Ts 195/09

146/2/B/2011 POSTANOWIENIE z dnia 23 września 2010 r. Sygn. akt Ts 195/09 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Teresa Liszcz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Bogusława N. w sprawie zgodności: art. 998 § 1 w związku z art. 998 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 21 i w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 12 sierpnia 2009 r. Bogusław N. (dalej: skarżący) zarzucił, że art. 998 § 1 w związku z art. 998 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) w rozumieniu nadanym uchwałą Sądu Najwyższego z 4 października 1972 r. (sygn. akt II CZP 69/72), jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Jednocześnie, w ocenie skarżącego, powyższa regulacja narusza również art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 21 i w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skarżący podkreślił, że jego intencją jest wykazanie, iż sposób rozumienia przez judykaturę art. 998 § 2 k.p.c., w części, w jakiej wyłącza dopuszczalność badania zażalenia na postanowienie o przysądzeniu, w zakresie innych niż „zwykłe” uchybienia, narusza jego konstytucyjne wolności i prawa wskazane w petitum skargi. Za niekonstytucyjne skarżący uznaje przede wszystkim przyjęcie, że wszystkie uchybienia, o których mowa jest w art. 998 § 2 zdanie drugie k.p.c., należy traktować w świetle tego przepisu w sposób jednolity, bez możliwości wyłączenia jakichkolwiek uchybień sprzed uprawomocnienia się przybicia. W ocenie skarżącego zaskarżona regulacja, w rozumieniu przyjętym przez wskazaną uchwałę Sądu Najwyższego, umożliwia sądowi przysądzenie przedmiotu egzekucji także w sytuacji naruszenia prawa. Stanowi to – zdaniem skarżącego – swoistego rodzaju wywłaszczenie, które prowadzi do zniweczenia istoty prawa własności w postaci pozbawienia dłużnika prawa do równowartości nieruchomości sprzedawanej w drodze egzekucji. Jednocześnie skarżący zarzucił, że tak rygorystyczne – jak w uchwale – rozumienie zaskarżonych przepisów pozbawia go prawa do sądu, bowiem przyjęte ograniczenia w zakresie dopuszczalności zaskarżenia postanowienia o przysądzeniu nie są proporcjonalne do stopnia ingerencji w prawo własności. Skarżący nie znajduje w tak daleko idącym ograniczeniu żadnej konieczności. Obecna regulacja – w rozumieniu, jakie nadał jej Sąd Najwyższy – nie jest niezbędna ze względu na dobra wymienione w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Sposób interpretacji przyjęty przez sądy na podstawie uchwały Sądu Najwyższego nie pozwala przewidzieć sytuacji, gdy osoba uprawniona nie mogła z przyczyn przez siebie niezawinionych skorzystać ze środka prawnego odpowiedniego dla danego etapu egzekucji. W takim przypadku art. 998 § 2 k.p.c. – w rozumieniu przyjętym w uchwale – stanowi „pułapkę” dla dłużnika, który do czasu uprawomocnienia się postanowienia o przybiciu został pozbawiony możliwości obrony. W takim wypadku interes nabywcy dominuje nad interesem dłużnika i wierzyciela. Skarżący uważa, że prawo do sądu narusza założenie, iż dłużnik lub inna strona postępowania egzekucyjnego mogą zostać pozbawione możliwości weryfikowania prawidłowego przebiegu egzekucji tylko dlatego, że zakończył się określony jej etap, podczas gdy nieprawidłowości pojawiające się w toku procesu mogą doprowadzić do zniweczenia celów samej egzekucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Skarżący, przeciwko któremu toczyło się postępowanie egzekucyjne, przebywający od 17 lipca 2006 r. do 23 stycznia 2008 r. w areszcie śledczym, udzielił adwokatowi pełnomocnictwa wyłącznie do przejrzenia akt sprawy o sygnaturze KM 41/05, a zatem – co podkreśla – nie był reprezentowany w tym postępowaniu przez profesjonalnego pełnomocnika. Przebywając w areszcie śledczym – jak podkreśla – z przyczyn przez siebie niezawinionych, nie zaskarżył ani czynności komornika, ani oszacowania nieruchomości przez biegłego, jak również postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z 10 grudnia 2007 r., którym ten udzielił przybicia nabywcy nieruchomości. Postanowienie zostało doręczone za to nieumocowanemu adwokatowi, on sam – jak twierdzi – nie posiadał informacji o podjętym rozstrzygnięciu. W konsekwencji, postanowienie nie zostało w ogóle zaskarżone. Postanowieniem z 4 czerwca 2008 r. (sygn. akt II Co 1731/06) Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie wydał postanowienie o przysądzeniu własności. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący wniósł zażalenie, w którym domagał się między innymi uchylenia zaskarżonego postanowienia i wadliwych czynności komornika, tj. opisu i oszacowania nieruchomości, obwieszczenia o licytacji nieruchomości, a także samej licytacji. Domagał się również, aby sąd powołał innego biegłego w celu dokonania ponownego oszacowania nieruchomości. Postanowieniem z 30 kwietnia 2009 r. (sygn. akt V Cz 1108/09) Sąd Okręgowy w Warszawie V Wydział Cywilny – Odwoławczy oddalił zażalenie jako bezzasadne. W uzasadnieniu wskazał, że sąd przed wydaniem postanowienia o przysądzeniu własności bada, czy postanowienie o przybiciu jest prawomocne, czy nabywca zgodnie z art. 969 k.p.c. wykonywał warunki licytacyjne. Żadne inne kwestie natomiast nie mogą być przedmiotem oceny sądu, chociażby ten stwierdził, że w toku postępowania doszło do uchybień, bowiem po prawomocnym przybiciu uchybienia te nie mogą już rzutować na dalsze postępowanie. Powyższe postanowienie zostało doręczone skarżącemu 12 maja 2009 r. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skardze konstytucyjnej nie może być nadany dalszy bieg. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji warunkiem merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej jest wykazanie przez skarżącego, że w związku z wydaniem przez organ władzy publicznej ostatecznego orzeczenia, na podstawie zakwestionowanego w skardze aktu normatywnego, doszło do naruszenia przysługujących skarżącemu praw lub wolności o charakterze konstytucyjnym. Zarzut taki może być przedmiotem merytorycznego rozpoznania wyłącznie wówczas, gdy owo konkretne orzeczenie rzeczywiście naruszyło sferę konstytucyjnie chronionych praw lub wolności skarżącego. Uprawdopodobnienie przez skarżącego naruszenia jego praw lub wolności jest zatem przesłanką konieczną dla uznania dopuszczalności skargi konstytucyjnej. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny zobowiązany był zbadać, czy istotnie w niniejszej sprawie doszło do naruszenia wskazanych przez skarżącego praw konstytucyjnych. Przekonanie skarżącego, że doszło do nieproporcjonalnego naruszenia prawa do sądu oraz istoty prawa własności jest jednak oczywiście bezzasadne. Skarżący zakwestionował konstytucyjność art. 998 § 1 w związku z art. 998 § 2 k.p.c.: „Po uprawomocnieniu się przybicia i wykonaniu przez nabywcę warunków licytacyjnych lub postanowieniu o ustaleniu ceny nabycia i wpłaceniu całej ceny przez Skarb Państwa sąd wydaje postanowienie o przysądzeniu własności. Na postanowienie co do przysądzenia własności przysługuje zażalenie. Podstawą zażalenia nie mogą być uchybienia sprzed uprawomocnienia się przybicia”, w rozumieniu jakie nadała temu przepisowi wykładnia Sądu Najwyższego dokonana uchwałą z 4 października 1972 r. (sygn. akt II CZP 69/72). W pierwszej kolejności należy rozważyć zarzut nieproporcjonalnego ograniczenia prawa do sądu. Zdaniem Trybunału rzeczywistym źródłem naruszenia wolności i praw wskazanych w petitum skargi konstytucyjnej nie jest zaskarżona regulacja, lecz okoliczności faktyczne, jakie miały miejsce przed wydaniem postanowienia o przysądzeniu własności. To z ich skutkami skarżący wiąże niewątpliwie naruszenie swych konstytucyjnych praw. W tej sytuacji należy w ślad za poglądami przedstawicieli doktryny i uchwałą Sądu Najwyższego z 4 października 1972 r. (sygn. akt III CZP 69/72) zauważyć, że postępowanie egzekucyjne składa się z kilku chronologicznie następujących po sobie faz, zarówno gdy chodzi o czynności przed licytacją, jak i po licytacji. W każdej z tych faz ustawodawca przewidział proceduralne możliwości ochrony praw uczestników postępowania egzekucyjnego. I tak dla przykładu, nieprawidłowości powstałe w toku oszacowania i licytacji mogą być usuwane za pomocą skargi na czynności komornika (art. 986 k.p.c.). Nadto, należy zauważyć, że na postanowienie sądu rejonowego wydane w wyniku rozpoznania skargi przysługuje zażalenie do sądu drugiej instancji (art. 767 § 3 k.p.c.). Ten sam środek odwoławczy ustawodawca przewidział od postanowień sądu co do przybicia i przysądzenia (art. 997 i art.. 998 § 2 k.p.c.). Jednoznaczna treść kwestionowanego przez skarżącego art. 998 § 2 k.p.c. wprowadza do postępowania egzekucyjnego moment prekluzyjny dla wszelkiego rodzaju nieprawidłowości, jednak w żadnym razie – zdaniem Trybunału – nie świadczy o nieproporcjonalnym ograniczeniu prawa do sprawiedliwego sądu. Trybunał Konstytucyjny w swym orzecznictwie wielokrotnie wskazywał, że na konstytucyjne prawo do sądu składa się w szczególności: