III CSK 298/12

Sygn. akt III CSK 298/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 czerwca 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Anna Owczarek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Agnieszka Piotrowska w sprawie z powództwa B. S. przeciwko C. Polska sp. z o.o. w W. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 27 czerwca 2013 r., skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 27 czerwca 2012 r., 1) zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddala apelację pozwanej i zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 5.400,- (pięć tysięcy czterysta) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, 2) zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 15.970,- (piętnaście tysięcy dziewięćset siedemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 2 Uzasadnienie Sąd Okręgowy w K. nakazem zapłaty z dnia 16 grudnia 2011 r. wydanym w postępowaniu upominawczym, nakazał pozwanym M. G. oraz C. Polska Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością aby zapłacili solidarnie na rzecz powoda B. S. kwotę 247.354,04 zł z odsetkami ustawowymi i kosztami procesu. Nakaz zapłaty uprawomocnił się względem pozwanego M. G. Po rozpoznaniu na skutek sprzeciwu pozwanej Spółki sprawy, w części jej dotyczącej, Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 27 marca 2012 r. zasądził wskazaną kwotę od C. Polska Spółki z o.o. na rzecz powoda, z zastrzeżeniem solidarnej odpowiedzialności za jej zapłatę z pozwanym M. G. Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 27 czerwca 2012 r., po rozpoznaniu sprawy na skutek apelacji pozwanej Spółki, zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że powództwo w stosunku do niej oddalił. Pozwana Spółka była generalnym wykonawcą inwestycji w ramach której powód wykonywał roboty budowlane na zamówienie pozwanego M. G., będącego podwykonawcą generalnego wykonawcy. W dniu 27 lipca 2011 r. powód zawarł z pozwanym M. G. umowę o wykonanie prac ziemnych i drogowych, na terenie budowy, a ten zobowiązał się do zgłoszenia faktu zawarcia tej umowy z dalszym podwykonawcą generalnemu wykonawcy (§ 3 ust. 3 umowy). Zgłoszenie to, podpisane przez przedstawicieli pozwanej Spółki - kierownika budowy J. Z. i kierownika projektu R. C., było załącznikiem nr 2 do umowy. Powód wykonał umówione prace w terminie i bez zastrzeżeń. Wynagrodzenie objęte trzema fakturami zostało uiszczone w części, pozwany M. G. nie zapłacił kwot 13.000 zł oraz 234.354,04 zł. W dniu 13 października 2011 r. powód złożył na ręce J. Z., upoważnionego przedstawiciela pozwanej Spółki, skierowane do generalnego wykonawcy pismo wraz z umową, protokołami odbioru i zestawieniem rozrachunków, następnie pismem z dnia 28 listopada 2011 r. wezwał pozwaną Spółkę do zapłaty. W ocenie Sądu Okręgowego powództwo względem pozwanej Spółki zasługiwało na uwzględnienie, bowiem w świetle art. 6471 k.c. zgoda inwestora lub generalnego wykonawcy na zawarcie umowy z podwykonawcą lub dalszym 3 podwykonawcą może zostać wyrażona także w sposób dorozumiany. Wystarczające jest, aby fakt zawarcia umowy i jej treść dotarły do wiadomości inwestora lub generalnego wykonawcy, którzy zgodę mogą wyrazić także po zawarciu umowy, tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Sąd Okręgowy wskazał, że J. Z. i R. C. - upoważnieni przedstawiciele pozwanej Spółki oraz z jej ramienia koordynatorzy prac na budowie, byli uprawnieni do zawierania umów ze skutkiem prawnym dla pozwanej Spółki do kwoty 500.000 zł., a oświadczenie woli w imieniu pozwanej złożyli w dokumencie nazwanym załącznikiem nr 2 do umowy. Ponadto w dniu 1 sierpnia 2011 r. zawarli oni bezpośrednio z powodem umowę na wykonanie chodnika z kostki brukowej, stanowiącego część realizowanej inwestycji. W świetle tych okoliczności sprzeciw pozwanej Spółki względem umowy, zgłoszony w piśmie z dnia 23 grudnia 2011 r., nie mógł odnieść zamierzonego skutku, zwłaszcza że w piśmie brakuje powołania się na wady oświadczenia woli (art. 82-88 k.c.). Uwzględniając apelację pozwanej Spółki, opartą na zarzutach naruszenia art. 6471 § 2, 3 i 5 k.c., art. 205 § 2 k.s.h. oraz art. 47912 § 1 k.p.c., Sąd Apelacyjny przyjął, że w odniesieniu do formy wymaganego przez art. 6471 k.c. zawiadomienia o fakcie zawarcia umowy i jej treści, zastosowanie znajduje zarówno art. 60 k.c., jak i art. 61 k.c. Niemniej nie oznacza to, że podwykonawca uprawniony do wynagrodzenia zwolniony jest od wykazania, zgodnie z art. 6 k.c., że inwestor lub generalny wykonawca, których z podwykonawcą nie wiązał stosunek zobowiązaniowy, został zawiadomiony o treści umowy przed wykonaniem zleconych podwykonawcy robót. W ocenie Sądu Apelacyjnego pozwana Spółka trafnie zarzuciła, że powód okoliczności tej nie wykazał. Jeśli chodzi o wspomniany załącznik nr 2 do umowy zawartej pomiędzy pozwanym M. G., to z uwagi na brak daty na dokumencie nie wiadomo, kiedy został on sporządzony. J. Z. i R. C. byli upoważnieni do zawierania umów z konsekwencjami finansowymi dla pozwanej Spółki do wysokości 500.000 zł, podczas gdy wynagrodzenie należne powodowi wynikające z umowy z dnia 27 lipca 2011 r. ustalone zostało na kwotę 600.000 zł., a faktury opiewały na sumę 655.942,52 zł. Przesłanie umowy wraz z protokołami odbioru i zestawieniem rozrachunków na adres pozwanej Spółki nastąpiło najwcześniej w dniu 13 października 2011 r., a więc już po wykonaniu umowy. Z 4 tych względów, zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie można przyjąć, że przed wykonaniem przez powoda robót pozwana Spółka została zawiadomiona o fakcie zawarcia umowy i o jej zasadniczej treści, tj. zakresie robót powierzonych do wykonania powodowi przez M. G., terminie ich wykonania i wysokości należnego wynagrodzenia. Wprawdzie zgoda na zawarcie umowy z podwykonawcą może zostać wyrażona także po wykonaniu przez niego robót, ale skoro powód nie wykazał, kiedy do wiadomości pozwanej Spółki dotarła informacja o fakcie i treści umowy, to sprzeciw pozwanej wyrażony w piśmie z dnia 23 grudnia 2011 r., doręczonym w trakcie postępowania sądowego, należało uznać za skuteczny. Powód wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w całości. W ramach podstawy z art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. zarzucił: 1) naruszenie art. 6471 § 2 w zw. z art. 60 k.c. polegające na nieuwzględnieniu, że zgoda pozwanej Spółki na zawarcie umowy nastąpiła w sposób dorozumiany; 2) naruszenie art. 6471 § 5 k.c. polegające na przyjęciu, że warunkiem solidarnej odpowiedzialności pozwanej Spółki było zawiadomienie jej o treści umowy przed jej wykonaniem; 3) naruszenie art. 61 § 1 k.c. polegające na przyjęciu, że pozwana Spółka nie została zawiadomiona o fakcie zawarcia i o treści umowy, a w konsekwencji naruszenie art. 6471 § 2 k.c. polegające na przyjęciu, że sprzeciw pozwanej Spółki wobec zawarcia tej umowy był skuteczny. W ramach podstawy przewidzianej w art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. podniósł naruszenie art. 382 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., polegające na niewskazaniu w zaskarżonym wyroku ustalonego stanu faktycznego sprawy. W oparciu o te podstawy powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i zasądzenie na jego rzecz od pozwanej Spółki kwot objętych żądaniem pozwu, z zastrzeżeniem solidarnej odpowiedzialności wraz z pozwanym M. G., oraz kosztów procesu według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwana Spółka wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył: 5 Chybiona jest podstawa kasacyjna naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 382 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., mającego polegać na nie wskazaniu w zaskarżonym wyroku ustalonego przez Sąd stanu faktycznego sprawy, gdyż przepis powyższy wyznacza jedynie podstawę orzeczenia sądu drugiej instancji, jaką jest materiał zebrany w postępowaniu pierwszej instancji i w postępowaniu apelacyjnym. Ma on zatem charakter ogólnej dyrektywy wskazującej na kontynuację merytorycznego rozpoznawania sprawy w postępowaniu odwoławczym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2007 r., III CSK 337/06, niepubl.). Powołanie się na ten przepis jako na podstawę kasacyjną może być skuteczne jedynie wówczas, gdy sąd drugiej instancji nie uwzględnił części materiału dowodowego i wydał orzeczenie oparte wyłącznie na materiale zebranym w pierwszej albo drugiej instancji, pomijając ten, który był wynikiem procedowania w innej instancji. W przedmiotowej sprawie Sąd odwoławczy nie uzupełniał postępowania dowodowego. Jak wskazuje się w judykaturze błąd sądu polegający na pominięciu przy dokonywaniu oceny prawnej pewnych ustalonych faktów oraz oparcie tej oceny na stanie faktycznym niedostatecznie ustalonym dla przypisania go określonej normie prawnej jest błędem w zakresie subsumcji prawa, zatem na tej podstawie nie można formułować zarzutu naruszenia art. 382 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2005 r., IV CSK 241/05, niepubl., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2011 r., III PK 72/10, niepubl.). Trafnie wywiedziona jest podstawa naruszenia prawa materialnego. Treść normatywna przepisu art. 6471 k.c., regulującego kwestie podwykonawstwa w umowach o roboty budowlane, jest bardzo obszerna i odnosi się do różnych zagadnień, a jego sformułowanie budzi liczne wątpliwości. Próby ich rozwiązywania w judykaturze i nauce prawa prowadzą niekiedy do rozbieżnych wniosków. Podkreśla się jednak zawsze, że cel ustawy (ratio legis), tj. niezbędność oraz celowość wprowadzenia solidarnej odpowiedzialności inwestora wobec podwykonawców z uwagi na wadliwą praktykę obrotu gospodarczego, uzasadnia dokonywanie wykładni wskazanego przepisu w duchu życzliwej interpretacji dla podwykonawców, jako podmiotów o słabszej pozycji w obrocie gospodarczym, którym mimo spełnienia świadczenia odmawia się zapłaty. W chwili obecnej można 6 mówić o jednolitym stanowisku orzecznictwa wyróżniającym zgodę inwestora (wykonawcy) na zawarcie umowy z podwykonawcą (dalszym podwykonawcą) tzw. czynną, w tym dorozumianą, i tzw. bierną (milczącą przewidzianą w art. 6471 § 2 zd. 2 k.c.) - por. uchwałę