Ts 39/09

(1)30 lipca 2001 r. w sprawie wysokości opłat za czynności organów i urzędów administracji miar oraz trybu ich pobierania (Dz. U. Nr 81, poz. 882, ze zm.);

(2)26 listopada 2002 r. w sprawie wysokości i trybu pobierania opłat za czynności organów administracji miar i podległych im urzędów (Dz. U. Nr 207, poz. 1757, ze zm.) oraz

(3)14 października 2004 r. w sprawie opłat za czynności urzędowe wykonywane przez organy administracji miar i podległe im urzędy (Dz. U. Nr 229, poz. 2309, ze zm.). W opinii skarżącej spółki zakwestionowany przepis p.m. jest sprzeczny z wyrażoną w art. 217 Konstytucji zasadą, zgodnie z którą nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych następuje w drodze ustawy. Ponadto – wywiedziono w dalszej części skargi – art. 24a ust. 4 p.m. umożliwia ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych dobrowolne kształtowanie wysokości kosztów, co narusza konstytucyjną zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Skarżąca spółka wskazała również, że z istoty trójpodziału władzy wynika, że władza ustawodawcza należy do Sejmu i Senatu, które to organy są władne określać wysokości danin publicznych. W sytuacji, gdy wysokość opłat legalizacyjnych wynika z aktów podstawowych wydawanych przez organ władzy wykonawczej, dochodzi, zdaniem skarżącej, do naruszenia zasady trójpodziału władzy (art. 10 Konstytucji) oraz zasad dotyczących delegacji ustawowej (art. 92 Konstytucji). W skardze podniesiono również – nie uzasadniając bliżej tego stwierdzenia – że art. 24a ust. 4 p.m. jest niezgodny z art. 7 i art. 83 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została skierowana na podstawie następującego stanu faktycznego. Skarżąca spółka, uznając, że określenie wysokości opłat legalizacyjnych za produkowane przez nią urządzenia pomiarowe, wprowadzonych aktami wykonawczymi ministra właściwego do spraw finansów publicznych, jest działaniem bezprawnym, wystąpiła przeciwko Skarbowi Państwa z powództwem o zapłatę. Sąd Okręgowy w Warszawie, wyrokiem z 4 października 2007 r. (sygn. akt I C 944/06), oddalił powództwo. Także apelacja od powyższego orzeczenia została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 16 września 2008 r. (sygn. akt I ACa 393/08). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Dopuszczalność skargi konstytucyjnej obwarowana jest licznymi wymogami, których spełnienie jest obowiązkiem skarżącego, a Trybunał Konstytucyjny, przystępując do wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej, zobowiązany jest do ustalenia, czy zostały one dochowane. Do wymogów tych zalicza się między innymi obowiązek zaskarżenia przepisów będących normatywną podstawą orzeczenia sądu wydającego ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie, prawidłowe powołanie wzorców konstytucyjnych, przedstawienie argumentacji świadczącej o takiej wadzie aktu normatywnego, która skutkuje naruszeniem konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego (por. art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 46 i art. 47 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym; Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 66 ustawy o TK Trybunał jest związany granicami wyznaczonymi przez skarżącego i nie może, działając ex officio, usuwać braków skargi. W konsekwencji, niespełnienie przesłanek obliguje Trybunał Konstytucyjny do odmowy nadania skardze dalszego biegu. Taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie. Skarżąca spółka, wbrew wymaganiom wynikającym z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK, nie wskazała konstytucyjnych praw podmiotowych naruszonych przez orzeczenia sądów wydane w oparciu o kwestionowane przepisy. Tym samym nie został dochowany warunek określenia sposobu naruszenia tych praw. Zarówno w petitum skargi, jak i w jej uzasadnieniu skarżąca spółka kwestionuje zaskarżone regulacje z punktu widzenia zgodności z art. 2, art. 7, art. 10, art. 83, art. 84, art. 92 oraz art. 217 Konstytucji, przy czym zasadnicze rozważania koncentrują się wokół domniemanego naruszenia art. 92 i art. 217 Konstytucji. W pierwszej kolejności Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że skarga nie zawiera uzasadnienia w zakresie niezgodności art. 24a ust. 4 p.m. z art. 7 oraz art. 83 Konstytucji, w tej części jest więc niedopuszczalna. Po drugie, w ocenie Trybunału Konstytucyjnego niewłaściwe jest również uczynienie z art. 2 Konstytucji samodzielnego wzorca kontroli. Płynąca z niego zasada demokratycznego państwa prawnego (podobnie jak i inne zasady) nie jest samoistnym źródłem praw podmiotowych, ochrony których skarżąca spółka mogłaby domagać się w skardze konstytucyjnej. Wyznacza ona jedynie standard