V CSK 37/13

Sygn. akt V CSK 37/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 grudnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) SSN Barbara Myszka SSN Anna Owczarek (sprawozdawca) w sprawie z powództwa W. T. & T. Polska Sp. z o.o. z siedzibą w O. przeciwko B.-O.S.A. z siedzibą w T. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 5 grudnia 2013 r., skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego […] z dnia 10 sierpnia 2012 r., uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu; pozostawia temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE 2 Sąd Okręgowy w O. w dniu 15 grudnia 2010 r. wydał w postępowaniu nakazowym nakaz zapłaty, którym nakazał pozwanej B.-O. Spółce Akcyjnej z siedzibą w T. aby zapłaciła powódce W. T. & T. Polska Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. kwotę 208.804,72 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 24 kwietnia 2010 r. tytułem dalszej części wynagrodzenia, zatrzymanego jako zabezpieczenie („gwarancja dobrego wykonania”). Po doręczeniu w dniu 3 stycznia 2011 r. nakazu zapłaty pozwana w piśmie skierowanym do powódki złożyła oświadczenie o potrąceniu wierzytelności w kwocie 104.900,66 zł tytułem kar umownych i wierzytelności w kwocie 103.904,06 zł tytułem odszkodowania za nienależyte wykonanie umowy. W zarzutach od nakazu zapłaty pozwana podniosła następnie m.in., że roszczenie powódki wygasło na skutek potrącenia. Sąd Okręgowy, przyjmując niedopuszczalność wykazania potrącenia z uwagi na ograniczenia dowodowe w postępowaniu nakazowym, wyrokiem z dnia 2 czerwca 2011 r. utrzymał nakaz zapłaty w mocy. Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2012 r. uchylił wskazany wyrok w zakresie utrzymującym w mocy nakaz zapłaty co do kwoty 104.900,66 zł z ustawowymi odsetkami i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, oddalił apelację pozwanej w pozostałej części. Sąd stwierdził, że zostały wykazane przesłanki uzasadniające wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, wymagalność roszczenia oraz że, w odniesieniu do podniesionego przez pozwaną zarzutu potrącenia, zastosowanie miały ograniczenia dowodowe przewidziane w art. 47914 § 4 k.p.c. i art. 493 § 3 k.p.c. Za częściowo zasadne uznał jednak zarzuty naruszenia prawa procesowego związane z oddaleniem wniosków dowodowych pozwanej, obejmujących dokumenty i zeznania świadków w zakresie odnoszącym się do wierzytelności objętej złożonym przez nią oświadczeniem o potrąceniu kar umownych. Podkreślił, że skoro z art. 471 k.c. wynika domniemanie winy dłużnika w zakresie niewykonania umowy, to powódka powinna wykazać, że do naruszenia ustalonych terminów doszło z przyczyn przez nią niezawinionych, oraz zmierzała do udowodnienia tego faktu zgłaszając dokumenty i osobowe środki dowodowe w 3 odpowiedzi na zarzuty. Tym samym, zdaniem Sądu odwoławczego, niezbędne było wydanie orzeczenia kasatoryjnego, gdyż nie została rozpoznana istota sprawy w zakresie obejmującym uwzględnienie roszczenia w kwocie 104.900,66 zł i potrącanej wierzytelności z tytułu kar umownych. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, w toku którego przeprowadzono postępowanie dowodowe, Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2012 r. uchylił nakaz zapłaty z dnia 15 grudnia 2010 r. co do kwoty 104.900,60 zł. z odsetkami ustawowymi od dnia 24 kwietnia 2010 r. i oddalił powództwo w tej części. Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2012 r. zmienił przedmiotowe orzeczenie jedynie w zakresie kosztów postępowania i oddalił dalej idącą apelację powódki. Sąd odwoławczy uzupełnił postępowanie dowodowe w zakresie obejmującym dokumenty objęte wnioskami dowodowymi powódki, zgłoszonymi w odpowiedzi na zarzuty. Sąd Apelacyjny wskazał, że zarówno on jak i Sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznając sprawę były związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi uprzednio w uzasadnieniu sądu drugiej instancji (art. 386 § 6 k.p.c.). W zakresie odnoszącym się do istoty sporu i podniesionych zarzutów Sąd Apelacyjny przyjął następującą podstawę faktyczną i prawną rozstrzygnięcia: Strony łączyła umowa z dnia 3 sierpnia 2007 r., którą powódka zobowiązała się do wykonania prac projektowych związanych z budową zakładu przetwarzania oleju rzepakowego za wynagrodzeniem. Prace zostały podzielone na etapy, zastrzeżono kary umowne za zwłokę w wykonaniu przedmiotu umowy w wysokości 0,5% wynagrodzenia umownego netto od opóźnionego etapu lub jego części za każdy dzień pozostawania w zwłoce, nie więcej jednak niż 15% wynagrodzenia. Po wykonaniu umowy pozwana zapłaciła powódce należne wynagrodzenie pomniejszone o kwotę 208.804,72 zł, zatrzymaną tytułem kaucji na zabezpieczenie należytego wykonania umowy. Z protokołów przekazania poszczególnych etapów prac oraz z treści postanowień umowy stron wynikały okresy zwłoki powódki w wykonaniu poszczególnych etapów. W dniu 29 grudnia 2010 r. pozwana złożyła oświadczenie o potrąceniu wierzytelności z tytułu kar umownych za zwłokę w wykonaniu umowy m.in. z wierzytelnością powódki o zwrot kaucji na 4 zabezpieczenie. Bezsporne były terminy realizacji poszczególnych etapów prac. Podnoszona przez powódkę okoliczność, że opóźnienia w wykonaniu prac wynikały z przyczyn przez nią niezawinionych, nie znajdowała uzasadnienia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Sąd Apelacyjny uzupełnił ustalenia Sąd Okręgowego w zakresie dotyczącym terminów przewidzianych prac, wysokości wynagrodzenia powódki za poszczególne etapy prac oraz wysokości naliczonych powódce kar umownych, opierając się na przedstawionych przez strony dokumentach, a także w zakresie przyczyn zaistniałego opóźnienia – zarówno w oparciu o dowody z dokumentów, w tym także dokumentów przedstawionych przez powódkę w odpowiedzi na zarzuty do nakazu zapłaty, jak i z zeznań świadków. W ocenie Sądu odwoławczego brak podstaw do pominięcia dowodów zgłoszonych przez powódkę w odpowiedzi na podniesiony przez pozwaną zarzut potrącenia i z zachowaniem art. 495 § 3 k.p.c., skoro miały uzasadniać twierdzenia o niezawinionym opóźnieniu. Powódka wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego, zaskarżając go w całości. W skardze opartej na podstawie przewidzianej w art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. zarzuciła, jako mające istotny wpływ na wynik sprawy, naruszenie art. 493 § 3 w zw. z art. 485 i art. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz. U. Nr 139, poz. 1323 ze zm.), polegające na rozpoznaniu i uwzględnieniu zarzutu potrącenia zgłoszonego przez pozwaną w zarzutach od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym w sytuacji, gdy pozwana nie przedstawiła dowodu spełnionego przez nią wzajemnego świadczenia pieniężnego ani dowodu doręczenia powódce faktury lub rachunku, a ponadto przedstawiła do potrącenia wierzytelność nie będącą należnością z transakcji handlowej w rozumieniu przepisów wskazanej ustawy. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę pozwana wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył: 5 Jak trafnie wskazuje skarżąca judykatura zgodnie przyjmuje, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wiążą jedynie sąd, któremu sprawa została przekazana i sąd drugiej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy (art. 386 § 6 k.p.c.). Związanie to nie rozszerza się na Sąd Najwyższy przy rozpoznawaniu kasacji (i odpowiednio skargi kasacyjnej) – por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 1998 r., I CKN 595/97, OSNC 1998, nr 12, poz. 211; z dnia 6 sierpnia 1998r., I CKN 810/97, niepubl.; z dnia 11 stycznia 2001 r., I PKN 183/00, niepubl.; z dnia 3 lutego 2010 r., I PK 143/09, niepubl. Przypomnieć należy, że