84/1/B/2013 POSTANOWIENIE z dnia 20 lutego 2013 r. Sygn. akt Ts 264/11 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Hermeliński – przewodniczący Andrzej Rzepliński – sprawozdawca Marek Kotlinowski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2012 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej Cezarego P., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 6 września 2011 r. Cezary P. (dalej: skarżący) wystąpił o stwierdzenie niezgodności art. 72 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.; dalej: k.c.) z art. 31 ust. 3 w zw. z preambułą i art. 2 Konstytucji oraz art. 448 k.c. z art. 31 ust. 3 w zw. z preambułą, art. 2, art. 13 i art. 45 ust. 1 Konstytucji. Postanowieniem z 15 listopada 2012 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze. Trybunał stwierdził, że merytoryczne rozpoznanie skargi konstytucyjnej w zakresie zarzutu niezgodności art. 448 k.c. z preambułą, art. 2, art. 13 i art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz zarzutu niezgodności art. 72 § 2 k.c. z preambułą i art. 2 Konstytucji jest niedopuszczalne ze względu na nieokreślenie prawa podmiotowego, które wynikałoby ze wskazanych wzorców konstytucyjnych (art. 79 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym, Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Ponadto, Trybunał uznał za oczywiście bezzasadny zarzut naruszenia przez art. 448 k.c. przysługującego skarżącemu prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji), co uniemożliwiło nadanie dalszego biegu skardze również w tym zakresie (art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK). Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, w którym domaga się uchylenia postanowienia o odmowie nadania jego skardze dalszego biegu oraz rozpoznania zażalenia w pełnym składzie na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o TK. Zdaniem skarżącego Trybunał nie uzasadnił należycie, dlaczego „prawo do rzetelnego systemu prawnego” oraz „prawo do funkcjonowania w państwie, które nie stosuje praktyk komunistycznych” nie są prawami podmiotowymi, podlegającymi ochronie na podstawie art. 79 ust. 1 Konstytucji. Skarżący twierdzi nadto, że art. 31 ust. 3 Konstytucji wyraża wolności i prawa obywatela, co znajduje odzwierciedlenie w umiejscowieniu tego przepisu w rozdziale poświęconym wolnościom i prawom jednostki. W zażaleniu skarżący ponownie nawiązuje do prezentowanego w skardze stanowiska, że art. 448 k.c. oparty jest na zasadzie praktyki społecznej, na podstawie której przyznawane jest zadośćuczynienie. Praktyka społeczna jako kryterium prawdy jest zaś, w przekonaniu skarżącego, centralnym pojęciem marksizmu-leninizmu. Skarżący uważa również, że „w treść art. 448 k.c. jest wpisana reguła procesowa – a mianowicie »przyznawanie« i stąd podniesienie art. 45 ust. 1 Konstytucji jako wzorca kontroli ma uzasadnienie”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
- Zgodnie z art. 36 ust. 4 w zw. z art. 49 ustawy o TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b in fine w zw. z art. 36 ust. 6 i 7 ustawy o TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał Konstytucyjny bada przede wszystkim, czy wydając zaskarżone postanowienie, prawidłowo ustalił istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. W niniejszej sprawie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń przedstawionych w tym orzeczeniu i dlatego nie zasługują na uwzględnienie.
- Skarżący uważa, po pierwsze, że w kwestionowanym postanowieniu Trybunał nie wykazał, by „prawo do rzetelnego systemu prawnego” oraz „prawo do funkcjonowania w państwie, które nie stosuje praktyk komunistycznych”, nie stanowiły konstytucyjnie chronionych praw podmiotowych. Po drugie, zarzuca, że zażalenie winno być rozpatrywane w pełnym składzie – zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o TK. Po trzecie, podnosi, że ze względu na umiejscowienie art. 31 ust. 3 w rozdziale II Konstytucji, zatytułowanym „Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela”, przepis ten może być samodzielnym wzorcem kontroli w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną. 2.
- W postanowieniu TK z 23 stycznia 2002 r. (Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60) Trybunał wyjaśnił, że „nie są wykluczone sytuacje, kiedy skarżący z treści innych przepisów Konstytucji wyprowadzi nowe konstytucyjne prawa lub wolności odpowiadające rygorom, które muszą spełniać konstytucyjne prawa podmiotowe”. Skarżącego obciąża jednak obowiązek dokładnego określenia zarówno adresata konstytucyjnego prawa podmiotowego, jak i jego całej sytuacji prawnej powiązanej z możnością wyboru sposobu zachowania się (zob. też Z. Czeszejko-Sochacki, L. Garlicki, J. Trzciński, Komentarz do ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, Warszawa 1999, s. 158-159). W rozpatrywanej sprawie skarżący nie dopełnił tego obowiązku, na co zasadnie zwrócił uwagę Trybunał w zaskarżonym postanowieniu. Trybunał podkreśla też, że z art. 79 ust. 1 Konstytucji wynika, iż tylko konstytucyjne prawa lub wolności albo obowiązki podlegają ochronie za pomocą skargi konstytucyjnej. Skarżący winien zatem wykazać, że prawo podmiotowe, o którego ochronę wystąpił na podstawie art. 79 ust. 1 Konstytucji, ma swoje źródło w przepisach Konstytucji (art. 47 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o TK). Nie wystarczy jednak, czego nie dostrzega skarżący, przywołanie dowolnego przepisu Konstytucji bez jednoczesnego wyjaśnienia, jaka jest treść prawa podmiotowego wywodzonego z tego przepisu. 2.
- Trybunał zaznacza, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające rozpatrzenie wniesionego zażalenia w pełnym składzie na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o TK. Niniejszy skład orzekający – z przedstawionych powyżej powodów – nie zamierza bowiem odstąpić od poglądu prawnego wyrażonego w postanowieniu z 23 stycznia 2002 r. (Ts 105/00). 2.
- Trybunał stwierdza, że nietrafny jest pogląd skarżącego, zgodnie z którym art. 31 ust. 3 Konstytucji wyraża samodzielnie prawa lub wolności, które podlegałyby ochronie w myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji. Przepis ten określa zasadę proporcjonalności i dopiero w zestawieniu z innym przepisem konstytucyjnym może stanowić wzorzec kontroli w postępowaniu ze skargi konstytucyjnej (zob. przywołane powyżej postanowienie z 23 stycznia 2002 r., sygn. Ts 105/00 oraz L. Garlicki, komentarz do art. 31 Konstytucji, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, tom III, red. L. Garlicki, Warszawa 2003, s. 28). Skarżący w złożonym zażaleniu, inaczej niż we wniesionej skardze, prawidłowo powiązał zatem art. 2 z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Nadal nie wyjaśnił jednak, jaką treść ma prawo podmiotowe, które miałoby wynikać z art. 2 Konstytucji, i które miałoby zostać przez ustawodawcę nieproporcjonalnie ograniczone (art. 31 ust. 3 Konstytucji). Z tych względów podstawy odmowy nadania dalszego biegu skardze nie zostały wzruszone. 2.
- Mając powyższe na uwadze Trybunał uznaje, że zażalenie nie dostarczyło argumentów, które podważyłyby podstawę odmowy nadania dalszego biegu skardze w zakresie, w jakim skarżący domagał się kontroli zaskarżonych przepisów z preambułą, art. 2, art. 13 i art. 31 ust. 3 Konstytucji.
- Skarżący uważa, że art. 448 k.c., ze względu na to, że nie wprowadza kryteriów przyznawania zadośćuczynienia, jest sprzeczny z przysługującym skarżącemu prawem do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). 3.
- Trybunał przypomina, że na treść prawa do sądu składają się w szczególności: prawo dostępu do sądu, tj. prawo uruchomienia procedury przed sądem – organem o określonej charakterystyce (niezależnym, bezstronnym i niezawisłym), w tym: prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności; prawo do wyroku sądowego, tj. prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia danej sprawy przez sąd oraz prawo do wykonania wyroku sądowego, tj. prawo do efektywnego zaspokojenia uprawnionego w postępowaniu sądowym, a także prawo do odpowiedniego ukształtowania ustroju i pozycji organów rozpoznających sprawy (zob. w szczególności wyroki TK z 24 lutego 2003 r., K 28/02, OTK ZU nr 2/A/2003, poz. 13; 27 maja 2008 r., SK 57/06, OTK ZU nr 4/A/2008, poz. 63; 18 lutego 2009 r., Kp 3/08, OTK ZU nr 2/A/2009, poz. 9; 7 grudnia 2010 r., P 11/09, OTK ZU nr 10/A/2010, poz. 128). Skarżący w zażaleniu nie wyjaśnił jednak, który z elementów prawa do sądu został naruszony przez art. 448 k.c. Trybunał ponownie zaznacza, że „kryteria”, do których w zażaleniu odwołuje się skarżący, mają charakter materialnoprawny. Prawidłowo więc art. 45 ust. 1 Konstytucji został uznany za wzorzec nieadekwatny do oceny opisanego przez skarżącego naruszenia. Z drugiej strony, w złożonej skardze konstytucyjnej naruszenie prawa do sądu skarżący wiąże z „dowolnością” orzekania o zadośćuczynieniu. Zarzut ten mógłby ewentualnie być skierowany przeciwko przepisom proceduralnym, które nie stanowią jednak przedmiotu wniesionej skargi konstytucyjnej. 3.
- W świetle przedstawionych okoliczności Trybunał stwierdza, że zażalenie nie dostarcza argumentów przemawiających za odmienną oceną zarzutu naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji przez art. 448 k.c. Tym samym, w ocenie Trybunału, zarzut ten pozostaje oczywiście bezzasadny (art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 Konstytucji). W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia.