k.c. chroni przyjmującego zamówienie przed rażącą stratą, to niewielkiej utraty dochodu w relacji do całego wynagrodzenia wykonawcy, nie można utożsamiać z „rażącą stratą” w rozumieniu tego przepisu. Sąd II instancji w niniejszej sprawie przyjął, że powód przez żądanie „reszty wynagrodzenia” domagał się podwyższenia przez sąd określonego w umowie ryczałtu za wykonanie obiektu. Z motywów zaskarżonego wyroku wynika, że za okoliczność, której przy zawarciu umowy nie można było przewidzieć, Sąd Apelacyjny uznał to, że „ostatecznie powstał całkowicie inny obiekt niż ten, co do którego strony się umówiły”, bo powód „nie mógł przewidzieć, że zmieni się przedmiot zamówienia”. W obrębie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia brak jest ustaleń co do tego, że ta zmiana przedmiotu zamówienia miała podstawę w ważnie zawartej umowie. Okolicznością uzasadniającą zmianę przedmiotu zamówienia i niezależną od stron procesu inwestycyjnego miało być – zdaniem Sądu II instancji – uzyskanie już w trakcie realizacji inwestycji jej dofinansowania ze środków Urzędu Kultury Fizycznej i Sportu, warunkowanego przeprowadzeniem zmian w projekcie co do parametrów i funkcji obiektu. Z ustaleń Sądu II instancji nie wynika jednak, by pozwany miał obowiązek wykorzystania dofinansowania i żeby powód zobligowany był podporządkować swoje działania podejmowane w celu wykonania zawartej już przecież umowy oczekiwaniom pozwanego i instytucji współfinansującej. Uzyskania możliwości dofinansowania inwestycji realizowanej na podstawie ważnie zawartej i niezmienionej umowy nie sposób jest postrzegać w kategoriach takiej zmiany stosunków niezależnej od stron i niemożliwej do przewidzenia przez nie, która by uzasadniała wystąpienie przez wykonawcę o podwyższenie 14 umówionego z inwestorem wynagrodzenia ryczałtowego na podstawie art. 632 § 2 k.c. Podmiot wykonujący obiekt budowlany na podstawie ważnie zawartej umowy z inwestorem nie jest zobligowany podporządkować się bez uprzedniej zmiany umowy oczekiwaniom inwestora, że wykona obiekt o innych parametrach, tak by inwestor mógł skorzystać z proponowanego mu dofinansowania. Skarżący ma racje i co do tego, ze w ramach podstawy faktycznej rozstrzygnięcia Sądu II instancji brak jest ustalenia, z którego wynikałoby, iż ryczałt należny powodowi powinien być podniesiony o żądaną przez niego kwotę 2.169.303 zł, a nie o jakąkolwiek inną. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. jw
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.