Sygn. akt: WA 4/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 lutego 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Wiesław Błuś (przewodniczący) SSN Marian Buliński (sprawozdawca) SSN Marek Pietruszyński Protokolant : asystent SSN Anna Krawiec przy udziale prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej płk. Jana Żaka w sprawie z wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 27 lutego 2014 r., apelacji, wniesionej przez pełnomocnika T. J. od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 25 listopada 2013 r. uchyla zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazuje Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania. 2 UZASADNIENIE Na mocy postanowienia wydanego w dniu 12 września 1986 roku przez Sąd Najwyższy Izbę Wojskową (sygn. akt: Sn…./86) na podstawie art. 4 i art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 17 lipca 1986 roku „o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw” (Dz. U. Nr 26 poz. 126) oraz na podstawie art. 549 § 1 pkt 2 k.p.k. orzeczono: - o umorzeniu postępowania karnego prowadzonego przeciwko cyw. T. J. podejrzanemu o popełnienie przestępstw określonych w art. 128 § 1 k.k. w zw. z art. 123 k.k. oraz w art. 265 § 1 k.k. w zb. z art. 55 pkt 1 ustawy z dnia 10.
- 1974 r. „o ewidencji ludności i dowodach osobistych” (Dz. U. 14 z 1974 r., poz. 85); - o uchyleniu środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania stosowanego wobec podejrzanego i niezwłocznym zwolnieniu z Aresztu Śledczego; - o przepadku na rzecz Skarbu Państwa m.in. pochodzących z przestępstwa pieniędzy polskich w kwocie 25.152,12 złotych. Postanowieniem Sądu Najwyższego Izby Wojskowej z dnia 18 stycznia 1991 r. (WRN 187/90) postanowienie z dnia 12 września 1986 r. zostało uchylone, a prowadzone postępowanie przeciwko T. J. zostało umorzone o czyn pierwszy na podstawie art. 11 § 1 pkt 1 k.p.k. wobec przyjęcia, że jego działanie nie zawierało ustawowych znamion czynu zabronionego, a o czyn drugi wobec przyjęcia, że czyn ten nie stanowił przestępstwa z powodu jego znikomego niebezpieczeństwa społecznego. W dniu 26 sierpnia 2013 r. do Wojskowego Sądu Okręgowego w W. wpłynął wniosek pełnomocnika T. J. o zasądzenie „ od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy kwoty 105.300 zł tytułem odszkodowania za utracony zarobek wskutek wykonania wobec niego postanowienia Naczelnej Prokuratury Wojskowej z dnia 20 czerwca 1985 r. o tymczasowym aresztowaniu (sygn. akt V Pn.Śl. …/85), a ponadto kwoty 400.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną w okresie tymczasowego aresztowania w okresie od 17 czerwca 1985 r. – 12 września 1986 r.” Wyrokiem z dnia 25 listopada 2013 r. (Żo …/13) Wojskowy Sąd Okręgowy w W. na podstawie art. 8 ust. 1, art. 10 oraz art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za 3 działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz. 149 ze zm.) zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy T. J. kwotę
- 929 zł. tytułem zwrotu mienia, którego przepadek orzeczono na rzecz Skarbu Państwa oraz z tytułu zadośćuczynienia 120.000 zł. Sąd nie uwzględnił wniosku o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy odszkodowania za utracony zarobek z uwagi na to, że przed zatrzymaniem i tymczasowym aresztowaniem wnioskodawca nie był nigdzie zatrudniony. Apelację od tego wyroku złożył pełnomocnik wnioskodawcy, zarzucając temuż orzeczeniu „
- Obrazę przepisów prawa materialnego, a to: - art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznanie za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego w zw. z art. 361 k.c. w zw. z art. 558 k.p.k. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uchybieniu zasadom ustalania normalnego związku przyczynowego pomiędzy wykonaniem wcześniejszej decyzji nr III „A” – 111 o internowaniu, a wypowiedzeniem T. J. umowy o pracę w KWK M.; konsekwencją zajęcia przez Sąd takiego stanowiska było przyjęcie, iż od 3 stycznia 1983 r. wnioskodawca z własnego wyboru nie był nigdzie zatrudniony, podczas gdy w rzeczywistości zwolnienie z pracy i związana z tym utrata wynagrodzenia za czas 18 miesięcy były przymusowymi bezpośrednimi skutkami represyjnych działań podejmowanych przez ówczesne organy państwowe; wykonanie postanowienia o tymczasowym aresztowaniu – jak w każdej takiej sytuacji – wiązało się z brakiem możliwości podjęcia pracy w tym okresie i sam ten fakt winien stanowić podstawę do zasądzenia odszkodowania albowiem brak pracy przed tym okresem był konsekwencją represji związanych z internowaniem, - art. 445 k.c. w zw. z art. 558 k.p.k. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że kwota 120 000 zł jest odpowiednia do rozmiaru cierpień doznanych przez wnioskodawcę w okresie tymczasowego aresztowania, tj. od 17 czerwca 1985 r. do 12 września 1986 r.” W oparciu o to skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie żądania wniosku w całości, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Na 4 rozprawie odwoławczej pełnomocnik wnioskodawcy poparł złożoną apelację, a prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W tej sytuacji Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Ustalony przez Sąd pierwszej instancji stan faktyczny sprawy jest prawidłowy. Przed zatrzymaniem i tymczasowym aresztowaniem wnioskodawca nie był nigdzie zatrudniony. Nie ma związku przyczynowego między zatrzymaniem i tymczasowym aresztowaniem wnioskodawcy, a utratą przez niego poprzedniego zatrudnienia. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że jego żądania odszkodowawcze związane z okresem internowania są rozpatrywane w odrębnym postępowaniu przed innym sądem. Błędna jest natomiast ocena sądu orzekającego, że ustalony na dzień zatrzymania stan pozostawania wnioskodawcy bez zatrudnienia był stanem trwałym. Bezsporne jest, że w tamtym okresie zjawisko bezrobocia było stanem marginalnym, co więcej osoby uchylające się przed podjęciem pracy były do pracy przez przepisy prawa zobowiązywane. Gdyby zatem wnioskodawca nie został aresztowany, a szerzej gdyby przeciwko niemu nie było prowadzone postępowanie karne o czyn określony w art. 128 § 1 kk. w zw. z art. 123 k.k. (k.k. ówcześnie obowiązującego tj. z 1969 r.), które skutkowało jego tymczasowym aresztowaniem, to wnioskodawca znalazłby pracę. Przy ponownym rozpoznaniu sąd orzekający winien rozważyć jakie zatrudnienie i jakie zarobki wnioskodawca mógłby w okresie tymczasowego aresztowania osiągnąć, posiłkując się odniesieniem do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze publicznym. Sąd Najwyższy uchylił orzeczenie Sądu pierwszej instancji także w zakresie zasądzonego zadośćuczynienia. Zasądzone zadośćuczynienie określone na kwotę po 8 tys. za każdy miesiąc rzeczywistego pozbawienia wolności nie jest zbyt niskie, zważywszy na zasądzone zadośćuczynienie w podobnych sprawach (w sprawie na którą powoływał się wnioskodawca – k. 28-29 Żo …/13 – zasądzono zadośćuczynienie poniżej 5 tys. zł za każdy miesiąc rzeczywistego pozbawienia wolności), rzecz jednak w tym, że orzeczenie sądu w tym zakresie nie poddaje się kontroli. Pomijając jedyne zdanie 5 uzasadnienia odnoszące się do kwestii zadośćuczynienia, jako zbyt ogólnikowe, to rozstrzygnięcie sądu orzekającego w zakresie zadośćuczynienia nie zostało uzasadnione. Wnioskodawca zarówno we wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie (k. 2-4 akt sprawy) jak i w trakcie zeznań na rozprawie (k. 17 odw.-19) przedstawił okoliczności towarzyszące przebywaniu w areszcie wpływające jego zdaniem na wysokość zadośćuczynienia. Z wyroku sądu nie sposób nawet przyjąć, że było one przedmiotem jego rozpoznania, gdyż w części ustalającej stan faktyczny tych okoliczności nie opisano, nie powołano się na nie także przy określaniu wysokości zasądzonego zadośćuczynienia. Na marginesie zauważyć należy, że w świetle utrwalonego orzecznictwa sądowego „przeciętna stopa życiowa społeczeństwa polskiego” nie jest okolicznością braną pod uwagę przy określeniu wysokości zadośćuczynienia. Mając to na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.