76/1/B/2013 POSTANOWIENIE z dnia 9 października 2012 r. Sygn. akt Ts 252/11 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Rzepliński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Marka J. PKS TYSOVIA w sprawie zgodności: § 2 ust. 1 i 2 oraz § 13 ust. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348, ze zm.) z art. 2, art. 40, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 2, art. 77 ust. 1 oraz art. 79 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 26 sierpnia 2011 r. (data nadania) Marek J. PKS TYSOVIA (dalej: skarżący) stawia zarzut, że § 2 ust. 1 i 2 oraz § 13 ust. 6 (niewłaściwie określony w skardze jako § 13 pkt 5) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348, ze zm.; dalej: rozporządzenie) w zakresie, w jakim nie są one corocznie podwyższane co najmniej w stopniu takim samym, jak realny wzrost średniej płacy lub płacy minimalnej, są niezgodne z art. 2, art. 40, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 2, art. 77 ust. 1 oraz art. 79 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Trybunał Konstytucyjny w dniu 18 lipca 2011 r. wydał postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie zbadania zgodności art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 49, poz. 445, ze zm.; dalej: dekret) z art. 64 ust. 2 Konstytucji ze względu na niedopuszczalność orzekania. Reprezentujący skarżącego adwokat wniósł wraz ze skargą konstytucyjną o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Pełnomocnik nie określił wysokości poniesionych kosztów i nie wskazał kwoty, jakiej żąda w imieniu skarżącego. Postanowieniem z 18 lipca 2011 r. (sygn. akt SK 5/11) Trybunał Konstytucyjny zasądził od Skarbu Państwa – Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w kwocie 120 zł (sto dwadzieścia złotych). Skarżący uznał, że zakwestionowane przepisy przenoszą koszty związane z postępowaniem w sprawie skargi konstytucyjnej z organu, który wydał niekonstytucyjny akt prawny na osobę inicjującą postępowanie. Określone w tych przepisach stawki adwokackie nie są corocznie podwyższane (przynajmniej tak jak płaca minimalna), a przez to nie odpowiadają faktycznym kosztom sporządzenia skargi poniesionym przez skarżącego. Są zatem „nierealne w porównaniu ze stawkami rzeczywiście funkcjonującymi w praktyce”. Skarżący uważa, że „nieadekwatność [określonych w rozporządzeniu] stawek adwokackich jest formą poniżającego traktowania skarżącego przez organy władzy wykonawczej”. Trybunał Konstytucyjny zważył co następuje:
- Na wstępie sprecyzowania wymaga przedmiot złożonej skargi konstytucyjnej. W jej petitum skarżący wniósł o uznanie niezgodności z Konstytucją § 13 pkt. 5 rozporządzenia. Przepis ten określa stawki minimalne w postępowaniu w sprawie stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Zarzuty skargi skierowane są natomiast przeciwko normie określającej stawki w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. Tę materię reguluje § 13 ust. 6 rozporządzenia. Wprawdzie – w świetle art. 66 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) Trybunał jest związany granicami skargi, to jednak w swoim orzecznictwie prezentuje pogląd, że dla rozpoznania sprawy decydujące znaczenie ma jej istota, a nie oznaczenie (wyrok z 16 czerwca 1999 r., sygn. P 4/98, OTK ZU nr 5/1999, s. 519). W związku z tym należy uznać, że przedmiotem wniesionej skargi konstytucyjnej jest § 13 ust. 6 rozporządzenia (ściślej art. 13 ust. 6 pkt 2).
- Przechodząc do meritum sprawy, Trybunał Konstytucyjny zwraca uwagę, że w myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Znaczy to, że przesłanką rozpoznania skargi konstytucyjnej nie może być wskazanie dowolnego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, ale tylko takiego przepisu, który w konkretnej sprawie stanowił podstawę ostatecznego rozstrzygnięcia. Ponadto, w świetle powyższej normy konstytucyjnej, warunkiem merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej jest wykazanie przez skarżącego, że w rezultacie ostatecznego orzeczenia wydanego przez organ władzy publicznej na podstawie zaskarżonego aktu normatywnego, doszło do naruszenia przysługujących skarżącemu praw lub wolności o charakterze konstytucyjnym. Jest to przesłanka konieczna dla uznania dopuszczalności skargi konstytucyjnej.
- Skarżący zakwestionował dwa przepisy rozporządzenia. Pierwszy z nich, tj. § 2 ust. 1 i 2 stanowi, że „
(1)Zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.
(2)Podstawę zasądzenia opłaty, o której mowa w ust. 1, stanowią stawki minimalne określone w rozdziałach 3-5. Opłata ta nie może być wyższa niż sześciokrotna stawka minimalna ani przekraczać wartości przedmiotu sprawy”. Drugi z zaskarżonych przepisów rozporządzenia, tj. § 13 ust. 6 stanowi, że „Stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym:
(1)za sporządzenie i wniesienie skargi konstytucyjnej oraz za stawiennictwo na rozprawie – 240 zł;
(2)za sporządzenie i wniesienie skargi konstytucyjnej oraz za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia tej skargi – 120 zł”. 3.
- Skarżący uważa, że do ingerencji w jego prawa doszło na skutek wydania przez Trybunał postanowienia z 18 lipca 2011 r. (sygn. akt SK 5/11) zasądzającego od Skarbu Państwa na jego rzecz zwrot kosztów postępowania przed Trybunałem w kwocie 120 zł. Istota zarzutów skargi sprowadza się do twierdzenia, że przyznana przez Trybunał kwota nie pokrywa rzeczywiście poniesionych przez skarżącego kosztów.
- Zasadniczym powodem odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu jest stwierdzenie, że w sprawie, w związku z którą skarżący wystąpił ze skargą, nie doszło do naruszenia praw i wolności w sposób określony w treści skargi konstytucyjnej. Ponadto jeden z zakwestionowanych w skardze przepisów rozporządzenia, tj. § 2 ust. 1 i 2, nie był podstawą ostatecznego orzeczenia. 4.
- Należy zwrócić uwagę, że w myśl art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o TK, Trybunał orzeka zwrot kosztów postępowania przed Trybunałem wraz z wyrokiem uwzględniającym skargę konstytucyjną. W sprawie skarżącego wyrok nie zapadł. Postanowieniem z 18 lipca 2011 r. Trybunał umorzył postępowanie w sprawie skargi o zbadanie konstytucyjności dekretu ze względu na niedopuszczalność orzekania. W tej sytuacji Trybunał nie był zobowiązany do zwrotu skarżącemu jakichkolwiek kosztów, jednak uznał, że – pomimo braku merytorycznego rozstrzygnięcia – w sprawie wystąpiły okoliczności uzasadniające wydanie takiego orzeczenia. Wysokość przyznanej skarżącemu kwoty wynikała z nieokreślenia przez pełnomocnika skarżącego wysokości poniesionych kosztów oraz niewskazania kwoty, jakiej żądał w imieniu skarżącego. Na skutek niesprecyzowania roszczeń Trybunał Konstytucyjny nie mógł ocenić ani nakładu pracy adwokata, ani charakteru sprawy. Zobowiązany był orzec jedynie stawkę minimalną obowiązującą w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. Jedynie zatem ta okoliczność, nie zaś treść jakiegokolwiek przepisu uniemożliwiła skarżącemu otrzymanie zwrotu rzeczywistych kosztów sporządzenia skargi. Należy zatem przypomnieć, że w swoim orzecznictwie Trybunał wielokrotnie wyrażał pogląd, iż skarga konstytucyjna „nie może być wykorzystywana jako instrument służący korygowaniu zaniedbań popełnionych w postępowaniu poprzedzającym jej wniesienie” (zob. postanowienia z 17 marca 1998 r., Ts 27/97, OTK ZU nr 2/1998, poz. 20 oraz z 16 października 2002 r., SK 43/01, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 77). 4.
- W świetle powyższych okoliczności Trybunał stwierdza, że w sprawie, w związku z którą wniesiono skargę, nie doszło do naruszenia praw i wolności skarżącego. Skutkiem tego jest niedopuszczalność merytorycznego rozpoznania skargi, co zobowiązuje Trybunał do wydania postanowienia o odmowie nadania dalszego biegu skardze. 4.
- Trybunał stwierdza również, że zakwestionowany w skardze § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia nie był podstawą prawną postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2011 r. Okoliczność ta wynika już choćby z samej sentencji postanowienia. Ponadto – jak wskazano wyżej – skoro we wniosku reprezentujący skarżącego pełnomocnik nie określił ani wysokości poniesionych kosztów, ani kwoty, jakiej żądał w imieniu skarżącego, to Trybunał nie miał podstaw do oceny przesłanek określonych w tym przepisie. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 49 w związku z art. 39 ust. 1 i art. 47 ust. 1 i 2 ustawy o TK orzekł jak w sentencji.