Ts 158/10

87/1/B/2012 POSTANOWIENIE z dnia 16 sierpnia 2011 r. Sygn. akt Ts 158/10 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Adam Jamróz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Marka Lecha K.-H. w sprawie zgodności: 1) § 61 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz. U. Nr 102, poz. 1122, ze zm.) w zw. z art. 24 ust. 3, art. 36 ust. 2, art. 58 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 58 ust. 2 i 3 oraz art. 125 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361, ze zm.) w zakresie, w jakim pomija budynki, w których oprócz lokali niewyodrębnionych, stanowiących własność dotychczasowego właściciela, znajdują się lokale wyodrębnione, sprzedane przez Skarb Państwa lub m.st. Warszawa osobom trzecim, z art. 64 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 2, art. 21 ust. 1 w zw. z art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 8 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) § 61 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz. U. Nr 102, poz. 1122 ze zm.) w zw. z art. 24 ust. 3, art. 36 ust. 2, art. 58 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 58 ust. 2 i 3 oraz art. 125 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361, ze zm.) w zakresie, w jakim nakłada na dotychczasowego właściciela budynku obowiązek załączenia do wniosku o założenie księgi wieczystej zaświadczenia właściwego organu, iż budynek odpowiada warunkom przewidzianym w art. 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), z art. 2, art. 64 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 2, art. 21 ust. 1 w zw. z art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 8 Konstytucji; 3) § 61 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz. U. Nr 102, poz. 1122 ze zm.) w zw. z art. 24 ust. 3, art. 36 ust. 2, art. 58 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 58 ust. 2 i 3 oraz art. 125 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm.) z art. 2, art. 64 ust. 2 oraz art. 64 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 21 ust. 1 w zw. z art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 8 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 5 lipca 2010 r. Marek Lech K.-H. wniósł o zbadanie zgodności § 61 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz. U. Nr 102, poz. 1122 ze zm.; dalej: rozporządzenie z 2001 r.) w zw. z art. 24 ust. 3, art. 36 ust. 2, , art. 58 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 58 ust. 2 i 3 oraz art. 125 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361, ze zm.; dalej: u.k.w.h.) w zakresie, w jakim pomija budynki, w których oprócz lokali niewyodrębnionych, stanowiących własność dotychczasowego właściciela, znajdują się lokale wyodrębnione, sprzedane przez Skarb Państwa lub m.st. Warszawa osobom trzecim, z art. 64 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 2, art. 21 ust. 1 w zw. z art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 8 Konstytucji. Ponadto skarżący zakwestionował zgodność z art. 2, art. 21 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 w zw. z art. 2, art. 8 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji przepisu § 61 ust. 1 rozporządzenia z 2001 r. w zw. z art. 24 ust. 3, art. 36 ust. 2, art. 58 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 58 ust. 2 i 3 oraz art. 125 ust. 1 u.k.w.h. w zakresie, w jakim nakłada na dotychczasowego właściciela budynku obowiązek załączenia do wniosku o założenie księgi wieczystej zaświadczenia właściwego organu, iż budynek odpowiada warunkom przewidzianym w art. 