Ts 251/10

419/5/B/2012 POSTANOWIENIE z dnia 1 sierpnia 2011 r. Sygn. akt Ts 251/10 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Maria Gintowt-Jankowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Wojciecha G. w sprawie zgodności: art. 189 oraz art. 3989 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z art. 45 ust. 1, art. 51 ust. 4 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 29 września 2010 r. Wojciech G. (dalej: skarżący) zarzucił, że art. 189 oraz art. 3989 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) są niezgodne z art. 45 ust. 1, art. 51 ust. 4 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji. W ocenie skarżącego art. 189 k.p.c., pozwalający przyjąć przez orzekające sądy, że nie jest dopuszczalne wytoczenie powództwa do sądu pracy o sprostowanie dokumentów RP-7 zawierających nieprawdziwe dane, po wniesieniu odwołania od nieprzyznania w terminie ustawowym emerytury i wadliwego ustalenia renty pozbawia skarżącego konstytucyjnego prawa żądania sprostowania informacji nieprawdziwych. Drugiemu z zaskarżonych przepisów k.p.c. zarzucił pozostawienie przyjmującemu do rozpoznania skargę kasacyjną Sądowi Najwyższemu dyskrecjonalną swobodę ustalania – przy jednoczesnym braku zasad doprecyzowywania – znaczenia niedookreślonej przesłanki „w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne”. Ponadto, uzasadnienie decyzji sądu jest zdawkowe i – jak określił skarżący – w praktyce ogranicza się do dobrania stosownych argumentów do z góry założonego i podjętego wcześniej rozstrzygnięcia. Taka treść przepisu narusza prawo do rzetelnego rozpoznania sprawy przed Sądem Najwyższym. Niniejsza skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Wyrokiem z 27 lutego 2009 r. (sygn. akt IV P 118/08) Sąd Rejonowy w Szamotułach – Wydział IV Pracy oddalił powództwo skarżącego o sprostowanie, którym skarżący domagał się od Szkoły Podstawowej w Sierakowie między innymi anulowania wszystkich wydanych zaświadczeń o zatrudnieniu i wynagrodzeniu oraz wydania nowego zaświadczenia RP-7 w terminie 7 dni od wydania wyroku i zamieszczenia w nim danych zgodnych z rzeczywistością. W uzasadnieniu sąd uznał, że żądanie skarżącego należy zakwalifikować jako powództwo o ustalenie, którego podstawą jest art. 189 k.p.c. Wskazał, że po stronie skarżącego nie występuje interes prawny uzasadniający wystąpienie z roszczeniem. Zdaniem sądu interes prawny może istnieć tylko do czasu wystąpienia o przyznanie świadczenia z ubezpieczenia społecznego. W postępowaniu przed sądem ubezpieczeń społecznych można bowiem wykazywać wszelkimi środkami dowodowymi (a nie tylko zaświadczeniem pracodawcy) rzeczywistą wysokość uzyskiwanych zarobków w celu ustalenia prawidłowej podstawy wymiaru świadczenia. W takiej sytuacji postępowanie przeciwko pracodawcy przed sądem pracy o sprostowanie druku RP-7, a w istocie o ustalenie wysokości wypłaconego wynagrodzenia za pracę, zmierzałoby jedynie do uzyskania dowodu dla potrzeb postępowania przed sądem ubezpieczeń społecznych, a to wyklucza istnienie interesu prawnego w ustaleniu. W ocenie sądu po stronie skarżącego nie istnieje interes prawny uzasadniający żądanie, albowiem w jego sprawie toczy się postępowanie o przyznanie świadczenia z ubezpieczenia społecznego, w którym to postępowaniu skarżący może w pełni zrealizować swój interes prawny przez wykazanie wszelkimi środkami dowodowymi wysokość uzyskanych świadczeń ze stosunku pracy, uwzględnianych przy ustaleniu podstawy świadczenia ubezpieczonego. Wyrokiem z 26 czerwca 2009 r. (sygn. akt VI Pa 174/09) Sąd Okręgowy Sąd Pracy w Poznaniu – Wydział VI Pracy oddalił apelację. Skargę kasacyjną, w której wniosek o przyjęcie do rozpoznania skarżący uzasadniał powołaniem się na wystąpienie istotnych zagadnień prawnych dotyczących stosowania art. 189 k.p.c. w sprawach, w których kwestionowana jest treść dokumentu RP-7, Sąd Najwyższy oddalił postanowieniem z 12 lutego 2010 r. (sygn. akt II PK 330/09). Postanowienie Sądu Najwyższego zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 30 czerwca 2010 r. W dniu 27 października 2010 r. skarżący złożył w Trybunale pismo procesowe, w załączeniu którego przedstawił wyrok Sądu Rejonowego w Szamotułach – IV Wydział Pracy z 27 lutego 2009 r. (sygn. akt IV P 118/08). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem inicjowania postępowania kontrolnego przed Trybunałem Konstytucyjnym. Dopuszczalność korzystania z tego środka ochrony konstytucyjnych wolności i praw warunkowana jest dopełnieniem przez skarżącego przesłanek, wynikających zarówno z treści art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i – rozwijających jego postanowienia – przepisów ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 49 ustawy o TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu, celem którego jest ocena dopełnienia przez skarżącego wszystkich przesłanek warunkujących dopuszczalność występowania z tego rodzaju środkiem ochrony praw i wolności, jak również przesądzenie, że sformułowane w skardze konstytucyjnej zarzuty niekonstytucyjności kwestionowanych przepisów nie są oczywiście bezzasadne (art. 36 ust. 3 ustawy o TK). Należy jednocześnie zaznaczyć, że niespełnienie przez skarżącego choćby jednej z przesłanek obliguje Trybunał do odmowy nadania skardze dalszego biegu. Przedmiotem skargi konstytucyjnej skarżący uczynił dwa przepisy k.p.c., które były podstawą orzekania w postępowaniu przed sądami powszechnymi i Sądem Najwyższym. Należy jednak na wstępie zauważyć, że art. 189 k.p.c. był podstawą wyroków Sądu Rejonowego w Szamotułach i Sądu Okręgowego w Poznaniu. Drugi z zaskarżonych przepisów stanowił wyłącznie podstawę orzeczenia Sądu Najwyższego odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Za tym stwierdzeniem przemawia analiza załączonych do niniejszej skargi wyroków, jak również treść sformułowanych przez skarżącego zarzutów. Jednym z koniecznych wymogów, jakie musi spełniać skarga jako pismo procesowe, jest uczynienie jej przedmiotem przepisów ustawy lub innego aktu normatywnego, które były podstawą ostatecznego orzeczenia – w rozumieniu art. 79 Konstytucji. Ponadto, art. 46 ust. 1 ustawy o TK obliguje skarżącego do wniesienia skargi po wyczerpaniu drogi prawnej, w ciągu trzech miesięcy od doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. Przenosząc powyższe ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy podkreślić, że z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) doszło do zmiany rozumienia przesłanki prawomocności orzeczenia w powiązaniu z wyczerpaniem drogi prawnej. Od 6 lutego 2005 r. skarga kasacyjna nie przysługuje już od orzeczeń nieprawomocnych, lecz stanowi nadzwyczajny, przysługujący w szczególnych sytuacjach środek wzruszania orzeczeń prawomocnych. Tak więc, o ile w poprzednim stanie prawnym zaskarżone kasacją orzeczenie nie spełniało warunku przewidzianego w art. 46 ustawy o TK, o tyle obecnie złożenie skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego nie wpływa na prawomocność rozstrzygnięcia. Uruchomienie kasacyjnych kompetencji Sądu Najwyższego pozostaje poza zakresem konstytucyjnego wymogu wyczerpania drogi prawnej. Po opisanych zmianach charakteru postępowania cywilnego termin do wniesienia skargi konstytucyjnej biegnie od daty doręczenia skarżącemu prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji, niezależnie od tego, czy w sprawie może jeszcze zostać wniesiona skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego. Jest to stanowisko wielokrotnie już wyrażane przez Trybunał Konstytucyjny (por. postanowienia TK z: 27 lutego 2007 r., Ts 43/06, OTK ZU nr 1/B/2007, poz. 36; 16 maja 2007 r., Ts 144/06, OTK ZU nr 3/B/2007, poz. 130; 4 października 2007 r., Ts 47/07, OTK ZU nr 2/B/2008, poz. 67; 27 listopada 2007 r., Ts 107/07, OTK ZU nr 1/B/2007, poz. 39; 22 lutego 2008 r., Ts 14/08, OTK ZU nr 4/B/2008, poz. 174). Zważywszy, że skargę konstytucyjną złożono w Trybunale 29 września 2010 r., oczywiste zatem jest, że zarzuty niekonstytucyjności art. 189 k.p.c. skarżący sformułował z przekroczeniem trzymiesięcznego terminu określonego w art. 46 ust. 1 ustawy o TK. Jeżeli skarżący chciałby wnieść skargę konstytucyjną, której przedmiotem byłby powyższy przepis k.p.c., powinien swoje zarzuty sformułować w terminie trzech miesięcy od dnia otrzymania wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu, tj. od 14 lipca 2009 r., gdyż orzeczenie to jest – w zakresie art. 189 k.p.c. – orzeczeniem ostatecznym w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. W sytuacji jednak, gdy skarżący zdecydował się wystąpić ze skargą kasacyjną, powinien mieć świadomość upływu terminu, a tym samym niemożności uczynienia art. 189 k.p.c. przedmiotem skargi konstytucyjnej. Mając powyższe na uwadze, Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że zasadniczym powodem odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w zakresie zarzutów dotyczących niekonstytucyjności art. 189 k.p.c. jest przekroczenie trzymiesięcznego terminu określonego w art. 46 ust. 1 ustawy o TK. Skardze nie można nadać dalszego biegu również co do zarzutów dotyczących niekonstytucyjności art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Skarżący zmierza do uruchomienia postępowania kontrolnego wobec art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. w brzmieniu: „Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: