ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) z art. 45 ust. 1, art. 42 ust. 2 i art. 55 ust. 4 Konstytucji oraz z art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.) i art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167), o r z e k a: Art.
– Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) w zakresie, w jakim zawiera podstawę odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania wydanego wobec obywatela polskiego w celu przeprowadzenia postępowania karnego w wypadku, gdy:
ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) z art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.; dalej: EKPC), art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167; dalej: MPPOiP), art. 45 ust. 1 oraz art. 55 ust. 4 Konstytucji. Zarzuty objęte rozpatrywaną skargą konstytucyjną powstały w związku z orzeczeniem zapadłym na gruncie następującego stanu faktycznego. Postanowieniem z 3 kwietnia 2007 r. (sygn. akt II Akz 85/07) Sąd Apelacyjny w Poznaniu utrzymał w mocy postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu z 15 marca 2007 r. (sygn. akt III Kop 42/07) o przekazaniu skarżącego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej na mocy europejskiego nakazu aresztowania wydanego 22 stycznia 2007 r. przez Sąd Magistracki dla miasta Westminster. Skarżący, zgodnie z treścią europejskiego nakazu aresztowania, był podejrzany o popełnienie przestępstw określonych w § 1 angielskiej ustawy z 1981 r. o usiłowaniu przestępstw, § 18 i § 20 angielskiej ustawy z 1861 r. o przestępstwach przeciwko osobie, § 1 angielskiej ustawy z 2003 r. o przestępstwach na tle seksualnym, § 8 i 1 angielskiej ustawy z 1986 r. o kradzieżach. Odpowiednikami tych przepisów w polskim systemie prawnym są art. 13 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.; dalej: k.k.) w związku z art. 148 § 1 k.k. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.k., art. 197 § 1 k.k., art. 280 § 1 k.k. i art. 278 § 1 k.k. Uzasadniając zarzut niezgodności zaskarżonych przepisów ze wskazanymi wzorcami kontroli, skarżący wskazał, że nowelizacja kodeksu postępowania karnego, implementująca do polskiego porządku prawnego decyzję ramową Rady UE nr 2002/584/WSiSW z 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między Państwami Członkowskimi (dalej: decyzja ramowa w sprawie europejskiego nakazu aresztowania lub decyzja ramowa) zawiera luki, które „uniemożliwiają w sposób właściwy i wolny od wad realizowanie postanowień decyzji ramowej”. W tym kontekście skarżący podkreślił, że art. 65b k.p.k. nie określa wymogów formalnych, jakim powinien odpowiadać europejski nakaz aresztowania, na podstawie którego ma nastąpić przekazanie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osoby, wobec której został wydany. Przepisy nie określają również wymogów w zakresie prawidłowego tłumaczenia europejskiego nakazu aresztowania, co – w ocenie skarżącego – koliduje z art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz z art. 14 ust. 3 lit. a MPPOiP oraz z art. 6 ust. 3 lit. a EKPC. W tym kontekście skarżący podniósł ponadto zarzuty dotyczące tłumaczeń europejskiego nakazu aresztowania, jakimi sąd dysponował w jego sprawie, wskazując w szczególności, że w europejskim nakazie aresztowania opis zarzucanego czynu musi być tak określony, by nie było wątpliwości co do tego, o jakie przestępstwo osoba przekazana zostanie oskarżona. Skarżący podkreślił, że czyn zarzucany osobie, której dotyczy europejski nakaz aresztowania, powinien być tak określony, aby nie zachodziły żadne wątpliwości co do tego, o jakie przestępstwo zostanie oskarżony. Skarżący zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 607r § 1 pkt 6 k.p.k. można odmówić wykonania europejskiego nakazu aresztowania, jeżeli za czyn zabroniony, którego dotyczy, można orzec karę dożywotniego pozbawienia wolności albo inny środek polegający na pozbawieniu wolności bez możliwości ubiegania się o jego skrócenie. W tym kontekście wskazał, że w kodeksie postępowania karnego nie określono sposobu, w jaki sąd ma zbadać te okoliczności. W ocenie skarżącego, jest to równoznaczne z naruszeniem konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Skarżący wskazał nadto, że przepisy zawarte w rozdziale 65a kodeksu postępowania karnego dotyczą sytuacji, w której Polska występuje do innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej o przekazanie osoby ściganej na podstawie europejskiego nakazu aresztowania. Przepisy pomieszczone w rozdziale 65b kodeksu postępowania karnego odnoszą się natomiast do sytuacji, w której Polska wykonuje europejski nakaz aresztowania. W tym kontekście zwrócił uwagę, że ze względu na wskazane luki w regulacjach zawartych w tym rozdziale kodeksu postępowania karnego w doktrynie został wyrażony pogląd, iż kodeksowe przepisy o europejskim nakazie aresztowania należy traktować jako pewną całość, podkreślając przy tym, że z tym twierdzeniem nie zgodziły się sądy orzekające w sprawie, w związku z którą pojawił się problem konstytucyjny objęty wniesioną skargą konstytucyjną. Skarżący podkreślił, że we wskazanym wyżej postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, wydanym w jego sprawie, sąd ten nie dopatrzył się również możliwości badania, czy europejski nakaz aresztowania wydany przez inne państwo członkowskie Unii Europejskiej spełnia wymogi formalne określone w ustawodawstwie angielskim. Sądy orzekające w sprawie skarżącego powołały się w tym zakresie na zasadę wzajemnego zaufania obowiązującą w zakresie współpracy sądowej. Zdaniem skarżącego, zasada ta nie ma jednak charakteru bezwzględnego, nie może w szczególności naruszać fundamentalnego prawa przysługującego każdemu, jakim jest prawo do sądu. Skarżący nawiązał w tym kontekście do art. 3 decyzji ramowej. W dalszej części uzasadnienia skarżący wskazał, że – w jego ocenie – niedopuszczalne i niezgodne z Konstytucją jest, aby orzekanie o przekazaniu obywatela polskiego odbywało się bez zbadania przez sąd prawdopodobieństwa popełnienia przez podejrzanego zarzucanych mu czynów, a w szczególności, by sąd nie miał możliwości zapoznania się z dowodami zebranymi przez państwo żądające przekazania. W tym kontekście podkreślił, że ustalenie przez sąd, czy w toku postępowania zostały spełnione przesłanki dopuszczalności wydania europejskiego nakazu aresztowania jest doniosłe ze względu na stanowisko zajęte przez Sąd Najwyższy w uchwale z 20 lipca 2006 r., sygn. akt I KZP 21/06, OSNKW nr 9/2006, poz. 77, zgodnie z którym organ sądowy państwa wykonania europejskiego nakazu aresztowania może odmówić przekazania osoby ściganej, jeżeli ustali, że nakaz ten wydany został wbrew przesłankom dopuszczalności jego wydania. W ocenie skarżącego, takie uregulowanie koliduje z konstytucyjnym prawem do obrony. Prawo to musi być bowiem rozumiane jako prawo do przygotowania się do rzetelnej obrony i faktycznego odpierania zarzutów. Tymczasem europejski nakaz aresztowania zawiera jedynie informacje o dowodach zebranych w sprawie i wzmiankę o zapadłym orzeczeniu, w związku z którym został wydany. Uzasadniając zarzut niezgodności zaskarżonych przepisów z prawem do obrony, nawiązując do rozbieżności w tłumaczeniu europejskiego nakazu aresztowania wydanego w jego sprawie, skarżący wskazał na niejasność co do tego, jaki zarzut zostanie mu przedstawiony i w związku z jakim czynem zostaje przekazany do Wielkiej Brytanii. Nawiązał przy tym do treści art. 5 ust. 2 EKPC w rozumieniu nadanym mu w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: ETPC), który statuuje wymóg niezwłocznego poinformowania każdego zatrzymanego w zrozumiałym dla niego języku o przyczynie zatrzymania oraz o stawianych mu zarzutach. W dalszej części uzasadnienia, przypominając elementy składowe zasady prawa do sądu gwarantowanej przez art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz treść art. 77 ust. 2 Konstytucji, skarżący podkreślił, iż „prawo do wymiaru sprawiedliwości zajmuje tak ważne miejsce, że jakakolwiek wykładnia ścieśniająca w tym zakresie nie odpowiadałaby ani celowi ani też charakterowi ustroju RP”. Skarżący podkreślił w uzasadnieniu skargi, że prawo każdego do rzetelnego i publicznego procesu w sprawie karnej wynika także „z zasady zawartej w art. 1 Konstytucji, iż Polska jest państwem prawnym”, wskazując, że za taką interpretacją wskazanego przepisu przemawia także art. 56 ust. 1 Konstytucji. Wskazał następnie, że z art. 45 ust. 1 Konstytucji wynika jednoznacznie wola prawodawcy, aby prawem do sądu objąć możliwie najszerszy zakres spraw, a z zasady demokratycznego państwa prawnego płynie dyrektywa interpretacyjna zakazująca zawężającej wykładni prawa do sądu. Skarżący podkreślił przy tym, że „rozpatrywanie sprawy ma polegać na badaniu argumentów stron, w toku którego sąd ma obowiązek ustosunkowania się do podnoszonych twierdzeń. Rozpatrzenie sprawy obejmuje w szczególności prawo podejrzanego do wysłuchania”. W ocenie skarżącego, w sprawie go dotyczącej, sądy obydwu instancji orzekły wyłącznie na podstawie jednego dokumentu – europejskiego nakazu aresztowania. Skarżący, występujący w roli podejrzanego, nie miał możliwości ustosunkowania się do zawartych w nim twierdzeń. Decydując o przekazaniu na podstawie europejskiego nakazu aresztowania, sąd orzeka ostatecznie o prawach i wolnościach obywatela. Ta decyzja procesowa nie może zapaść bez choćby uprawdopodobnienia popełnienia czynu zarzucanego w europejskim nakazie aresztowania. Zarządzeniem z 9 października 2007 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi konstytucyjnej m.in. przez dokładne określenie sposobu naruszenia konstytucyjnych praw i wolności skarżącego wyrażonych w art. 45 ust. 1 Konstytucji przez zaskarżone art. 607k, art. 607l, art. 607m oraz art.
