Zdaniem Sądu Okręgowego nie uwzględnienie przez Sąd Polubowny twierdzeń powódki wyrażonych w piśmie z dnia 23 maja 2012 r. , stanowiło także naruszenie równości i bezstronności a więc podstawowych zasad porządku prawnego RP. Jednocześnie Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że nie zaistniały pozostałe podstawy uchylenia wyroku Sądu Polubownego a wskazane przez skarżącą. Apelacje od wyroku Sądu Okręgowego wniosła (...) SA. domagając się zmiany zaskarżonego orzeczenia i oddalenia skargi jako bezzasadnej orz zasądzenie od skarżącej na rzecz (...) SA kosztów procesu. Żądaniem ewentualnym było domaganie się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Autor apelacji podniósł następujące zarzuty: 1) naruszenie art. 1206 § 2 pkt 2 k.p.c., 2) naruszenie art. 1206 § 1 pkt 4 w zw. z art. 1183 k.p.c. , 3) „wadliwe ustalenia faktyczne (…)”, i 4) naruszenie art. 1205 § 1 k.p.c. w zw. z art. 1206 § 1 i 2 k.p.c. Skarżąca wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania odwoławczego. Sąd Apelacyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Apelacja zasługiwała na uwzględnienie. Sąd odwoławczy podziela ustalenia faktyczne sądu I instancji za wyjątkiem oceny tegoż sądu, że zaskarżone rozstrzygnięcie Sądu Polubownego podlegało uchyleniu z uwagi na podstawy określone w art. 1206 §
Na wstępie wypada poczynić parę uwag ogólnych. Skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego nie jest środkiem prowadzący do merytorycznego rozpoznania przez sąd powszechny sporu rozstrzygniętego przez sąd polubowny. Sąd nie może w ramach postępowania o uchylenie wyroku sądu polubownego rozpoznawać merytorycznie sporu pomiędzy stronami postępowania polubownego. Naruszenie przez sąd polubowny właściwego prawa materialnego uzasadnia uchylenie wyroku sądu polubownego jedynie wtedy, gdy pociąga za sobą jego sprzeczność z porządkiem prawnym. Ocena, czy orzeczenie sądu polubownego nie uchybia podstawowym zasado porządku publicznego musi być przy tym formułowana w sposób zawężający. Zauważyć trzeba w tym miejscu, że istnieje bardzo duża autonomia postępowania polubownego, całkowicie zgodna z zamierzeniami ustawodawcy, wydatnie ograniczająca możliwości kontrolne sądu powszechnego. Podstawowym celem tej regulacji prawnej jest szybkość postępowania w załatwianiu sporów cywilnoprawnych, a nie tworzenie dodatkowej fazy postępowania przedsądowego. Strony decydujące się na poddanie sporu sądowi polubownemu muszą się, więc liczyć z tymi uwarunkowaniami, polegającymi także na nikłej kontroli zewnętrznej jego wyroków. Chociaż sąd polubowny rozstrzyga spór, stosując przepisy prawa materialnego właściwe dla stosunku prawnego (art. 1194 § 1), naruszenie prawa materialnego przez sąd polubowny tylko wtedy jest podstawą skargi o uchylenie jego wyroku, gdy wskutek naruszenia wyrok sądu polubownego jest sprzeczny z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Jak trafnie przyjął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 września 2007 r., I CSK 192/07 (LEX nr 488970), konstrukcja skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego wskazuje, że środek ten nie służy dokonywaniu merytorycznej kontroli poprawności rozstrzygnięcia sądu polubownego przez sąd powszechny, podobnej do kontroli instancyjnej w postępowaniu sądowym. W wyroku z dnia 8 grudnia 2006 r., V CSK 321/06 (LEX nr 322023) Sąd Najwyższy podkreślił, że „sąd powszechny nie bada, czy wyrok sądu polubownego nie pozostaje w sprzeczności z prawem materialnym i czy znajduje oparcie w faktach przytoczonych w wyroku, jak również, czy fakty te zostały prawidłowo ustalone. Sąd powszechny rozpoznaje sprawę tylko z punktu widzenia przyczyn uchylenia wyroku, wymienionych aktualnie wyczerpująco w art. 1206 k.p.c. W ocenie Sądu Okręgowego, skarga podlegała uwzględnieniu z uwagi na wystąpienie przesłanek wymienionych w art. 1206 §
Z poglądem tym nie można się zgodzić. Z art. 1206 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika, że „Strona może w drodze skargi żądać uchylenia wyroku sądu polubownego”, jeżeli „nie zachowano wymagań co do składu sądu polubownego lub podstawowych zasad postępowania przed tym sądem, wynikających z ustawy lub określonych przez strony”. Z lektury uzasadnienia zaskarżonego wyroku sądu I instancji wynikało, że sąd ten doszukał się naruszenia przez sąd polubowny wymienionego wyżej przepisu poprzez naruszenie „zasad postępowania”. Owo naruszenie postępowania (regulaminu sądu polubownego) dotyczyło – jak wyjaśnił to Sąd Okręgowy – nierównego traktowania stron poprzez „nie wzięcie pod uwagę zgłoszonych przez powódkę w piśmie datowanym na 23 maja 2012 r. twierdzeń dotyczących wykonania dzieła”. Z poglądem tym nie można się zgodzić, albowiem sąd polubowny w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przyznał, że nie można uznać, aby data 23 luty 2009 r. jako termin wykonania dzieła była miedzy stronami bezsporna, to jednak w sąd polubowny taką właśnie datę wykonania działa przyjmuje. Ocena taka została dokonana po analizie „załączonych do akt dowodów” i umów. Nie można zatem uznać, aby nie podzielenie przez sąd polubowny zapatrywania prezentowanego przez stronę skarżącą, mogło automatycznie niejako prowadzić do wniosku o uchybieniu postępowania poprzez naruszenia zasady równości czy zasady bezstronności. W okolicznościach niniejszej sprawy, wniosek taki był zbyt daleko idący. Odmienna ocena materiału dowodowego zaoferowanego przez strony, nie może być traktowana jako naruszenia zasady bezstronności. W dalszej kolejności, sąd I instancji wskazał, że zaskarżony wyrok sądu polubownego podlegał uchyleniu także z tego względu, że wystąpiły przesłanki z art. 1206 § 2 pkt 2 k.p.c. („Uchylenie wyroku sądu polubownego następuje także wtedy, gdy sąd stwierdził, że wyrok sądu polubownego jest sprzeczny z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku publicznego)”. Pojęcie podstawowych zasad porządku Rzeczypospolitej Polskiej podlega wykładni. Według wyroku SN z dnia 11 maja 2007 r., I CSK 82/07 (OSNC 2008, nr 6, poz. 64) użyte w art. 1206 § 2 k.p.c. określenie „podstawowe zasady porządku prawnego” wskazuje, że chodzi o takie naruszenie przepisów prawa materialnego, które prowadzi do pogwałcenia zasad państwa prawa (praworządności), a zapadły wyrok arbitrażowy narusza naczelne zasady prawne obowiązujące w Rzeczypospolitej Polskiej, godzi w obowiązujący porządek prawny, czyli narusza pryncypia ustrojowo-polityczne i społeczno-gospodarcze. Jak już wcześniej wskazano ocena tego, czy orzeczenie sądu polubownego nie uchybia podstawowym zasadom porządku publicznego musi być formułowana w sposób zawężający. Sąd Okręgowy poddał stan faktyczny ujawniony w toku postępowania polubownego własnej ocenie prawnej, by w konkluzji uznać, że dokonana ocena prawna przez arbitraż była błędna. W ocenie Sądu Okręgowego, sąd polubowny dokonał błędnej oceny przedawnienia roszczenia w oparciu o przepis z art. 646 k.c. i nie wziął pod uwagę stanowiska powodowej spółki wyrażonego w piśmie z 23 maja 2012 r. w którym ta zaprzeczyła, aby termin 31 marca 2008 r. był terminem wykonania umowy. Zdaniem sądu I instancji, sąd polubowny „naruszył podstawowe zasady porządku prawnego RP obowiązujące w dziedzinie prawa cywilnego”. Tak więc już tylko wyżej zaprezentowane poglądy Sądu Okręgowego wskazują na to, że sąd ten w istocie dopuścił się merytorycznego badania sporu a odmienne wnioski do których doszedł, skłoniły tenże sąd do sformułowania poglądu jakoby wyrok sądu polubownego był sprzeczny z podstawowymi zasadami porządku prawnego w Rzeczpospolitej Polskiej. Poglądu tego nie sposób podzielić. Klauzula porządku publicznego jak każda klauzula generalna jest niedookreślona, co pozostawia sądowi orzekającemu w konkretnej sprawie dużą dyskrecjonalność, niemniej na jej podstawie kontrola elementów składających się na orzeczenie sądu polubownego nie może przybierać rozmiarów właściwych kontroli merytorycznej (zasadności) takiego orzeczenia. Zakaz kontroli merytorycznej (zasadności) takiego orzeczenia, związany jest z istotą stosowania klauzuli porządku publicznego. Przy jej stosowaniu nie chodzi bowiem o to, aby oceniane orzeczenie było zgodne ze wszystkimi wchodzącymi w grę bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa, lecz o to, czy wywarło ono skutek sprzeczny z podstawowymi zasadami krajowego porządku prawnego (Por.: wyrok SN z dnia 9 marca 2012 r., I CSK 312/11, LEX nr 1163190). Lektura akt sprawy wskazuje, że wyrok sądu polubownego z dnia 26 czerwca 2012 r. nie jest sprzeczny z podstawowymi zasadami krajowego porządku prawnego. Mając na uwadze powyższe rozważania, należało uznać za trafne zarzuty apelacyjne w zakresie naruszenia art. 1206 § 2 pkt 2 k.p.c. oraz art. 1206 § 1 pkt 4 k.p.c. Z tych też względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i skargę oddalił oraz zasądził od skarżącej na rzecz przeciwnika procesowego (...) SA 1.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przed sądem I instancji. Tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w pkt II wyroku sąd odwoławczy zasądził od skarżącej na rzecz (...) SA kwotę 8.350 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Na zasądzone koszty składała się opłata apelacyjna (7.450 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika przed sądem II instancji w kwocie 900 zł. (art. 108 § 2 k.p.c. i art. 98 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 oraz § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu). P. Górecki M. Tomaszewski M. M.-T.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.