165/11/A/2007 POSTANOWIENIE z dnia 17 grudnia 2007 r. Sygn. akt Pp 1/07 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jerzy Stępień – przewodniczący Jerzy Ciemniewski – sprawozdawca Zbigniew Cieślak Maria Gintow

umowy – wyłącznie Związek Zawodowy Rolnictwa Samoobrona, a nie partia polityczna Samoobrona RP. W konsekwencji nieprawdziwe jest też stwierdzenie, że partia Samoobrona RP uzyskała z tytułu udostępnienia symbolu Związku jakiekolwiek przychody, które zobowiązana była ujawnić. Tym samym zarzut naruszenia przez partię polityczną Samoobrona RP art. 11 ust. 2 Konstytucji, przez nieujawnienie źródeł finansowania partii, uznać należy za pozbawiony podstaw faktycznych i prawnych. 3.2.

1. Partia polityczna Samoobrona nie zgodziła się również z zarzutem niezgodności jej działalności z art. 104 ust. 1 Konstytucji. Podkreślono, że parlamentarzyści zrzeszeni w Klubie Parlamentarnym Samoobrona RP korzystają w całej rozciągłości z przywileju wolności wykonywania mandatu na zasadach takich samych jak parlamentarzyści innych klubów, kół i ugrupowań. Okoliczność funkcjonowania w praktyce parlamentarnej dyscypliny klubowej nie była dotąd kwestionowana (wniosek Pana Marszałka wydaje się być pierwszym w tej materii). Jak to już zostało powyżej podniesione fakt pozostawania członkiem klubu lub koła poselskiego wiąże się z posiadaniem przez członków różnych praw, ale też i obowiązków. Rzeczone prawa i obowiązki parlamentarzyści przyjmują dobrowolnie i godzą się na określone działanie (np. głosowanie zgodnie z wolą klubu). Wnioskodawca próbuje interpretować te obowiązki jako ograniczenie wolności wykonywania mandatu. Gdyby przyjąć wykładnię proponowaną przez Pana Marszałka, wszystkie głosowania, w których zarządzana jest dyscyplina klubowa, uznać należałoby za naruszające wolność wykonywania mandatu i sprzeczne z Konstytucją. Faktem jest, że w praktyce parlamentarnej złamanie dyscypliny klubowej skutkuje niekiedy usunięciem parlamentarzysty z klubu. Nie sposób jednak instytucji dyscypliny stawiać na równi z ograniczeniem wykonywania mandatu nawet, gdy skutki złamania dyscypliny (a tak jest w praktyce często we wszystkich klubach parlamentarnych) są dla parlamentarzysty negatywne i nieprzyjemne. 3.2.
2. W ocenie partii Samoobrona RP, kierowany pod jej adresem zarzut podejmowania działań sprzecznych z Konstytucją, ma charakter polityczny i zmierza do zdyskredytowania partii i jej władz w oczach opinii publicznej, stanowiąc przejaw podejmowanych prób usunięcia Samoobrony RP z areny politycznej. Przywołana we wniosku Marszałka Sejmu na poparcie stawianych zarzutów argumentacja jest niejasna i nie poparta jakimikolwiek dowodami wskazującymi na niezgodność działania partii z Konstytucją. Wnioskodawca myli we wniosku partię polityczną Samoobrona RP ze Związkiem Zawodowym Rolnictwa Samoobrona, statuując bezpodstawnie odpowiedzialność partii za działania Związku. Wnioskodawca na potrzeby niniejszego postępowania i celem udowodnienia postawionej tezy działania przez partię Samoobrona RP niezgodnie z Konstytucją – instytucję dyscypliny klubowej, wpisaną trwale w praktykę parlamentaryzmu określa mianem ograniczenia wolności wykonywania mandatu. Wniosek razi brakiem obiektywizmu, a przede wszystkim brakiem dowodów na poparcie kreowanych tez. Za takie nie mogą być uznane załączone do wniosku wycinki prasowe zawierające różne wypowiedzi członków partii. Ich ocena może być oczywiście różna, w szczególności poszczególne wypowiedzi i komentarze mogą wywierać negatywny odbiór wśród niektórych osób. Z całą jednak pewnością publiczne wypowiedzi nie mogą być utożsamiane z faktycznie podejmowanymi przez partię oraz jej władze czynnościami i nie mogą prowadzić do wniosku, że działania partii politycznej Samoobrona są sprzeczne z Konstytucją.
3. Pismem z 2 marca 2007 r. Trybunał Konstytucyjny zwrócił się do przewodniczącego Rady Krajowej partii Samoobrona RP o udzielenie wyjaśnień w następujących sprawach: 1) czy władze partii Samoobrona RP podjęły decyzję o uzależnieniu umieszczenia kandydatów na listach wyborczych tej partii w wyborach do Sejmu w 2005 r. od podpisania przez kandydata weksla, 2) czy władze partii Samoobrona RP podjęły decyzję o uzależnieniu poparcia tej partii dla kandydatów do Senatu w wyborach 2005 r. od podpisania przez nich weksla, 3) który organ statutowy partii Samoobrona, jak i na jakiej podstawie statutowej podejmował decyzje w sprawach określonych w pkt 1 i pkt 2, 4) kto był stroną umowy z kandydatami na posła lub senatora, kto podpisywał takie umowy, proszę podać nazwisko, ewentualnie nazwiska tych osób oraz funkcję upoważniającą do zaciągania zobowiązań w imieniu podmiotu będącego stroną umowy, 5) jaki rodzaj weksla podpisywali kandydaci na posłów lub senatorów, 6) gdzie zostały zdeponowane weksle i dokumentacja związana z ich wystawieniem, 7) ile weksli zostało wystawionych, 8) czy i którym wystawcom weksle zostały zwrócone, 9) jakie czynności prawne i faktyczne zostały przedsięwzięte odnośnie weksli wystawionych przez osoby, które uzyskały mandat poselski z listy Samoobrony RP lub mandat senatora z poparciem tej partii. Poza złożeniem wyjaśnień w wymienionych sprawach, Trybunał Konstytucyjny wystąpił o przedstawienie oryginału weksla podpisanego przez kandydata oraz oryginału umowy wekslowej do tego weksla. 4.
4. Trybunał Konstytucyjny nie otrzymał odpowiedzi na powyższe pismo w wyznaczonym terminie. W odpowiedzi na ponaglające pismo Trybunału Konstytucyjnego, pełnomocnik partii politycznej Samoobrona RP podtrzymał wyjaśnienia złożone w pismach z 7 i 16 marca 2007 r., w wykonaniu wezwania Trybunału Konstytucyjnego z 9 lutego 2007 r. Ponadto wskazał jako właściwego adresata Związek Zawodowy Rolnictwa Samoobrona, jako podmiot, który zawierał z kandydatami umowy w zakresie zobowiązań o charakterze finansowym. 4.
5. Pismem procesowym z 8 maja 2007 r. pełnomocnik partii Samoobrona, na podstawie art. 58 ustawy o TK w związku z art. 316 i art. 317 k.p.k. wniósł o dopuszczenie do udziału we wszystkich podejmowanych w przedmiotowej sprawie czynnościach. II
6. W związku ze złożeniem przez Marszałka Sejmu wniosku o zbadanie zgodności z Konstytucją działalności partii politycznej Samoobrona i sformułowanymi w tym wniosku zarzutami dotyczącymi wykorzystywania weksli podpisywanych przez kandydatów do mandatów w organach przedstawicielskich Rzeczypospolitej Polskiej oraz wobec wniosku Marszałka Sejmu zawartego w piśmie z 26 stycznia 2007 r. o zlecenie Prokuratorowi Generalnemu przeprowadzenia dochodzenia, Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z 25 kwietnia 2007 r., na podstawie art. 58 ustawy o TK, zlecił Prokuratorowi Generalnemu, w celu zebrania i utrwalenia dowodów, przeprowadzenie (w czasie nie dłuższym niż 60 dni) dochodzenia w sprawie działalności partii politycznej Samoobrona RP w zakresie niezbędnym do ustalenia: – czy władze partii Samoobrona RP podjęły decyzje uzależniające umieszczenie kandydatów na listach wyborczych tej partii do Sejmu od złożenia weksla? – czy władze partii Samoobrona RP podjęły decyzje uzależniające poparcie dla kandydata do Senatu od złożenia weksla? – czy i jaki statutowy organ partii podejmował decyzje w tej sprawie? – czy i jaka była statutowa podstawa podejmowania takich decyzji? – wystawienia jakiego rodzaju weksla żądano od kandydatów? – jaka była treść deklaracji wekslowej? – jaka była treść umów zawieranych między kandydatami do mandatów, a władzami partii? – kto ze strony partii Samoobrona RP podpisywał umowy? – jakie były zamiary władz partii co do wykorzystania weksli? – jakie czynności prawne i faktyczne zostały przedsięwzięte przez władze partii odnośnie posiadanych weksli? 1.
7. Prokurator Generalny pismem z 26 czerwca 2007 r. poinformował Trybunał Konstytucyjny, że dochodzenie w sprawie działalności partii politycznej Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej powierzono Prokuratorowi Apelacyjnemu w Poznaniu, który postanowieniem z 30 maja 2007 r. (sygn. akt Ap II Ko 43/07), wszczął dochodzenie w celu zebrania i utrwalenia dowodów w sprawie działalności partii politycznej Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej, w zakresie niezbędnym do ustalenia okoliczności wskazanych przez Trybunał Konstytucyjny. W ramach tego postępowania przesłuchano świadków (15 posłów na Sejm – wchodzących w 2005 r. i obecnie w skład Prezydium Rady Krajowej partii Samoobrona) oraz dokonano analizy prowadzonego w Prokuraturze Apelacyjnej w Poznaniu śledztwa (sygn. akt Ap II Ds 19/06), dotyczącego przestępstw z art. 49c pkt 3 ustawy o partiach politycznych, w ramach którego rozpoznawane jest m.in. zawiadomienie o przestępstwie, z 26 września 2006 r., złożone przez Marszałka Sejmu, związane z wekslami uzyskanymi od kandydatów z list wyborczych partii Samoobrona RP. Prokurator Apelacyjny zarządził sporządzenie uwierzytelnionych odpisów dokumentów z tych akt, mogących przyczynić się do pełnego wyjaśnienia zagadnień wskazanych przez Trybunał Konstytucyjny. W związku z tym do akt dochodzenia o sygn. Ap II Ko 43/07 dołączono odpisy uzyskanych w toku śledztwa o sygn. Ap II Ds 19/06 dokumentów dotyczących weksli i umów wekslowych, w tym pokwitowania odbioru od kandydatów weksli i oświadczeń poręczycieli wekslowych oraz opinii prawnych w tym zakresie, a także samych weksli i umów wekslowych. Analiza dokumentów zgromadzonych w aktach Prokuratora Apelacyjnego w Poznaniu doprowadziła Prokuratora Generalnego do wniosku o konieczności uzupełnienia postępowania, gdyż w wyznaczonym przez Trybunał Konstytucyjny czasie nie zdołano wyjaśnić poważnych sprzeczności uniemożliwiających poczynienie jednoznacznych ustaleń w zakresie zagadnień wskazanych w postanowieniu TK z 25 kwietnia 2007 r. Ponadto ujawniono też, wymagające dalszego wyjaśnienia, nowe okoliczności mogące mieć znaczenie dla prowadzonego przez Trybunał postępowania. W ocenie Prokuratora Generalnego, konieczność wykonania dodatkowych czynności procesowych wymaga przedłużenia okresu dochodzenia o kolejne 60 dni. 1.
8. Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z 11 lipca 2007 r. zakreślił Prokuratorowi Generalnemu termin do wykonania i przeprowadzenia czynności procesowych, zleconych na podstawie art. 58 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, do 31 lipca 2007 r. 1.
9. Prokurator Generalny, 31 lipca 2007 r. przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu akta dochodzenia w sprawie działalności partii politycznej Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej (sygn. akt Ap II Ko 43/07). W piśmie przewodnim (sygn. akt PR III Dsn 182/2007/Poznań) Prokurator Generalny przedstawił przebieg czynności podejmowanych w ramach prowadzonego postępowania. Jednocześnie wskazał, że w wyznaczonym terminie nie zdołano wyjaśnić poważnych sprzeczności w zeznaniach przesłuchiwanych świadków, co uniemożliwia poczynienie jednoznacznych ustaleń w zakresie wszystkich zagadnień podniesionych w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z 25 kwietnia 2007 r. Ponadto Prokurator Generalny poinformował, że Prokurator Apelacyjny w Poznaniu wystąpił 17 lipca 2007 r. do wiceprzewodniczącego partii Samoobrona o przekazanie uwierzytelnionych odpisów dokumentów dotyczących posiedzeń organów partii oraz opinii prawnych dotyczących zastosowania weksli w kampanii wyborczej. Do 24 lipca 2007 r. nie wpłynęła odpowiedź w tej sprawie. 1.
10. Przy piśmie z 11 września 2007 r. (sygn. akt PR III Dsn 182/2007) zastępca Prokuratora Generalnego przesłał wyjaśnienia partii Samoobrona (pismo z 17 sierpnia 2007 r.), z których wynika, że posiedzenia Prezydium Rady Krajowej Partii nie są i nie były w przeszłości protokołowane. Jeśli tego wymagają okoliczności, efekty posiedzeń przyjmują formę decyzji, uchwał lub pism czy komunikatów, kierowanych do władz statutowych partii. Ponadto nie są i nie były protokołowane posiedzenia Klubu Parlamentarnego Samoobrona RP. W piśmie z 29 sierpnia 2007 r. dyrektor Biura Krajowego partii Samoobrona RP uściślił podane informacje. Wyjaśnił, że posiedzenia Klubu Parlamentarnego Samoobrona RP „nie były co do zasady protokołowane”. Były protokołowane w zależności od przedmiotu posiedzenia. Po zakończeniu IV kadencji Sejmu protokoły z posiedzeń Klubu nie podlegały archwizacji i nie zostały zachowane. Poza tym dyrektor Biura Krajowego partii poinformował, że na zlecenie partii Samoobrona RP została sporządzona 4 lipca 2005 r. przez radcę prawnego opinia prawna dotycząca stosowania weksli w ramach kampanii wyborczej (opinię załączono). Zastępca Prokuratora Generalnego przekazał również odpisy umów wekslowych i związanych z nimi dokumentów dotyczących trzech posłów na Sejm. III
11. Po przeprowadzeniu, zgodnie z postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z 25 kwietnia 2007 r., dochodzenia w sprawie działalności partii politycznej Samoobrona RP, Prokurator Generalny, w załączeniu pisma z 30 lipca 2007 r. (sygn. akt PR III Dsn 182/2007/Poznań), przekazał 6 tomów akt Prokuratora Apelacyjnego w Poznaniu o sygn. akt Ap II Ko 43/07 (1207 kart).
12. Na podstawie akt Prokuratora Apelacyjnego w Poznaniu (sygn. akt Ap II Ko 43/07), Trybunał Konstytucyjny poczynił ustalenia pozwalające na odniesienie się do zagadnień sformułowanych w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z 25 kwietnia 2007 r. 2.
13. Jak wynika z zeznań świadków (Renaty Beger – t. I, k. 128 i VI, k. 1175 i Andrzeja Leppera – t. VI, k. 1202; inaczej we wcześniejszych zeznaniach w t. I, k. 153) – Prezydium Rady Krajowej partii Samoobrona RP, podjęło decyzję, że każda osoba, która będzie kandydowała w wyborach parlamentarnych w 2005 r. i korzystała z logo Związku Zawodowego Rolnictwa Samoobrona, podpisze umowę i weksel. Świadek Alfred Budner zeznał, że decyzję jednoosobowo podjął Andrzej Lepper (t. I, k. 115-118). Sprzeczności występującej w zeznaniach nie udało się wyjaśnić, gdyż pomimo działań Prokuratury Apelacyjnej w Poznaniu nie doszło do konfrontacji świadków. Prokuratura wystąpiła również o nadesłanie ewentualnych protokołów z posiedzeń prezydium Rady Krajowej (t. VI, k 1053-1055). W piśmie z 17 sierpnia 2007 r., skierowanym do Prokuratury Okręgowej w Poznaniu, dyrektor Biura Krajowego partii Samoobrona poinformował, że posiedzenia Prezydium Rady Krajowej nie są i nie były w przeszłości protokołowane. Należy zwrócić uwagę, że Prezydium Rady Krajowej nie jest statutowym organem partii – jest nim Rada Krajowa. Statut przewiduje jednak, że Rada Krajowa lub upoważnione przez nią Prezydium, w sytuacjach nieprzewidzianych statutem, może podejmować każdą decyzję. Postępowanie związane z podpisywaniem weksli odnosiło się zarówno do kandydatów do Sejmu jak i do Senatu (wcześniej zastosowano je do kandydatów startujących w wyborach do Parlamentu Europejskiego). Miało na celu zabezpieczenie przed sytuacją, kiedy to w poprzednich kadencjach parlamentarzyści, którzy uzyskali mandaty z list wyborczych lub z poparciem partii Samoobrona RP, odchodzili z Klubu Parlamentarnego Samoobrona RP. Propozycja takiego zabezpieczenia, na co wskazują zaznania świadków, była konsultowana z prawnikami (zeznania Janusza Maksymiuka – t. VI, k. 1180, Andrzeja Leppera – t. 1, k. 153 i t. VI, k. 1201-1202, Renaty Beger – t. VI, k. 1175). Przy piśmie z 11 września 2007 r. (sygn. akt PR III Dsn 182/2007). Zastępca Prokuratora Generalnego przekazał wraz z wyjaśnieniami partii Samoobrona RP opinię prawną sporządzoną 4 lipca 2005 r. przez radcę prawnego na zlecenie partii Samoobrona. Wyrażono w niej ocenę, że zastosowane w umowie konstrukcje i zapisy są ważne i skuteczne. Włączone do akt dochodzenia opinie prawe zostały przekazane przez Biuro Analiz Sejmowych. Były one przygotowane na zlecenie tego Biura i tylko jedna z opinii została sporządzona przed wyborami, które odbyły się 25 września 2005 r. (t. I, k.192-193). Pozostałe opinie (t. I, k. 190-191, 194-203 oraz t. II, k. 204-228) pochodzą z późniejszego okresu (tj. listopad 2005 r. – grudzień 2006 r.). Jak wynika z pisma partii Samoobrona z 14 czerwca 2007 r. władze statutowe partii nie podejmowały żadnej decyzji, która uzależniałaby umieszczenie kandydatów na listach wyborczych do Sejmu lub Senatu, od podpisania weksli (t. VI, k. 1039). Z akt dochodzenia przekazanych Trybunałowi wynika, że nie zapadła w tej sprawie żadna formalna decyzja statutowego organu partii (np. w formie uchwały). Treść statutu partii Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej nie zawiera żadnych zapisów, które dotyczyłyby tej kwestii i mogłyby w związku z tym stanowić podstawę decyzji o zastosowaniu weksli (t. II, k. 240-242). 2.
14. Zamiarem partii było aby przed wyborami parlamentarnymi w 2005 r. warunkiem wpisania na listę wyborczą danego kandydata było podpisanie weksla i umowy wekslowej. Podpisywanie umów i weksli „było sprawdzianem lojalności kandydatów” (zeznanie Janusza Maksymiuka – t. I, k. 147). Jednak praktyka była taka, że nie wszyscy te dokumenty podpisali a pomimo to znaleźli się na listach wyborczych (zeznania Janusza Maksymiuka – tamże oraz Andrzeja Leppera – t. VI, k. 1203). Zgromadzone w aktach dochodzenia protokoły przesłuchań świadków nie pozwalają jednoznacznie przyjąć, że bezwzględnym warunkiem umieszczenia na liście wyborczej partii Samoobrona RP kandydatów w wyborach parlamentarnych w 2005 r. było podpisanie przez nich weksli i związanych z nimi umów wekslowych. Niektórzy z przesłuchiwanych świadków wprost stwierdzają, że pomimo niepodpisania weksli znaleźli się na listach wyborczych partii Samoobrona RP (zeznania: Henryka Dzido – t. VI, k. 1097, Margarety Budner – t. III, k. 491, Janusza Wójcika – t. III, k. 548, Krzysztofa Filipka – t. I, k. 55-59 i t. VI, k. 1153, Mirosława Krajeńskiego – t. I, k. 61). W aktach dochodzenia znajduje się również oświadczenie parlamentarzystów Klubu Parlamentarnego Samoobrony RP (44 podpisy), że weksle zostały podpisane dobrowolnie i w pełni świadomie, a także, iż nie miały związku z pełnieniem funkcji posła lub senatora i nie mają wpływu na swobodne sprawowanie mandatu (t. II, k. 318). Jednak większość z przesłuchiwanych osób traktowała podpisanie weksli i umów wekslowych jako warunek kandydowania. W ich odczuciu, faktycznie władze partii uzależniały umieszczanie kandydatów na listach wyborczych partii w wyborach do Sejmu oraz do Senatu od podpisania weksla in blanco. Jak wynika z danych partii Samoobrona RP, przed wyborami parlamentarnymi w 2005 r. weksle i umowy podpisało 528 kandydatów (t. V, k. 982-1001). 2.
15. Włączone do akt dochodzenia w sprawie o sygn. akt Ap II Ko 43/07 uwierzytelnione odpisy dokumentów zgromadzonych w toku śledztwa Prokuratury Apelacyjnej w Poznaniu w sprawie Ap II Ds 19/06, w szczególności uwierzytelnione odpisy umów (poszczególne umowy noszą tytuł „Umowa”) i weksli oraz oświadczeń poręczycieli (t. IV, k. 679-801 oraz t. V, k. 802-969) wskazują, że umowy zawierane z kandydatami do Sejmu i Senatu sporządzono według ujednoliconego wzoru (t. VI, k. 1041-1044). Umowa była zawierana między Partią Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej, reprezentowaną przez uprawnionego do jednoosobowej reprezentacji Przewodniczącego Rady Krajowej Partii Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej – Andrzeja Leppera, a Kandydatem.

§ 1

umów, przewodniczący Andrzej Lepper oświadczał, że kandydat/ka zostanie zgłoszony na liście wyborczej Komitetu Wyborczego Samoobrona RP, w wyborach do Sejmu/Senatu, które odbędą się 25 września 2005 r., z rekomendacji Partii Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej. W § 2 kandydat wyrażał zgodę na kandydowanie w wyborach parlamentarnych z rekomendacji partii „Samoobrona RP”, na warunkach określonych w umowie. Zgodnie z zapisami poczynionymi w § 3 – partia Samoobrona RP zobowiązywała się do podjęcia w ramach kampanii wyborczej wszelkich możliwych działań w kierunku zaprezentowania osoby kandydata w mediach publicznych, lokalnych oraz w społeczności okręgu, z którego kandydat kandyduje (pkt 1). Koszty kampanii wyborczej miały być pokryte ze środków funduszu wyborczego Komitetu Wyborczego Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej, utworzonego na podstawie ustawy z 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (pkt 2). Jak wynika z zapisów zamieszczonych w pkt 3 – kandydat zobowiązywał się do dokonania wpłaty na Fundusz Wyborczy komitetu wyborczego partii Samoobrona RP określonej przez siebie kwoty (w umowach znajdowało się wolne miejsce na ich wpisanie, deklarowane kwoty mają różną wysokość). Zgodnie z postanowieniami zawartymi w § 4 pkt 1 umów – kandydat zobowiązywał się do:

1. a)aktywnego uczestnictwa w kampanii wyborczej,
2. b)upowszechniania programu partii Samoobrona RP,
3. c)postępowania zgodnego z zasadami etyki,
4. d)zachowania lojalności wobec partii Samoobrona RP. W § 4 pkt 2 umów dotyczących wyborów do Sejmu i Senatu (umowy kandydatów do Parlamentu Europejskiego nie zawierały takiego postanowienia), w wypadku uzyskania mandatu parlamentarnego kandydat zobowiązywał się do:
5. a)realizacji decyzji partii w zakresie organizacji i finansowania biur parlamentarnych w trakcie pełnienia mandatu,
6. b)członkostwa wyłącznie w Klubie Parlamentarnym Samoobrona RP i reprezentowania stanowiska Klubu w pracach parlamentarnych i pozaparlamentarnych,
7. c)zatrudniania w biurze parlamentarnym na warunkach określonych przez władze Klubu eksperta wskazanego przez przewodniczącego partii z wynagrodzeniem miesięcznym minimum 1500 zł brutto. Zgodnie z § 5 pkt 1, w kampanii wyborczej Komitet Wyborczy Partii Samoobrona RP wykorzystywać miał, jako swoje oznaczenie, symbol Związku Zawodowego Rolnictwa Samoobrona. W punkcie 2 analizowanego paragrafu – przewodniczący Andrzej Lepper oświadczał, że jest upoważniony do jednoosobowego reprezentowania Związku Zawodowego Rolnictwa Samoobrona i z tego tytułu udzielał kandydatom zgody na wykorzystanie w kampanii wyborczej symbolu tego związku, zarejestrowanego przez Komitet Wyborczy partii Samoobrona RP w Urzędzie Patentowym pod nr Z-258640. Zgodnie z brzmieniem punktu 3 ww. paragrafu, na podstawie zawieranych umów kandydaci uzyskiwali prawo do wykorzystania w ramach kampanii wyborczej symbolu Związku Zawodowego Rolnictwa Samoobrona. W zamian za wykorzystanie tego symbolu, kandydaci zobowiązywali się (w punkcie 4) do zapłacenia na rzecz Związku Zawodowego Rolnictwa Samoobrona kwoty 552 000 zł (w wypadku wyborów do Sejmu i Senatu), a 690 000 zł (w wypadku wyborów do Parlamentu Europejskiego). Zobowiązanie to miało powstać z chwilą podpisania umowy wekslowej. Na podstawie § 5 pkt 5a umów, w przypadku nieuzyskania mandatu, spłata kwoty 552 tys. zł miała zostać zawieszona bezodsetkowo, do końca kadencji lub do czasu, gdy na skutek uwolnienia się mandatu, mandat taki zostałby objęty przez kandydata w trakcie kadencji. W przypadku nieuzyskania mandatu senatora kwota wynikająca z umowy miała zostać umorzona automatycznie, a weksel oddany (§ 5 pkt 5b).

§ 5pkt 6 – spłata kwoty 552 tys.

zł ma następować w równych ratach miesięcznych, począwszy od pierwszego miesiąca pełnienia mandatu, w wysokości 11 500 zł w sposób następujący:

1. a)20% wysokości raty, tj. kwotę 2 300 kandydaci mieli przelewać na konto Związku Zawodowego Rolnictwa Samoobrona w terminie do 15-go danego miesiąca za miesiąc poprzedni, bez dodatkowego wezwania.
2. b)80% wysokości raty, tj. 9 200 zł miała być zawieszona bezodsetkowo, jeśli kandydat w miesiącu, którego dotyczy rata był członkiem Klubu Parlamentarnego Samoobrona RP i nie zalegał z zapłatą rat określonych w pkt 6a.
3. c)suma zawieszonych rat

§ 6

umów – prawnym zabezpieczeniem wierzytelności o których mowa w § 5 pkt 4, przysługujących Związkowi Zawodowemu Rolnictwa Samoobrona miał być weksel in blanco opatrzony klauzulą „bez protestu”, podpisany przez kandydata w dniu zawarcia umowy i w wypadku kandydatów w wyborach do Sejmu i Senatu – poręczony przez współmałżonka (pkt 1). Na podstawie pkt 2 – weksel ten może być wypełniony w każdym czasie, przez Związek Zawodowy Rolnictwa Samoobrona, na kwotę odpowiadającą całkowitemu zadłużeniu kandydata wobec tego związku z tytułu należności wynikających z § 5 pkt 4 (w wypadku kandydatów do Sejmu lub Senatu) lub z § 5 pkt 8 (w wypadku kandydatów do Parlamentu Europejskiego). O wypełnieniu weksla Związek Zawodowy Rolnictwa Samoobrona zawiadamia kandydata listem poleconym i zakreśla siedmiodniowy termin na spełnienie świadczenia wekslowego (wykup weksla; pkt 3). Zgodnie z punktem 4 deklaracji wekslowych, przedkładanych kandydatom do Sejmu i Senatu (w umowach podpisywanych przez kandydatów do Parlamentu Europejskiego nie było takich zapisów) – weksel może być opatrzony terminem płatności wg uznania Związku Zawodowego Rolnictwa Samoobrona, a miejscem płatności jest Warszawa. Nadto kandydaci do Sejmu i Senatu mieli obowiązek poinformować Związek Zawodowy Rolnictwa Samoobrona o każdej zmianie adresu; awizo wysłane pod ostatnim adresem wskazanym przez kandydata uważane miało być za doręczone (pkt 5). Po upływie kadencji, na pisemne żądanie kandydata, w terminie 7 dni weksel ma zostać zwrócony (pkt 6 w § 6 umów podpisywanych przez kandydatów do Sejmu i Senatu). Zgodnie z postanowieniami zawartymi w § 7 – w sprawach nieuregulowanych w treści omawianych umów wekslowych, mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego (pkt 1), a wszelkie zmiany umów wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności (pkt 2). Jak wynika z § 8 – umowy wekslowe sporządzano w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach po jednym dla każdej ze stron. Koszty zawarcia umów ponosili kandydaci. Na umowach znajduje się miejsce przeznaczone na podpis przewodniczącego Andrzeja Leppera oraz kandydata. Z zeznań Janusza Maksymiuka wynika, że umowy i weksle zostały zdeponowane w sejfie w siedzibie Biura Krajowego Partii Samoobrona RP (t. I, k. 147). 2.

1. Jak wynika z uwierzytelnionych odpisów umów załączonych do akt dochodzenia, umowy te nie zostały podpisane przez Andrzeja Leppera. Z tego też powodu, kandydaci nie otrzymywali kopii podpisanych jedynie przez siebie umów. Na umowach tych, znajduje się także miejsce na podpis osoby, potwierdzającej wiarygodność i autentyczność podpisu kandydata na wekslu oraz umowie wekslowej. Do niektórych umów wekslowych podpisywanych przez kandydatów do Sejmu i Senatu w 2005 r. załączane były oświadczenia poręczycieli, z których wynikało, że poręczycielowi (współmałżonkowi) znana jest treść umowy wekslowej podpisanej przez kandydata i partię Samoobrona RP. Nadto z oświadczenia poręczyciela wynika, że wyraża on zgodę na zawarcie przez współmałżonka umowy wekslowej oraz na przeprowadzenie egzekucji z majątku wspólnego. Na oświadczeniach tych znajduje się także miejsce na podpis osoby, potwierdzającej wiarygodność podpisu poręczyciela. Jak stwierdzono, nie w każdym wypadku współmałżonków kandydatów zobowiązywano do podpisania ww. oświadczeń. Ustalono także, że część kandydatów w wyborach w 2004 i 2005 r. otrzymywała pokwitowania, potwierdzające odbiór od nich weksli in blanco, opatrzonych klauzulą „bez protestu”, jakie miały być zabezpieczeniem wierzytelności przysługujących Związkowi Zawodowemu Rolnictwa Samoobrona. Na pokwitowaniach tych znajduje się nagłówek oraz logo Związku Zawodowego Rolnictwa Samoobrona (t. IV, k. 772, k. 734). Ustalono, że kandydatom przedkładano do podpisu urzędowe blankiety wekslowe, do sumy nieprzekraczającej 1 000 zł. 2.
2. Z zeznań świadków wynika, że część kandydatów startujących w wyborach parlamentarnych w 2005 r., którzy nie uzyskali mandatów, odebrała podpisywane przed wyborami weksle, a umowy zostały zniszczone w ich obecności. Weksle in blanco nie zostały zwrócone obecnym posłom i senatorom. Podczas przesłuchania w charakterze świadka 24 lipca 2007 r. Andrzej Lepper złożył oświadczenie, że weksli „nie uruchomiono”. Ponadto podjął decyzję, aby tym wszystkim posłom i senatorom, którzy podpisali weksle i posiadają stosowne pokwitowania – dokumenty zwracano. W tym celu przygotowano wzór pisma zawierającego informację o możliwości odbioru weksla w Biurze Krajowym partii Samoobrona RP (t. VI, k. 1045). Część kandydatów pokwitowała odbiór weksli. Zeznania świadków wskazują, że nie zostały skierowane do egzekucji żadne weksle, wystawione przez kandydatów, brak jest też podstaw do przyjęcia, że ww. weksle znalazły się w obrocie gospodarczym. Żaden z przesłuchiwanych świadków nie stwierdził, że poniósł jakąkolwiek szkodę majątkową w związku z wystawieniem weksla.
3. Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie zeznań świadków przesłuchanych w toku postępowania o sygn. Ap II Ko 43/07, w tym zeznań członków Prezydium Rady Krajowej partii Samoobrona RP w 2005 r.: Andrzeja Leppera (t. I, k. 151-158), Genowefy Wiśniowskiej (t. I, k. 93-96), Krzysztofa Filipka (t. I, k. 55-59), Janusza Maksymiuka (t. I, k. 144-150), Krzysztofa Sikorę (t. I k.134-138), Rajmunda Morica (t. I, k.97-101), Elżbiety Wiśniowskiej (t. I, k. 139-143), Reginy Wasilewskiej-Kita (t. I, k. 88-92), Mirosława Krajewskiego (t. I, k. 60-62), Stanisława Łyżwińskiego (t. I, k. 159-164), Renaty Beger (t. I, k. 126-132), Danuty Hojarskiej (t. I, k. 121-125), Tadeusza Dębickiego (t. I, k. 102-108), Alfreda Budnera (t. I, k. 115-120) i Jana Łącznego (t. I, k. 109-114), przy czym zeznania każdego z przesłuchanych świadków odnosiły się do wszystkich zagadnień wymienionych w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z 25 kwietnia 2007 r. W toku ustalania stanu faktycznego uwzględniono także, włączone do akt sprawy Ap II Ko 43/07, uwierzytelnione odpisy dokumentów zebranych w śledztwie o sygn. Ap II Ds 19/06, dotyczącym przestępstw z art. 49c pkt 3 ustawy o partiach politycznych i in., w ramach którego rozpoznawane jest m.in. zawiadomienie o przestępstwie, złożone 26 września 2006 r. przez Marszałka Sejmu, a związane z wekslami uzyskanymi od kandydatów z list wyborczych partii Samoobrona RP (dokumenty dotyczące weksli i umów wekslowych, w tym pokwitowania odbioru od kandydatów weksli i oświadczeń poręczycieli wekslowych oraz opinii prawnych w tym zakresie, a także samych weksli i umów wekslowych (t. I, k. 190-203, t. II, k. 204-228, t. IV, k. 679-801, t. V, k. 802-1001 i t. VI, k. 1041-1044 i 1095-1206). Prokurator Apelacyjny w Poznaniu, prowadzący zlecone Prokuratorowi Generalnemu dochodzenie o sygn. Ap II Ko 43/07, uzyskał również, opatrzone datą 14 czerwca 2007 r., pisemne stanowisko partii Samoobrona RP w zakresie wskazanych przez Trybunał Konstytucyjny zagadnień, które nadesłane zostało do Prokuratury Apelacyjnej w Poznaniu faksem 19 czerwca 2007 r. (t. VI, k. 1039-1040). IV
4. Podjęte ustalenia faktyczne pozwalają przyjąć, że tak jak podniósł w swoim wniosku Marszałek Sejmu, partia Samoobrona RP (nie można stwierdzić, czy jednoosbowo – przewodniczący partii Andrzej Lepper, czy kolegialnie – Prezydium Rady Krajowej partii Samoobrona RP), przed wyborami parlamentarnymi w 2005 r., w zasadzie uzależniły możliwość kandydowania z ramienia Samoobrony RP od uprzedniego podpisania stosownej umowy (pomiędzy partią a kandydatem). Wyjątkowo tylko odstępowano od tego wymogu. W zamian za zgodę na wykorzystanie w kampanii wyborczej symbolu Związku Zawodowego Rolnictwa Samoobrona kandydaci zobowiązywali się do zapłacenia na rzecz Związku Zawodowego Rolnictwa Samoobrona kwoty 552 tys. zł. Prawne zabezpieczenie wierzytelności stanowi weksel in blanco opatrzony klauzulą „bez protestu”. Zgodnie z zawartą umową, część wymienionej kwoty miała być umarzana automatycznie z dniem zakończenia kadencji, jeżeli kandydat nie utracił do końca kadencji członkostwa w Klubie Parlamentarnym lub w partii Samoobrona RP. Opuszczenie przez posłów Klubu lub partii Samoobrona RP w toku trwania kadencji Sejmu miało skutkować uruchomieniem procedury zmierzającej do wyegzekwowania należności wekslowych, niezależnie od tego czy ustanie członkostwa nastąpiło dobrowolnie, czy na skutek decyzji władz Klubu Parlamentarnego lub organów statutowych partii Samoobrona RP. Zdaniem Marszałka Sejmu, podjęte przez partię Samoobrona RP działania związane z podpisywaniem umów i weksli stanowią potencjalne naruszenie art. 11 ust. 1 i 2 oraz art. 104 ust. 1 Konstytucji. Celność takiej oceny potwierdzają, zdaniem wnioskodawcy, dalsze działania partii, na które wskazuje w swym wniosku. W publicznych wypowiedziach lidera partii Samoobrona RP Andrzeja Leppera pojawiły się zapowiedzi, że od wszystkich posłów, którzy opuszczą Samoobronę wyegzekwowane zostaną zobowiązania, które podpisali w wekslach (zob. Lepper rozpoczyna egzekucję, www.money.pl z 23 września 2006 r.; Weksle niezgody, www.fakty.interia.pl z 23 września 2006 r.; Weksle w poniedziałek trafią do komorników, www.wiadomości.wp.pl z 24 września 2006 r.; Bójcie się weksli, „Gazeta Wyborcza” nr 224 z 25 września 2006 r.). Podobne stanowisko w zakresie realizacji zobowiązań wekslowych w związku z wystąpieniem z partii politycznej Samoobrona zajął Janusz Maksymiuk wiceszef klubu parlamentarnego (zob. Uruchamiamy weksle Misztala i Bestrego, www.wiadomosci.onet.pl oraz TVN 24 z 25 września 2006 r.). Wszystkie wypowiedzi lidera partii Andrzeja Leppera oraz wiceprzewodeniczącego klubu parlamentarnego Janusza Maksymiuka w zakresie realizacji zobowiązań z weksli złożonych przez członków Samoobrony zostały przedstawione w dniach 23-27 września 2006 r. publicznie i wyemitowane zostały przez liczne rozgłośnie radiowe, stacje telewizyjne, serwisy internetowe oraz dzienniki. Obawa posłów przed „uruchomieniem weksli” zaowocowała skierowanymi na ręce Ministra Sprawiedliwości Prokuratora Generalnego zawiadomieniami o popełnieniu przestępstwa przez Andrzeja Leppera i Janusza Maksymiuka. Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa złożył również Marszałek Sejmu Marek Jurek (t. I, k. 177-178 i 185-188). W związku ze złożonymi zawiadomieniami, w II Wydziale do Spraw Przestępczości Zorganizowanej Prokuratury Apelacyjnej w Poznaniu toczyło się śledztwo w sprawie o sygn. akt Ap II Ds 25/07 o przestępstwo z art. 231 § 1 k.k., które zakończyło się prawomocnym postanowieniem z 31 lipca 2007 r. o umorzeniu śledztwa wobec braku ustawowych znamion czynu zabronionego. V Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
5. Marszałek Sejmu V kadencji skierował do Trybunału Konstytucyjnego, w trybie art. 188 pkt 4 oraz art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji w związku z art. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) oraz art. 42 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 857, ze zm.), wniosek o stwierdzenie, że działalność partii politycznej Samoobrona RP jest niezgodna z przepisami art. 11 ust. 1 i 2 oraz art. 104 ust. 1 Konstytucji. Zgodnie z art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji, z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego – w sprawach, o których mowa w art. 188 Konstytucji, a zatem także w sprawie zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych – wystąpić mogą: Prezydent Rzeczypospolitej, Marszałek Sejmu, Marszałek Senatu, Prezes Rady Ministrów, 50 posłów, 30 senatorów, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego, Prokurator Generalny, Prezes Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznik Praw Obywatelskich. Marszałek Sejmu wymieniony został w grupie podmiotów uprawnionych generalnie, niepodlegających zatem żadnym ograniczeniom, mającym prawo występowania z wnioskami w sprawach, podlegających kognicji Trybunału Konstytucyjnego.
6. Dnia 7 września 2007 r. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej podjął uchwałę o skróceniu kadencji (Dz. U. Nr 163, poz. 1154). Postanowieniem z dnia 7 września 2007 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej zarządził wybory do Sejmu i Senatu na 21 października 2007 r. (Dz. U. Nr 162, poz. 1145). Zgodnie z art. 98 ust. 1 Konstytucji kadencje Sejmu i Senatu rozpoczynają się z dniem zebrania się Sejmu na pierwsze posiedzenie i trwają do dnia poprzedzającego dzień zebrania się Sejmu następnej kadencji. Na mocy postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 października 2007 r. w sprawie zwołania pierwszego posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (M. P. Nr 79, poz. 841), pierwsze posiedzenie Sejmu VI kadencji, wybranego 21 października 2007 r., zostało zwołane na dzień 5 listopada 2007 r. Tak więc 4 listopada 2007 r. upłynęła V kadencja Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i wygasły mandaty posłów tej kadencji.
7. Zakończenie kadencji Sejmu skutkuje wygaśnięciem, płynących ze sprawowania mandatu indywidualnych i zbiorowych praw posłów, jak i praw wszystkich organów Sejmu. Mając na względzie dotychczasową praktykę Trybunału Konstytucyjnego, polegającą na umarzaniu wszczętych na podstawie wniosków grup posłów postępowań wraz z zakończeniem kadencji (zob. np. orzeczenie TK z 25 lutego 1992 r., sygn. K 3/91, OTK w 1992 r., cz. I, poz. 1; postanowienia z: 4 listopada 1997 r., sygn. K 19/97, OTK ZU nr 3-4/1997, poz. 52; 14 października 2001 r., sygn. K 10/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 262; 15 listopada 2005 r., sygn. K 29/05, OTK ZU nr 10/A/2005, poz. 123), Trybunał Konstytucyjny rozważył, czy zasadą dyskontynuacji winien być objęty również wniosek Marszałka Sejmu.
8. Marszałek Sejmu jest konstytucyjnym organem Sejmu wybieranym przez Sejm z grona posłów. Wprawdzie Konstytucja powierza Marszałkowi pewne uprawnienia niezwiązane bezpośrednio z kierowaniem pracami Sejmu i reprezentowaniem Sejmu na zewnątrz, takie jak: przewodnictwo Zgromadzenia Narodowego (art. 114 ust. 1 Konstytucji), wyrażanie opinii w przedmiocie skrócenia kadencji (rozwiązania) Sejmu przez Prezydenta (art. 98 ust. 4), wyrażanie opinii w sprawie postępowania Prezydenta z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającym – w trybie kontroli prewencyjnej – częściową niekonstytucyjność ustawy (art. 122 ust. 4 zdanie drugie), zarządzanie wyborów Prezydenta RP (art. 128 ust. 2), sprawowanie zastępstwa Prezydenta RP w razie przejściowej niemożności sprawowania urzędu (art. 131 ust. 1 zdanie pierwsze), a także w razie opróżnienia się urzędu prezydenta w sytuacjach, o których mowa w art. 131 ust. 2 Konstytucji oraz w razie zawieszenia sprawowania urzędu przez Prezydenta wobec postawienia go w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu (art. 145 ust. 3 zdanie pierwsze), występowanie z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta (art. 131 ust. 1 zdanie drugie i trzecie), występowanie do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskami (art. 191 ust. 1 pkt 1 i art. 192) – to jednak nie czyni Marszałka Sejmu autonomicznym organem państwowym. W wyroku z 1 grudnia 1998 r. (sygn. K 21/98, OTK ZU nr 7/1998, poz. 116) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że samo opisanie (wymienienie) w Konstytucji jakiejś instytucji nie nadaje jej szczególnego charakteru. Wymienienie więc w Konstytucji Marszałka Sejmu i określenie jego ogólnych kompetencji, oznacza z konstytucyjno-prawnego punktu widzenia tylko tyle, że wszelkie zmiany w opisanym statusie (art. 110 Konstytucji) Marszałka Sejmu wymagałyby zmiany Konstytucji. Przez sam fakt, że pozycja Marszałka i jego zadania opisane zostały w Konstytucji Marszałek Sejmu nie nabył cech organu państwa, tak jak nie było organem państwa Prezydium Sejmu, gdy jego istnienie regulowane było w Małej Konstytucji z 1992 r.
9. Zdolność wykonywania przez Marszałka Sejmu określonych w Konstytucji funkcji jest związana integralnie z działaniem Sejmu w systemie kadencyjnym. Trybunał Konstytucyjny, kontynuując dotychczasową linię orzeczniczą, stoi na stanowisku, że zakończenie kadencji skutkuje dyskontynuacją działań podejmowanych zarówno przez Sejm in pleno, grupy posłów, jak i przez jego organy. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w fakcie, że odstępstwa od tak rozumianej reguły są wyraźnie normowane w przepisach ustawowych. Ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o Trybunale Stanu (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 925, ze zm.) w art. 13a ust. 1 stanowi, że jeżeli po nadaniu biegu przez Marszałka Sejmu wnioskowi wstępnemu, a przed podjęciem uchwały o postawieniu w stan oskarżenia lub o pociągnięciu do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu albo przed stwierdzeniem umorzenia postępowania w sprawie upłynie kadencja Sejmu, postępowanie w danej sprawie toczy się nadal po rozpoczęciu następnej kadencji Sejmu. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej, odstępstwo od zasady dyskontynuacji podyktowane zostało w tym wypadku względami ekonomiki procesowej (zob. druk sejmowy nr 778/III). Podobnie ustawa z dnia 21 stycznia 1999 r. o sejmowej komisji śledczej (Dz. U. Nr 35, poz. 321, ze zm.), w art. 21 ust. 1, dopuszcza rozpatrzenie przez Sejm następnej kadencji sprawozdania komisji, przekazanego Marszałkowi Sejmu poprzedniej kadencji. Postanowienia te świadczą o tym, że ustawodawca nie miał wątpliwości co do powszechnego charakteru zasady dyskontynuacji, odnoszącej się w polskim systemie konstytucyjnym do działań organów Sejmu, i konieczności przyjęcia szczególnych uregulowań ustawowych w razie uznania za celowe przełamanie tej zasady. Upływ kadencji nie powoduje wprawdzie przerwania ciągłości istnienia parlamentu jako instytucji konstytucyjnej (kontynuacja instytucjonalna). Natomiast zakończenie kadencji oznacza zarówno przerwanie personalnej ciągłości parlamentu, jak i przerwanie materialnej ciągłości jego prac (zob. L. Garlicki, uwaga 30 do art. 98 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2001). Zasada dyskontynuacji rzutuje na postępowanie toczące się z inicjatywy Sejmu lub Senatu przed Trybunałem Konstytucyjnym. „TK powinien więc pozostawić bez dalszego biegu wnioski o kontrolę norm, wniesione przez podmioty parlamentarne. Upływ kadencji kładzie kres istnieniu wnioskodawcy, a bez wnioskodawcy postępowanie nie może być kontynuowane” (zob. L. Garlicki, uwaga 36 do art. 98, tamże). Utrata legitymacji czynnej przez wnioskodawcę – Marszałka Sejmu V kadencji – nie pozwala na merytoryczne rozpoznanie sprawy i dlatego zachodzi konieczność umorzenia postępowania na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK. Z tych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.