k.p.k. oraz przez dokładne określenie sposobu naruszenia konstytucyjnych praw i wolności skarżącego wyrażonych w art. 55 ust. 4 Konstytucji przez zaskarżone przepisy. W odpowiedzi na powyższe zarządzenie, w piśmie procesowym z 17 października 2007 r. skarżący wskazał, że art. 607k k.p.k. jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 1, w związku z art. 41 ust. 3, w związku z art. 42 ust. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim: 1) zezwala na przekazanie osoby ściganej europejskim nakazem aresztowania pomimo nieuprawdopodobnienia faktu popełnienia zarzucanych przestępstw; 2) nie precyzuje wymogów formalnych, jakim powinien odpowiadać europejski nakaz aresztowania; 3) nie precyzuje wymogów formalnych, jakim powinno odpowiadać tłumaczenie europejskiego nakazu aresztowania; 4) nie określa wymogu dołączenia do europejskiego nakazu aresztowania tzw. decyzji bazowej, tj. orzeczenia, z którym wiąże się europejski nakaz aresztowania; 5) nie określa wymogu przedstawienia dowodów wskazujących na prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa przez osobę, której nakaz dotyczy. W konsekwencji osoba ścigana na podstawie europejskiego nakazu aresztowania jest pozbawiona prawa do rozpatrzenia sprawy przez niezależny, bezstronny, niezawisły sąd, albowiem sąd, orzekając o przekazaniu na podstawie europejskiego nakazu aresztowania, nie dokonuje własnych ustaleń, opierając się wyłącznie na zasadzie zaufania do organu wydającego europejski nakaz aresztowania. Uregulowanie to, zdaniem skarżącego, koliduje nadto z zasadą prawa do obrony przez: 1) niezagwarantowanie osobie ściganej możliwości zapoznania się w sposób zrozumiały z treścią stawianych zarzutów; 2) pozbawienie osoby ściganej możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym stanowiącym podstawę wystąpienia z europejskim nakazem aresztowania; 3) pozbawienie osoby ściganej inicjatywy dowodowej i możliwości weryfikacji materiału dowodowego stanowiącego podstawę europejskiego nakazu aresztowania. W odniesieniu do art. 607l k.p.k. podniósł, że przepis ten jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 1 i w związku z art. 42 ust. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim nie nakłada na sąd orzekający na posiedzeniu w przedmiocie przekazania i tymczasowego aresztowania obowiązku zbadania prawdopodobieństwa popełnienia zarzucanego przestępstwa przez osobę, przeciwko której europejski nakaz aresztowania jest wydany. Z kolei w odniesieniu do art. 607m k.p.k. skarżący wskazał, że przepis ten koliduje z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 1, w związku z art. 42 ust. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim nakłada na sąd obowiązek wydania postanowienia o przekazaniu w określonym w ustawie terminie, nawet wówczas, gdy termin ten jest niewystarczający do przeprowadzenia postępowania w tej sprawie, a nadto w zakresie, w jakim nie precyzuje, w jakich wypadkach terminy do wydania postanowienia o przekazaniu mogą zostać niedotrzymane. W piśmie procesowym z 17 października 2007 r., w odniesieniu do art.
k.p.k. skarżący wskazał, że przepis ten jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 1 i w związku z art. 42 ust. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim nie zawiera unormowań, zgodnie z którymi sąd odmawia wykonania europejskiego nakazu aresztowania, jeżeli europejski nakaz aresztowania nie spełnia wymogów formalnych oraz w zakresie, w jakim nie zawiera unormowania, zgodnie z którym sąd odmawia wykonania europejskiego nakazu aresztowania wówczas, gdy w sposób dostateczny nie uprawdopodobniono faktu popełnienia zarzucanego przestępstwa. Skarżący stwierdził nadto, że art. 607k jest niezgodny z art. 55 ust. 4 w związku z art. 31 ust. 1 i w związku z art. 41 ust. 3 w związku z art. 42 ust. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim narusza prawa i wolności osoby, nie formułując wymogu przedstawienia w europejskim nakazie aresztowania dowodów wskazujących na prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa oraz nie przewidując możliwości zapoznania się przez sąd z tymi dowodami. W kontekście tak określonych wzorców kontroli skarżący w odniesieniu do art. 607k k.p.k. podniósł nadto zarzut naruszenia praw i wolności osoby ściganej przez dopuszczenie przekazania pomimo braku wymogu przedstawienia jej odpowiednio uwierzytelnionego tłumaczenia europejskiego nakazu aresztowania, co w konsekwencji uniemożliwia jej zapoznanie się z zarzutami. W odniesieniu do art. 607l k.p.k. podniósł, że przepis ten jest niezgodny z art. 55 ust. 4 w związku z art. 31 ust. 1, w związku z art. 42 ust. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim: 1) narusza prawa i wolności osoby ściganej, nie przyznając sądowi orzekającemu w przedmiocie przekazania prawa do przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego; 2) narusza prawa i wolności osoby ściganej, uzależniając możliwość jej przesłuchania od wniosku państwa członkowskiego wydającego europejski nakaz aresztowania; 3) narusza prawa i wolności osoby ściganej przez umożliwienie sądowi wydania postanowienia o przekazaniu osoby ściganej na podstawie europejskiego nakazu aresztowania pomimo uniemożliwienia podejrzanemu obrony, która miałaby polegać na ustosunkowaniu się do przedstawionych zarzutów. Precyzując zarzut dotyczący art. 607m k.p.k. skarżący wskazał, że przepis ten jest niezgodny z art. 55 ust. 4 w związku z art. 31 ust. 1, w związku z art. 42 ust. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim narusza prawa i wolności osoby ściganej, nakładając na sąd obowiązek wydania postanowienia w określonym terminie, „zakładając prymat zasady szybkości postępowania nad zasadą dokładnego i rzetelnego zbadania zasadności stawianych jej zarzutów, w tym zbadania czy w [europejskim nakazie aresztowania] został uprawdopodobniony fakt popełnienia przez osobę ściganą przestępstwa”. Z kolei w odniesieniu do zarzutu niekonstytucyjności art.
k.p.k. skarżący wskazał, że przepis ten narusza art. 55 ust. 4 w związku z art. 31 ust. 1, w związku z art. 42 ust. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim nie zawiera unormowań, zgodnie z którymi sąd odmawia wykonania europejskiego nakazu aresztowania, jeżeli w sposób dostateczny nie uprawdopodobniono faktu popełnienia przez podejrzanego przestępstwa zarzucanego mu w europejskim nakazie aresztowania oraz w zakresie, w jakim nie przewiduje przesłanki odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania niespełniającego wymogów formalnych. 2. W piśmie z 9 października 2008 r. stanowisko w sprawie zajął Prokurator Generalny. W jego ocenie, art.
k.p.k. w zakresie, w jakim zezwala na przekazanie osoby ściganej europejskim nakazem aresztowania z terytorium Polski w celu przeprowadzenia przeciwko tej osobie postępowania karnego na terytorium innego państwa członkowskiego UE pomimo nieuprawdopodobnienia popełnienia przez tę osobę zarzucanych jej przestępstw, jest zgodny z art. 45 ust. 1 i art. 42 ust. 2, w związku z art. 55 ust. 4 Konstytucji. Ponadto Prokurator Generalny wniósł o umorzenie postępowania w pozostałym zakresie na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia. Uzasadniając zajęte stanowisko, Prokurator Generalny stwierdził, że poddanie skargi merytorycznej ocenie wymaga uprzedniego ustalenia zakresu jej konstytucyjnej kontroli. Wskazał, że punktem wyjścia winna tu być treść ostatniego pisma procesowego skarżącego, sporządzonego 17 października 2007 r., tj. już po upływie terminu do wniesienia skargi. W piśmie tym pełnomocnik skarżącego wskazał dodatkowe wzorce kontroli zaskarżonych przepisów. W tym kontekście Prokurator Generalny przypomniał, że trzymiesięczny termin do wniesienia skargi jest terminem do sformułowania wszystkich istotnych elementów skargi, zgodnie z wymogami art. 47 ust. 1 ustawy o TK. W ocenie Prokuratora Generalnego, nowe zarzuty, wskazane w piśmie z 17 października 2007 r., powinny być traktowane jako nowa skarga konstytucyjna, złożona w tym wypadku po przekroczeniu trzymiesięcznego terminu. W konsekwencji niedopuszczalne jest wydanie orzeczenia w przedmiocie zgodności: 1) art. 607k k.p.k. z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 1, w związku z art. 41 ust. 3, w związku z art. 42 ust. 2 Konstytucji oraz z art. 55 ust. 4 w związku z art. 31 ust. 1, w związku z art. 41 ust. 3, w związku z art. 42 ust. 2 Konstytucji; 2) art. 607l k.p.k. z art. 55 ust. 4 w związku z art. 31 ust. 1, w związku z art. 42 ust. 2 Konstytucji; 3) art. 607m k.p.k. z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 1, w związku z art. 42 ust. 2 Konstytucji oraz z art. 55 ust. 4 w związku z art. 31 ust. 1, w związku z art. 42 ust. 2 Konstytucji; 4) art.
k.p.k. z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 1, w związku z art. 42 ust. 2 Konstytucji oraz z art. 55 ust. 4 w związku z art. 31 ust. 1, w związku z art. 42 ust. 2 Konstytucji. Kontynuując rozważania dotyczące kwestii formalnych, w nawiązaniu do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Prokurator Generalny stwierdził, że na Trybunale Konstytucyjnym spoczywa powinność badania zgodności zaskarżonych przepisów nie tylko z wzorcami konstytucyjnymi powołanymi w petitum skargi konstytucyjnej, ale także z tymi, które zostały wskazane w jej uzasadnieniu. W tym kontekście wskazał, że poza wzorcami kontroli wskazanymi przez skarżącego w petitum badanej skargi podstawę kontroli w niniejszej sprawie stanowi także art. 42 ust. 2 Konstytucji, który został powołany w jej uzasadnieniu. W dalszej części uzasadnienia Prokurator Generalny podniósł, że nie wszystkie spośród zaskarżonych przepisów stanowiły podstawę prawną orzeczenia o prawach i wolnościach konstytucyjnych skarżącego, a w konsekwencji, ze względu na brzmienie art. 79 ust. 1 Konstytucji, nie wszystkie mogą być przedmiotem merytorycznej oceny Trybunału Konstytucyjnego. W ocenie Prokuratora Generalnego, przesłanek merytorycznego badania nie spełniają: art. 607k k.p.k., art. 607l k.p.k. oraz art. 607m k.p.k. Jego zdaniem, przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie może być jedynie art.
k.p.k. zawierający enumeratywnie wymienione okoliczności, których zaistnienie prowadzi obligatoryjnie do wydania postanowienia o odmowie przekazania osoby ściganej. Z uzasadnienia skargi można bowiem wywieść, że – w ocenie skarżącego – taką okolicznością powinno być nieuprawdopodobnienie przez polski sąd popełnienia przez osobę ściganą zarzucanych jej przestępstw. Wprowadzenie takiej przesłanki spowodowałoby konieczność przeprowadzenia przez polski sąd własnego postępowania dowodowego na podstawie dowodów wskazujących na popełnienie przez osobę ściganą przestępstw objętych europejskim nakazem aresztowania. Ze względu na użycie w skardze sformułowania „w zakresie, w jakim zezwala”, należy przyjąć, że niekonstytucyjność zakwestionowanych przepisów skarżący upatruje w braku normy bezwzględnie zakazującej przekazania osoby ściganej w trybie europejskiego nakazu aresztowania, a taka przesłanka może być umiejscowiona jedynie w art.
k.p.k. W tym kontekście Prokurator Generalny wskazał, że zarzuty skargi nie dotyczą ich treści, ale pominięcia w nich regulacji, bez których budzą wątpliwości natury konstytucyjnej. Ograniczenie kontroli konstytucyjnej do art.
k.p.k. jest przy tym wystarczające dla ochrony konstytucyjnych praw skarżącego. Następnie Prokurator Generalny przeszedł do rozważań dotyczących art. 55 ust. 4 Konstytucji. W jego ocenie, w trybie skargi konstytucyjnej zarzut naruszenia art. 55 ust. 4 Konstytucji nie może być rozpatrywany samodzielnie, ponieważ przepis ten odwołuje się ogólnie do praw i wolności konstytucyjnych, nie konkretyzując, które spośród nich mogą być naruszone przy ekstradycji. Ze względu na to, że skarżący wskazał również inne wzorce konstytucyjne, w ocenie Prokuratora Generalnego, należy uznać, że skarżący upatruje naruszenia praw i wolności konstytucyjnych określonych w art. 45 ust. 1 i w art. 42 ust. 2 Konstytucji w związku z przepisem, który umożliwiał jego ekstradycję (art. 55 ust. 4 Konstytucji). W odniesieniu do wskazanych przez skarżącego jako wzorce kontroli art. 6 EKPC oraz art. 14 ust. 1 MPPOiP Prokurator Generalny wskazał na niedopuszczalność oceny przepisów zakwestionowanych w trybie skargi konstytucyjnej przez pryzmat wzorców wynikających z umów międzynarodowych. Ustosunkowując się do zarzutu niezgodności art.
k.p.k. z art. 45 ust. 1 i art. 42 ust. 2 w związku z art. 55 ust. 4 Konstytucji, Prokurator Generalny stwierdził, że nie jest on zasadny. Uzasadniając stanowisko przedstawione w tym zakresie, Prokurator Generalny stwierdził, że dla oceny konstytucyjności pominięcia w art.
k.p.k. przesłanki nieuprawdopodobnienia popełnienia przez osobę ściganą zarzucanych jej przestępstw konieczne jest nawiązanie do ukształtowanej przez doktrynę oraz orzecznictwo zawartości normatywnej przepisów regulujących procedurę wykonywania europejskiego nakazu aresztowania. Prokurator Generalny przypomniał tu w szczególności uchwałę Sądu Najwyższego z 20 lipca 2006 r., sygn. akt I KZP 21/06, w której stwierdzono, że przesłanką podlegającą weryfikacji jest tu także cel, w którym europejski nakaz aresztowania został wydany. Jeżeli nakaz wydano pomimo braku spełnienia przesłanek jego wydania w państwie żądającym przekazania osoby ściganej, wówczas decyzja przekazana organowi sądowemu państwa wykonania nakazu w istocie nie jest europejskim nakazem aresztowania. Kontrolne badanie przesłanek wydania europejskiego nakazu aresztowania musi poprzedzać ocenę, czy nie zachodzą negatywne przesłanki jego wykonania, przy czym „dopuszczalność negatywnej weryfikacji przesłanek wydania nakazu w państwie jego wykonania musi być (…) ograniczona do zupełnie wyjątkowych wypadków, o czym przesądza zasada wzajemnego zaufania, stanowiąca fundament współpracy sądowej między państwami członkowskimi Unii Europejskiej”. Prokurator Generalny podkreślił, że w powołanej uchwale Sąd Najwyższy wyraźnie rozróżnił przesłanki wydania oraz przesłanki wykonania europejskiego nakazu aresztowania. Wskazał, że przesłanki wykonania sformułowane są wyłącznie w art.
i art. 607r k.p.k., a w wypadku europejskiego nakazu aresztowania wydanego w celu wykonania kary pozbawienia wolności lub środka polegającego na pozbawieniu wolności wobec osoby ściganej – także w art. 607s k.p.k. Cel europejskiego nakazu aresztowania stanowi natomiast przesłankę jego wydania, a nie wykonania. Prokurator Generalny nawiązał w tym zakresie porównawczo do orzecznictwa sądów innych państw członkowskich UE, podkreślając, że nie zawierają one jednolitych uregulowań dotyczących tej kwestii. Nawiązując do treści decyzji ramowej w sprawie europejskiego nakazu aresztowania, Prokurator Generalny wskazał, że nie realizuje ona modelu automatycznego uznawania orzeczeń organów sądowych innych państw członkowskich UE. W preambule decyzji ramowej stwierdza się bowiem, że „decyzje w sprawie wykonywania europejskiego nakazu aresztowania należy poddawać należytym kontrolom”. Z art. 1 ust. 2 decyzji ramowej wynika jednak, że państwa członkowskie nie są uprawnione do rozszerzania katalogu przesłanek odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania w prawie krajowym. Nie powinny także poszerzać zakresu kompetencji organu sądowego wykonującego europejski nakaz aresztowania do kontrolowania decyzji organu występującego, gdyż to podważałoby zasadę wzajemnego uznawania, której jedyne ograniczenia określa decyzja ramowa. W tym kontekście Prokurator Generalny stwierdził, że niektóre państwa członkowskie UE dokonały nieprawidłowego wdrożenia decyzji ramowej, co jednak nie powinno być postrzegane jako zachęta do stosowania prawa polskiego w sposób niezgodny z decyzją ramową. W dalszej części uzasadnienia, w nawiązaniu do wypowiedzi prezentowanych w doktrynie, Prokurator Generalny stwierdził, że Komisja Wspólnot Europejskich zdaje się skłaniać ku stanowisku o niedopuszczalności badania przez sąd państw wykonania przesłanek dopuszczalności wydania europejskiego nakazu aresztowania. Wskazał tu w szczególności na skrytykowane przez Komisję postanowienie ustawy holenderskiej, dopuszczające możliwość odmowy przekazania osoby w wypadku, gdy „stanie się krystalicznie jasne, że osoba ścigana nie mogła popełnić przestępstwa”. Prokurator Generalny podkreślił, że zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i w piśmiennictwie akcentuje się znaczenie zasady wzajemnego zaufania, wskazując, że powinna być wiodąca przy interpretacji przepisów o europejskim nakazie aresztowania. Przepisy implementujące decyzję ramową do polskiego porządku prawnego nie przewidują wprost badania przez polskie sądy podstaw wydania europejskiego nakazu aresztowania, urzeczywistniając tym samym zasadę wzajemnego zaufania. W orzecznictwie sądowym oraz w doktrynie badanie takie dopuszcza się tylko na zasadzie absolutnie koniecznego wyjątku. W tym kontekście Prokurator Generalny podkreślił, że nawet w takim wypadku nie do zaakceptowania wydaje się odmowa wydania osoby ściganej, ponieważ takiej przesłanki nie zawiera decyzja ramowa. Właściwym rozwiązaniem w takim wypadku jest zwrócenie się do państwa wydania europejskiego nakazu aresztowania w trybie art. 607z k.p.k. o uzupełnienie informacji z jednoczesnym wskazaniem nowych okoliczności w sprawie. W takiej sytuacji możliwe jest cofnięcie europejskiego nakazu aresztowania przez państwo wydania. W dalszej części uzasadnienia, w nawiązaniu do art. 45 ust. 1 Konstytucji, wskazanego jako podstawa kontroli w sprawie, Prokurator Generalny stwierdził, że analizę zgodności art.
k.p.k. z tym wzorcem kontroli musi poprzedzać rozstrzygnięcie dotyczące charakteru postępowania w przedmiocie przekazania osoby ściganej, a konkretnie ustalenie, czy postępowanie to jest „sprawą” w rozumieniu tego przepisu Konstytucji. Udzielając tu odpowiedzi twierdzącej, Prokurator Generalny podkreślił, że w konsekwencji postępowanie w przedmiocie wykonania europejskiego nakazu aresztowania musi spełniać wymóg sprawiedliwości proceduralnej. W postępowaniu toczącym się w przedmiocie wykonania europejskiego nakazu aresztowania udział osoby ściganej (quasi-oskarżonego) jest ograniczony do niezbędnej potrzeby. Kodeks postępowania karnego nie przewiduje prawa osoby ściganej do składania wniosków dowodowych ani oświadczeń w przedmiocie zarzutów popełnienia przestępstw określonych w europejskim nakazie aresztowania. W ocenie Prokuratora Generalnego, procedura zmierzająca do wykonania europejskiego nakazu aresztowania jest mimo to zgodna z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Celem postępowania w tym przedmiocie jest wydanie albo odmowa wydania osoby ściganej, a nie orzekanie o winie i karze tej osoby w zakresie czynu zarzucanego w europejskim nakazie aresztowania. W związku z tym prawo do wysłuchania nie musi być zagwarantowane w zakresie dotyczącym weryfikacji dowodów potwierdzających fakt popełnienia czynów zarzucanych w europejskim nakazie aresztowania. Sąd orzekający w przedmiocie europejskiego nakazu aresztowania powinien natomiast umożliwić osobie ściganej realizację jej prawa do wysłuchania w pozostałym zakresie, w tym. m.in. w zakresie weryfikacji prawdziwości danych zawartych w europejskim nakazie aresztowania. Celem decyzji ramowej jest maksymalne uproszczenie i przyspieszenie procedury przekazywania pomiędzy państwami UE sprawców najpoważniejszych przestępstw. To założenie decyzji ramowej ma służyć zapewnieniu obywatelom wysokiego poziomu bezpieczeństwa osobistego w przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Wskazane powyżej ograniczenia prawa do sądu, przejęte wprost z decyzji ramowej, spełniają zatem warunki ograniczeń tego prawa przewidziane w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Prokurator Generalny podkreślił, że prawa człowieka nie są obecnie domeną wyłącznie prawa krajowego, ich źródłem mogą być także umowy międzynarodowe. Zwrócił w szczególności uwagę na treść art. 6 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (dalej: TUE), zgodnie z którym Unia działa na zasadach wolności, demokracji, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności oraz praworządności. Z kolei art. 6 ust. 2 TUE zobowiązuje państwa członkowskie UE do przestrzegania praw podstawowych zagwarantowanych w EKPC oraz poszanowania praw wynikających ze wspólnych tradycji konstytucyjnych, które stanowią wspólne zasady prawa Wspólnoty. W dalszej części uzasadnienia Prokurator Generalny w nawiązaniu do obowiązku proeuropejskiej interpretacji przepisów prawa europejskiego oraz wynikającej z art. 9 Konstytucji powinności przestrzegania wiążącego Polskę prawa międzynarodowego wskazał, że Polska, przystępując do UE, wyraziła tym samym zgodę na to, że „w zakresie praw człowieka powstanie multicentryczność oddziaływania prawa rodzimego i systemu prawa UE”. W odniesieniu do zarzutu kolizji zaskarżonego przepisu z art. 42 ust. 2 Konstytucji Prokurator Generalny stwierdził, że zarzutu naruszenia prawa do obrony w badanej sprawie nie sposób jest rozpatrywać w oderwaniu od zarzutu naruszenia prawa do sądu. Niedopuszczalność, co do zasady, badania przez sąd wykonania europejskiego nakazu aresztowania przesłanki uprawdopodobnienia popełnienia przez osobę ściganą przestępstwa zarzucanego jej w europejskim nakazie aresztowania w równym bowiem stopniu dotyka prawa do rzetelnego procesu, jak i prawa do obrony w wymiarze materialnym, polegającym na możności osobistego bronienia się przez osobę ściganą. To zaś powoduje, że argumentacja przedstawiona przy rozważaniu zgodności zaskarżonego przepisu z art. 45 ust. 1 Konstytucji pozostaje aktualna również w odniesieniu do zarzutu niezgodności zaskarżonego przepisu z art. 42 ust. 2 Konstytucji. W konsekwencji Prokurator Generalny zajął stanowisko, że art.
k.p.k. jest zgodny z art. 45 ust. 1 i art. 42 ust. 2 Konstytucji w związku z art. 55 ust. 4 Konstytucji. 3. W piśmie z 24 marca 2009 r. w imieniu Sejmu stanowisko w sprawie zajął Marszałek Sejmu. W ocenie Sejmu, art.
k.p.k. w zakresie, w jakim zezwala na przekazanie osoby ściganej europejskim nakazem aresztowania z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej w celu przeprowadzenia przeciwko niej postępowania karnego pomimo braków formalnych nakazu oraz pomimo braku odpowiedniego uprawdopodobnienia popełnienia zarzucanych jej w nakazie przestępstw, jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 1, w związku z art. 42 ust. 2 Konstytucji oraz z art. 31 ust. 1 w związku z art. 42 ust. 2, w związku z art. 55 ust. 4 Konstytucji. W imieniu Sejmu Marszałek Sejmu wniósł nadto o umorzenie postępowania w pozostałym zakresie ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia. W stanowisku Sejmu podkreślono, że wzorcem kontroli w sprawie zainicjowanej skargą konstytucyjną mogą być wyłącznie przepisy Konstytucji. Oznacza to, że badanie przez Trybunał Konstytucyjny zgodności zaskarżonych przepisów z art. 6 EKPC oraz z art. 14 ust. 1 MPPOiP jest niedopuszczalne. W stanowisku Sejmu wskazano nadto, że w badanej sprawie przedmiotem merytorycznej kontroli Trybunału może być wyłącznie art.
k.p.k. Ten bowiem tylko przepis można uznać za merytoryczną podstawę rozstrzygnięcia sądu w przedmiocie praw i wolności konstytucyjnych skarżącego. Jak stwierdził Sejm, wskazany przepis wyraża normę zakazującą wykonania europejskiego nakazu aresztowania w wypadku zaistnienia którejś ze wskazanych enumeratywnie przesłanek. Zarzuty podniesione przez skarżącego sprowadzają się zaś do pominięcia przez ustawodawcę norm zakazujących sądowi polskiemu wykonania europejskiego nakazu aresztowania bez należytego uprawdopodobnienia popełnienia przez osobę ściganą zarzucanych jej przestępstw oraz w wypadku, gdy nakaz nie spełnia wymogów formalnych. W ocenie Sejmu, taki zarzut jest adekwatny jedynie w stosunku do art.
k.p.k., gdyż tylko w tym przepisie spośród kwestionowanych przez skarżącego – ustawodawca mógł takie normy wprowadzić. W dalszej części zajętego stanowiska Sejm stwierdził, że z treści obydwu pism procesowych skarżącego, tj. ze skargi konstytucyjnej z 5 czerwca 2007 r. oraz z pisma z 17 października 2007 r. wynika, że skarżący podnosi, iż art.
k.p.k. w zakresie, w jakim nie wprowadza jako bezwzględnej przyczyny odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania niewypełnienia wymogów formalnych oraz niedostatecznego uprawdopodobnienia faktu popełnienia przez osobę ściganą zarzucanych jej przestępstw, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 1, w związku z art. 42 ust. 2 Konstytucji oraz z art. 31 ust. 1 w związku z art. 42 ust. 2, w związku z art. 55 ust. 4 Konstytucji. W kontekście tak ujętego zarzutu Sejm stwierdził, że w analizowanej sprawie zasadnicze znaczenie ma prawo do sądu w rozumieniu materialnym, a konkretnie gwarancja sprawiedliwego postępowania sądowego. W nawiązaniu do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w uzasadnieniu stanowiska Sejmu wskazano, że sprawiedliwa procedura sądowa powinna zapewniać stronom uprawnienia procesowe stosowne do przedmiotu prowadzonego postępowania. W każdym wypadku ustawodawca powinien zapewnić jednostce prawo do wysłuchania. Jednostka powinna mieć w szczególności możliwość przedstawienia swoich racji sądowi oraz zgłaszania wniosków dowodowych. Istotnym elementem sprawiedliwej procedury jest przy tym prawo strony do osobistego udziału w czynnościach procesowych. Ustawodawca może ograniczyć udział stron w czynnościach procesowych, ograniczenia takie powinny jednak zawsze posiadać odpowiednie uzasadnienie. W odniesieniu do art. 31 ust. 1 Konstytucji w stanowisku Sejmu wskazano, że ten wzorzec, wraz z art. 31 ust. 2 Konstytucji, wyraża zasadę wolności człowieka. W tym kontekście, w nawiązaniu do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w stanowisku Sejmu stwierdzono, że zasada wyrażona w tych przepisach „jest dopełnieniem poszczególnych przepisów określających poszczególne wolności konstytucyjne”. Oznacza to, że we wszystkich sytuacjach, w których jest możliwe wskazanie konkretnego przepisu konstytucyjnego gwarantującego dane prawo lub wolność, skarga musi podnieść zarzut naruszenia tego przepisu. Jak podkreślono, w analizowanej skardze konstytucyjnej wzorzec wynikający z art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji powiązano z art. 42 ust. 2 Konstytucji, gwarantującym prawo do obrony. To zaś prawo jest gwarantowane „we wszystkich stadiach postępowania”. W kontekście wzorca kontroli wynikającego z art. 55 ust. 4 Konstytucji, w stanowisku Sejmu stwierdzono, że przepis ten nie może być samodzielnym wzorcem kontroli. W analizowanej sprawie wzorzec ten należy powiązać z prawem do wolności (art. 31 ust. 1 Konstytucji) oraz z prawem do obrony (art. 42 ust. 2 Konstytucji). W dalszej części uzasadnienia Sejmu stwierdzono, że zarzuty podniesione przez skarżącego dotyczą pominięcia ustawodawczego. Pominięcie takie, w wypadku, gdy dotyczy braku pewnych elementów normatywnych w treści określonego przepisu, który to brak skutkuje jego niekonstytucyjnością, podlega kognicji Trybunału Konstytucyjnego. Jeżeli chodzi o zarzuty podniesione w niniejszej skardze konstytucyjnej, Trybunał Konstytucyjny ma możliwość oceny konstytucyjności zaskarżonych przepisów pod kątem występujących w nich braków powodujących wątpliwości konstytucyjne. W ocenie Sejmu, merytoryczną analizę zgodności art.
k.p.k. z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 1, w związku z art. 42 ust. 2 Konstytucji należy poprzedzić ustaleniem, czy postępowanie w przedmiocie przekazania osoby ściganej państwu wydającemu europejski nakaz aresztowania jest sprawą w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji. W tym kontekście, w nawiązaniu do poglądów prezentowanych w piśmiennictwie, w stanowisku Sejmu stwierdzono, że postępowanie dotyczące wykonania europejskiego nakazu aresztowania jest postępowaniem incydentalnym. Podjęcie przez prokuratora pierwszych czynności względem osoby, której dotyczy europejski nakaz aresztowania, powoduje, że zyskuje ona status quasi-strony, a jej pozycja jest zbliżona do pozycji oskarżonego w postępowaniu zasadniczym. Zdaniem Sejmu, ze względu na zakres konstytucyjnego prawa do sądu należy uznać, że postępowanie w przedmiocie wykonania europejskiego nakazu aresztowania jest sprawą w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji. Jest to postępowanie karne poprzedzające postępowanie zasadnicze, w którym sąd będzie rozstrzygał o winie i karze osoby, której dotyczy europejski nakaz aresztowania. Polski sąd, podejmując decyzję w przedmiocie wydania takiej osoby, rozstrzyga o jej prawach i wolnościach, w tym przede wszystkim o konstytucyjnym prawie obywatela polskiego do odpowiedzialności przed polskim sądem. W odniesieniu do postępowania sądu w przedmiocie wydania osoby ściganej w trybie europejskiego nakazu aresztowania można więc mówić o sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. W dalszej części uzasadnienia stanowiska Sejmu podkreślono, że europejski nakaz aresztowania opiera się na zasadzie wzajemnego uznawania. Nie jest jednak tak, iżby postępowanie toczące się w przedmiocie wykonania europejskiego nakazu aresztowania cechowało się pełnym automatyzmem. W stanowisku Sejmu przypomniano wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 kwietnia 2005 r., sygn. P 1/05 (OTK ZU nr 4/A/2005, poz. 42), w związku z którym doszło do zmiany art. 55 Konstytucji. W tym kontekście podkreślono, że w następstwie nowelizacji wskazanego przepisu Konstytucji „sędziowie polscy uzyskali nawet szerszy zakres przesłanek odmowy wykonania nakazu, niż zostało to przewidziane w decyzji ramowej”. Bezwzględna odmowa wykonania nakazu została ograniczona do sytuacji wyjątkowych; do takich nie zaliczono braków formalnych nakazu ani braku uprawdopodobnienia popełnionych przestępstw. Zdaniem Sejmu, nie oznacza to, że sąd w postępowaniu w przedmiocie wykonania europejskiego nakazu aresztowania nie bada wymogów formalnych nakazu. Analiza europejskiego nakazu aresztowania pod tym kątem jest podstawową czynnością sądu państwa wykonania. W wypadku stwierdzenia usuwalnych braków formalnych polski sąd może żądać ich usunięcia w trybie określonym w art. 607z k.p.k. Wskazany przepis daje bowiem polskiemu sądowi możliwość wezwania organu sądowego, który wydał nakaz, do uzupełnienia przekazanych informacji o takie, które uzna za niezbędne do podjęcia decyzji w przedmiocie przekazania osoby ściganej. Jak podkreślono, chodzi tu zarówno o takie informacje, które będą istotne dla stwierdzenia istnienia przesłanek odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania, jak i o takie, które będą istotne z perspektywy braków formalnych europejskiego nakazu aresztowania. W ocenie Sejmu, postępowanie toczące się w przedmiocie wykonania europejskiego nakazu aresztowania zapewnia osobie ściganej uprawnienia procesowe adekwatne do przedmiotu prowadzonej sprawy. Ograniczenie prawa do obrony jest w tym postępowaniu adekwatne do jego charakteru i celu. Nie wprowadzając w tym postępowaniu bezwzględnego zakazu wykonania europejskiego nakazu aresztowania w wypadkach, które wskazuje skarżący, ustawodawca „dochował konstytucyjnego wymogu ograniczenia praw i wolności zgodnie z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 31 ust. 3 Konstytucji”. W uzasadnieniu stanowiska Sejmu podkreślono, że w dalszej perspektywie, tj. po przekazaniu państwu wydania europejskiego nakazu aresztowania, osoba ścigana ma pełne gwarancje praw i wolności, których standard wyznacza m.in. EKPC. Ze względu na powyższe, zdaniem Sejmu, art.
k.p.k. jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 1, w związku z art. 42 ust. 2 Konstytucji. W odniesieniu do zarzutu niezgodności art.
k.p.k. z art. 31 ust. 1 w związku z art. 42 ust. 2, w związku z art. 55 ust. 4 Konstytucji, w stanowisku Sejmu stwierdzono, że zarzut ten nie jest zasadny. Przepisy zawarte w rozdziale 65b k.p.k. wyznaczają model europejskiego nakazu aresztowania w pełni zsynchronizowany z wymogami konstytucyjnymi. W art.
przewidziano w szczególności, że nie jest możliwe wydanie osoby ściganej, gdy naruszałoby to prawa i wolności człowieka i obywatela oraz wówczas, gdy nakaz został wydany w związku z przestępstwem popełnionym bez użycia przemocy z przyczyn politycznych. Brzmienie art.
jest w tym zakresie identyczne z brzmieniem art. 55 ust. 4 Konstytucji. Zdaniem Sejmu, wskazane przez skarżącego ograniczenie prawa do obrony, polegające na braku możliwości zapoznania się przez osobę ściganą na etapie postępowania w przedmiocie wykonania europejskiego nakazu aresztowania z materiałem dowodowym zebranym w sprawie, należy uznać za zasadne, jeżeli zważyć na istotę oraz charakter tego postępowania. Na tym etapie postępowania sąd nie decyduje o winie i karze osoby ściganej, a jedynie o dopuszczalności wydania jej państwu wydania europejskiego nakazu aresztowania. II Na rozprawie 5 października 2010 r. przedstawiciel Sejmu oraz Prokurator Generalny podtrzymali stanowiska wniesione na piśmie. Pełnomocnik skarżącego, odpowiadając na pytanie Trybunału Konstytucyjnego dotyczące sformułowanego jedynie w uzasadnieniu skargi zarzutu niezgodności z art. 45 ust. 1 Konstytucji art. 607r § 1 pkt 6 k.p.k. stwierdził, że przepis ten nie jest przedmiotem zaskarżenia w sprawie. Odpowiadając na kolejne pytanie Trybunału Konstytucyjnego, dotyczące pisma procesowego z 17 października 2007 r. złożonego po upływie trzymiesięcznego terminu do złożenia skargi konstytucyjnej, w którym powołano dodatkowe wzorce kontroli w sprawie, pełnomocnik skarżącego stwierdził, że w tym zakresie podtrzymuje zarzut. Wskazał przy tym, że te wzorce kontroli, być może w sposób nie do końca jasny i uporządkowany, ale były jednak wyrażone, choćby pośrednio, w uzasadnieniu skargi konstytucyjnej. Pełnomocnicy skarżącego podtrzymali nadto zarzuty dotyczące niezgodności zaskarżonych przepisów z wzorcami wynikającymi ze wskazanych w skardze umów międzynarodowych. III Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Kwestie formalne. Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny podniesionych zarzutów należy rozważyć liczne kwestie formalne związane, z jednej strony, z przepisami wskazanymi jako przedmiot zaskarżenia w sprawie, a z drugiej – z przepisami oznaczonymi jako wzorce kontroli. W rozpatrywanej sprawie przepisy oznaczone jako przedmiot kontroli oraz jako podstawa kontroli zostały wskazane nie tylko w skardze konstytucyjnej z 5 czerwca 2007 r., lecz także w piśmie procesowym z 17 października 2007 r., wniesionym w odpowiedzi na zarządzenie sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 9 października 2007 r., wzywające do usunięcia braków formalnych skargi przez: 1) dokładne określenie sposobu naruszenia konstytucyjnych praw i wolności skarżącego wyrażonych w art. 45 ust. 1 Konstytucji przez zaskarżone art. 607k, art. 607l, art. 607m oraz art.
k.p.k.; 2) dokładne określenie sposobu naruszenia konstytucyjnych praw i wolności skarżącego wyrażonych w art. 55 ust. 4 Konstytucji przez zaskarżone art. 607k, art. 607l, art. 607m oraz art.
k.p.k. Skargą konstytucyjną w pierwotnym brzmieniu skarżący zakwestionował art. 607k, art. 607l, art. 607m oraz art.
ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.). W piśmie procesowym z 17 października 2007 r., złożonym w odpowiedzi na wskazane powyżej zarządzenie wzywające do usunięcia braków formalnych skargi, skarżący powtórzył ujęcie przedmiotu zaskarżenia z pierwotnej wersji skargi. 1.
k.p.k. W konsekwencji w zakresie zarzutu niezgodności art. 607k k.p.k. z art. 45 ust. 1, art. 42 ust. 2 w związku z art. 55 ust. 4 Konstytucji postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Kolejny z zaskarżonych przepisów, art. 607l k.p.k., w brzmieniu obowiązującym w czasie orzekania w sprawie skarżącego stanowił, co następuje: „§
k.p.k.: „§
W zakresie zarzutu niekonstytucyjności art.
postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK. W świetle powyższego Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że merytorycznej ocenie w sprawie podlega wyłącznie art.
1.
k.p.k. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że art. 46 ustawy o TK przewiduje trzymiesięczny termin do wniesienia skargi konstytucyjnej. Termin ten jest liczony od doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej stwierdzono, że zapadłe w sprawie skarżącego postanowienie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu nie zostało skarżącemu doręczone. Zapoznał się jednak z jego treścią, gdyż 6 kwietnia 2007 r. zostało mu doręczone postanowienie Sądu Okręgowego z 5 kwietnia 2007 r., sygn. akt III Kop 42/07, w przedmiocie przedłużenia tymczasowego aresztowania. W jego uzasadnieniu powołano się na treść uzasadnienia postanowienia Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 3 kwietnia 2007 r., sygn. akt II Akz 85/
z art. 45 ust. 1 i art. 42 ust. 2 w związku z art. 55 ust. 4 Konstytucji.
podlega zatem ocenie konstytucyjnej w niniejszej sprawie wyłącznie w takim zakresie, w jakim określa przesłanki obligatoryjnej odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania wydanego w celu przeprowadzenia postępowania karnego przeciwko obywatelowi polskiemu. Ustosunkowując się do tak ujętych zarzutów, należy stwierdzić, co następuje. W orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz w piśmiennictwie zgodnie przyjmuje się, że wyrażenie „postępowanie karne”, którym posługuje się art. 607k § 1 k.p.k. należy interpretować przez pryzmat przepisów obowiązujących w państwie wydania europejskiego nakazu aresztowania. Przepisy państwa wykonania nie są tu miarodajne (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 20 lipca 2006 r., sygn. akt I KZP 21/06, OSNKW nr 9/2006, poz. 77, a także: aprobującą glosę do tej uchwały autorstwa A. Lacha, OSP nr 6/2007, poz. 70 oraz R. A. Stefański, Przegląd uchwał Izby Karnej Sądu Najwyższego w zakresie prawa karnego procesowego za 2006 r., „Wojskowy Przegląd Prawniczy” nr 2/2007, s. 92). W postanowieniu z 8 grudnia 2008 r., sygn. akt V KK 332/08 („Biuletyn Prawa Karnego” nr 1/2009, poz. 84), Sąd Najwyższy stwierdził, że polski sąd wykonujący europejski nakaz aresztowania nie bada dopuszczalności jego wydania przez pryzmat art. 607c § 1 zamieszczonego w rozdziale 65a k.p.k, regulującym wystąpienie do państwa członkowskiego Unii Europejskiej o przekazanie osoby ściganej na podstawie nakazu, a nie art. 65b k.p.k., w którym jest pomieszczony komentowany przepis. We wskazanym postanowieniu Sąd Najwyższy stwierdził, że jedynym pryzmatem oceny dopuszczalności przekazania osoby ściganej na podstawie europejskiego nakazu aresztowania są art.
i art. 607r k.p.k. i tylko powołując się na przesłanki wymienione w tych przepisach, wolno sądowi polskiemu odmówić wykonania nakazu. Badanie zaś europejskiego nakazu aresztowania przez pryzmat przesłanek jego wydania jest możliwe jedynie w bardzo wąskim zakresie i tylko na płaszczyźnie spełnienia przezeń warunków formalnych. Według stanowiska Sądu Najwyższego, sąd państwa wykonania może rozważyć, czy europejski nakaz aresztowania został wydany przez kompetentny organ i czy zawiera elementy istotne dla uznania go za spełniający wymagania formalne. Kontrola nie może jednak prowadzić do merytorycznego rozstrzygnięcia o braku podstaw do wykonania nakazu. Podobne stanowisko zajął Sąd Apelacyjny w Krakowie w postanowieniu z 15 lipca 2004 r., sygn. akt II AKz 257/04 („Krakowskie Zeszyty Sądowe” nr 9/2004, poz. 41), stwierdzając, że europejski nakaz aresztowania podlega kontroli (art. 607k k.p.k.), ale nie można odmówić wykonania go, o ile spełnia warunki formalne (art. 607c k.p.k.), a nie zachodzą negatywne przesłanki wynikające z art.
i art. 607r k.p.k. Różnica sprowadza się tu do stosowania art. 607c k.p.k. w postępowaniu w przedmiocie wykonania europejskiego nakazu aresztowania wydanego przez państwo obce. Przytoczone powyżej stanowisko Sądu Najwyższego należy postrzegać w związku z wcześniejszym, wyrażonym w uchwale z 20 lipca 2006 r., sygn. akt I KZP 21/
i art. 607r k.p.k., np. stwierdzenia przez polski sąd braku okoliczności wynikających z art. 607k, czyli braku właściwego „celu” europejskiego nakazu aresztowania, którym jest przeprowadzenie postępowania karnego. Trybunał Konstytucyjny nie jest powołany do kontroli konstytucyjności stosowania prawa. Jednocześnie, zgodnie z rozumieniem w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, ochronie konstytucyjnej podlegać musi zaufanie obywateli nie tylko do litery prawa, lecz przede wszystkim do sposobu jego interpretacji przyjmowanej w praktyce stosowania prawa przez organy państwa, zwłaszcza gdy praktyka ta jest jednolita i trwała w określonym czasie, a przepisy, na gruncie których praktyka ta została ukształtowana, nie pozwalają na przyjęcie jej oczywistej bezzasadności. Z zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa wynika bowiem, że adresaci norm prawnych mogą zakładać, iż treść obowiązującego prawa jest dokładnie taka, jak to zostało ustalone przez sądy, zwłaszcza gdy ustalenie to zostało dokonane przez Sąd Najwyższy (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 października 2001 r., sygn. SK 8/00, OTK ZU nr 7/2001, poz. 211). Odnosząc powyższą myśl do zarzutów sformułowanych przez skarżącego w odniesieniu do art.
55 ust. 1 Konstytucji, który jako zasadę przewiduje zakaz ekstradycji własnych obywateli oraz wobec brzmienia art. 55 ust. 2 Konstytucji, który statuuje wyjątek od zakazu wydawania własnych obywateli, przy zachowaniu dalszych ograniczeń wskazanych w tym przepisie, weryfikacja celu wydania europejskiego nakazu aresztowania jest wręcz konieczna. Jak wskazano powyżej, dopuszcza ją orzecznictwo sądowe. W świetle powołanego wyżej orzecznictwa odmiennie przedstawia się kwestia dopuszczalności badania europejskiego nakazu aresztowania przez pryzmat przesłanek jego wydania. Według stanowiska judykatury, jest możliwe jedynie w bardzo wąskim zakresie i tylko na płaszczyźnie spełnienia przezeń warunków formalnych. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że sąd państwa wykonania może rozważyć, czy europejski nakaz aresztowania został wydany przez kompetentny organ i czy zawiera elementy istotne dla uznania go za spełniający wymagania formalne. Kontrola ta nie może jednak obejmować merytorycznego rozstrzygnięcia istnienia bądź braku podstaw do wykonania nakazu. Od kontroli celu wydania europejskiego nakazu aresztowania oraz przesłanek formalnych, jakie ma spełniać, należy odróżnić weryfikcję zasadności ścigania osoby, której dotyczy europejski nakaz aresztowania. Chodzi tu w szczególności o możliwość badania podstawy dowodowej. Jak wskazano powyżej, potencjalnego źródła pozytywnego obowiązku ustawodawcy należy tu poszukiwać w przepisach statuujących podstawy odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania. Dla zarzutu pominięcia ustawodawczego w tym zakresie miarodajny jest art.
statuujący podstawy odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania. W kwestii możliwości weryfikacji zasadności ścigania osoby, której dotyczy europejski nakaz aresztowania wypowiedział się Sąd Apelacyjny w Krakowie w postanowieniu z 17 listopada 2004 r., sygn. akt II AKz 403/04 („Krakowskie Zeszyty Sądowe” nr 11/2004, poz. 19). W nawiązaniu do art. 10 decyzji ramowej w sprawie europejskiego nakazu aresztowania wskazał, że mechanizm europejskiego nakazu aresztowania opiera się na wysokim stopniu zaufania między państwami członkowskimi, które wykonują go na podstawie wzajemnego uznawania decyzji organów wymiaru sprawiedliwości. Przypomniał przy tym, że jeszcze przed nowelizacją wprowadzającą europejski nakaz aresztowania, w kontekście uregulowań dotyczących ekstradycji, w orzecznictwie wyrażano pogląd, że celem postępowania ekstradycyjnego jest jedynie rozstrzygnięcie o prawnej dopuszczalności wydania. Za wystarczające uznawano uprawdopodobnienie zarzutu popełnienia przestępstwa, przyjmowane na podstawie faktu złożenia przez państwo wniosku o ekstradycję (zob. także postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 25 sierpnia 1999 r., sygn. akt II AKz 251/99 „Krakowskie Zeszyty Sądowe” nr 10/1999, poz. 63. Tak też P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks postępowania karnego…, s. 633; odmiennie R. Kmiecik, Kilka uwag o prawnodowodowych i konstytucyjnych aspektach sprawy Jakuba T., „Palestra” nr 11-12/2008, s. 177; por. także M. Wąsek-Wiaderek, Dopuszczalność badania przesłanek wystąpienia z europejskim nakazem aresztowania przez sąd orzekający o jego wykonaniu, [w:] „Studia i Analizy Sądu Najwyższego”, tom II, red. K. Ślebzak, W. Wróbel, Warszawa 2008, s. 127-150). Rozważając tę kwestię z perspektywy konstytucyjnej, należy zważyć na brzmienie art. 55 ust. 1 oraz art. 55 ust. 4 Konstytucji. Jak już wskazano, art. 55 ust. 1 Konstytucji jako zasadę gwarantuje zakaz ekstradycji obywateli polskich, a wskazana gwarancja odnosi się nie tylko do wydania na podstawie „klasycznej” ekstradycji, realizowanej na podstawie przepisów zawartych w rozdziale 65 k.p.k., lecz także do przekazania realizowanego na podstawie europejskiego nakazu aresztowania uregulowanego w rozdziale 65a k.p.k. oraz w rozdziale 65b k.p.k. (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 kwietnia 2005 r., sygn. P 1/05). Wynikający z art. 55 ust. 4 Konstytucji zakaz ekstradycji w sytuacji, gdyby jej dokonanie naruszało „wolności i prawa człowieka i obywatela”, stanowi, obok przesłanek wskazanych w art. 55 ust. 2 Konstytucji, dodatkowe ograniczenie dopuszczalności ekstradycji. Posłużenie się wyrażeniem: „wolności i prawa człowieka i obywatela” może nasuwać wątpliwości, czy analizowany przepis odwołuje się do wolności i praw określonych w samej Konstytucji, czy też do wolności i praw gwarantowanych przepisami prawa międzynarodowego, w tym zwłaszcza postanowieniami EKPC. W piśmiennictwie wskazuje się, że interpretacja tego wyrażenia winna być szeroka, obejmując zarówno te prawa, które gwarantowane są przez przepisy wiążących Polskę aktów prawa międzynarodowego, jak i wolności i prawa chronione konstytucyjnie (por. B. Nita, Ograniczenia ekstradycji po zmianie art. 55 Konstytucji RP a europejski nakaz aresztowania, „Przegląd Sejmowy” nr 2/2008, s. 93 i n.). Art.
k.p.k. częściowo stanowi implementację art. 3 decyzji ramowej w sprawie europejskiego nakazu aresztowania. W ślad za wskazanym przepisem decyzji ramowej w sprawie europejskiego nakazu aresztowania obligatoryjne podstawy wykonania europejskiego nakazu aresztowania oraz określone w art. 607r k.p.k. podstawy fakultatywnej odmowy jego wykonania nie mają charakteru wyczerpującego (por. także A. Lach, Problemy funkcjonowania europejskiego nakazu aresztowania, „Europejski Przegląd Sądowy” nr 11/2006, s. 24 i n.). W szczególności pkt 13 preambuły wskazanej decyzji ramowej wyklucza dopuszczalność wydania, jeżeli wiązałoby się z tym poważne ryzyko, że w państwie, do którego oskarżony ma być wydany, „zostanie wobec niego zastosowana kara śmierci, tortury lub inne kary lub działania nieludzkie lub poniżające”. Ze względu na związanie państw członkowskich EKPC to niebezpieczeństwo uznaje się za mało realne (por. B. Nita, Europejski nakaz aresztowania …, s. 58). Zgodnie z art.
pkt 5 podstawę obligatoryjnej odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania stanowi wzgląd na ochronę wolności i praw człowieka i obywatela. Wykonania nakazu europejskiego odmawia się, jeżeli naruszałoby to wskazane wolności i prawa. Analizowana podstawa odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania została dodana do k.p.k. ustawą z dnia 27 października 2006 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 226, poz. 1647). Wskazana nowelizacja wiązała się ze zmianą art. 55 Konstytucji dokonaną ustawą z 8 września 2006 r. Podkreślenia wymaga, że art. 55 ust. 4 Konstytucji in fine, a w ślad za nim art.
statuuje nieznaną decyzji ramowej, obligatoryjną przeszkodę odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania. Dotyczy to zarówno obywateli polskich, jak i wszelkich osób nieposiadających polskiego obywatelstwa bez względu na rodzaj popełnionego przestępstwa. Decyzja ramowa w sprawie europejskiego nakazu aresztowania nie zawiera uregulowań, które dotyczyłyby postępowania dowodowego przed sądem orzekającym w kwestii przekazania. Jak wskazano wyżej, w postanowieniu z 8 grudnia 2008 r., sygn. akt V KK 332/08, Sąd Najwyższy stwierdził, że jedynym pryzmatem oceny dopuszczalności przekazania osoby ściganej na podstawie europejskiego nakazu aresztowania są art.
i 607r k.p.k. Tylko powołując się na przesłanki wymienione w tych przepisach, wolno polskiemu sądowi odmówić wykonania nakazu. We wskazanym wyżej postanowieniu Sąd Najwyższy wykluczył przy tym dopuszczalność merytorycznego rozstrzygnięcia o braku podstaw do wykonania europejskiego nakazu aresztowania w następstwie przeprowadzonej kontroli wymogów formalnych, jakie nakaz ma spełniać. W wypadku „klasycznej” ekstradycji, tj. wydania realizowanego na podstawie przepisów zawartych w rozdziale 65 k.p.k., zakres postępowania dowodowego przed sądem orzekającym w przedmiocie prawnej dopuszczalności ekstradycji również jest ograniczony. Co do zasady dowody mogą być tu przeprowadzane wyłącznie na okoliczność prawnej dopuszczalności wydania. W kontekście „klasycznej” ekstradycji w piśmiennictwie stwierdza się, że w trakcie posiedzenia w przedmiocie prawnej dopuszczalności ekstradycji niedopuszczalne jest rozstrzyganie kwestii odpowiedzialności za popełnione przestępstwo osoby, której dotyczy wniosek (tak L. Gardocki, [w:] J. Bratoszewski, L. Gardocki, Z. Gostyński, S. M. Przyjemski, R. A. Stefański, S. Zabłocki, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. III, Warszawa 2004, s. 884; T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o świadku koronnym. Komentarz, Warszawa 2008, s. 1266; P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks postępowania karnego..., s. 584). Wyjaśnienia złożone przez osobę, której dotyczy wniosek o wydanie, stanowią natomiast środek dowodowy w postępowaniu przed sądem orzekającym w przedmiocie prawnej dopuszczalności ekstradycji. W razie zaś uzasadnionego wniosku osoby ściganej, która ma zostać wydana w celu przeprowadzenia przeciwko niej postępowania karnego, sąd powinien przeprowadzić dowody znajdujące się w kraju. Dowody mogą zostać przeprowadzone nie tylko na wniosek osoby, której dotyczy wniosek, lecz także na wniosek prokuratora albo przez sąd z urzędu (zastosowanie znajduje tu art. 167 k.p.k.). Wskazuje się, że podstawę oddalenia wniosku dowodowego może tu stanowić art. 170 § 1 k.p.k. (tak S. Steinborn, [w:] J. Grajewski, L. K. Paprzycki, S. Steinborn, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, tom 2 (art. 425-673), Kraków 2006, s. 703). W judykaturze przyjmuje się, że art. 604 k.p.k. odnoszący się do „klasycznej” ekstradycji może być samodzielną podstawą oddalenia wniosku dowodowego w sytuacji, gdy we wniosku dowodowym strona wnosi o przeprowadzenie dowodu, który nie znajduje się w kraju (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 18 stycznia 2006 r., sygn. akt. II AKz 2/06, „Prokuratura i Prawo-wkładka” nr 6/2006, poz. 29). Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Lublinie w postanowieniu z 5 maja 2005 r., sygn. akt II AKz 114/05 (OSA nr 9/2007, poz. 44), potrzeba przeprowadzenia niezbędnych dowodów w postępowaniu uregulowanym w rozdziale 65 kodeksu postępowania karnego zachodzi wtedy, gdy wymagają tego prawnomaterialne przesłanki merytorycznego orzekania, o których mowa w art. 604 § 1 k.p.k., tj. dopuszczalności wydania osoby ściganej. Obligują one sąd do przeprowadzenia z urzędu stosownych dowodów (znajdujących się w kraju) w ramach powinności przewidzianej w art. 167 k.p.k. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że stanowisko wyrażone w powyższym wyroku zyskuje dodatkowe uzasadnienie w aktualnym brzmieniu art. 55 Konstytucji. Chodzi tu o gwarancję zawartą w art. 55 ust. 4 in fine, zgodnie z którą ekstradycja jest zakazana, jeżeli jej dokonanie będzie naruszać wolności i prawa człowieka i obywatela. W stanowisku Prokuratora Generalnego trafnie stwierdzono, że przepisy implementujące decyzję ramową do polskiego porządku prawnego nie przewidują badania przez sądy poszczególnych państw członkowskich Unii Europejskiej podstaw wydania europejskiego nakazu aresztowania. Czyniąc ustalenia dotyczące znacznie tej okoliczności, należy tu zwrócić uwagę na brzmienie punktu 12 preambuły decyzji ramowej, który wskazuje, że: „Niniejsza decyzja ramowa respektuje prawa podstawowe i przestrzega zasad uznanych w art. 6 Traktatu o Unii Europejskiej oraz tych, które znajdują odbicie w Karcie Podstawowych Praw Unii Europejskiej, w szczególności w jej rozdziale VI. Żadnego z przepisów niniejszej decyzji ramowej nie należy interpretować jako zakazującego odmowy przekazania osoby, w odniesieniu do której europejski nakaz aresztowania został wydany, kiedy istnieją, oparte o obiektywne przesłanki, podstawy do przypuszczania, że wymieniony nakaz aresztowania został wydany w celu ścigania lub ukarania osoby ze względu na jej płeć, rasę, religię, pochodzenie etniczne, obywatelstwo, język, poglądy polityczne lub orientację seksualną, lub że jej sytuacja może ulec pogorszeniu z jednej z tych przyczyn. Niniejsza decyzja ramowa nie uniemożliwia Państwu Członkowskiemu stosowania własnych norm konstytucyjnych odnoszących się do sprawiedliwego procesu, wolności zrzeszania się, wolności prasy i wolności słowa w innych mediach”. Na Trybunale Konstytucyjnym, podobnie jak na innych organach stosujących prawo w państwach członkowskich Unii Europejskiej, spoczywa obowiązek proeuropejskiej interpretacji wewnętrznych przepisów prawnych, tj. takiej ich wykładni, która pozwala osiągnąć cel wskazany w decyzji ramowej (por. wyrok ETS z 16 czerwca 2005 r. w sprawie Marii Pupino, sygn. C-105/03). Obowiązek wykładni zgodnej nie wiąże jednak w sposób nieograniczony. Wytyczając jego granice w tej sprawie, ETS wskazał, że obowiązek odniesienia się do decyzji ramowej przy dokonywaniu wykładni krajowego prawa karnego podlega ograniczeniom wynikającym z ogólnych zasad prawa, w tym w szczególności z zasady pewności prawa i niedziałania prawa wstecz. Zasady te stoją na przeszkodzie m.in. temu, aby na podstawie decyzji ramowej i niezależnie od ustawy wprowadzającej ją w życie proeuropejska interpretacja mogła doprowadzić do ustalenia lub zaostrzenia odpowiedzialności karnej. Obowiązek wykładni proeuropejskiej przestaje obowiązywać w chwili, gdy prawo krajowe nie może być zastosowane w sposób, który doprowadziłby do rezultatu zgodnego z celem wytyczonym przez decyzję ramową. Nie może bowiem stanowić podstawy do dokonywania wykładni prawa krajowego contra legem. Mając na uwadze powyższe, Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że ocena konstytucyjności kwestionowanego przepisu w kontekście wskazanych w sprawie wzorców kontroli wymaga uwzględnienia brzmienia punktu 12 preambuły decyzji ramowej. Trybunał Konstytucyjny podziela stanowisko Prokuratora Generalnego, że zasada wzajemnego zaufania powinna być wiodąca przy interpretacji przepisów o europejskim nakazie aresztowania. To stwierdzenie nie rozwiązuje jednak problemu ewentualnej niekonstytucyjności przepisów stanowiących implementację uregulowań opartych na zasadzie wzajemnego uznawania. Warto tu prześledzić wypowiedzi Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczące gwarancji konwencyjnych odnoszących się do ekstradycji. W uzasadnieniu wyroku z 19 lutego 2008 r., sygn. P 48/06 (OTK ZU nr 1/A/2008, poz.4), Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zejście poniżej standardu konstytucyjnego ze względu na konieczność uwzględniania przepisów EKPC przy wykładni gwarancji konstytucyjnych byłoby równoznaczne z niezgodnością uregulowania ustawowego z Konstytucją. W wyrokach zapadłych w sprawach Bozano przeciwko Francji (z 2 grudnia 1987 r., sygn. 9990/82) oraz Askar przeciwko Wielkiej Brytanii (z 16 października 1995 r., sygn. 26373/95) Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził, że prawem, które może zostać naruszone w toku postępowania ekstradycyjnego, jest gwarantowane przez art. 6 EKPC prawo do rzetelnego i uczciwego procesu (fair trial). W sprawie chodziło o naruszenie tego prawa w kraju, do którego osoba ma być ekstradowana. Na takim stanowisku stanął także SN w postanowieniu z 29 lipca 1997 r., sygn. akt II KKN 313/97, OSNKW nr 9-10/1997, poz. 85). W badanej sprawie chodzi jednak o inną sytuację. Art. 55 ust. 4 Konstytucji w związku z art. 45 ust. 1 oraz art. 42 ust. 2 Konstytucji mają stanowić pryzmat oceny zgodności z konstytucją przepisów odnoszących się do postępowania sądowego w państwie wykonania europejskiego nakazu aresztowania, a nie w państwie jego wydania. Obowiązywanie gwarancji płynącej z art. 6 EKPC w postępowaniu toczącym się w państwie orzekającym w przedmiocie wykonania wniosku ekstradycyjnego/nakazu europejskiego jest oczywiste. Podkreślenia wymaga tu raz jeszcze, że również punkt 12 preambuły decyzji ramowej deklaruje nienaruszalność zasad konstytucyjnych państw członkowskich odnoszących się do poszanowania prawa do sprawiedliwego procesu. Niewątpliwie występowanie w szeroko rozumianej roli oskarżonego (biernej strony procesu karnego) niesie za sobą dyskomfort polegający na konieczności poddania się rygorom procesowym. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie już stwierdzał w swoim orzecznictwie, że zapewnienie prawa do obrony jest konieczne w każdym represyjnym postępowaniu incydentalnym, i to nawet wtedy, gdy nie wiąże się z nim dotkliwa ingerencja w prawa i wolności konstytucyjne (por. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 listopada 2007 r., sygn. K 39/07, OTK ZU nr 10/A/2007, poz. 129). Z perspektywy gwarancji sprawiedliwego procesu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) zapewnienie korzystania z gwarancji prawa do obrony jest konieczne. Tego, ze względu na art. 2 Konstytucji, wymaga każda rzetelna procedura. Osoba, przeciw której kieruje się postępowanie związane z negatywnymi skutkami, musi mieć zapewnione adekwatne do celu tego postępowania możliwości obrony (art. 42 ust. 2 Konstytucji). Wykonanie europejskiego nakazu aresztowania pociąga za sobą przekazanie osoby ściganej z terytorium Polski na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. W wypadku orzekania w przedmiocie przekazania na podstawie europejskiego nakazu aresztowania stopień ingerencji w prawa i wolności osoby, której dotyczy wniosek, jest zatem szczególny. Z postępowaniem zmierzającym do wykonania europejskiego nakazu aresztowania może się nadto wiązać dodatkowa dolegliwość polegająca na zastosowaniu wobec osoby ściganej środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania (art. 607k § 3 k.p.k.). W ocenie Prokuratora Generalnego, celem postępowania w przedmiocie przekazania jest wydanie albo odmowa wydania osoby ściganej, a nie orzekanie o winie i karze tej osoby w zakresie czynu zarzucanego w europejskim nakazie aresztowania. W związku z tym prawo do wysłuchania nie musi być zagwarantowane w zakresie dotyczącym weryfikacji dowodów potwierdzających fakt popełnienia czynów zarzucanych w europejskim nakazie aresztowania. Zakres kognicji sądu orzekającego w przedmiocie wykonania europejskiego nakazu aresztowania wyznacza w pierwszej kolejności Konstytucja, a przede wszystkim relewantne tu gwarancje zapisane w art. 55 ust. 4 w związku z art. 45 ust. 1 i art. 42 ust. 2 Konstytucji. Skoro, zgodnie z art. 30 Konstytucji, źródło wolności i praw człowieka i obywatela stanowi godność człowieka, a wskazany przepis Konstytucji wyraża prawo podmiotowe (por. K. Działocha, Konstytucyjna koncepcja prawa i jego źródeł w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego [w:] Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, red. M. Zubik, Warszawa 2006, s. 303 i n.), to na podstawie art.
należy dopuścić możliwość odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania w sytuacji, gdy dla sądu orzekającego w przedmiocie jego wykonania oczywistym jest, że osoba ścigana nie dopuściła się czynu, w związku z którym nakaz europejski został wydany. Takie przekonanie może być następstwem ustalenia poczynionego z inicjatywy osoby, której dotyczy europejski nakaz aresztowania, względnie jej obrońcy, prokuratora jako strony postępowania, jak i ustalenia poczynionego z inicjatywy sądu orzekającego w przedmiocie wykonania europejskiego nakazu aresztowania czy wręcz ustalenia wynikającego z notoryjności sądowej. W podstawie obligatoryjnej odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania określonej w art.
mieści się także taka sytuacja, w której opis czynu, którego dotyczy europejski nakaz aresztowania, jest nieprecyzyjny w stopniu uniemożliwiającym rozstrzygnięcie w przedmiocie dopuszczalności przekazania, tj. w stopniu uniemożliwiającym ustalenie, czy zachodzą przesłanki obligatoryjnej lub fakultatywnej odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania (art.
i art. 607r k.p.k.). Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że europejski nakaz aresztowania musi jednoznacznie wskazywać, w związku z jakim czynem został wydany. W przeciwnym razie sąd orzekający w przedmiocie jego wykonania nie mógłby nabrać przekonania, że oczywistym jest, iż osoba ścigana nie dopuściła się czynu, w związku z którym nakaz europejski został wydany. Nieprecyzyjny opis czynu uniemożliwiałby zatem w szczególności uruchomienie przesłanki obligatoryjnej odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania określonej w art.
w zakresie wskazanym powyżej. Jak bowiem wskazano, na podstawie tego przepisu możliwa jest odmowa wykonania europejskiego nakazu aresztowania wówczas, gdy dla sądu orzekającego w przedmiocie jego wykonania oczywistym jest, że osoba ścigana nie dopuściła się czynu, w związku z którym nakaz europejski został wydany. Bez wystarczająco precyzyjnego opisu czynu tak rozumiana przesłanka odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania pozostawałaby więc iluzoryczna. Jak wskazano powyżej, z postępowaniem zmierzającym do wykonania europejskiego nakazu aresztowania może się dla osoby ściganej wiązać dodatkowa dolegliwość polegająca na zastosowaniu wobec niej środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, co wynika z art. 607k § 3 k.p.k. Wskazany przepis w brzmieniu obowiązującym w czasie orzekania w sprawie dotyczącej skarżącego stanowił, że: „Nakaz europejski może być połączony z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania lub innego środka zapobiegawczego”. W kontekście tego uregulowania w orzecznictwie sądowym brak było jednolitości stanowisk co do dopuszczalności weryfikacji podstawy dowodowej wniosku o przekazanie na podstawie europejskiego nakazu aresztowania. Przeciwko takiej możliwości wypowiedział się m.in. Sąd Apelacyjny w Katowicach w postanowieniu z 25 października 2006 r., sygn. akt II AKz 685/06 („Krakowskie Zeszyty Sądowe” nr 1/2007, poz. 101). Odmienne stanowisko Sąd Apelacyjny w Katowicach zajął w postanowieniu z 23 sierpnia 2006 r., sygn. akt II AKz 518/06 („Krakowskie Zeszyty Sądowe” nr 1/2007, poz. 99). Stanowisko wykluczające dopuszczalność badania podstawy dowodowej przekreślało jednocześnie dopuszczalność badania w takim wypadku przesłanki ogólnej, od spełnienia której art. 249 § 1 k.p.k. uzależnia dopuszczalność stosowania tymczasowego aresztowania (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 25 października 2006 r., sygn. akt II AKz 685/06). W aktualnie obowiązującym brzmieniu art. 607k § 3 zdanie pierwsze k.p.k. przewiduje, że: „Na wniosek prokuratora sąd okręgowy może zastosować tymczasowe aresztowanie, oznaczając jego termin na czas niezbędny do przekazania osoby ściganej”. Uregulowanie to odnosi się do sytuacji, w której przekazanie ma nastąpić w celu przeprowadzenia postępowania karnego. W wypadku, gdy przekazanie ma nastąpić w celu wykonania kary, samoistną podstawą zastosowania tymczasowego aresztowania jest bowiem istnienie wydanego w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej prawomocnego wyroku skazującego lub innej decyzji stanowiącej podstawę pozbawienia wolności osoby ściganej (art. 607k § 3 k.p.k. in fine). Mając na uwadze powyższe, Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że z perspektywy konstytucyjnej niemożliwa do zaakceptowania byłaby sytuacja, w której sąd orzekający w przedmiocie zastosowania tymczasowego aresztowania wobec osoby, której dotyczy wniosek o przekazanie w celu przeprowadzenia postępowania, po ustaleniu, że zastosowanie tego środka zapobiegawczego jest wykluczone ze względu na niespełnienie ogólnej podstawy tymczasowego aresztowania przez to, że osoba ścigana nie dopuściła się zarzucanego jej czynu, nadal byłby zobligowany do przekazania takiej osoby. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że uwzględnienie wskazanych powyżej okoliczności, tj. 1) sytuacji, gdy dla sądu orzekającego w przedmiocie jego wykonania oczywistym jest, że osoba ścigana nie dopuściła się czynu, w związku z którym nakaz europejski został wydany oraz 2) w wypadku, gdy opis czynu, którego dotyczy europejski nakaz aresztowania, jest nieprecyzyjny w stopniu uniemożliwiającym rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonania takiego wniosku, jest możliwe w ramach przesłanki odmowy określonej w art.
55 ust. 4 Konstytucji. Jest tu kwestią drugorzędną to, w jaki sposób powyższa przeszkoda przekazania zostanie uwzględniona w konkretnej sprawie, a w szczególności to, czy odmowa przekazania zostanie poprzedzona zwróceniem się do państwa wydania europejskiego nakazu aresztowania w trybie art. 607z k.p.k. o uzupełnienie informacji z jednoczesnym wskazaniem nowych okoliczności ujawnionych w sprawie z nadzieją, że powołanie się na te okoliczności doprowadzi do cofnięcia europejskiego nakazu aresztowania przez państwo wydania. Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że powyższe stwierdzenie nie powinno być utożsamiane z otwarciem sądowi orzekającemu w przedmiocie wykonania europejskiego nakazu aresztowania drogi do prowadzenia szczegółowego postępowania dowodowego w kwestii winy osoby ściganej. Słuszne jest twierdzenie, że w wypadku przekazania na podstawie europejskiego nakazu aresztowania do państwa członkowskiego Unii Europejskiej poziom zaufania do zasadności wystąpienia o przekazanie powinien być wyższy niż w wypadku wydania na podstawie „klasycznej” ekstradycji do innego państwa, niekoniecznie związanego choćby minimalnym poziomem gwarancji wyznaczonym przez EKPC. Z drugiej jednak strony w świetle wzorców k
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.