2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, oraz § 1 ust.
1 w związku z działem V pkt 5 wykazu A załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., poprzez ich błędną wykładnię zakładającą „że wykonywanie w ramach montażu elementów stalowych na wysokości - także czynności na poziomie „0” i „-1”, jako stanowiących integralną część większej całości (immanentną jej cechę, czynność inicjującą właściwy proces) - sprzeciwia się zakwalifikowaniu charakteru pracy ubezpieczonego jako wykonywanej stale w warunkach szczególnych”, art. 184 ust. 1 w związku z art. 32 ust.
2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz § 1 ust.
1 w związku z działem II 6 wykazu A załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., poprzez niewłaściwe zastosowanie powodujące „nieuwzględnienie zatrudnienia ubezpieczonego w okresie od 28 marca 1989 r. do 30 września 1990 r. na kontrakcie eksportowym przy nadzorze i usuwaniu awarii sprzętu w czynnej elektrowni atomowej w Niemczech, w sytuacji gdy prace przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych pozostają expressis verbis uznane za prace w szczególnych warunkach”, oraz przepisów postępowania – art. 386 § 4 k.p.c. w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, polegające „na zmianie wyroku I instancji mimo nierozpoznania przez ten Sąd istoty sprawy w części odnoszącej się do kontraktów eksportowych ubezpieczonego”, oraz art. 233 § 1 w związku z art. 382 k.p.c., wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie apelacji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Stosownie do art. 39813 §
2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów postępowania lub gdy zarzut taki okaże się niezasadny. Z uwagi na zarzuty skargi – należy przypomnieć, że zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Rozpoznając skargę, Sąd Najwyższy nie jest uprawniony ani do badania prawidłowości ustaleń faktycznych, ani do oceny dowodów, dokonanych przez sąd drugiej instancji i jest związany ustalonym stanem faktycznym sprawy (art. 39813 § 2 k.p.c.). Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie, czy sąd drugiej instancji nie przekroczył granic swobodnej ich oceny. Wyjątkowo zarzut skargi kasacyjnej wskazujący na naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. jest zasadny, jeżeli w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (art. 328 § 2 k.p.c.) sąd – dokonując oceny wiarygodności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz 7 wyprowadzając stąd wnioski – pominął wiele dowodów lub nie wyjaśnił z jakiej przyczyny odmówił im wiarygodności lub mocy dowodowej, pomimo że mogły mieć one istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w tej sprawie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2005 r., I PK 134/04, niepublikowany). W razie postawienia zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym, Sąd Najwyższy nie dokonuje ponownej analizy wiarygodności i mocy zgromadzonych dowodów, lecz sprawdza prawidłowość wykorzystania przez sąd orzekający uprawnień przewidzianych w omawianym przepisie – tak m.in. w wyroku z dnia 29 września 2005 r., II PK 28/05 (niepublikowany). Zarzucane w skardze kasacyjnej naruszenie art. 184 ust. 1 w związku z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., prowadzące do niezaliczenia spornych okresów pracy wnioskodawcy do okresu pracy w warunkach szczególnych, jest uzasadnione. Zważywszy okoliczności sprawy, w tym dokonane przez Sąd Apelacyjny ustalenia co do charakteru pracy wnioskodawcy jako mistrza utrzymania ruchu od dnia 28 marca 1989 r. do dnia 30 września 1990 r., należy zwrócić uwagę, że chociaż nie każdy pracownik, który sprawuje dozór inżynieryjno-techniczny na wydziałach (oddziałach), na których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie, jest zaliczony do osób pracujących w szczególnych warunkach, to jednak warunek ten spełnia pracownik, dla którego ta praca (dozór lub kontrola) jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Odstępstwa od tej reguły mogą dotyczyć czynności ściśle związanych ze sprawowanym dozorem i stanowiących jego integralną część lub innych krótkotrwałych przerw w narażeniu na działanie takich czynników (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2009 r., I UK 4/09, niepublikowany). Czynności ogólnie pojętego nadzoru lub kontroli w procesie produkcji wykonywanej w tych wydziałach i oddziałach, w których zatrudnieni są pracownicy wykonujący pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu rozporządzenia z 1983 r. objęte poz. 24 działu XIV Wykazu A, to wyłącznie te czynności, które wykonywane są w warunkach bezpośrednio narażających na szkodliwe dla zdrowia czynniki, a więc polegające na bezpośrednim nadzorze i bezpośredniej kontroli procesu pracy na stanowiskach pracy wykonywanej w szczególnych warunkach (por. wyrok Sądu Najwyższego z 8 dnia 6 grudnia 2007 r., III UK 62/07, niepublikowany). Warto też zauważyć, z powołaniem się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2012 r., I UK 227/11 (niepublikowany), że warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy jest spełniony także wówczas, gdy pracownik w ramach dobowego wymiaru czasu pracy łączy czynności dozoru nad pracami wykonywanymi w szczególnych warunkach z bezpośrednim wykonywaniem takich prac. Tym samym charakteru pracy w szczególnych warunkach wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu nie odbiera zatrudnieniu wnioskodawcy to, że oprócz dozoru nad pracami wykonywanymi w warunkach szkodliwych dla zdrowia, sam także wykonywał takie prace. Tym samym, w ocenie Sądu Najwyższego, w sprawie brak pełnych ustaleń co do warunków w jakich wnioskodawca wykonywał nadzór nad pracownikami w trakcie pracy na budowie elektrowni atomowej. Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika także, że wnioskodawca wykonywał również prace montera urządzeń i konstrukcji metalowych (wykaz A, dział V, poz. 5 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.), niezaliczone przez Sąd do pracy w szczególnych warunkach, skoro – w świetle poczynionych ustaleń - prace monterskie wnioskodawca wykonywał również na poziomie „0” oraz poniżej tego poziomu. Zdaniem Sądu Najwyższego, przedstawione ustalenia nie dają podstaw do tak kategorycznego stwierdzenia. Wynika z nich co najwyżej to, że praca ubezpieczonego na stanowisku montera urządzeń i konstrukcji metalowych odbywała się w części także na niższych poziomach budowy, co nie zmienia ich charakteru jako pracy wykonywanej w szczególnych warunkach z uwagi na wykonywanie tej pracy w ramach określonego ciągu technologicznego. Co prawda Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że nie jest dopuszczalne uwzględnianie przy ustaleniu okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika, to jednak od tej reguły istnieją odstępstwa. Pierwsze z nich dotyczy sytuacji, kiedy inne równocześnie wykonywane prace stanowią integralną część (immanentną cechę) większej całości dającej się zakwalifikować pod określoną pozycję 9 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 7 lutego 1983 r. (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 6 grudnia 2007 r., III UK 62/07, LEX Nr 375653, 5 maja 2009 r., I UK 4/09 oraz 11 marca 2009 r., II UK 243/08 i tam powołane wcześniejsze orzecznictwo). Drugie odstępstwo dotyczy przypadków, kiedy czynności wykonywane w warunkach nienarażających na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia mają charakter incydentalny, krótkotrwały, uboczny (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008, I UK 210/07, OSNP 2009, nr 5-6, poz. 75 oraz 12 kwietnia 2012 r., II UK 233/11, OSNP 2013, nr 7-8, poz. 86). Okoliczności te nie zostały uwzględnione w toku postępowania apelacyjnego, co uzasadnia podniesiony w skardze zarzut naruszenia prawa materialnego - § 1 ust.
1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Gdy więc Sąd Apelacyjny - dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz wyprowadzając stąd wnioski – nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy, pomimo, że mogły mieć one istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie, należało orzec jak w sentencji, stosownie do art. 39815 § 1 k.p.c.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.