Ts 309/09

POSTANOWIENIE z dnia 13 stycznia 2011 r. Sygn. akt Ts 309/09 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Kotlinowski – przewodniczący Stanisław Biernat – sprawozdawca Zbigniew Cieślak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 sierpnia 2010 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej Marka J., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 17 grudnia 2009 r., wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 18 grudnia 2009 r. (data nadania), Marek J. (dalej: skarżący) zarzucił niezgodność art. 471 i art. 1262 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 176 Konstytucji. Stan faktyczny, który legł u podstaw niniejszej skargi konstytucyjnej jest następujący: W dniu 26 lipca 2008 r. (data nadania) skarżący wniósł do Sądu Okręgowego w Katowicach – I Wydział Cywilny pozew o zapłatę. Jednocześnie złożył on wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 8 sierpnia 2008 r. (sygn. akt I C 470/08) Sąd Okręgowy w Katowicach – I Wydział Cywilny stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Tychach. Postanowieniem referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w Tychach – VI Wydział Gospodarczy z 29 maja 2009 r. (sygn. akt VI GNc 608/09/5) oddalono wniosek skarżącego o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. W dniu 15 czerwca 2009 r. (data nadania) skarżący wniósł skargę na powyższe postanowienie, które zostało następnie podtrzymane przez postanowienie Sądu Rejonowego w Tychach – VI Wydział Gospodarczy z 26 czerwca 2009 r. (sygn. akt VI GNc 608/09/05). W dniu 14 lipca 2009 r. skarżący otrzymał wezwanie do uzupełnienia braków formalnych pisma procesowego (sygn. akt VI GNc 608/09/6), wydane 9 lipca 2009 r. przez Sąd Rejonowy w Tychach – VI Wydział Gospodarczy, w którym wezwano go do uiszczenia opłaty od pozwu w kwocie 2 109,00 zł w terminie tygodniowym od otrzymania tego wezwania, pod rygorem zwrotu pozwu. Wobec nieuiszczenia wskazanej kwoty, zarządzeniem sędziego Sądu Rejonowego w Tychach – VI Wydział Gospodarczy z 4 sierpnia 2009 r. (sygn. akt VI GNc 608/09/5), wydanym na podstawie art. 130 § 2 k.p.c., zwrócono pozew skarżącemu. Na powyższe zarządzenie 28 sierpnia 2009 r. skarżący wniósł zażalenie, w związku z którym 3 września 2009 r. otrzymał wezwanie do uzupełnienia braku formalnego pisma procesowego (sygn. akt VI GNc 608/09/6), wydane 1 września 2009 r. przez Sąd Rejonowy w Tychach – VI Wydział Gospodarczy, wzywające do uiszczenia opłaty od zażalenia w kwocie 422,00 zł w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia zażalenia. Sąd Rejonowy w Tychach – VI Wydział Gospodarczy, postanowieniem z 29 września 2009 r. (sygn. akt VI GNc 608/09), na podstawie art. 370 w związku z art. 397 § 2 k.p.c. odrzucił zażalenie skarżącego ze względu na nieuiszczenie przezeń opłaty od zażalenia. Zarządzeniami sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 25 stycznia i 22 marca 2010 r. (doręczonymi pełnomocnikowi skarżącego odpowiednio 8 lutego i 29 marca 2010 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej. Do powyższych zarządzeń skarżący odniósł się kolejno w pismach procesowych z 12 lutego i 6 kwietnia 2010 r., wniesionych do Trybunału Konstytucyjnego odpowiednio 15 lutego i 6 kwietnia 2010 r. (data nadania). Postanowieniem z 11 sierpnia 2010 r. Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) – wobec cofnięcia w piśmie procesowym z 12 lutego 2010 r. zarzutu, umorzył postępowanie w zakresie badania zgodności art. 1262 § 1 k.p.c z art. 176 Konstytucji, a także – na podstawie art. 36 ust. 3 w związku z art. 49 ustawy o TK – odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w pozostałym zakresie. Za powyższym rozstrzygnięciem przemawiały następujące argumenty: Po pierwsze – art. 471 i art. 1262 § 1 k.p.c. nie były podstawą rozstrzygnięcia, z którego wydaniem skarżący wiąże naruszenie jego konstytucyjnych wolności lub praw. Skarżący w piśmie procesowym z 6 kwietnia 2010 r. jako orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji wskazał wprost na postanowienie Sądu Rejonowego w Tychach z 29 września 2009 r. o sygn. VI GNc 608/09. Orzeczenie to zostało natomiast wydane – co jednoznacznie wynika z jego uzasadnienia – na podstawie art. 370 w związku z art. 397 § 2 k.p.c. Nie została zatem spełniona przesłanka z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK, a to przekładało się w tym zakresie na oczywistą bezzasadność skargi konstytucyjnej (art. 36 ust. 3 w związku z art. 49 ustawy o TK). Po drugie – niewykonanie przez skarżącego obowiązku wynikającego z art. 47 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz art. 36 ust. 3 w związku z art. 49 ustawy o TK, bowiem uzasadnienie skargi konstytucyjnej z 17 grudnia 2009 r. sprowadzało się wyłącznie do postawienia zarzutu niezgodności ze wskazanymi w skardze przepisami Konstytucji zaskarżonych art. 471 i art. 1262 § 1 k.p.c. oraz wymienienia poszczególnych artykułów ustawy zasadniczej wraz z przytoczeniem ich treści, zaś pismo procesowe z 12 lutego 2010 r. – mimo zarządzenia sędziego TK wzywającego do wskazania konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego oraz dokładnego określenia sposobu ich naruszenia – poprzestało na swoistym „streszczeniu” skargi. Po trzecie – oczekiwana przez skarżącego ocena przez Trybunał Konstytucyjny poglądów na temat instytucji zwolnienia od kosztów sądowych, wyrażonych przez Sąd Rejonowy w Tychach w sprawie skarżącego, wykracza poza ramy postępowania skargowokonstytucyjnego, bowiem przedmiotem badania przez Trybunał nie może być zarzut naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności jednostki przez orzeczenie sądu. Po czwarte – uznanie zarzutu naruszenia przez art. 471 k.p.c. prawa do sądu za oczywiście bezzasadny, gdyż postanowienie o kosztach nie jest elementem aktu sądowego sprawowania wymiaru sprawiedliwości, zaś zaskarżony przepis odnosi się wyłącznie do postanowienia referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w Tychach – VI Wydział Gospodarczy z 29 maja 2009 r. (sygn. akt VI GNc 608/09/5), które nie zostało przez skarżącego wskazane jako orzeczenie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji; uzasadnienie skargi w przedmiocie niekonstytucyjności tego przepisu sprowadzało się wyłącznie do, wątpliwego pod względem argumentacji jurydycznej, zakwestionowania możliwości wykonywania przez referendarzy sądowych czynności w postępowaniu cywilnym w wypadkach wskazanych w ustawie. Po piąte – niewykonanie w sposób poprawny zarządzenia sędziego TK z 25 stycznia 2010 r., wzywającego do doręczenia pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia skargi konstytucyjnej i reprezentowania skarżącej w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. Odpis powyższego postanowienia został doręczony pełnomocnikowi skarżącego 16 sierpnia 2010 r. W zażaleniu z 23 sierpnia 2010 r., wniesionym do Trybunału Konstytucyjnego tego samego (data nadania), skarżący wniósł o „uchylenie postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 sierpnia 2010 r. i skierowanie do rozpoznania skargi”. Skarżący nie ustosunkował się do pierwszej, drugiej, trzeciej i czwartej przesłanki odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Podniósł on jedynie, że „nie wnosiła [nie wniósł] zażalenia na odrzucenie apelacji, albowiem z powszechnej praktyki sądów w przedmiocie sprawy oraz ze względu na stosowanie zaskarżonej normy prawnej byłoby to działanie bezskuteczne” oraz „wnosi o przyjęcie skargi do rozpoznania”, bowiem „zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy o TK możliwym jest rozpoznanie niniejszej skargi bez wydania orzeczenia przez sąd II instancji, z uwagi na błąd logiczny norm prawa uniemożliwiający skuteczne wniesienie zażalenia na odrzucenie środka odwoławczego bez uiszczenia opłaty, a jednocześnie umożliwiający składanie kolejnych odwołań na odrzucenie środka odwoławczego z uwagi na jego nieopłacenie”. Według skarżącego „nie jest istotne, czy i w jakim zakresie istnieją i stosowane są przepisy o zwolnieniu od kosztów sądowych, skoro z treści Konstytucji wprost wynika, iż prawo do sądu nie może być zależne od sytuacji materialnej, dokonania opłaty czy też spełnienia innych przesłanek związanych ze statusem maturalnym [materialnym] skarżącej [skarżącego]”. W dalszej części zażalenia skarżący ustosunkował się do piątej przesłanki odmowy nadania skardze dalszego biegu, tj. kwestii niezałączenia do skargi konstytucyjnej pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia skargi i reprezentacji w postępowaniu przed Trybunałem. Zdaniem skarżącego, „zgodnie z art. 60 k.c. wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia wolę w sposób dostateczny. W niniejszym postępowaniu poza złożeniem pełnomocnictwa skierowanego do Wysokiego Trybunału jednocześnie i wraz ze skargą konstytucyjną to strona osobiście w kopercie przez nią opatrzonej znakami przedsiębiorstwa nadała list polecony. O ile więc pełnomocnictwo »do wniesienia skargi konstytucyjnej« w ocenie Wysokiego Trybunału nie oddaje dostatecznie woli skarżącej w postaci skierowania skargi konstytucyjnej przez jej pełnomocnika, to już dokonanie czynności w postaci nadania osobiście listu poleconego przez stronę oraz zakreślenie adresu do doręczeń jako »adres strony« winno w połączeniu ze złożonym pełnomocnictwem ujawniać wolę skarżącej w sposób dostateczny”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 36 ust. 4 w związku z art. 49 ustawy o TK, skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b in fine w związku z art. 36 ust. 6 i 7 ustawy o TK). Na etapie rozpatrzenia zażalenia Trybunał Konstytucyjny bada przede wszystkim, czy wydając zaskarżone postanowienie, prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego treść zażalenia nie dostarcza żadnych argumentów podważających przesłanki odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Wobec braku odniesienia się w zażaleniu do większości przesłanek leżących u podstaw kwestionowanego postanowienia, Trybunał Konstytucyjny uznał za usprawiedliwione ograniczenie się do jednoznacznego ich zaaprobowania. I tak, w pełni zasadne było stwierdzenie, że w skardze konstytucyjnej nie doszło do wskazania sposobu, w jaki zakwestionowane przepisy art. 471 i art. 1262 § 1 k.p.c. naruszyły przepisy Konstytucji statuujące prawa i wolności określone przez skarżącego jako jej podstawa. Ani w treści samej skargi konstytucyjnej, ani też pisma procesowego z 12 lutego 2010 r., mającego uzupełnić jej braki, nie przedstawiono żadnych merytorycznych argumentów uzasadniających tezę o niezgodności art. 471 k.p.c. z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 176 Konstytucji oraz art. 1262 § 1 k.p.c. z art. 2, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Zaskarżone przepisy Kodeksu postępowania cywilnego nie stanowiły także podstawy rozstrzygnięcia, z którego wydaniem skarżący wiąże naruszenie swoich konstytucyjnych wolności lub praw, czyli postanowienia Sądu Rejonowego w Tychach – VI Wydział Gospodarczy z 29 września 2009 r. (sygn. akt VI GNc 608/09). Podkreślić należy, że zgodnie przepisami Konstytucji oraz ustawy o TK skarga konstytucyjna dotyczy badania zgodności z Konstytucją przepisów ustaw lub innych aktów normatywnych, nie zaś indywidualnych rozstrzygnięć w konkretnej sprawie. Trybunał Konstytucyjny nie jest ani sądem faktu, ani tym bardziej sądem orzekającym w sprawie w postępowaniu instancyjnym. Skarga konstytucyjna nie jest też instrumentem kontroli wymierzonym w organy państwa stosujące prawo (por. A. Bisztyga, Polska skarga konstytucyjna czy dopełnienie systemu ochrony praw jednostki?, [w:] Wokół problematyki cywilnoprocesowej. Studium teoretycznoprawne. Księga pamiątkowa dla uczczenia pracy naukowej Profesora Kazimierza Korzana, red. A. Nowak, Katowice 2001, s. 60). Warunkiem rozpatrzenia skargi konstytucyjnej jest – w sprawie leżącej u podstaw wniesienia skargi – wydanie na podstawie kwestionowanego przepisu ostatecznego i niezaskarżalnego w drodze zwyczajnych środków odwoławczych rozstrzygnięcia, jak również uprawdopodobnienie, że treść tego przepisu doprowadziła do naruszenia konstytucyjnego prawa lub wolności, przy jednoczesnym określeniu sposobu tego naruszenia. W odróżnieniu od wniosków kierowanych przez podmioty wymienione w art. 191 ust. 1 pkt 1-5 Konstytucji, skarga nie jest środkiem uruchamiania tzw. kontroli abstrakcyjnej, a więc realizowanej w oderwaniu od płaszczyzny stosowania kwestionowanych przepisów (por. postanowienie TK z 6 lipca 2005 r., SK 25/03, OTK ZU nr 7/A/2005, poz. 83). Na zakończenie Trybunał Konstytucyjny odniósł się do problemu pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia skargi konstytucyjnej i reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem. W ocenie składu rozpatrującego niniejsze zażalenie argumentacja skarżącego jest chybiona. Zauważyć bowiem należy, że uregulowania dotyczące instytucji pełnomocnictwa znajdują się nie tylko w przywoływanym przez skarżącego Kodeksie cywilnym (akcie prawa materialnego), ale również – czego skarżący wydaje się nie zauważać – w Kodeksie postępowania cywilnego (akcie prawa procesowego), którego przepisy stosuje się mutatis mutandis w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym (art. 20 ustawy o TK). Jak zauważył Sąd Najwyższy, pełnomocnictwo szczególne musi wymieniać czynności, do których upoważniony zostaje przez mandanta mandatariusz i oznaczać sprawę przez wskazanie jej przedmiotu (por. postanowienie SN z 19 października 1999 r., sygn. akt II CZ 115/99, niepubl.). Ze względu na to, że: