Ts 117/12

390/4/B/2013 POSTANOWIENIE z dnia 21 maja 2013 r. Sygn. akt Ts 117/12 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Kotlinowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.T. w sprawie zgodności: art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376, ze zm.) z art. 32 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 14 maja 2012 r. M.T. (dalej: skarżąca) zakwestionowała zgodność art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376, ze zm.; dalej: u.k.s.e.) z art. 32 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji. Skarga została wniesiona w związku z następującym stanem faktycznym. Skarżąca oraz inny uczestnik postępowania zawarli przed Sądem Rejonowym dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie – Wydział I Cywilny ugodę w sprawie o sygn. I Ns 820/08. Ugodę opatrzono klauzulą wykonalności, jednak z chwilą uprawomocnienia się tytułu egzekucyjnego świadczenie nie zostało spełnione. Wierzyciel złożył więc wniosek o wszczęcie egzekucji. Skarżąca (dłużniczka) wniosła skargę na czynność komornika – postanowienie w sprawie ustalenia kosztów postępowania egzekucyjnego, a także złożyła wniosek o obniżenie wysokości opłaty stosunkowej należnej komornikowi. Postanowieniem z 29 września 2011 r. (sygn. akt VI Co 1779/11) Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie – Wydział VI Cywilny oddalił skargę. Skarżąca wniosła zażalenie na to rozstrzygnięcie. Sąd Okręgowy w Warszawie – V Wydział Cywilny Odwoławczy postanowieniem z 30 stycznia 2012 r. (sygn. akt V Cz 4652/11) oddalił zażalenie na postanowienie dotyczące oddalenia skargi dłużniczki na czynności komornika (pkt 1 sentencji) oraz odrzucił zażalenie na postanowienie w przedmiocie oddalenia wniosku o obniżenie wysokości opłaty stosunkowej (pkt 2 sentencji). Sąd II instancji zwrócił uwagę, że sąd rejonowy nie rozpoznał wniosku dłużniczki o obniżenie wysokości opłaty egzekucyjnej, więc w tym zakresie orzeczenie nie istnieje, a zatem zażalenie było niedopuszczalne. Według skarżącej art. 49 ust. 1 u.k.s.e. w zakresie, w jakim przy ustalaniu wysokości opłaty egzekucyjnej w przypadku zapłaty egzekwowanego świadczenia na konto komornika przewiduje zastosowanie stawki 15% zamiast 8% wartości wyegzekwowanego świadczenia, narusza zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji) w zw. z prawem do własności, zasadą równej ochrony własności (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji) i zasadą demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Zdaniem skarżącej „sytuacja dłużnika, który sam wpłaca pieniądze na konto komornika, nie różni się na tyle od sytuacji dłużnika, wobec którego komornik przeprowadził egzekucję z rachunku bankowego, aby uzasadniała nałożenie dwukrotnie wyższej stawki procentowej przy obliczaniu opłaty egzekucyjnej”. Zarządzeniem sędziego TK z 16 stycznia 2013 r. skarżącą wezwano do uzupełnienia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez wskazanie, czy wniosek dłużniczki o obniżenie wysokości opłaty egzekucyjnej został rozpoznany przez sąd rejonowy, a jeśli tak – o nadesłanie odpisów (wraz z czterema kopiami) orzeczenia sądu I instancji i rozstrzygnięcia sądu II instancji, o ile zostało wniesione zażalenie na postanowienie sądu rejonowego, a także o wskazanie dat doręczenia skarżącej wymienionych orzeczeń. W piśmie z 26 stycznia 2013 r. skarżąca wyjaśniła, że postanowieniem z 28 lutego 2012 r. (sygn. akt VI Co 1779/11) Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie – Wydział VI Cywilny oddalił wniosek dłużniczki o obniżenie wysokości opłaty egzekucyjnej. Ponadto pełnomocnik oświadczył, że „na to postanowienie zostało wniesione zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – V Wydział Cywilny Odwoławczy. Do dnia dzisiejszego nie doręczono postanowienia, w którym Sąd Okręgowy rozpoznałby to zażalenie”. Trybunał Konstytucyjny z urzędu ustalił, że zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie – Wydział VI Cywilny z 28 lutego 2012 r. zostało rozpoznane. Sąd Okręgowy w Warszawie – V Wydział Cywilny Odwoławczy postanowieniem z 29 czerwca 2012 r. (sygn. akt V Cz 2096/12) zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że obniżył opłatę egzekucyjną z 18 929,08 zł do kwoty 3 646,09 zł. Sąd II instancji uznał, że sytuacja majątkowa dłużniczki uzasadnia to obniżenie. Skarżąca utrzymuje się bowiem z emerytury w wysokości 793,20 zł miesięcznie, a mieszkanie, które sprzedała, aby uzyskać środki na spłatę wierzyciela, było jej jedynym majątkiem. Sąd okręgowy uwzględnił także okoliczność, że dochodzoną wierzytelność w całości uregulowano w terminie dwóch miesięcy od wszczęcia egzekucji. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Złożona skarga konstytucyjna nie spełnia warunków formalnych stawianych jej przez art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 47 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK), wobec czego nie może jej zostać nadany dalszy bieg. Zgodnie z art. 49 ust. 1 u.k.s.e. „[w] sprawach o egzekucję świadczeń pieniężnych komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 15% wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie niższej niż 1/10 i nie wyższej niż trzydziestokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Jednakże w przypadku wyegzekwowania świadczenia wskutek skierowania egzekucji do wierzytelności z rachunku bankowego, wynagrodzenia za pracę, świadczenia z ubezpieczenia społecznego jak również wypłacanych na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zasiłku dla bezrobotnych, dodatku aktywizacyjnego, stypendium oraz dodatku szkoleniowego, komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 8% wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie niższej niż 1/20 i nie wyższej niż dziesięciokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego”. Niekonstytucyjność zakwestionowanego przepisu polegać ma – zdaniem skarżącej – na tym, że różnicuje on sytuację podmiotów należących do grupy dłużników przez wprowadzenie innej wysokości stawek procentowych, od których zależy wysokość opłaty egzekucyjnej – odpowiednio 8% i 15% ze względu na to, czy dłużnik sam wykazał aktywność i wpłacił egzekwowaną należność, czy też „czekał na ściągnięcie jej przez komornika”. Przede wszystkim Trybunał postanowił odnieść się do tego, czy skarżąca wykazała naruszenie swoich konstytucyjnych wolności lub praw. Trybunał zauważa, że zasadę przewidującą określenie opłaty stosunkowej należnej komornikowi, ustalanej jako „sztywny procent wartości egzekwowanego świadczenia, mieszczący się zarazem w ramach ustawowo określonych widełek”, wyrokiem z 17 maja 2005 r., P 6/04 (OTK ZU nr 5/A/2005, poz. 50), uznano za zgodną z art. 2 Konstytucji. Co istotne, skarżąca skorzystała z możliwości ubiegania się o obniżenie opłaty stosunkowej (art. 49 ust. 7 u.k.s.e.). Jak przewidział ustawodawca, w szczególnych przypadkach sądu może zmniejszyć tę opłatę, m.in. uwzględniając kryterium nakładu pracy komornika (art. 49 ust. 10 u.k.s.e.). Skoro opłatę egzekucyjną obniżono z 18 929,08 zł do 3 646,09 zł, to należy uznać, że dzięki istniejącym mechanizmom, skarżącej jako dłużniczce udzielono właściwej ochrony prawnej. Pierwotna opłata stanowiła 15% wartości kwoty dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym, a obniżona opłata była znacząco mniejsza. To potwierdza również, że postulowane przez skarżącą kryteria („nieznaczny nakład pracy” oraz okoliczność, że „egzekucja była stosunkowo tania, prosta i mało czasochłonna”) uwzględniono w ramach innej instytucji niż zakwestionowana w niniejszej skardze ogólna zasada przewidująca określenie opłaty. Trybunał stwierdza zatem, że skarżąca nie wykazała naruszenia swoich konstytucyjnych wolności lub praw, co stanowi samoistną przesłankę odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Niezależnie od tego Trybunał zauważa, że zarzuty przedstawione w skardze konstytucyjnej odnoszą się do pożądanej przez skarżącą treści zakwestionowanego przepisu i mają charakter postulatów de lege ferenda, a przez to nie mogą być poddane kontroli w postępowaniu inicjowanym skargą konstytucyjną. Trybunał wskazuje, że z uzasadnienia postanowienia sądu rejonowego wynika, iż komornik złożył wniosek o wpis w księdze wieczystej wzmianki o toczącej się egzekucji z lokalu mieszkalnego należącego do skarżącej i wszczął egzekucję z emerytury dłużniczki. Następnie dochodzona kwota została w całości wpłacona z rachunku bankowego osoby trzeciej (nabywcy wspomnianego lokalu mieszkalnego należącego do skarżącej) na rachunek bankowy organu egzekucyjnego. Uregulowanie należności spowodowało umorzenie egzekucji z emerytury dłużniczki oraz zakończenie postępowania egzekucyjnego w sprawie. Istotne jest, że w niniejszej sprawie – inaczej niż w postępowaniu, w związku z którym do Trybunału skierowano pytanie prawne i wydany został wyrok z 17 maja 2005 r., P 6/04 to nie skarżąca jako dłużniczka uregulowała zobowiązanie na rzecz wierzyciela, ale osoba trzecia, wpłacając wierzytelność na rachunek bankowy organu egzekucyjnego. Co więcej, zakwestionowany przez skarżącą art. 49 ust. 1 u.k.s.e. uzależnia wysokość opłaty stosunkowej pobieranej przez komornika od wartości wyegzekwowanego świadczenia, podczas gdy badany w sprawie o sygn. P 6/04, obowiązujący wówczas, art. 49 zd. 2 i 3 u.k.s.e. umożliwiał pobór opłaty stosunkowej od egzekwowanej wierzytelności, nawet jeżeli działania komornika nie przyniosły efektu. Problem podobny do analizowanego w postępowaniu zakończonym wyrokiem z 17 maja 2005 r. był przedmiotem kontroli w sprawie o sygn. P 18/05, w której wyrok wydano 8 maja 2006 r. (OTK ZU nr 5/A/2006, poz. 55). Kluczowym zagadnieniem był tu obowiązujący w art. 49 ust. 1 zdanie trzecie u.k.s.e. wyjątek, polegający na tym, że tylko jedna kategoria dłużników była obowiązana uiścić na rzecz komornika całą opłatę stosunkową, mimo braku jakichkolwiek efektów prowadzonej przez niego egzekucji. Tymczasem w postępowaniu, w związku z którym wniesiono rozpatrywaną skargę konstytucyjną, komornik podjął określone czynności złożył wniosek o wpis w księdze wieczystej wzmianki o toczącej się egzekucji z lokalu mieszkalnego należącego do skarżącej i wszczął egzekucję z emerytury dłużniczki – a nabywca wspomnianego lokalu mieszkalnego uiścił egzekwowane świadczenie. Skarżąca niesłusznie zatem twierdzi, że egzekucja nie przyniosła efektów, a ona sama wykazała się aktywnością, nie czekała bowiem na ściągnięcie należności przez komornika. Zarzuty skargi dotyczą w rzeczywistości art. 49 ust. 1 zdanie drugie u.k.s.e., a dokładnie – sformułowania „jednakże w przypadku wyegzekwowania świadczenia wskutek skierowania egzekucji do wierzytelności z rachunku bankowego, (…) komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 8% wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie niższej niż 1/20 i nie wyższej niż dziesięciokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięczne”. Zdaniem skarżącej „dłużnik, który przelewa pieniądze z własnego konta na konto komornika, przed dokonaniem przelewu nie różni się od osoby, która ma pieniądze na koncie i wobec której komornik przeprowadzi egzekucję z rachunku bankowego”. Jednak w rozpatrywanej sprawie, jak już wskazano, to nie dłużniczka, ale osoba trzecia ze swojego rachunku wpłaciła egzekwowaną należność na rachunek organu egzekucyjnego. Ponadto cechą relewantną, ze względu na którą wyróżniono sytuację podmiotów wymienionych w art. 49 ust. 1 zdanie drugie u.k.s.e. nie jest sposób uregulowania egzekwowanego świadczenia (przez dłużnika, przez osobę trzecią, bezpośrednio do rąk wierzyciela czy też na rzecz komornika), ale okoliczność skierowania egzekucji do wierzytelności z określonych aktywów w majątku dłużnika. Tymczasem argumenty skarżącej zmierzają do ustalenia nowej cechy relewantnej zamiast dotychczasowej. Zdaniem skarżącej istotne mają być: kryterium „nieznacznego nakład pracy” oraz okoliczność, że „egzekucja była stosunkowo tania, prosta i mało czasochłonna”. Tak sformułowane zarzuty nie podlegają kognicji Trybunału Konstytucyjnego, są bowiem poglądami na temat trafności obecnych uregulowań i propozycjami zmian ustawodawczych. Z wyżej przedstawionych powodów Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 79 Konstytucji i art. 47 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK, odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.