– Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) w zakresie, w jakim w postępowaniu w sprawach gospodarczych przewiduje, że sąd odrzuca bez wezwania do jego poprawienia lub uzupełnienia sprzeciw od nakazu zapłaty wniesiony przez stronę reprezentowaną przez adwokata lub radcę prawnego, jeżeli pismo nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, jest zgodny z art. 45 ust. 1 oraz art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanawia: na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, z 2005 r. Nr 169, poz. 1417 oraz z 2009 r. Nr 56, poz. 459) umorzyć postępowanie ze względu na zbędność wydania wyroku. UZASADNIENIE I 1. Sąd Okręgowy w Szczecinie, VIII Wydział Gospodarczy, postanowieniem z 22 sierpnia 2008 r. (sygn. akt VIII Gz 79/08) zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, czy art.
– Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim w postępowaniu w sprawach gospodarczych przewiduje, że sąd odrzuca bez wezwania do jego poprawienia lub uzupełnienia sprzeciw od nakazu zapłaty wniesiony przez stronę reprezentowaną przez adwokata lub radcę prawnego, jeżeli pismo nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, jest zgodny z art. 45 ust. 1 oraz art. 78 Konstytucji. 1.1. Wątpliwości co do konstytucyjności wskazanego przepisu k.p.c. powstały na tle następującego stanu faktycznego. Postanowieniem z 28 marca 2008 r. (sygn. akt XIII GNc 315/08) Sąd Rejonowy w Szczecinie odrzucił sprzeciw wniesiony przez pozwaną od nakazu zapłaty z 19 lutego 2008 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy wskazał, że sprzeciw od nakazu zapłaty został wniesiony przez pełnomocnika procesowego strony pozwanej w ustawowym terminie, jednakże dotknięty jest brakiem formalnym, uniemożliwiającym nadanie sprawie dalszego biegu. W ocenie Sądu Rejonowego, niedołączenie do sprzeciwu od nakazu zapłaty odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego strony pozwanej uniemożliwia dokonanie ustalenia, czy podpisujący w imieniu pozwanej spółki pełnomocnictwo procesowe członek zarządu jest upoważniony do jednoosobowej reprezentacji strony pozwanej. Uznając zaistniałe uchybienie za brak formalny sprzeciwu od nakazu zapłaty, Sąd Rejonowy zastosował normę art.
i odrzucił sprzeciw od nakazu zapłaty, nie wzywając strony (jej pełnomocnika) do uzupełnienia braków formalnych. Powyższe postanowienie zaskarżyła w całości strona pozwana i wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania zażaleniowego. Rozpoznając złożone zażalenie na postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu od nakazu zapłaty, Sąd Okręgowy w Szczecinie nabrał wątpliwości co do zgodności art.
w zakresie, w jakim w postępowaniu w sprawach gospodarczych przewiduje, że sąd odrzuca bez wezwania do jego poprawienia lub uzupełnienia sprzeciw od nakazu zapłaty wniesiony przez stronę reprezentowaną przez adwokata lub radcę prawnego, jeżeli pismo nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, z art. 45 ust. 1 oraz art. 78 Konstytucji. 1.2. W uzasadnieniu pytania prawnego skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego Sąd Okręgowy w Szczecinie wskazał, że art.
został dodany przez art. 1 pkt 21 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 235, poz. 1699) i wszedł w życie 20 marca 2007 r. Zgodnie z treścią art.
pisma procesowe złożone w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, które nie mogą otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, wniesione przez stronę reprezentowaną przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa podlegają zwrotowi bez wzywania do ich poprawienia lub uzupełnienia. Sprzeciw od wyroku zaocznego, zarzuty od nakazu zapłaty, sprzeciw od nakazu zapłaty sąd odrzuca. W świetle tej normy sąd obowiązany jest odrzucić bez wezwania do jego poprawienia m.in. sprzeciw od nakazu zapłaty wniesiony przez stronę reprezentowaną przez radcę prawnego, jeżeli pismo nie może otrzymać biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. 1.3. W ocenie sądu pytającego art.
w zakresie, w jakim obejmuje wymienione w nim środki zaskarżenia, różnicuje sytuację prawną stron procesu zależnie od występowania lub niewystępowania w sprawie zawodowego pełnomocnika procesowego po stronie pozwanej. Przyjęty przez ustawodawcę model postępowania w razie wniesienia wadliwych środków zaskarżenia, zakłada implicite nieusuwalność braków formalnych pisma procesowego w postępowaniu w sprawach gospodarczych. Sytuacja ta dotyczy jednak wyłącznie stron reprezentowanych przez zawodowych pełnomocników procesowych. 1.4. Jednocześnie sąd pytający zauważył, że podlegające odrzuceniu, wymienione w zdaniu ostatnim art.
k.p.c., środki zaskarżenia są zasadniczo pierwszymi pismami procesowymi strony pozwanej w sprawie i służą zwalczaniu orzeczeń wydawanych jedynie na podstawie materiału procesowego przedstawionego przez powoda w pozwie (a więc orzeczeń wydanych przed przedstawieniem sądowi stanowiska strony pozwanej co do meritum powództwa). W razie odrzucenia tych środków zaskarżenia nie dochodzi w ogóle do rozpoznania przez sąd stanowiska merytorycznego (argumentacji) strony pozwanej odnośnie do żądań pozwu, a orzeczenia, od których środki zaskarżenia zostają odrzucone, stają się prawomocne. 1.5. Według sądu pytającego przepisy k.p.c. nie zawierają normy kształtującej zamknięty katalog braków formalnych, których zaistnienie skutkuje obowiązkiem zastosowania przez sąd sankcji, o jakiej mowa w ostatnim zdaniu art.
Ustawodawca poprzestał na określeniu uzasadniających zastosowanie powołanej normy braków jako takich, które uniemożliwiają nadanie sprawie dalszego biegu. Znaczenie normatywne tego określenia jest wypełniane przez orzecznictwo. W praktyce Sądu Najwyższego zauważyć można tendencję do rygorystycznej wykładni przepisów k.p.c. w omawianym zakresie. W wydanych dotąd dwóch uchwałach z 2 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III CZP 20/08, Biuletyn SN z 2008 r., nr 4, poz. 6) i z 17 stycznia 2008 r. (sygn. akt III CZP 126/07, Biuletyn SN z 2008 r., nr 1, poz. 12) Sąd Najwyższy uznał, że brakiem formalnym uzasadniającym odrzucenie środka zaskarżenia na podstawie art.
jest niedołączenie przez zawodowego pełnomocnika procesowego dokumentu, z którego wynikać będzie upoważnienie do reprezentacji pozwanej osoby prawnej dla osób podpisujących pełnomocnictwo procesowe (np. odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego). 1.6. Zdaniem sądu pytającego mechanizm przyjęty w art.
stanowi istotne ograniczenie prawa do sądu, powodując, że w razie zaistnienia wadliwości formalnych środka zaskarżenia wnoszonego przez zawodowego pełnomocnika procesowego strona pozwana zostaje pozbawiona możliwości wdania się w spór co do istoty sprawy, a także poddania orzeczenia rozstrzygającego o żądaniach pozwu (nakazu zapłaty lub wyroku zaocznego) kontroli merytorycznej w postępowaniu ukształtowanym według zasad instancyjności. Regulacja ta, kreując w określonej sytuacji procesowej kategorię nieusuwalnych braków formalnych środka zaskarżenia, powoduje, że orzeczeniem kończącym merytorycznie postępowanie w sprawie (rozstrzygającym o żądaniach pozwu) jest nakaz zapłaty lub wyrok zaoczny, a więc orzeczenie wydawane jedynie na podstawie twierdzeń jednej ze stron procesu i przedstawianej przez tą stronę argumentacji. Strona pozwana traci zaś możliwość przedstawienia swojego stanowiska co do żądań pozwu. W konsekwencji następuje nie tylko wyłączenie zasady dwuinstancyjności w zakresie merytorycznej oceny powództwa (możliwa jest jedynie drugoinstancyjna ocena zasadności odrzucenia środka zaskarżenia, a więc orzeczenia o charakterze formalnym, nierozstrzygającego istoty sporu). Zastosowanie normy wyrażonej w art.
wyłącza bowiem w ogóle rozpoznanie meritum sprawy z zastosowaniem szeroko rozumianej zasady kontradyktoryjności (w myśl zasady audiatur et altera pars). W ocenie sądu pytającego dotychczasowa procedura usuwania braków formalnych środka zaskarżenia nie była w istocie na tyle długotrwała, by przyjąć, że wyłączenie tej procedury w sposób zasadniczy wpływa na przyspieszenie postępowania w sprawach gospodarczych i realizację jednego z aspektów prawa do sądu – prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Zdaniem sądu pytającego wątpliwości budzi też niezbędność regulacji dla osiągnięcia zamierzonego przez ustawodawcę celu, zwłaszcza że cel swój ustawa spełnia jedynie w tej części spraw gospodarczych, w których strona pozwana na etapie wniesienia środka zaskarżenia wymienionego w art.
jest reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika procesowego. W pozostałych wypadkach, a więc w odniesieniu do spraw, w których strona pozwana występować będzie samodzielnie, taki cel nie zostanie osiągnięty. W ocenie sądu pytającego nie stanowi dostatecznej przesłanki, uzasadniającej proporcjonalność analizowanego w tym miejscu mechanizmu ingerencji w treść prawa do sądu, zróżnicowanie prawnej sytuacji stron zależnie od tego, czy są one reprezentowane w procesie przez radcę prawnego lub adwokata, czy z zastępstwa takiego nie korzystają. 2. Marszałek Sejmu, w piśmie z 2 kwietnia 2009 r., zajął stanowisko, że art.
w zakresie, w jakim w postępowaniu w sprawach gospodarczych przewiduje, że sąd odrzuca bez wezwania do jego poprawienia lub uzupełnienia sprzeciw od nakazu zapłaty wniesiony przez stronę reprezentowaną przez adwokata lub radcę prawnego, jeżeli pismo nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 oraz art. 78 Konstytucji. 2.
– Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.), dodany ustawą z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 235, poz. 1699), w zakresie, w jakim w postępowaniu w sprawach gospodarczych przewiduje, że sąd odrzuca zawierające braki formalne zarzuty od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym oraz sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym, wniesione przez przedsiębiorcę reprezentowanego przez adwokata lub radcę prawnego, bez uprzedniego wezwania do ich uzupełnienia, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 oraz z art. 78 Konstytucji. Wyrok ten ogłoszony został w Dzienniku Ustaw Nr 67, poz. 571 z 5 maja 2009 r. i tego dnia treść normatywna art.
utraciła moc obowiązującą w zakresie określonym przez Trybunał. Trybunał Konstytucyjny uznał, że art.
wyraźnie różnicuje możliwości obrony praw obu stron procesu, w szczególności ograniczając je w sposób nieproporcjonalny w sprawie gospodarczej w postępowaniu nakazowym i upominawczym po stronie pozwanej na etapie wnoszenia przez nią pierwszego pisma procesowego w sprawie. Odrzucenie pisma procesowego przez sąd pierwszej instancji ze względu na błędy formalne bez możliwości ich uzupełnienia oznacza, że strona procesowa nie dysponuje w zaistniałej sytuacji możliwością przedstawienia sądowi argumentacji merytorycznej. Wyłączone tym samym zostało prawo do wysłuchania, uznawane powszechnie za aspekt prawa do sądu. Jak wynika z uzasadnienia wyroku z 15 kwietnia 2009 r., wraz z wejściem w życie orzeczenia i uchyleniem stosowania art.
zdanie drugie k.p.c., w sprawach gospodarczych rozpatrywanych w trybie postępowania nakazowego lub upominawczego, do regulacji skutków wadliwości pisma procesowego zawierającego zarzuty lub sprzeciw od wydanego nakazu zapłaty zastosowanie znajdzie art.
130 § 3 k.p.c. Zarzuty lub sprzeciw od wydanego nakazu zapłaty, jako pisma inne niż pisma inicjujące postępowanie w sprawie, a wniesione przez stronę reprezentowaną przez profesjonalnego pełnomocnika, jeżeli nie zachowują warunków formalnych, podlegają zwrotowi bez wzywania do ich poprawienia lub uzupełnienia. Pismo procesowe poprawione lub uzupełnione w terminie tygodniowym wywoływać będzie skutki od chwili jego wniesienia (art. 130 § 3 k.p.c.).
w zakresie, w jakim w postępowaniu w sprawach gospodarczych przewiduje, że sąd odrzuca zawierające braki formalne zarzuty od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym oraz sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym, wniesione przez przedsiębiorcę reprezentowanego przez adwokata lub radcę prawnego, bez uprzedniego wezwania do ich uzupełnienia, został uznany za niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 oraz z art. 78 Konstytucji w sprawie o sygn. SK 28/08, należało umorzyć postępowanie w niniejszej sprawie ze względu na zbędność orzekania. Ze względu na powyższe okoliczności Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.