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279; dalej: dekret warszawski). Skarżący zarzucił także sprzeczność § 61 ust. 2 rozporządzenia z 2001 r. w zw. z art. 24 ust. 3, art. 36 ust. 2, art. 58 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 58 ust. 2 i 3 oraz art. 125 ust. 1 u.k.w.h. z art. 2, art. 64 ust. 2 oraz art. 64 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 21 ust. 1 w zw. z art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 8 Konstytucji. Zgodnie z § 61 ust. 1 rozporządzenia z 2001 r., do założenia księgi wieczystej dla budynku odpowiadającego warunkom przewidzianym w art. 5 dekretu warszawskiego, niezbędne jest stwierdzenie właściwego organu, że budynek takim warunkom odpowiada. Natomiast art. 24 ust. 3 u.k.w.h. stanowi: „Minister Sprawiedliwości, w drodze rozporządzenia, określa zakładanie i prowadzenie ksiąg wieczystych dla lokali stanowiących odrębne nieruchomości oraz dla nieruchomości, w których wyodrębnienia dokonano”. Kolejny zakwestionowany przepis, art. 36 ust. 2 u.k.w.h., przewiduje, że Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wzór zawiadomienia kierowanego przez sądy, organy administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej o każdej zmianie właściciela nieruchomości, dla której założona jest księga wieczysta. W myśl objętych zaskarżeniem art. 58 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz ust. 2 i 3 u.k.w.h., Minister Sprawiedliwości, w drodze rozporządzenia, określi czynności, które przy prowadzeniu i przechowywaniu ksiąg wieczystych mogą spełniać samodzielnie pracownicy sądowi, oraz szczegółowy sposób prowadzenia ksiąg wieczystych, wzory ksiąg wieczystych oraz szczegółową treść i sposób dokonywania wpisów w księgach wieczystych, a ponadto może on określić, w drodze rozporządzenia, sposób wykorzystywania programu informatycznego dla celów prowadzenia ksiąg wieczystych na zasadach, o których mowa w art. 25; wydając powyższe rozporządzenia, należy brać pod uwagę zasady sprawności, racjonalności i szybkiego działania sądu. Ostatni objęty skargą konstytucyjną przepis art. 125 ust. 1 u.k.w.h. zawiera delegację ustawową dla Ministra Sprawiedliwości do wydania w drodze rozporządzenia szczegółowych przepisów o prowadzeniu ksiąg wieczystych założonych po dniu wejścia w życie dekretu z dnia 11 października 1946 r. – Prawo o księgach wieczystych (Dz. U. Nr 57, poz. 320, ze zm.) oraz szczegółowych przepisów o prowadzeniu zbioru dokumentów oraz o postępowaniu w tych sprawach. Skarga została złożona w oparciu o następujący stan faktyczny. W dniu 25 sierpnia 1951 r. Prezydium Rady Narodowej w Warszawie wydało decyzję (L. dz. GM/TW/20315/51), w której orzeczono, że na podstawie art. 8 dekretu warszawskiego budynek posadowiony na nieruchomości położonej w Warszawie, należącej do poprzedników prawnych skarżącego (dalej: budynek), stał się własnością Skarbu Państwa. W dniu 7 września 2001 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wydało decyzję stwierdzającą nieważność ex tunc orzeczenia Prezydium Rady Narodowej (nr KOC/730/Go/01), a następnie utrzymało swoje rozstrzygnięcie w mocy decyzją z dnia 3 stycznia 2002 r. (nr KOC/2281/Go/Ol). Ta ostatnia decyzja została wykorzystana jako prejudykat przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, który w dniu 20 maja 2005 r. wydał decyzję nr 134, stwierdzającą nieważność decyzji komunalizacyjnej Wojewody Warszawskiego nr 29851 z dnia 4 września 2002 r. w części nabycia przez m.st. Warszawę nieodpłatnie, z mocy prawa, części własności budynku w Warszawie (z wyłączeniem lokali sprzedanych osobom trzecim). Skarżący twierdzi, że z chwilą uprawomocnienia się tej decyzji przysługujące mu prawo własności części tego budynku zostało potwierdzone. Skarżący złożył wniosek o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości budynkowej położonej w Warszawie. W dniu 16 czerwca 2009 r. referendarz Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie oddalił wniosek skarżącego o wpisanie go do księgi wieczystej jako właściciela części budynku. Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2009 r. (sygn. akt dz. Kw. WA4M1395/09) Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa – X Wydział Ksiąg Wieczystych oddalił skargę na orzeczenie referendarza, z uwagi na to, że do wniosku skarżącego nie dołączono dokumentów pozwalających na identyfikację budynku (opisu i planu inwentaryzacji) ani zaświadczenia wydanego przez Prezydenta m.st. Warszawy, że budynek odpowiada warunkom przewidzianym w art. 5 dekretu warszawskiego. Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2009 r. (sygn. akt V Ca 2904/09) Sąd Okręgowy w Warszawie – V Wydział Cywilny Odwoławczy oddalił apelację skarżącego, podzielając stanowisko sądu I instancji. Ponadto Sąd Okręgowy zaznaczył, że skarżący domagał się ujawnienia swojej osoby jako właściciela w księdze wieczystej jedynie co do części budynku, jednak – z uwagi między innymi na brzmienie § 61 ust. 1 rozporządzenia z 2001 r. – byłoby to niedopuszczalne. W ocenie skarżącego „zasadniczym wzorcem kontroli” w odniesieniu do kwestionowanych przepisów jest art. 64 ust. 1 Konstytucji. Skarżący twierdzi, że w sytuacji, w której nie może zostać ujawniony w księdze wieczystej jako właściciel części budynku, traci możliwość ochrony swojego prawa podmiotowego – co jest jednoznaczne z zakazem naruszania istoty prawa własności, wynikającym z art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3 Konstytucji, a co za tym idzie – de facto także z pozbawieniem go prawa własności. Zdaniem skarżącego sprzeczność kwestionowanego przepisu rozporządzenia z 2001 r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji wynika z faktu, że właściciel części budynku nie może zostać ujawniony w księdze wieczystej, podczas gdy właściciele całości budynków lub lokali mogą żądać dokonania odpowiedniego wpisu i tym samym uzyskać skuteczną ochronę swojego prawa (wynikającą z rękojmi wiary ksiąg wieczystych). Co więcej, aby zostać ujawnionym w księdze wieczystej, skarżący – inaczej niż wnioskodawcy znajdujący się w „typowej” sytuacji – musi dołączyć do wniosku o założenie księgi wieczystej wydane przez właściwy organ zaświadczenie, że budynek odpowiada warunkom przewidzianym w art. 5 dekretu warszawskiego. W przypadku skarżącego organem właściwym jest Prezydent m.st. Warszawy, który w ocenie skarżącego nie jest przygotowany do wydawania takich zaświadczeń. Powyższy wymóg, który nakłada na obywatela obowiązek niemożliwy do wykonania z przyczyn zależnych od organu administracji publicznej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą demokratycznego państwa prawnego. Zdaniem skarżącego ustawodawca powinien dopuścić przeprowadzanie dowodu na to, że budynek odpowiada warunkom przewidzianym w art. 5 dekretu warszawskiego także z innych dokumentów. Skarżący twierdzi, że wynikający z § 61 ust. 2 rozporządzenia z 2001 r. obowiązek dołączania przez wnioskodawcę opisu i planu inwentaryzacji jest sprzeczny z art. 21 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 2 oraz art. 64 ust. 3 w zw. z art. 2, art. 8 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji przez to, że używa się w nim niejasnych określeń, a co za tym idzie – stawia się skarżącego w trudniejszej sytuacji niż inne osoby wnioskujące o ujawnienie ich w księdze wieczystej, np. właścicieli nowowybudowanych budynków znajdujących się na gruntach oddanych w użytkowanie wieczyste, od których wymagane jest dostarczenie „dobrze zdefiniowanych dokumentów”. Zdaniem skarżącego pojęcie „opis” jest niejednoznaczne, zaś określenie „plan inwentaryzacji” anachroniczne – dlatego nie występuje już ono w wielu innych przepisach. W podsumowaniu skargi konstytucyjnej jeszcze raz zaznaczono, że kwestionowane przepisy są niezgodne ze wszystkimi wzorcami podanymi w petitum skargi, ponieważ prowadzą do sytuacji, w której skarżący został pozbawiony ochrony prawa własności i podkreślono, że „z uwagi na normę art. 8 Konstytucji, niezbędne jest stwierdzenie ich niezgodności z Konstytucją”. Zarządzeniem