kreowania przez ustawodawcę wolności i praw oraz korzystania z nich, nie wprowadzając jednocześnie konkretnej wolności czy konkretnego prawa (zob. postanowienia TK z: 10 stycznia 2001 r., Ts 72/00, OTK ZU nr 1/2001, poz. 12; 20 lutego 2008 r., SK 27/07, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 22). Art. 2 Konstytucji mógłby stanowić wzorzec kontroli, lecz tylko wówczas, gdyby płynące z niego zasady zostały odniesione do przepisów Konstytucji, które prawa i wolności wyrażają. Ze względu jednak na sposób sformułowania uzasadnienia nie jest możliwe zrekonstruowanie konkretnego konstytucyjnego prawa podmiotowego, które miałoby zostać naruszone. Analogiczna ocena musi zostać wyrażona w odniesieniu do art. 84 oraz art. 217 Konstytucji. Takie określenie podstawy wniesionej skargi także musi być uznane za wadliwe. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wyrażano już pogląd, zgodnie z którym z przepisów zastrzegających ustawową formę nakładania obowiązków, w tym świadczeń podatkowych (art. 84 Konstytucji), jak i przepisów wymieniających elementy konstrukcyjne podatku, dla których wymagana jest forma ustawy (art. 217 Konstytucji), nie wynikają bezpośrednio prawa lub wolności, które mogłyby stanowić podstawę skargi konstytucyjnej. W szczególności w wyroku z 5 listopada 2008 r. (SK 79/06, OTK ZU nr 9/A/2008, poz. 153) Trybunał Konstytucyjny – odwołując się także do swojego wcześniejszego orzecznictwa – stwierdził, że przepisy dotyczące obowiązków finansowych jednostki wobec państwa i innych podmiotów prawa publicznego nie funkcjonują „równolegle” i bez związku z konstytucyjnymi przepisami o wolnościach i prawach człowieka i obywatela, niezależnie od treści tych przepisów. Należy w związku z tym uznać, że przepisy Konstytucji, gwarantujące określone wolności lub prawa, mogą być adekwatnym wzorcem kontroli także do unormowań nakładających obowiązki, o ile występuje rzeczywisty związek pomiędzy wymogiem realizacji danego obowiązku a ingerencją prawodawcy w sferę konkretnej konstytucyjnej wolności lub prawa. Trybunał podkreślił również, że regulacja prawna dotycząca obowiązków podatkowych (w szczególności art. 84 Konstytucji), mając wyraźną podstawę konstytucyjną, nie powinna być analizowana wyłącznie w kategoriach ograniczeń w korzystaniu z konstytucyjnych wolności i praw (art. 31 ust. 3 Konstytucji). W odniesieniu z kolei do art. 217 Konstytucji pełną aktualność zachowuje pogląd Trybunału (zob. wyrok z 5 listopada 2008 r., SK 79/06), zgodnie z którym przepis ten określa zakres tzw. władztwa podatkowego i zasady jego urzeczywistniania przez państwo. Nie gwarantuje on jednak wprost obywatelom czy innym podmiotom prawnym określonej wolności lub prawa konstytucyjnego, których ochrona przed naruszeniami mogłaby stanowić samoistny przedmiot skargi konstytucyjnej odpowiadającej wymogom sformułowanym w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Powyższa linia orzecznicza Trybunału, zwłaszcza w odniesieniu do dopuszczalności traktowania art. 84 oraz art. 217 Konstytucji za samodzielne podstawy skargi konstytucyjnej, znajduje pełne potwierdzenie i kontynuację w orzeczeniu pełnego składu Trybunału Konstytucyjnego z 16 lutego 2009 r. (Ts 202/06, OTK ZU nr 1/B/2009, poz. 23). Podobne stanowisko zajął Trybunał w odniesieniu do art. 92 ust. 1 Konstytucji, także przywołanego przez skarżącą jako podstawa niniejszej skargi konstytucyjnej. Unormowanie to adresowane jest zasadniczo do prawodawcy wydającego rozporządzenia wykonawcze do ustaw i określa warunki wydawania tego typu rozporządzeń. Art. 92 ust. 1 Konstytucji nie daje podstawy do dekodowania przysługującego jednostce prawa podmiotowego i jako taki nie może stanowić bezpośrednio punktu odniesienia dla dokonywania kontroli konstytucyjności aktów prawnych, kwestionowanych w trybie postępowania inicjowanego wniesieniem skargi konstytucyjnej. W postępowaniu tym bowiem przedmiotem oceny zgodności z Konstytucją jest przepis ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach, prawach lub obowiązkach strony skarżącej, określonych wprost w Konstytucji. Także powołana w skardze zasada trójpodziału władzy (art. 10 Konstytucji) nie może być uznana za przepis, z którego wynika prawo podmiotowe. Jest ona regułą zaliczoną przez ustrojodawcę do zasad ustroju Rzeczypospolitej Polskiej (por. tytuł I rozdziału Konstytucji) i w żadnej mierze nie może być podstawą skargi konstytucyjnej. Skoro skarga konstytucyjna nie spełnia warunku formalnego – nie wskazuje w sposób prawidłowy konstytucyjnego prawa podmiotowego podlegającego ochronie – Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 oraz art. 47 ust. 1 ustawy o TK, odmawia nadania jej dalszego biegu.