452/6/B/2009 POSTANOWIENIE z dnia 23 października 2009 r. Sygn. akt Ts 125/08 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Rzepliński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Tomasza R. w sprawie zgodności: art. 133 w związku z art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, ze zm.) w zakresie, w jakim zaskarżone przepisy uniemożliwiają byłym członkom zarządu osób prawnych udział w charakterze strony w postępowaniu podatkowym odnoszącym się do tych osób prawnych, w których pełnili obowiązki członków organów zarządzających, mimo nałożenia na nich odpowiedzialności majątkowej za zaległości podatkowe za okres, w którym pełnili obowiązki członków zarządów w tych podmiotach, z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 16 kwietnia 2008 r. Tomasz R. (dalej: skarżący) zakwestionował zgodność art. 133 w związku z art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, ze zm.; dalej: o.p.) z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skarżący podnosi, że zaskarżone przepisy w zakresie, w jakim uniemoliwiają byłym członkom zarządu spółek kapitałowych udział w charakterze strony w postępowaniu podatkowym (dotyczącym spółki), mającym na celu wydanie decyzji wymiarowej za okres, w którym pełnili obowiązki członków zarządu, narusza zasadę demokratycznego państwa prawnego – w tym wywodzone z niej zasady przyzwoitej legislacji oraz zasadę zaufania obywateli do państwa, zwłaszcza przez pozostawienie organowi podatkowemu zbyt wielkiej swobody interpretacji odnośnie do przyznawania osobom trzecim statusu strony. Zdaniem skarżącego kwestionowane przepisy w wyżej wymienionym zakresie naruszają również zasadę określoności przepisów. Skarżący wskazuje także na naruszenie zasady równości wobec prawa, wyrażającej się w nierównym traktowaniu byłych i obecnych członków zarządu spółki kapitałowej – wobec których toczy się postępowanie kontrolne, polegające na dyskryminowaniu byłego członka zarządu przez niedopuszczenie go do postępowania, z którego może wynikać jego odpowiedzialność podatkowa. Skarżący zarzuca również skarżonym przepisom naruszenie zasady prawa do sądu przez odebranie byłemu członkowi zarządu przymiotu strony, a co za tym idzie – uniemożliwienie skutecznej realizacji prawa do obrony jego interesów w trakcie postępowania kontrolnego, które dotyczy – zdaniem skarżącego – bezpośrednio jego sfery prawnej. Skarga konstytucyjna została skierowana w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy. Tomasz R., działając jako były Prezes Zarządu ARKAW sp. z o.o., wystąpił, na podstawie art. 240 § 1 pkt 4 w związku z art. 241 § 1 i 2 pkt 1 o.p., z wnioskiem o wznowienie postępowania kontrolnego ze względu na to, że jako członek zarządu spółki w okresie, którego dotyczyła kontrola podatkowa, nie został zawiadomiony o toczącym się postępowaniu. W ten sposób – wywodzi skarżący – pozbawiono go możliwości udziału w postępowaniu. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Zielonej Górze decyzją z 16 grudnia 2005 r. (nr III-431-293/2003/2005/1) odmówił wznowienia postępowania. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie do Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej, który decyzją z 27 marca 2006 r. (nr KS-9/8571-PPBN-137/66/06/2/TP) postanowił utrzymać w mocy decyzję organu I instancji. Na decyzję organu II instancji Tomasz R. wniósł skargę, która została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 sierpnia 2006 r. (sygn. akt III SA/Wa 1803/06). Od powyższego wyroku została wniesiona przez Tomasza R. skarga kasacyjna, którą Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wyrokiem z 12 grudnia 2007 r. (sygn. akt I FSK 76/07). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
- Prawo wniesienia skargi konstytucyjnej, zagwarantowane przez art. 79 ust. 1 Konstytucji przysługuje każdemu, czyje prawa lub wolności określone Konstytucją zostały naruszone wskutek wydania ostatecznego orzeczenia opartego na zaskarżonym przepisie. Przesłanki formalne skargi konstytucyjnej zawarte są w ustawie z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Brak spełnienia przesłanek wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji lub art. 46-47 ustawy o TK skutkuje, zgodnie z art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 ustawy o TK, wydaniem postanowienia o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego niniejsza skarga konstytucyjna powyżej opisanych wymogów nie spełnia. Skarżący podstawą skargi uczynił bowiem przepisy, które albo nie pozostają w związku treściowym z przedmiotem zaskarżenia, albo nie są samoistnym źródłem praw podmiotowych.
- W pierwszej kolejności Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że zasadnicze wątpliwości budzi sformułowanie przez skarżącego przedmiotu skargi. W jej petitum bowiem skarżący kwestionuje art. 133 w związku z art. 116 o.p. Z kolei z uzasadnienia pisma procesowego wynika, że skarżący zarzuca niekonstytucyjność jedynie art. 133 § 1 o.p. w związku z art. 116 o.p. Ponadto Trybunał wskazuje, że art. 133 § 2 i 3 o.p. nie był podstawą rozstrzygnięcia zarówno sądów administracyjnych, jak i organów podatkowych. Skarga w zakresie, w jakim dotyczy art. 133 § 2 i 3 o.p., nie może zatem podlegać merytorycznemu rozpoznaniu.
- Wśród wzorców kontroli skarżący wskazał na art. 2 Konstytucji (w kontekście wywodzonej z niego zasady przyzwoitej legislacji oraz zaufania obywateli do państwa). Jak wynika z utrwalonego już orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, wskazane zasady nie tworzą praw lub wolności o charakterze podmiotowym, które uzasadniałyby żądanie określonego zachowania ze strony państwa. Stanowią one jedynie swoiste nakazy w kierunku prawodawcy, zobowiązujące do zachowania określonych standardów, takich jak jasność, zrozumiałość czy niesprzeczność regulacji. Uczynienie z art. 2 Konstytucji samoistnej podstawy skargi konstytucyjnej w ocenie Trybunału należy uznać za nieprawidłowe (por. postanowienia TK z: 21 maja 2007 r., Ts 238/06, OTK ZU nr 4/B/2008, poz. 142; 18 września 2007 r., Ts 247/06, OTK ZU nr 1/B/2008, poz. 27; 16 września 2008 r., Ts 213/07, OTK ZU nr 5/B/2008, poz. 209). Analogiczne wnioski należy odnieść do art. 31 ust. 3 Konstytucji.
- Kolejnym przywołanym przez skarżącego wzorcem kontroli jest art. 32 Konstytucji. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, możliwość powołania wskazanego artykułu jako podstawy skargi konstytucyjnej jest dopuszczalna pod warunkiem, że skarżący wskaże, jakie konstytucyjne prawo lub wolność o charakterze podmiotowym zostały ukształtowane w sposób naruszający zasadę równości. Uzasadniając tę tezę, wyrażoną w wydanym w pełnym składzie postanowieniu z 24 października 2001 r. (SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001 poz. 225), Trybunał Konstytucyjny wskazał: „Uznając […] prawo do równego traktowania za konstytucyjne prawo jednostki Trybunał Konstytucyjny podkreśla, iż ma ono charakter niejako prawa »drugiego stopnia« (»metaprawa«), tzn. przysługuje ono w związku z konkretnymi normami prawnymi lub innymi działaniami organów władzy publicznej, a nie w oderwaniu od nich – niejako »samoistnie«. Jeżeli te normy lub działania nie mają odniesienia do konkretnych określonych w Konstytucji wolności i praw, prawo do równego traktowania nie ma w pełni charakteru prawa konstytucyjnego, a to sprawia, że nie może ono być chronione za pomocą skargi konstytucyjnej”. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego tego rodzaju doprecyzowanie nie nastąpiło. Skarżący nie wskazał żadnej konkretnej wolności lub prawa konstytucyjnego o charakterze podmiotowym, w zakresie których doszło do naruszenia zasady równości, co uniemożliwia tym samym przyjęcie, iż powołany artykuł został prawidłowo uczyniony podstawą skargi konstytucyjnej.
- Skarżący wskazuje również, że art. 133 o.p. narusza takie elementy konstytucyjnego prawa do sądu, jak prawo dostępu do sądu czy prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury, a nadto, że przepis ten zamyka drogę sądową dochodzenia naruszonych wolności lub praw. Rozważania powyższe abstrahują od różnic istniejących między postępowaniem administracyjnym a sądowoadministracyjnym, ich istoty i celów. Realizacja prawa do sądu w postępowaniu administracyjnym polega na tym, iż uprawnionemu przysługuje prawo do rozpatrzenia jego sprawy przez sąd administracyjny i skontrolowanie legalności decyzji wydanej przez organ administracji publicznej w jego sprawie (por. postanowienie TK z 8 lutego 2000 r., Ts 180/99, OTK ZU nr 1/2000, poz. 54; wyroki TK z: 12 maja 2003 r., SK 38/02, OTK ZU nr 5/A/2003, poz. 38; 3 kwietnia 2006 r., SK 46/05, OTK ZU nr 4/A/2006, poz. 39). Zaskarżone przepisy odnoszą się wprost do postępowania podatkowego i statusu stron w tym postępowaniu nie rzutują więc na dostęp skarżącego do sądu. Ponadto, należy zwrócić uwagę, że standardy wynikające z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji nie dotyczą przesądowego etapu postępowania i dlatego Trybunał Konstytucyjny stwierdza, iż powołane jako podstawa skargi konstytucyjnej art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji – muszą zostać uznane za niespełniające wymogu wynikającego z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK z uwagi na ich nieadekwatność.
- Niezależnie od powyższego, Trybunał Konstytucyjny przypomina, że regulacja stanowiąca przedmiot skargi była już poddana kontroli konstytucyjności. W wyroku z 26 maja 2009 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: „art. 133 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa nie jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 oraz z art. 64 w związku z art. 21 ust. 1 Konstytucji” (SK 32/07, OTK ZU nr 5/A/2009, poz. 70). Mając na uwadze powyższe, należy uznać, że w sprawie zachodzi przesłanka zbędności orzekania – ne bis in idem. W przypadku jej zaistnienia Trybunał Konstytucyjny dokonuje oceny celowości prowadzenia postępowania i orzekania w kwestii, która została już jednoznacznie i ostatecznie rozstrzygnięta (por. postanowienia TK z: 4 maja 2006 r., SK 53/05, OTK ZU nr 5/A/2006, poz. 60; 5 września 2007 r., Ts 102/06, OTK ZU nr 6/B/2008, poz. 221; 11 marca 2008 r., Ts 299/07, OTK ZU nr 2/B/2008, poz. 84).
- W ocenie Trybunału Konstytucyjnego rozstrzyganie o zgodności art. 133 § 1 w związku z art. 116 o.p. z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji jest zbędne, albowiem podniesione w niniejszej skardze zagadnienia związane z odmową przyznania statusu strony przez byłych członków zarządu spółek kapitałowych w postępowaniu mającym na celu wydanie decyzji wymiarowej, określającej zaległość podatkową spółki, były już przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał Konstytucyjny podtrzymuje swoje wcześniejsze stanowisko, zgodnie z którym art. 133 § 1 o.p. nie rzutuje w jakikolwiek sposób na ograniczenie dostępu do sądu. Biorąc wszystkie powyższe okoliczności pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.