Ts 255/09

172/2/B/2012 POSTANOWIENIE z dnia 15 marca 2012 r. Sygn. akt Ts 255/09 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Maria Gintowt-Jankowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Anny i Henryka S. w sprawie zgodności: 1) art. 174 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c, pkt 2 i 3 i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), 2) art. 174 pkt 1 i 2 w zw. z art. 141 § 4 i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), 3) art. 183 § 1 w zw. z art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), 4) art. 141 § 4 w zw. z art. 188 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), 5) art. 188 zdanie drugie w zw. z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) z art. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 oraz art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 28 października 2009 r. Anna i Henryk S. (dalej: skarżący) wnieśli o zbadanie zgodności art. 174 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c, pkt 2 i 3 oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.); art. 174 pkt 1 i 2 w zw. z art. 141 § 4 i art. 151 p.p.s.a.; art. 183 § 1 w zw. z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.; art. 141 § 4 w zw. z art. 188 zdanie drugie p.p.s.a.; art. 188 zdanie drugie w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. z art. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 oraz art. 184 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została sformułowana w związku z następującym stanem faktycznym. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Poznaniu decyzją z 31 marca 2004 r. (nr 3003/1780/11/PIT) określił skarżącym zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1998 r. w kwocie wyższej niż wynikająca ze złożonego zeznania podatkowego. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, po rozpatrzeniu odwołania skarżących, decyzją z 20 sierpnia 2004 r. (nr P1-D-4-4117-08/04) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Poznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 22 czerwca 2007 r. (sygn. akt I SA/Po 913/07) oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wyrokiem z 28 kwietnia 2009 r. (sygn. akt II FSK 1938/07). W przekonaniu skarżących wskazane przepisy są niezgodne z zasadami przyzwoitej legislacji (art. 2 Konstytucji), zasadami równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji) i proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji); ponadto naruszają prawo do skontrolowania działalności organów administracji publicznej (art. 184 Konstytucji). Skarżący w uzasadnieniu skargi konstytucyjnej wskazali, że kwestionowane przepisy z uwagi na przekroczenie pewnego „poziomu niejasności, interpretowane są w sposób tak niejednolity, że nawet przy identycznym stanie faktycznym, identycznym przebiegu postępowania i identycznym sposobie sformułowania podstaw kasacyjnych w sprawach dotyczących różnych skarżących, nie jest możliwe przewidywanie, że rozstrzygnięcia sądu II instancji w tych sprawach będą zbieżne”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji, skarga konstytucyjna inicjuje procedurę, której celem jest zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów stanowiących podstawę ostatecznego orzeczenia o prawach skarżącego. Przedmiot skargi konstytucyjnej determinuje wymogi formalne, których spełnienie jest konieczne do stwierdzenia jej dopuszczalności.

1. Trybunał Konstytucyjny w pierwszej kolejności zbadał dopuszczalność powołania w postępowaniu inicjowanym skargą konstytucyjną wskazanych przez skarżących wzorców kontroli. 1.
2. Artykuł 2 Konstytucji nie jest co do zasady samoistnym źródłem praw podmiotowych, ochrony których skarżący mógłby domagać się w skardze konstytucyjnej, a jedynie wyznacza standard kreowania przez ustawodawcę wolności i praw, nie wprowadzając jednocześnie konkretnej wolności czy konkretnego prawa (zob. postanowienia TK z 10 stycznia 2001 r., Ts 72/00, OTK ZU nr 1/2001, poz. 12; 20 lutego 2008 r., SK 27/07, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 22). Może on stanowić wzorzec kontroli wówczas, gdy zasada demokratycznego państwa prawnego zostanie odniesiona do przepisów Konstytucji, które prawa i wolności wyrażają. Tylko wyjątkowo art. 2 Konstytucji może – w myśl orzecznictwa Trybunału – stanowić źródło nowych praw lub wolności niewynikających z innych przepisów konstytucyjnych. W takiej sytuacji konieczne jest jednak dokładne wskazanie tego prawa, określenie przez skarżącego zarówno jego adresata (beneficjenta), jak i całej sytuacji prawnej tego podmiotu, powiązanej z możnością wyboru sposobu zachowania się (por. postanowienia TK z: 23 stycznia 2002 r., Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60, wydane w pełnym składzie; 23 stycznia 2002 r., SK 13/01, OTK ZU nr 1/A/2002, poz. 9 i 14 grudnia 2004 r., SK 29/03, OTK ZU nr 11/A/2004, poz. 124). Takiej argumentacji nie przedstawiono jednak w rozpatrywanej skardze konstytucyjnej. Skarżący w niniejszej sprawie odwołują się w istocie do zasady równości wobec prawa oraz zasady proporcjonalności, powiązanej z wywodzonym przez nich z art. 184 Konstytucji prawem do skontrolowania działalności organów administracji publicznej. Nie wskazują natomiast konstytucyjnych praw lub wolności związanych z zasadą demokratycznego państwa prawnego czy innego prawa podmiotowego wynikającego z art. 2 Konstytucji wraz z określeniem wymienionych powyżej elementów (adresata oraz jego sytuacji prawnej). 1.
3. O dopuszczalności powoływania się na art. 32 Konstytucji, jako na źródło konstytucyjnych praw lub wolności, których naruszenie legitymuje do wniesienia skargi konstytucyjnej, wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wydanym w pełnym składzie postanowieniu z 24 października 2001 r. (SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225). Trybunał Konstytucyjny stwierdził w nim, że wynikająca z art. 32 Konstytucji zasada równości stanowi samodzielnie jedynie zasadę ogólną, mającą charakter niejako prawa „drugiego stopnia”, tzn. przysługującego w związku z konkretnymi normami prawnymi, a nie w oderwaniu od nich – „samoistnie”. W związku z powyższym dopuszczalność powołania się w skardze konstytucyjnej na naruszenie zasady równości winna zostać ograniczona wyłącznie do przypadków, w których zostanie wskazane konkretne podmiotowe prawo, wolność lub obowiązek o charakterze konstytucyjnym, w zakresie których zasada ta została naruszona. Podkreślić należy, że we wniesionej skardze takie doprecyzowanie nie zostało zawarte. Zgodnie z ustalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, również art. 31 ust. 3 Konstytucji nie może stanowić samodzielnej podstawy skargi, gdyż nie jest źródłem praw ani wolności (zob. wyrok TK z 22 listopada 2004 r., SK 64/03, OTK ZU nr 10/A/2004, poz. 107). Odwołanie się do zasady proporcjonalności wyrażonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji może tylko towarzyszyć innej podstawie prawnej skargi i służyć wykazaniu, że ograniczenie prawa lub wolności jest nadmierne; żeby stosować powyższy przepis trzeba więc najpierw wykazać istnienie takiego konstytucyjnego prawa lub wolności. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 10 lipca 2000 r. (SK 2/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 144), art. 31 ust. 3 Konstytucji ma zastosowanie do oceny ograniczenia praw konstytucyjnych, a „»konstytucyjnymi« w rozumieniu tego przepisu są prawa podmiotowe, których podstawę stanowi norma rangi konstytucyjnej. Wymagania przewidziane w art. 31 ust. 3 Konstytucji nie dotyczą natomiast praw, których jedynym źródłem jest ustawa”. W przedmiotowej skardze konstytucyjnej zasada proporcjonalności nie została powiązana z żadnym prawem lub wolnością konstytucyjną. 1.
4. Wzorcami kontroli w skardze konstytucyjnej mogą być w myśl art. 79 Konstytucji oraz art. 47 ustawy o TK jedynie przepisy Konstytucji statuujące prawa lub wolności człowieka i obywatela. Tymczasem powołany przez skarżących art. 184 Konstytucji znajduje się w rozdziale VIII „Sądy i Trybunały”. Jest to norma ustrojowa, regulująca organizację sądownictwa administracyjnego i nie może stanowić wzorca kontroli w sprawie inicjowanej skargą konstytucyjną. 1.
5. Konkludując, Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że zarzuty naruszenia art. 184 Konstytucji są niedopuszczalne. Ponadto powołane w skardze konstytucyjnej wzorce kontroli określone w art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji nie zostały powiązane z żadnymi prawami lub wolnościami konstytucyjnymi, co uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu w tym zakresie. Natomiast w odniesieniu do zawartego w skardze konstytucyjnej zarzutu naruszenia art. 2 Konstytucji skarżący nie wskazali praw ani wolności konstytucyjnych związanych z zasadą demokratycznego państwa prawnego, bądź też innego prawa podmiotowego wynikającego z art. 2 Konstytucji.
6. Niezależnie od powyższego za odmową nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu przemawiają następujące argumenty. 2.
7. Skargą konstytucyjną objęto art. 141 § 4 p.p.s.a., który stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Skarżący zakwestionowali również art. 188 zdanie drugie p.p.s.a. w brzmieniu: „w tym przypadku [gdy nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, zaś Naczelny Sąd Administracyjny uchyli zaskarżone orzeczenie i rozpozna skargę], Sąd orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku”. Zarzuty skarżących dotyczą niekonstytucyjności art. 141 § 4 w zw. z art. 188 zdanie drugie p.p.s.a. oraz art. 188 zdanie drugie w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. 2.1.
8. Trybunał Konstytucyjny w pierwszej kolejności ustalił, czy orzeczenie wskazane przez skarżących jako ostateczne w rozumieniu art. 47 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) zostało wydane na podstawie zakwestionowanych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 28 kwietnia 2009 r. oddalił skargę kasacyjną od wyroku sądu I instancji, a zatem oczywiste jest, że art. 188 zdanie drugie p.p.s.a nie mógł mieć zastosowania w sprawie. Sami skarżący dostrzegają, że przepis ten nie był podstawą ostatecznego orzeczenia – podnoszą bowiem, iż „do zastosowania tego przepisu nie mogło jednak dojść nie tylko z uwagi na negatywną ocenę sposobu sformułowania (…) podstaw kasacyjnych, ale także z uwagi na brak ustaleń w zakresie stanu faktycznego w wyroku I instancji, które zgodnie z art. 188 zd. 2 p.p.s.a. są niezbędne do wydania rozstrzygnięcia na podstawie tego przepisu”. W tym zakresie Trybunał stwierdza niespełnienie przesłanki formalnej z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK, polegającej na konieczności uzyskania ostatecznego orzeczenia wydanego na podstawie zaskarżonego art. 188 zdanie drugie p.p.s.a. 2.1.
9. Niezależnie od powyższego Trybunał stwierdza, że zarzuty niekonstytucyjności art. 141 § 4 w zw. z art. 188 zdanie drugie p.p.s.a. zostały postawione w niedopuszczalny sposób, oparto je bowiem na założeniu poziomej kontroli norm. Skarżący wskazują, że niekonstytucyjność zakwestionowanych przepisów, polegająca na naruszeniu zasad przyzwoitej legislacji, wynika ˝nie tyle z niejasności poszczególnych norm prawnych, ile z ich wzajemnej sprzeczności˝. Tymczasem pozioma kontrola norm jest niedopuszczalna, ponieważ Trybunał – zgodnie z art. 188 pkt 1 w zw. z art. 79 Konstytucji – w postępowaniach inicjowanych skargami konstytucyjnymi orzeka o hierarchicznej zgodności przepisów z Konstytucją. Ponadto w zakresie, w jakim skarżący twierdzą, że art. 141 § 4 p.p.s.a. powinien nakładać na sąd I instancji obowiązek zawarcia w uzasadnieniu elementów niezbędnych do prawidłowego zastosowania innych przepisów postępowania przez sąd II instancji, Trybunał Konstytucyjny stwierdza brak powiązania tak sformułowanego zarzutu z pominięciem ustawodawczym (które w określonych warunkach może podlegać kontroli Trybunału). Argumentacja skarżących stanowi w istocie ponowne odwołanie się do zagadnienia wzajemnej sprzeczności dwóch przepisów p.p.s.a. Okoliczności powyższe stanowią samoistną podstawę odmowy nadania niniejszej skardze konstytucyjnej dalszego biegu w zakresie dotyczącym art. 141 § 4 w zw. z art. 188 zdanie drugie p.p.s.a. oraz art. 188 zdanie drugie w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. 2.
10. Ponadto skarżący wnieśli o zbadanie konstytucyjności art. 174 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c, pkt 2 i 3 oraz art. 151 p.p.s.a.; art. 174 pkt 1 i 2 w zw. z art. 141 § 4 i art. 151 p.p.s.a., a także art. 183 § 1 w zw. z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Zgodnie z zaskarżonym art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c, pkt 2 i 3 p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: