4 pkt 5 lit. a rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 27, poz. 268, ze zm.; dalej: rozporządzenie z 2002 r.), w brzmieniu obowiązującym od 26 marca 2002 r. do 30 kwietnia 2004 r., z art. 20, art. 22, art. 64 ust. 1-3 w związku z art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 84 w związku z art. 2 i art. 217 Konstytucji; po drugie, art. 21 § 3 w związku z art. 181 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm.; dalej: ordynacja podatkowa) z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem skarżącego zaskarżone art. 10 ust. 2 oraz art. 19 ust. 1 i 2 ustawy o VAT,
4 pkt 5 lit. a rozporządzenia z 2002 r. są niekonstytucyjne w zakresie, w jakim stanowią dla organu podatkowego podstawę do odmowy obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego w razie niezgodności między treścią faktury a istotą stwierdzonej w niej czynności, bez uwzględnienia dobrej wiary podatnika oraz dopełnienia ciążących na nim obowiązków wynikających z przepisów prawa. Z kolei art. 21 § 3 w związku z art. 181 ordynacji podatkowej – według skarżącego – narusza konstytucyjne prawo do sądu w zakresie, w jakim pozwala organowi podatkowemu na przyznanie uprawnienia do ustalenia kwalifikacji prawnej czynności stwierdzonej fakturą, bez zapewnienia możliwości jej weryfikacji w oparciu o ustalenia sądu dokonane w postępowaniu prowadzonym z udziałem podatnika i przewidującym zasadę bezpośredniości. 2. Postanowieniem z 6 czerwca 2011 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej z następujących powodów: Po pierwsze, art. 2, art. 84 oraz art. 217 Konstytucji nie wyrażają konstytucyjnych wolności lub praw podmiotowych, przez co nie mogły być punktem odniesienia w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie inicjowanej skargą konstytucyjną. Po drugie, art. 20 oraz art. 22 Konstytucji w rozpoznawanej sprawie nie stanowiły adekwatnych wzorców kontroli. Nie ma bowiem uzasadnionych podstaw do łączenia elementów konstrukcyjnych obowiązku podatkowego z problematyką niedozwolonego ograniczania wolności działalności gospodarczej; w szczególności zaś trudno utożsamiać ingerencję w sferę podejmowania określonej działalności gospodarczej z określaniem przez prawodawcę finansowych (podatkowych) warunków jej prowadzenia. Po trzecie, nie zasługiwał na aprobatę argument, wyrażony w analizowanej skardze konstytucyjnej, utożsamiający naruszenie art. 64 Konstytucji z koniecznością uiszczenia podatku i doznanym w ten sposób uszczerbkiem majątkowym. W tym zakresie Trybunał Konstytucyjny zwracał już bowiem uwagę na bezpodstawność stanowiska, zgodnie z którym każde ograniczenie majątkowe spowodowane nałożeniem podatku lub innej daniny publicznej jest zawsze niedopuszczalnym ograniczeniem własności. Podkreślał, że stanowisko takie mogłoby prowadzić do fałszywego wniosku, że każda niekorzystna zmiana w sytuacji majątkowej obywatela stanowi ograniczenie jego własności. Tak daleko idąca (absolutna) ochrona własności i innych praw majątkowych nie znajduje uzasadnienia w świetle przepisów Konstytucji (por. wyrok TK z 5 listopada 2008 r., SK 79/06, OTK ZU nr 9/A/2008, poz.153). Po czwarte, zarzuty skargi odnośnie do art. 10 ust. 2 oraz art. 19 ust. 1 i 2 ustawy o VAT,
4 pkt 5 lit. a rozporządzenia z 2002 r. oraz art. 21 § 3 w związku z art. 181 ordynacji podatkowej były oczywiście bezzasadne.
4 pkt 5 lit. a rozporządzenia z 2002 r. z normą, wywodzoną z art. 84 w związku z art. 2 i art. 217 Konstytucji. Po trzecie, skarżący stwierdził, że art. 20 oraz art. 22 Konstytucji mogły stanowić wzorce kontroli w postępowaniu skargowym. Po czwarte, skarżący zakwestionował argumentację Trybunału, przemawiającą za oczywistą bezzasadnością zarzutu niezgodności kwestionowanych przepisów z art. 64 Konstytucji, stwierdzając, że nie wywodził z tego postanowienia ustawy zasadniczej konstytucyjnego prawa do odliczenia podatku naliczonego, natomiast „obliczalność podatku naliczonego jest istotną cechą podatku od wartości dodanej (VAT) i że pozbawienie podatnika możliwości odliczenia” na mocy zakwestionowanych art. 19 ust. 1 i 2 ustawy o VAT,
4 pkt 5 lit. a rozporządzenia z 2002 r. „narusza konstytucyjne wolności i prawa skarżącego (…): wolność działalności gospodarczej, prawo do własności i innych praw majątkowych, wolność od obciążeń podatkowych nieokreślonych wprost w ustawie oraz niedających się pogodzić z zasadami zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa”. Po piąte, skarżący zakwestionował argumentację Trybunału odnośnie do oczywistej bezzasadności zarzutu niezgodności art. 21 § 3 w związku z art. 181 ordynacji podatkowej. W ocenie skarżącego instytucja, o której mowa w art. 199a § 3 ordynacji podatkowej, „bynajmniej nie przekreśla, ale wręcz potwierdza daleko idącą, w istocie dyskrecjonalną, swobodę organu podatkowego co do tego, czy ma on wystąpić na drogę procesu cywilnego, w którym obowiązują zasady bezpośredniości i kontradyktoryjności, czy też może poprzestać na materiałach z innych postępowań, co z reguły uchybia powyższym zasadom wobec podatnika”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
, czy uzasadnienie dotyczące tych wzorców spełnia dyspozycję art. 47 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 49 ustawy o TK (por. postanowienie TK z 19 października 2010 r., Ts 257/08, OTK ZU nr 5/B/2010, poz. 336). Ponadto, należy zauważyć, że o możliwości odwołania się do „związkowych” wzorców kontroli decyduje także kwestia dopuszczalności powołania w konkretnej sprawie określonego przepisu Konstytucji jako wzorca „głównego” (samodzielnego) (por. postanowienie z 15 listopada 2011 r., Ts 135/09, OTK ZU nr 1/B/2012, poz. 29). Odmowa nadania dalszego biegu skardze z powodu oczywistej bezzasadności zarzutu naruszenia art. 64 Konstytucji oraz niedopuszczalności powołania jako wzorca kontroli art. 84 Konstytucji w analizowanej sprawie automatycznie przełożyła się na niemożność skontrolowania zaskarżonych przepisów ustawy o VAT oraz rozporządzenia z 2002 r. z powołanymi przez skarżącego wzorcami „związkowymi”.
wyroki TK z: 11 maja 1999 r., K 13/98, OTK ZU nr 4/1999, poz. 74 oraz 12 stycznia 2000 r., P 11/98, OTK ZU nr 1/2000, poz. 3); subiektywne przekonanie indywidualnego podmiotu o uszczupleniu jego stanu majątkowego w związku z określoną regulacją prawa daninowego nie może zatem a limine prowadzić do wniosku, że takie unormowanie jest niezgodne z Konstytucją. W świetle zaś stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, zajętego w wyroku z 11 grudnia 2001 r. o sygn. SK 16/00 (OTK ZU nr 8/2001, poz. 257), problematyka odliczenia podatku naliczonego nie mieści się w obrębie konstytucyjnych praw podstawowych jednostki. Z kolei analiza zebranego w ramach niniejszego postępowania materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że w stanie faktycznym poprzedzającym wniesienie skargi skarżący operował fikcyjnymi fakturami, które nie dokumentowały rzeczywistego obrotu, gdyż wystawiano je w celu pokrycia nielegalnej dostawy paliwa od nieujawnionego dostawcy. Należy w związku z powyższym przypomnieć skarżącemu, że Trybunał wielokrotnie stwierdzał w swym orzecznictwie, iż skoro instytucja skargi konstytucyjnej ma charakter środka ochrony podstawowych praw lub wolności zagwarantowanych w Konstytucji, toteż przy rozpatrywaniu skargi konstytucyjnej szczególnie istotne wydaje się zwrócenie uwagi na zabezpieczenie interesów prawnych skarżącego. Możliwe jest to jednak dopiero po wykazaniu przez niego choćby minimalnej staranności w trosce o zabezpieczenie tychże interesów. Poziom tej staranności został wyznaczony przez określenie wymogów dopuszczalności wniesienia skargi konstytucyjnej. Trybunał wielokrotnie podkreślał, że skarga ta nie może być wykorzystywana jako instrument służący korygowaniu negatywnych skutków sprowokowanych świadomym zachowaniem jednostki w postępowaniu poprzedzającym jej wniesienie (por. np. postanowienie TK z 16 października 2002 r., SK 43/01, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 77). 7. Odnośnie do piątego zarzutu zażalenia Trybunał w obecnym składzie uznaje go za bezzasadny i ukierunkowany nie tyle przeciw regulacji art. 21 § 3 w związku z art. 181 ordynacji podatkowej,
art. 199a § 3 tej ustawy, co sposobowi postępowania organów podatkowych w sprawie skarżącego. Wprawdzie płaszczyzna stosowania prawa nie pozostaje całkowicie na uboczu kontroli realizowanej przez Trybunał Konstytucyjny, gdyż w dotychczasowym orzecznictwie podkreślano wielokrotnie, że wykazanie przez skarżącego, iż przyjęty sposób interpretacji określonych przepisów ma charakter utrwalony i powszechny, może rzutować na ustalenie rzeczywistej treści normatywnej tych przepisów. Od powyższego odróżnić jednak należy sytuację, w której podmiot, formalnie kwestionujący konstytucyjność aktu normatywnego, ogranicza się de facto do podważenia prawidłowości sposobu jednostkowego zastosowania zawartych w nim przepisów. Należy bowiem zwrócić uwagę, że przewidziane w art. 190 ust. 4 Konstytucji środki sanacji konstytucyjności orzeczeń sądowych czy też decyzji administracyjnych mogą być wykorzystane jedynie w sytuacji, gdy Trybunał w swoim orzeczeniu stwierdzi niekonstytucyjność przepisów stanowiących podstawę ich wydania. Tego rodzaju orzeczenie musi mieć jednak za przedmiot ocenę regulacji zawartych w ustawie lub innym akcie normatywnym, nie zaś problem oceny prawidłowości ich zastosowania (wykładni) in concreto (por. wyrok TK z 8 listopada 2000 r., SK 18/99, OTK ZU nr 7/2000, poz. 258). Trybunał Konstytucyjny nie jest bowiem dodatkową instancją sądową, której zadaniem jest uchylenie lub zmiana niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia. Z przedstawionych wyżej powodów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.