z dnia 29 listopada 2010 r. Trybunał Konstytucyjny wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez, po pierwsze (pkt 1 zarządzenia), nadesłanie pięciu kopii: orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w Warszawie z dnia 25 sierpnia 1951 r. (sygn. akt L. dz. GM/TW/20315/51), decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 7 września 2001 r. (sygn. akt KOC/730/Go/01) oraz 3 stycznia 2002 r. (sygn. akt KOC 2281/Go/01), decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr 134 z dnia 20 maja 2005 r.; postanowienia Prezydenta m.st. Warszawy o odmowie wydania zaświadczenia w związku z wnioskiem z dnia 27 października 2006 r. złożonym w trybie § 61 rozporządzenia z 2001 r., postanowienia Wojewody Mazowieckiego z dnia 15 marca 2009 r., utrzymującego w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy o odmowie wydania zaświadczenia; zaświadczeń bądź rozstrzygnięć wydanych przez organy administracyjne obu instancji w postępowaniu zainicjowanym kolejnym wnioskiem o wydanie zaświadczenia w trybie § 61 rozporządzenia z 2001 r. Po drugie (pkt 2-4 zarządzenia), wskazanie: czy wniesiono środek zaskarżenia na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 15 marca 2009 r., a jeżeli został on wniesiony – nadesłanie pięciu kopii rozstrzygnięć wydanych w wyniku jego rozpoznania; czy w przypadku wydania przez organy administracyjne obu instancji orzeczeń w trybie § 61 rozporządzenia z 2001 r. – wniesiono środki zaskarżenia na te orzeczenia, a jeżeli zostały one wniesione – nadesłanie pięciu kopii rozstrzygnięć wydanych w wyniku ich rozpoznania; czy – w przypadku niewydania ani zaświadczenia, ani orzeczeń w trybie § 61 rozporządzenia z 2001 r. – wniesiono skargę na bezczynność, a jeżeli została ona wniesiona – nadesłanie pięciu kopii rozstrzygnięć wydanych w wyniku jej rozpoznania. Po trzecie (pkt 5 zarządzenia), Trybunał Konstytucyjny wezwał do wykazania, że skarżącemu przysługuje prawo własności budynku, a w szczególności, że w dniu wejścia w życie dekretu warszawskiego budynek nadawał się do naprawy, zgodnie z art. 5 w zw. z art. 6 ust. 2 tego dekretu. W piśmie z 14 grudnia 2010 r. skarżący nadesłał dokumenty, o których mowa w pkt 1-4 zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Odnosząc się do pkt 5 zarządzenia, skarżący wskazał, że budynek jest nieruchomością przedwojenną, która uległa wypaleniu w czasie Powstania Warszawskiego i została naprawiona ze zniszczeń wojennych w trybie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o rozbiórce i naprawie budynków zniszczonych i uszkodzonych w czasie wojny (Dz. U. Nr 50, poz. 281, ze zm.; dalej: dekret o rozbiórce i naprawie), oraz podniósł, iż przedmiotowy budynek nie jest wzniesiony po wojnie na miejscu rozebranego budynku przedwojennego, a w związku z tym nie podlegał przepisowi art. 6 ust. 2 dekretu warszawskiego, ale art. 5 tego aktu. Zdaniem skarżącego, „powołanie [w orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej w Warszawie z dnia 25 sierpnia 1951 r. (sygn. akt L. dz. GM/TW/20315/51)] art. 8 dekretu [warszawskiego] wskazuje, że na Skarb Państwa przechodził budynek, a nie ruina nadająca się do rozbiórki. Te Skarb Państwa przejmował na podstawie art. 6 ust. 2 dekretu [warszawskiego]”. Ponadto skarżący przedstawił pismo naczelnika Wydziału Urbanistyki Biura Odbudowy Stolicy z dnia 24 maja 1947 r., stwierdzające, że budynek frontowy może być odbudowany, co – w ocenie skarżącego – oznacza, że „jeżeli budynek frontowy nadawałby się tylko do rozbiórki, BOS nakazałoby rozebranie również tego budynku, a nie tylko oficyn”. Skarżący podkreślił, że orzeczenia: decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr 134 z dnia 20 maja 2005 r., stwierdzająca nieważność decyzji komunalizacyjnej, decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego stwierdzające wydanie z naruszeniem prawa decyzji o sprzedaży pięciu lokali znajdujących się w budynku, jak również wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 kwietnia 2009 r. (sygn. akt I SA/Wa 1669/08), w przedmiocie przekazywania właścicielom w posiadanie budynków – jednoznacznie wskazują na zachowanie przez jego poprzedników prawnych własności przedmiotowego budynku na podstawie art. 5 dekretu warszawskiego. Skarżący podniósł, że „WSA [w wyroku z dnia 6 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1669/08] na podstawie akt sprawy uznał, że budynek spełnia hipotezę tego przepisu [art. 5]. Gdyby budynek był budynkiem powojennym, art. 5 dekretu nie miałby zastosowania. WSA wydając swój wyrok dysponował kompletnymi aktami administracyjnymi budynku przekazanymi Sądowi przez Prezydenta m.st. Warszawy”. Następnie skarżący dodał: „z wiedzy skarżącego wynika, iż w posiadanej przez Urząd m.st. Warszawy dokumentacji dotyczącej [budynku] brak jest dokumentów, z których miałoby wynikać, iż oryginalny zabytkowy budynek rozebrano i wybudowano w tym miejscu nowy budynek jedynie nawiązujący swoją architekturą do poprzedniego. Brak jest m.in. planów budowlanych, stosownych pozwoleń na budowę i jakiejkolwiek dokumentacji wykonawczej robót. Z wiedzy skarżącego wynika ponadto, że remont [budynku] odbywał się sukcesywnie, bez stosownej dokumentacji”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Ma ona gwarantować, że obowiązujące w systemie prawa akty normatywne nie będą stanowiły źródła ich naruszeń. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest przepis ustawy lub innego aktu normatywnego stanowiący podstawę ostatecznego orzeczenia o prawach skarżącego. Wszystkie zarzuty skarżącego opierają się na założeniu, że przysługuje mu, jako następcy prawnemu dawnych właścicieli, prawo własności przedmiotowego budynku. Tymczasem zgodnie z art. 5 w zw. z art. 6 ust. 2 dekretu warszawskiego budynki znajdujące się na gruntach objętych działaniem tego dekretu pozostają własnością dawnych właścicieli, z wyjątkiem budynków zniszczonych, które według orzeczenia władzy budowlanej ze względu na stan zniszczenia nie nadają się do naprawy i powinny ulec rozbiórce, zatem decydujący jest stan techniczny budowli z dnia wejścia w życie dekretu warszawskiego. Skarżący zarządzeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 listopada 2010 r. został wezwany do wykazania, że przysługuje mu prawo własności budynku, a w szczególności, że w dniu wejścia w życie dekretu warszawskiego budynek nadawał się do naprawy, zgodnie z art. 5 w zw. z art. 6 ust. 2 tego dekretu. Stwierdzenie nieważności decyzji dekretowej z dnia 25 sierpnia 1951 r. spowodowało „odżycie” wniosku złożonego w trybie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego. Wbrew twierdzeniom skarżącego, żadne powoływane przez niego orzeczenie, wydane po wejściu w życie dekretu warszawskiego (po 21 listopada 1945 r.), nie przesądza, czy w dniu wejścia w życie tego dekretu własność budynku pozostała przy poprzednikach prawnych skarżącego. Decydujące znaczenie ma stan tego budynku z 21 listopada 1945 r., gdyż w tym dniu ex lege przechodziła na m.st. Warszawę własność gruntów, natomiast własność budynków na nich posadowionych zachowywali dotychczasowi właściciele gruntów, chyba że budowla nie nadawała się do naprawy. Skarżący w piśmie z 14 grudnia 2010 r. wskazał, że budynek został wypalony w Powstaniu Warszawskim. W sentencji decyzji Prezydium Rady Narodowej w Warszawie z dnia 25 sierpnia 1951 r., odmawiającej przyznania prawa własności czasowej gruntu, zawarto następujące sformułowanie „jednocześnie stwierdza [się], iż wszystkie budynki – fragmenty murów – znajdujące się na powyższym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa”. Natomiast w piśmie Biura Odbudowy Stolicy z dnia 24 maja 1947 r. wskazano: „Biuro Odbudowy Stolicy stwierdza, że sytuacja budynku frontowego przy ul. (…):