przedmiotowego postępowania przetargowego na stronie internetowej zamawiającego w dniu 13.11.2009 r, modyfikacji treści SIWZ z dnia 14.12.2009 r., stanowisk stron zaprezentowanych w treści protestów, tj. TP EmiTel Sp. z o.o. z dnia 23.11.2009 r., Polskich Sieci Nadawczych Sp. z o.o. z dnia 27.11.2009 r. oraz INFO-TV-FM Sp. z o.o. z dnia 27.11.2009 r., rozstrzygnięć tych protestów przez zamawiającego z dnia 07.12.2009 r., odwołań, tj. TP EmiTel Sp. z o.o. z dnia 14.11.2009 r., Polskich Sieci Nadawczych Sp. z o.o. z dnia 17.12.2009 r. oraz INFO-TV-FM Sp. z o.o. z dnia 17.12.2009 r., odpowiedzi zamawiającego na odwołania z dnia 15.01.2010 r., Decyzji Prezesa UKE z dnia 09.11.2006 r. (DRTD-SMP- 6043-9/06
pkt. 4.5 SIWZ, tj. braku sprecyzowania przez zamawiającego okoliczności udzielenia zamówień uzupełniających (INFO-TV-FM Sp. z o.o.), czym zamawiający naruszył przepis art. 67 ust. 1 pkt 6 ustawy Pzp nie potwierdził się. Literalne brzmienie aktualnie obowiązującego art. 67 ust. 1 pkt 6 ustawy Pzp („jeżeli zachodzi co najmniej jedna z następujących okoliczności”) nie daje podstaw do uznania, że ustawodawca nałożył na zamawiającego tym przepisem inny obowiązek niż wskazania - przywołania jednej z okoliczności, z listy okoliczności enumeratywnie wymienionych w pkt. 1 - 10 art. 67 ust. 1 ustawy Pzp. Skoro zamawiający w treści SIWZ, opracowanej w postępowaniu o udzielenie zamówienia podstawowego, będącego zamówieniem na usługę, prowadzonym w trybie przetargu nieograniczonego przewidział możliwość udzielenia zamówień uzupełniających w konkretnym wymiarze to uznać należy, że zamawiający zapewnił sobie w sposób zgodny z ustawą w okresie 3 lat od udzielenia zamówienia podstawowego prawo udzielenia dotychczasowemu wykonawcy zamówienia na usługi tego samego rodzaju co zamówienie podstawowe w wymiarze wskazanym, tj. w tym przypadku maksymalnym wymiarze 50 %. Izba w pełni podziela argumentację zamawiającego zawartą w tym zakresie w odpowiedzi na odwołanie z dnia 15.01.2009 r., wskazując, iż nakaz wskazania okoliczności, w której może być udzielone zamówienie uzupełniające, to nic innego jak nakaz wskazania, w której z możliwych 10 sytuacji opisanych w art. 67 ust. 1 ustawy Pzp, zamówienie uzupełniające może być udzielone, nie zaś wskazanie okoliczności precyzujących okoliczności, o których mowa w art. 67 ust. 1 ustawy Pzp. Biorąc powyższe pod uwagę Izba nie znalazła podstaw do przypisania zamawiającemu naruszenia przepisu art. 67 ust. 1 pkt 6 ustawy Pzp. Zarzuty
preambuły do wzoru umowy, tj. lit. A pkt 1, lit. C oraz lit. D ze wskazaniem na naruszenie przepisu art. 7 ust. 1, 29 ust. 1 ustawy Pzp oraz art. 21 ustawy o radiofonii i telewizji (TP EmiTel Sp. z o.o.) Krajowa Izba Odwoławcza jest właściwa do rozpoznawania odwołań od rozstrzygnięć protestów wnoszonych w postępowaniu o udzielenie zamówienia (art. 172 ust. 1 ustawy Pzp). Odwołanie zaś (tak też protest) przysługuje wnoszącemu je wykonawcy, o ile jego interes prawny w uzyskaniu zamówienia doznał lub może doznać uszczerbku w wyniku naruszenia przez zamawiającego przepisów ustawy (art. 179 ust. 1 ustawy Pzp). Użyte w przepisie art. 179 ust. 1 ustawy Pzp pojęcie „ustawa” należy rozumieć jako naruszenie przepisów tej właśnie ustawy i aktów wykonawczych do tejże ustawy, a także innych aktów prawnych, jednak o tyle, o ile odwołuje się do nich ustawa Prawo zamówień publicznych. Takie rozumienie tego pojęcia wywieść należy po pierwsze z zasady, iż posłużenie się przez ustawodawcę w akcie prawnym pojęciem „ustawa” bez bliższego określenia, jak je rozumieć, oznacza ustawę, w której posłużono się tym pojęciem, po drugie z zasadą zakazującą powtarzania przepisów zamieszczanych już w innych aktach. Potwierdzeniem tego jest fakt, iż ustawodawca odwołując się do innej niż Prawo zamówień publicznych ustawy używa zwrotu „odrębne przepisy”, jak ma to miejsce w art. 89 ust. 1 pkt 8 oraz 146 ust. 1. Objęcie zaś pojęciem „ustawa” przepisów aktów wykonawczych do ustawy wiązać należy z tym, iż akty wykonawcze do ustawy wydawane są wyłącznie na podstawie delegacji ustawowej i służyć mają jej wykonaniu. Biorąc pod uwagę powyższe Izba uznała, że nie jest właściwa do rozpoznania wskazanego zarzutu pod kątem jego zgodności z przepisem art. 21 ustawy o radiofonii i telewizji. Izba uznała także, że brak jest podstaw do przypisania zamawiającemu naruszenia przepisu art. 29 ust.1 ustawy Pzp, a w konsekwencji także art. 7 ust. 1 ustawy Pzp, którego uszczegółowieniem jest art. 29 ust. 1, ponieważ do sposobu formułowania postanowień preambuły nie mają w ogóle zastosowania rygory właściwe dla opisu przedmiotu zamówienia, określone w art. 29 ust. 1 ustawy Pzp. Wynika to z faktu, że ustawa Prawo zamówień publicznych wyraźnie odróżnia „opis przedmiotu zamówienia” od „wzoru umowy”, którego częścią jest preambuła. Jak bowiem wskazuje literalne brzmienie art. 36 ust. 1 pkt 3 i 16 ustawy Pzp, na specyfikację istotnych warunków zamówienia składa się w szczególności zarówno „opis przedmiotu zamówienia”, jak i „wzór umowy”. Jeżeli zatem ustawodawca rozróżnia „opis przedmiotu zamówienia” od „wzoru umowy”, to nie można traktować ich jednakowo i przyjąć, że ustawodawca, posługując się w przepisie art. 29 ust. 1 ustawy Pzp zwrotem „opis przedmiotu zamówienia” miał na myśli także „wzór umowy”. Innym pojęciem, zwrotom, czy sformułowaniom użytym w akcie prawnym należy bowiem przypisywać odmienne znaczenie. Zarzuty
zobowiązań wykonawcy w ramach Rozdziału II „Zobowiązania stron”, tj. § 3 ust. 2, 3 i 4 pkt 3, 7, 8, 9 i 14 wzoru umowy (TP EmiTel Sp. z o.o. oraz INFO-TV-FM Sp. z o.o. - jedynie § 3 ust. 4 pkt 8) Odwołujący TP EmiTel Sp. z o.o. zarzucił zamawiającemu:
2 - naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy Pzp,
3 - naruszenie art. 29 ust. 1 oraz 7 ust. 1 ustawy Pzp,
4 (zdanie wstępne) - naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy Pzp,
4 pkt 3 - naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy Pzp,
4 pkt 7 - naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy Pzp oraz regulacji związanych z rynkiem papierów wartościowych oraz przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, a także art. 3531 k.c.,
4 pkt 8 - naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy Pzp,
4 pkt 14 - naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy Pzp. Odwołujący INFO-TV-FM Sp. z o.o. zarzucił zamawiającemu naruszenie art. 7 i 29 ustawy Pzp, przy czym pomimo przywołania jako podstawy prawnej zarzutu całego art. 7 i 29, nie przywołał żadnych okoliczności faktycznych powiązanych z art. 7 ust. 2 ustawy Pzp (przygotowywanie zamówienia oraz jego prowadzenie przez osoby zapewniające bezstronność i obiektywizm) czy art. 7 ust. 3 (udzielenie zamówienia wyłącznie wykonawcy wybranemu zgodnie z przepisami ustawy). Podobnie w przypadku art. 29 ust.
naruszenia, w przypadku § 3 ust. 4 pkt 7 wzoru umowy, regulacji związanych z rynkiem papierów wartościowych oraz przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, Izba uznała, że nie jest właściwa do rozpoznania wskazanego zarzutu pod tym kątem, podtrzymując argumentację podniesioną wcześniej
preambuły do wzoru umowy (ustawa o radiofonii i telewizji). Oceniając zaś treść § 3 ust. 4 pkt 7 wzoru umowy pod kątem jej zgodności z zasadą swobody umów wyrażoną w art. 3531 k.c. Izba uznała, że wobec nie wskazania przez odwołującego, które z kryteriów swobody kontraktowej naruszył zamawiający (ani argumentacji z nimi związanej) brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu. Zarzuty
zobowiązań zamawiającego w ramach Rozdziału II „Zobowiązania stron”, tj. § 4 ust. 3 pkt 2 wzoru umowy (INFO-TV-FM Sp. z o.o.) Izba odniesie się do tego zarzutu łącznie z zarzutem dotyczącym § 8 wzoru umowy. Zarzut
waloryzacji wynagrodzenia w ramach Rozdziału III „Wynagrodzenie i koszty wykonywania Umowy” , tj. § 7 pkt 3 i 4 wzoru umowy (TP EmiTel Sp. z o.o. oraz Polskie Sieci Nadawcze Sp. z o.o.) nie mógł zostać przez Izbę rozpoznany z uwagi na brak interesu prawnego odwołujących się w tym zakresie. Odwołujący nie kwestionowali wprowadzenia samego mechanizmu waloryzacji wynagrodzenia, a jedynie przewidziany sposób tej waloryzacji, określony w postanowieniach pkt 3 i 4 §
urynkowienia wysokości wynagrodzenia w ramach Rozdziału III „Wynagrodzenie i koszty wykonywania Umowy”, tj. § 8 ust. 1 - 3 wzoru umowy (TP EmiTel Sp. z o.o., Polskie Sieci Nadawcze Sp. z o.o. oraz INFO-TV-FM Sp. z o.o.) W protestach z dnia 23.11.2009 r. (TP EmiTel Sp. z o.o.) i 27.11.2009 r. (Polskie Sieci Nadawcze Sp. z o.o. oraz INFO-TV-FM Sp. z o.o.) odwołujący zakwestionowali przewidziany w § 8 ust. 1 i 2 wzoru umowy mechanizm urynkowienia wysokości wynagrodzenia oraz podstawy i zakres działania arbitra, o którym mowa w ustępie 3 wskazanego paragrafu. Postanowienie § 8 ust. 2 wzoru umowy w brzmieniu wskazanym w pierwotnej wersji SIWZ zostało zastąpione nową treścią (modyfikacja z dnia 14.12.2009 r.). Brzmienie § 8 ust. 2 wzoru umowy w dacie wniesienia odwołania już nie obowiązywało, a zatem nie mogło naruszać interesu prawnego odwołujących - postanowienia takiego w przedmiotowym postępowaniu - w oprotestowanym brzmieniu - w SIWZ już nie było (i nie ma). Skład orzekający Izby podtrzymuje w tym zakresie uzasadnienie zawarte powyżej, odnoszące się do zarzutu „waloryzacji wynagrodzenia”. Wobec niezmienności brzmienia § 8 ust. 1 i 3 wzoru umowy Izba rozpoznała zarzuty
ust. 1 i 3 § 8, uznając, że zasługują one na uwzględnienie. Odwołujący zarzucili zamawiającemu naruszenie art. 7 ust. 1, 29 ust. 1 i 2 oraz 144 ust. 1 ustawy Pzp (omyłkowo wskazany w odwołaniu TP EmiTel Sp. z o.o. art. 141 odnosił się nie do art. 140, jak oświadczył odwołujący na rozprawie, ale do art. 144, co wynika z faktu, że przywołując ten artykuł odwołujący odnosił się do konkretnej treści rozstrzygnięcia protestu, gdzie jednoznacznie zamawiający odnosił się do art. 144), a także art. 3531 k.c. Odwołujący INFO-TV-FM Sp. z o.o., pomimo przywołania jako podstawy prawnej zarzutu całego art. 7 i 29, nie przywołał żadnych okoliczności faktycznych powiązanych z art. 7 ust. 2 ustawy Pzp (przygotowywanie zamówienia oraz jego prowadzenie przez osoby zapewniające bezstronność i obiektywizm). Podobnie w przypadku art. 29 ust. 3. Odwołujący TP EmiTel Sp. z o.o. wskazywał na nieprzewidywalność zmian w przedmiocie zamówienia i tym samym wadliwości opisu tego przedmiotu oraz fakt, iż „urynkowienie ceny umowy” oraz „dostosowanie do najlepszych parametrów świadczonych usług” prowadzić będzie do sytuacji, w której w oderwaniu od warunków postępowania przetargowego (oceny ofert) podmiot zewnętrzny (arbiter) będzie ustalał cenę za świadczone usługi. Podniósł również, że nawet zamawiający nie jest w stanie w tak długiej perspektywie (10 lat) określić wartości przedmiotu zamówienia z należytą starannością, skoro sam ocenia, że należy dążyć do zmiany ceny. Wskazywał, że w warunkach prowadzonego postępowania każdy z wykonawców inaczej będzie identyfikował poszczególne ryzyka, co doprowadzi do złożenia nieporównywalnych ofert, a nadto, że w wyniku zastosowania postanowień § 8 wzoru umowy zmieni się przede wszystkim treść oferty jako oświadczenia woli wykonawcy i co doprowadzi do wytworzenia nowej treści oświadczenia woli, która nie jest przewidywalna (akceptowalna) w momencie złożenia oferty. Zwracał uwagę na niejednoznaczność i nieostrość użytych określeń, tj. „najlepsza oferta rynkowa”, „warunki rynkowe”, „urynkowienie”. Odwołujący Polskie Sieci Nadawcze Sp. z o.o. argumentował, że wprowadzony mechanizm urynkowienia jest nierównoprawny i krzywdzący dla wykonawcy, ponieważ obciąża negatywnymi skutkami ewentualnych zmian rynkowych w trakcie trwania zamówienia wyłącznie wykonawcę, podkreślając niejasność, nierealność i sprzeczność postanowienia § 8 ust. 1 wzoru umowy z wymogiem jednoznacznego i wyczerpującego opisu przedmiotu zamówienia oraz fakt, że zamawiający pomija ogromne nakłady inwestycyjne, które wykonawca zobowiązany jest ponieść, aby wykonać zamówienie, a których zwrot zakładany jest przez cały okres obowiązywania umowy. Wskazał także, że zamawiający nie może kwestionować określonego w ofercie wykonawcy wynagrodzenia za usługę, poprzez porównywanie jej do usług oferowanych na rynku po kilku latach od wyboru tej oferty, a nadto, że zamawiający nie może oczekiwać od wykonawcy wymiany sprzętu na nowszy technologicznie, jaki pojawi się za kilka lat, jeżeli poprzedni został zakupiony w celu wykonania umowy przez cały okres jej obowiązywania. Odwołujący INFO-TV-FM Sp. z o.o. argumentował podobnie, że świadczenie usługi opisanej w umowie wiąże się z poniesieniem kosztów inwestycyjnych, zaś wykonawca ma prawo oczekiwać stabilności swojego wynagrodzenia. Podniósł, iż możliwość uzyskiwania na rynku w kolejnych latach trwania umowy takich samych usług za mniejszą cenę np. z powodu zmian technologicznych, czy też zmian cen sprzętu, nie powinno mieć wpływu na istniejący już stosunek prawny, bowiem raz poczynione wydatki inwestycyjne nie mogą być ponoszone ponownie w mniejszym stopniu. Zamawiający dopuszczalność przewidzianego mechanizmu urynkowienia oparł na przepisie art. 144 ustawy Pzp. Izba zważyła w tym względzie, co następuje. Zgodnie z § 8 ust. 1 wzoru umowy: „W związku z faktem, że Umowa ma charakter długoterminowy oraz wobec zobowiązań Wykonawcy określonych w § 3 pkt 8 Umowy dotyczących monitorowania warunków rynkowych Usług, Wykonawca zobowiązuje się, że warunki finansowe świadczonych Usług lub ich poszczególnych elementów, będą odpowiadały przez cały okres obowiązywania Umowy najlepszym ofertom rynkowym (…). Zobowiązanie Wykonawcy obejmuje zarówno wysokość ceny za świadczone Usługi, jak i parametry świadczonych Usług.” Po pierwsze stwierdzić należy, że wbrew literalnemu brzmienia tytułu § 8 wzoru umowy - „Urynkowienie wysokości wynagrodzenia”, jednostka ta odnosi się zarówno do „urynkowienia” wynagrodzenia, jak i „urynkowienia” parametrów świadczonej usługi, co wynika wprost z treści zdania ostatniego („Zobowiązanie (…) obejmuje (…) parametry świadczonych Usług”). Zatem jako „urynkowienie wysokości wynagrodzenia” rozumieć należy zarówno „urynkowienie wynagrodzenia”, jak i „urynkowienie parametrów”. Uzasadnieniem wprowadzenia „urynkowienia”, co wynika ze zdania pierwszego ustępu 1, był dla zamawiającego długoterminowy charakter umowy. W ocenie Izby wskazane postanowienie umowne stoi w sprzeczności z celem ustawy Prawo zamówień publicznych, tj. wyłonienia z zastosowaniem uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawcy konkretnego zamówienia (w tym przypadku usługi), opisanego przez zamawiającego w sposób przewidziany w przepisie art. 29 ust. 1 ustawy Pzp ( w tym przypadku w załączniku nr 3 do SIWZ), w odniesieniu do którego wykonawcy składają oferty zawierające ceny skalkulowane dla konkretnie opisanego przedmiotu zamówienia. Na rozprawie odwołujący podnosili, że zmiany technologiczne, jakie muszą nastąpić w zakreślonym przez zamawiającego 10-letnim okresie obowiązywania umowy wymuszą także zmianę załącznika nr 3 do umowy, stanowiącego opis przedmiotu zamówienia, przykładowo wskazując na pkt I.1, zdanie ostatnie, gdzie wskazano konkretny standard, pkt III, gdzie mowa o przepływności, a także na pkt II lit. A pkt 2, gdzie mowa o platformie teleinformatycznej, wskazując, że inny standard kodowania sygnałów wizyjnych oznacza właśnie zmianę wskazanych konkretnie standardów w pkt II.1, a co za tym idzie konieczność zakupu nowych urządzeń, a co najmniej oprogramowania. Zamawiający twierdzeniem tym nie przeczył. Izba wskazuje, że zamawiający, wprowadzając „mechanizm urynkowienia” pominął zupełnie zakaz i konsekwencje zakazu wynikające z przepisu art. 140 ust. 1 i 3 ustawy Pzp. Zgodnie z pierwszym ze wskazanych przepisów „Zakres świadczenia wykonawcy wynikający z umowy jest tożsamy z jego zobowiązaniem zawartym w ofercie”. Nie sposób w tym miejscu nie wskazać, że z kolei oferta musi być zgodna z opisem przedmiotu zamówienia zawartym w SIWZ - w przeciwnym przypadku oferta taka musiałaby zostać odrzucona (art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy Pzp), a do wyboru tej oferty nie mogłoby w ogóle dojść. Biorąc powyższe pod uwagę i przepis art. 140 ust. 3 ustawy Pzp, zgodnie z którym „Umowa jest nieważna w części wykraczającej poza określenie przedmiotu zamówienia zawarte w specyfikacji istotnych warunków zamówienia” należy przyjąć, że w części wykraczającej poza określenie przedmiotu zamówienia w ofercie umowa jest nieważna. Wskazany przepis art. 140 stanowi lex specialis względem unormowania art. 144 ust. 1 ustawy Pzp. Art. 140 odnosi się wyłącznie do przedmiotu zamówienia, zaś art. 144 odnosi się do wszystkich innych korekt zobowiązania. W przedmiotowym postępowaniu przetargowym zamawiający niezbędną mu usługę opisał z zastosowaniem art. 29 ust. 1 ustawy Pzp w załączniku nr 3 do SIWZ i uznać należy, że tylko ten zakres wskazanej usługi poddał reżimowi ustawy Prawo zamówień publicznych. Zamawiający, wprowadzając mechanizm urynkowienia powoływał się na długotrwały charakter umowy. Wskazać jednak należy, że wyjątkową jedynie dopuszczalność zawarcia umowy na okres dłuższy niż czteroletni (art. 142 ust. 2 ustawy Pzp) należy wiązać także z zawartym w tym przepisie założeniem ustawodawcy, że taka perspektywa czasowa pozwala na poczynienie wystarczająco stabilnych ustaleń co do parametrów zamawianych dostaw czy usług oraz ich cen (ewentualnie z zastosowaniem klauzuli waloryzacyjnej). Postępowanie zmierza do wyboru oferty najkorzystniejszej w perspektywie całego okresu jej obowiązywania. Zamawiający nie może więc zakładać, że wybór ten będzie jedynie „czasowy”, czy „warunkowy”, związany ze zmianami technologicznymi czy innej natury. Zamawiający winien więc tak oznaczyć czas trwania umowy, aby on sam był w stanie prawidłowo przygotować postępowanie w tym opisać i oszacować przedmiot zamówienia, zgodnie z nałożonymi na niego obowiązkami (art. 29 i nast.), a także aby wykonawcy byli w stanie zweryfikować we wskazanej perspektywie czasowej swoje możliwości sprostania wymogom zamawiającego
przedmiotu zamówienia i adekwatnie do tych wymogów skalkulować cenę i złożyć ofertę. Przeniesienie ustalenia wynagrodzenia (ceny usługi) przez zamawiającego i wykonawcę na etap po zawarciu umowy prowadziłoby w istocie do ustalania wynagrodzenia (ceny) zależnego od woli samych stron, z pominięciem mechanizmu konkurencji, a i zasady równości, ponieważ żaden inny wykonawcy, który złoży ofertę w tym postępowaniu nie będzie już mógł złożyć swojej oferty i konkurować z ofertą, jaką złoży wykonawca - strona umowy - zamawiającemu. Brak jest także w przepisach Prawa zamówień publicznych podstaw do odmiennego traktowania obowiązku zamawiającego co do opisu przedmiotu zamówienia ze względu na stopień skomplikowania i złożoności, a w konsekwencji wartość przedmiotu zamówienia, co podnosił na rozprawie zamawiający. Przeczy temu literalne brzmienie art. 29 ust. 1 ustawy Pzp, a także to, iż ustawa Prawo zamówień publicznych zawiera przepisy różnicujące obowiązki zamawiającego ze względu na wartość zamówienia (np. art. 26 ust. 1, 38 ust. 4a, 43, 45, 90 ust. 4, 147 ust. 3 ustawy Pzp). Wobec powyższego Izba uznała, że zamawiający naruszył przepis art. 29 ust. 1 i 2, a w konsekwencji także art. 7 ust. 1 i 3 ustawy Pzp i nakazała zamawiającemu usunięcie § 8 ust. 1 wzoru umowy, a w konsekwencji również § 8 ust. 3 wzoru umowy, ponieważ niedopuszczalność mechanizmu urynkowienia przesądza także o niedopuszczalności powołania i działania arbitra, którego rolą miało być rozstrzyganie sporów pomiędzy zamawiającym a wykonawcą - stroną umowy w zakresie wystąpienia podstaw do urynkowienia wysokości wynagrodzenia (§ 8 ust. 3 zdanie pierwsze). Izba nakazała także usunięcie § 3 ust. 4 pkt 8 i 9 oraz § 4 ust. 3 pkt 2 wzoru umowy, ponieważ nakaz usunięcia § 8 ust. 1 i 3 czyni regulacje objęte § 3 ust. 4 pkt 8 i 9 oraz § 4 ust. 3 pkt 2 wzoru umowy bezprzedmiotowymi i bezcelowymi. Dodatkowo Izba wskazuje, że w następstwie nakazania usunięcia § 8 ust. 1 i 3 wzoru umowy, pozostawienie ust. 2 § 8 w brzmieniu nadanym modyfikacją SIWZ z dnia 14.12.2009 r. jest bezcelowe. Zarzut
zasad fakturowania w ramach Rozdziału III „Wynagrodzenie i koszty wykonywania Umowy”, tj. § 9 ust. 3 - 5 i 8 wzoru umowy (TP EmiTel Sp. z o.o. oraz INFO-TV-FM Sp. z o.o.) Odwołujący INFO-TV-FM Sp. z o.o. zarzucił zamawiającemu:
3 - naruszenia art. 7 oraz 29 ustawy Pzp, przy czym pomimo przywołania jako podstawy prawnej zarzutu całego art. 7 i 29, nie przywołał żadnych okoliczności faktycznych powiązanych z art. 7 ust. 2 ustawy Pzp (przygotowywanie zamówienia oraz jego prowadzenie przez osoby zapewniające bezstronność i obiektywizm). Podobnie w przypadku art. 29 ust. 3. Odwołujący TP EmiTel Sp. z o.o. zarzucił zamawiającemu:
4 - naruszenia art. 147 - 151 ustawy Pzp, ze względu na ustanowienie innego niż przewidziane w tych artykułach zabezpieczenia należytego wykonania umowy,
5 - naruszenia przepisów ustawy o podatku od towarów i usług VAT oraz przepisów wykonawczych do tej ustawy,
8 - naruszenia art. 29 ust. 1 oraz 7 ust. 1 ustawy Pzp oraz art. 3531 k.c. Oceniając treść § 9 ust. 3 i 8 wzoru umowy pod kątem jej zgodności z przepisem art. 29 ust. 1 i 2 ustawy Pzp, Izba nie znalazła podstaw do przypisania zamawiającemu naruszenia prawa w tym zakresie, ponieważ - jak wcześniej wskazano - przepis ten w przypadku postanowień umownych, które nie stanowią opisu przedmiotu zamówienia, nie znajduje zastosowania. Izba podtrzymuje w tym zakresie argumentację podniesioną wcześniej
zarzutów dotyczących § 3 wzoru umowy. Oceniając treść § 9 ust. 4 i 8 wzoru umowy pod kątem jej zgodności z zasadą swobody umów wyrażoną w art. 3531 k.c. Izba uznała, że wobec nie wskazania przez odwołującego, które z kryteriów swobody kontraktowej naruszył zamawiający (ani argumentacji z nimi związanej) brak jest podstaw uwzględnienia zarzutu. Wobec powyższego Izba nie znalazła podstaw do przypisania zamawiającemu naruszenia przepisu art. 7 i 29 ustawy Pzp oraz art. 3531 k.c. Oceniając treść § 9 ust. 4 wzoru umowy pod kątem jej zgodności z art. 147 - 151 ustawy Pzp Izba uznała, że brak w tym przypadku podstaw, aby przyjąć, że powstrzymanie się zamawiającego z zapłatą wynagrodzenia prowadzi do ustanowienia innego niż przewidziane w tych artykułach zabezpieczenia należytego wykonania umowy, ponieważ wynagrodzenie należy się wykonawcy o tyle, o ile usługa została wykonana należycie. W sytuacji zatem, gdy istnieje spór co do tego, czy wynagrodzenie wykonawcy się należy, to nie sposób przyjąć, że zamawiający zatrzymuje pieniądze wykonawcy, a zatem, że z tych pieniędzy ustanawia dodatkowe zabezpieczenie. Jak podnosił zamawiający w odpowiedzi na protest „w przypadku korzystnego dla Wykonawcy rozstrzygnięcia Zamawiający będzie zmuszony do poniesienia konsekwencji opóźnionej płatności”.
podniesionego naruszenia, w przypadku § 9 ust. 5 wzoru umowy, przepisów ustawy o podatku od towarów i usług VAT oraz przepisów wykonawczych do tej ustawy, Izba uznała, że nie jest właściwa do rozpoznania wskazanego zarzutu pod tym kątem, podtrzymując argumentację podniesioną wcześniej
preambuły do wzoru umowy (ustawa o radiofonii i telewizji). Zarzut
wysokości zabezpieczenia, tj. § 16 ust. 1 i 2 wzoru umowy w ramach Rozdziału V „Zabezpieczenia należytego wykonania Umowy” (TP EmiTel Sp. z o.o., Polskie Sieci Nadawcze Sp. z o.o.) ze wskazaniem na naruszenie przepisu art. 7 ust. 1, 29 ust. 1 oraz 150 ust. 1 ustawy Pzp nie potwierdził się. Odwołujący podnosili niespójność pojęć, jakimi posłużył się zamawiający w pkt. 6.5., 16.
wniesienia zabezpieczenia należytego wykonania umowy w zakresie:
form zabezpieczenia, wskazując wszystkie pięć form zabezpieczenia, przewidzianych w przepisie art. 148 ust. 1 ustawy Pzp). Całkowita cena brutto, co wynika z treści wzoru Załącznika nr 1 do SIWZ (Formularz oferty) zostanie przez wykonawców podana w tabeli w poz. 3, stanowiąc sumę dwóch wcześniejszych pozycji. Oświadczeniem o treści pkt. 6 Załącznika nr 1 do SIWZ wykonawca zobowiąże się do wniesienia zabezpieczenia należytego wykonania umowy: „w wysokości 2% ceny ofertowej brutto, na warunkach i w sposób określony we wzorze umowy i specyfikacji istotnych warunków zamówienia”. Treść § 16 ust. 1 wzoru umowy wskazuje wysokość zabezpieczenia jako 2% wartości nominalnej zobowiązania zamawiającego wynikającej z umowy. Wykonawcy zobowiążą się (pkt 6 Załącznika nr 1 do SIWZ) do wniesienia zabezpieczenia w wysokości wskazanej w pkt. 16.
wiążącej wykonawców wysokości zabezpieczenia. § 16 ust. 1 wzoru umowy potwierdza jedynie fakt uprzedniego wniesienia przez wykonawcę - stronę umowy zabezpieczenia należytego wykonania umowy. Wobec powyższego Izba uznała brak podstaw do przypisania zamawiającemu naruszenia przepisu art. 7 ust. 1 oraz 29 ust. 1 ustawy Pzp, a także 150 ust. 1 ustawy Pzp. Jednocześnie Izba uznała, że odwołujący TP EmiTel Sp. z o.o. nie podtrzymał na etapie odwołania zarzutu zbyt wygórowanej wysokości zabezpieczenia, ponieważ z treści odwołania wynika jedynie stanowisko co do zabezpieczenia w kontekście wzrostu cen ofertowych, będących konsekwencją wyznaczonej wielkości zabezpieczenia. Zarzut
konfliktu interesów, tj. § 18 wzoru umowy (TP EmiTel Sp. z o.o., Polskie Sieci Nadawcze Sp. z o.o. oraz INFO-TV-FM Sp. z o.o.) Odwołujący TP EmiTel Sp. z o.o. zarzucił zamawiającemu naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy Pzp oraz art. 3531 k.c. Odwołujący Polskie Sieci Nadawcze Sp. z o.o. zarzucił zamawiającemu naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy Pzp. Odwołujący INFO-TV-FM Sp. z o.o. zarzucił zamawiającemu naruszenie art. 7 i 29 ustawy Pzp, przy czym nie przywołał żadnych okoliczności faktycznych powiązanych z art. 7 ust. 2 i 3 ustawy Pzp. Podobnie w przypadku art. 29 ust. 3. Pierwotna wersja SIWZ, którą zakwestionowali odwołujący w protestach z dnia 23.11.2009 r. (TP EmiTel Sp. z o.o.) oraz 27.11.2009 r. (Polskie Sicie Nadawcze Sp. z o.o. oraz INFO-TV-FM Sp. z o.o.) zawierała § 18 w brzmieniu: „W trakcie obowiązywania Umowy, Wykonawca nie będzie podejmował żadnych działań, które naruszałyby interes Zamawiającego, a w szczególności prowadziły do powstania konfliktu interesu Wykonawcy wobec Zamawiającego”. Postanowienie § 18 zostało przez zamawiającego zmienione, pismem z dnia 14.12.2009 r. (znak: 06/TMV/2009), poprzez dodanie zdania drugiego w brzmieniu: „W każdym przypadku powołanie się na konflikt interesów musi być uzasadnione oraz zgodne z ogólną regułą dowodową przewidzianą w art. 6 k.c.” Wobec powyższego uznać należy, że w dacie wniesienia odwołania postanowienie § 18 w brzmieniu ustalonym w pierwotnej wersji SIWZ (co do całości) już nie obowiązywało, a zatem nie mogło naruszać interesu prawnego odwołującego - postanowienia takiego w przedmiotowym postępowaniu w oprotestowanym brzmieniu już nie było (i nie ma). Oceny § 18 nie można dokonać w oderwaniu od treści dodanej w dniu 14.12.2009 r. Izba uznała, że również w tym przypadku rozpoznanie treści § 18 wzoru umowy w nowym brzmieniu nie jest możliwe, podtrzymując w tym zakresie uzasadnienie zawarte powyżej, odnoszące się do zarzutu „waloryzacji wynagrodzenia”. Zarzut
poufności, tj. § 19 wzoru umowy (Polskie Sieci Nadawcze Sp. z o.o.). Odwołujący Polskie Sieci Nadawcze Sp. z o.o. zarzucił zamawiającemu, że w/w postanowienie wzoru umowy jest niejasne i krzywdzące, co stanowi naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy Pzp oraz 3531 k.c. (petitum protestu i odwołania). Oceniając treść § 19 wzoru umowy pod kątem jej zgodności z przepisem art. 29 ust. 1 ustawy Pzp, Izba nie znalazła podstaw do przypisania zamawiającemu naruszenia prawa w tym zakresie, ponieważ - jak wcześniej wskazano - przepis ten w przypadku postanowień umownych, które nie stanowią opisu przedmiotu zamówienia, nie znajduje zastosowania. Izba podtrzymuje w tym zakresie argumentację podniesioną wcześniej
zarzutów dotyczących § 3 wzoru umowy. Oceniając treść § 19 wzoru umowy pod kątem jej zgodności z zasadą swobody umów wyrażoną w art. 3531 k.c. Izba uznała, że wobec nie wskazania przez odwołującego, które z kryteriów swobody kontraktowej naruszył zamawiający (ani argumentacji z nimi związanej) brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu. Zarzut
kontroli finansowej w ramach Rozdziału VII „Kontrola prawidłowości wykonywania Umowy”, tj. § 20 wzoru umowy (TP EmiTel Sp. z o.o., Polskie Sieci Nadawcze Sp. z o.o. oraz INFO-TV-FM Sp. z o.o.) potwierdził się. Postanowienie § 20 zostało przez zamawiającego zmienione pismem z dnia 14.12.2009 r. (06/TMV/2009), poprzez dodanie zdania o treści: „W celu uniknięcia wątpliwości kontrola, o której mowa, nie obejmuje kryteriów finansowych, przyjętych przez Wykonawcę dla celów sporządzenia oferty, na podstawie której została zawarta Umowa”. Na rozprawie zamawiający wyjaśnił, że zdanie to stanowi nowy ustęp, tj. ustęp 15 § 20, co pozwala przyjąć, że pierwotna i zmieniona treść § 20 ust. 1 - 14 pozostały bez zmian. Izba, pomimo zmiany literalnego brzmienia § 20 rozpoznała zarzut jego naruszenia, ponieważ wprowadzona zmiana nie dotyczyła w jakimkolwiek zakresie przewidzianych kontroli na etapie po zawarciu umowy, a zatem kwestia ta była i nadal jest w niezmieniony sposób objęta regulacją tego paragrafu. Kontrole: finansowa i techniczna, jakie zamawiający przewidział i opisał w § 20 i 21 zostały zawarte w Rozdziale VII zatytułowanym „Kontrola prawidłowości wykonywania Umowy”, wobec czego uznać należy, że celem przeprowadzania tych kontroli u wykonawcy jest prawidłowe - należyte wykonanie umowy. W tym miejscu wskazać zatem należy, że ustawa Prawo zamówień publicznych w art. 147 i nast. przewiduje dla zamawiającego szczególne uprawnienie, tj. prawo żądania wniesienia przez wykonawcę zabezpieczenia należytego wykonania umowy. Uprawnienie to ma chronić zamawiającego przed nienależytym wykonaniem umowy, a zatem zbieżne jest z celem wprowadzenia przez zamawiającego postanowień § 20 i
kontroli technicznej w ramach Rozdziału VII „Kontrola prawidłowości wykonywania Umowy”, tj. § 21 wzoru umowy (TP EmiTel Sp. z o.o., Polskie Sieci Nadawcze Sp. z o.o. oraz INFO-TV-FM Sp. z o.o.) potwierdził się. Izby nakazuje zamawiającemu usunięcie § 21 wzoru umowy, uznając aktualność argumentacji zawartej powyżej
kontroli finansowej w zakresie instytucji zabezpieczenia należytego wykonania umowy oraz w konsekwencji uznania przez Izbę niezgodności § 8 z przepisami ustawy Prawo zamówień publicznych. Zarzuty
odpowiedzialności i kary umownej, tj. § 22 wzoru umowy w ramach Rozdziału VIII „Odpowiedzialność Wykonawcy” (TP EmiTel Sp. z o.o., Polskie Sieci Nadawcze Sp. z o.o. oraz INFO-TV-FM Sp. z o.o.) ze wskazaniem na naruszenie art. 7 i 29 ustawy Pzp oraz art. 484 § 2 i art. 3531 k.c. Odwołujący wskazywali na nierówne ukształtowanie praw stron umowy, rażąco wygórowany charakter zastrzeżonych przez zamawiającego kar umownych oraz niejasność określenia podstaw ich żądania. W pierwszej kolejności Izba wskazuje, że pismem z dnia 14.12.2009 r. (06/TMV/2009) zamawiający zmienił postanowienie § 22 ust. 3 pkt 1 wzoru umowy, poprzez skreślenie cyfry „8”, § 22 ust. 3 pkt 2, poprzez zmniejszenie kwoty 100 tysięcy złotych do 50 tysięcy złotych, a także § 22 ust. 4, poprzez nadanie mu w całości nowego brzmienia. Izba nie może obecnie odnieść się do naruszeń przez zamawiającego przepisów ustawy w zakresie postanowień § 22 ust. 3 pkt 2 i ust. 4 wzoru umowy w brzmieniu objętym treścią SIWZ, zamieszczonej na stronie internetowej zamawiającego w dniu 13.11.2009 r., ponieważ w dacie wniesienia odwołania postanowienia § 22 ust. 3 pkt 2 oraz ust. 4 w brzmieniu ustalonym w pierwotnej wersji SIWZ już nie obowiązywały, a zatem nie mogły naruszać interesu prawnego odwołujących - postanowień tych w przedmiotowym postępowaniu - w oprotestowanym brzmieniu - już nie było (i nie ma). Izba podtrzymuje w tym zakresie uzasadnienie zawarte powyżej, odnoszące się do zarzutu „waloryzacji wynagrodzenia”. Izba uznała, że również w tym przypadku rozpoznanie treści § 22 ust. 3 pkt 2 oraz ust. 4 wzoru umowy w nowym brzmieniu nie jest możliwe, podtrzymując w tym zakresie uzasadnienie zawarte powyżej, odnoszące się do zarzutu „waloryzacji wynagrodzenia”. Ze względu na wskazaną powyżej modyfikację i jej konsekwencje, Izba mogła się odnieść wyłącznie do zarzutów w części dotyczącej § 22 ust. 1 i 2, ust. 3 pkt 3 oraz ust. 5 wzoru umowy oraz § 22 ust. 3 pkt 1 w odniesieniu do wskazanych tam pkt. 7 i
zarzutów dotyczących § 3 wzoru umowy. Oznacza to, że odwołujący nie mogą oczekiwać posługiwania się przez zamawiającego w postanowieniach § 22 wzoru umowy sformułowaniami, które czyniłyby zadość rygorystycznym wymogom przepisu art. 29 ust. 1 ustawy Pzp. Stopień precyzji przyjęty przez zamawiającego przy opisie zdarzeń powodujących obowiązek zapłaty kary umownej nie narusza obowiązujących norm. Przeciwnie, jak podkreślał zamawiający, stanowi powtórzenia sposobu formułowania podstaw żądania kar umownych z art. 483 § 1 k.c. śadnego naruszenia w tym zakresie (poza art. 29 ustawy Pzp) odwołujący nie wskazali. Ponownie Izba wskazuje, że skoro do umów o udzielenie zamówienia publicznego stosuje się przepisy kodeksu cywilnego, o ile przepisu ustawy Pzp nie stanowią inaczej (art. 139 ustawy Pzp), a brak w ustawie regulacji dotyczących stopnia uogólnienia czy szczegółowości postanowień umownych, to uznać należy, że brak jest podstaw, aby umowę o udzielenie zamówienia publicznego traktować w tym zakresie odmiennie od innych umów cywilnoprawnych funkcjonujących w obrocie prawnym, a zatem aby nie można było również w tym przypadku stosować pojęć nieostrych, elastycznych. Zamawiający mógłby poprzestać na przytoczeniu brzmienia art. 484 § 1 k.c. i wskazaniu wysokości kary. Stosowanie przez zamawiającego w postanowieniach umownych pojęć nieostrych rodzi konsekwencje i dla samego zamawiającego, bowiem na podstawie takiego brzmienia umowy zamawiający będzie musiał wykazać istnienie i treść zobowiązania łączącego go z dłużnikiem, a także fakt niewykonania i nienależytego wykonania zobowiązania. Nie sposób także pominąć, że w § 4 wzoru umowy zamawiający nałożył na siebie obowiązek dochowania najwyższej staranności profesjonalnej przy wykonywaniu umowy, uwzględniającej fakt, iż zawiera on umowę dla realizacji interesu publicznego. Odnosząc się do kwestii rażącego poziomu kar umownych stwierdzić w pierwszej kolejności należy, że w praktyce orzeczniczej próżno by szukać jednolitych przesłanek miarkowania kar umownych, a tym samym oceny, czy zastrzeżona kara umowna jest rażąca. Niezależnie od tej trudności ocena charakteru zastrzeżonych kar umownych wymaga wskazania miernika, do którego wysokość kary może być przyrównana. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11.10.2007 r. (sygn. akt IV CSK 181/07) przyjął, że kryterium oceny rażącego wygórowania kary umownej może być relacja jej wysokości do odszkodowania należnego wierzycielowi na zasadach ogólnych. W ocenie Izby właśnie to kryterium powinno być w przypadku umów o zamówienie publiczne podstawowym, skoro jedynie zgodna z wymogami SIWZ realizacja umowy ma prowadzić do zaspokojenia określonych „potrzeb publicznych”, a co wiązać należy z kompensacyjną przede wszystkim funkcją kary umownej (kara rekompensuje fakt niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania publicznego przez dłużnika). Co więcej, w umowach o zamówienie publiczne, szczególnego znaczenia - ze względu na publiczny charakter zamówienia - nabiera również stymulacyjno - represyjna funkcja kary umownej. Argumentacja odwołujących odnosiła się do miernika w postaci wynagrodzenia z tytułu świadczonych usług transmisji sygnału telewizyjnego w technologii analogowej, pomijała natomiast następstwa uchybień objętych karą (szkoda zamawiającego). Odwołujący wskazywali wprawdzie na miernik zysku zamawiającego (jednego z ośrodków regionalnych) z reklam, ale uznać należy, że obecne zasady emisji reklam i ich ceny w okresie 10 lat mogą ulec zmianie w tym na niekorzyść zamawiającego. Wysokość samego wynagrodzenia była między stronami sporna. Opinia Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej z dnia 09.11.2006 r. dla rozstrzygnięcia tego sporu nie może być kluczowa, ponieważ pochodzi z okresu znacznie wcześniejszego i odnosi się do cen usług transmisji sygnału telewizyjnego w technologii analogowej, tj. technologii innej niż zamawiana w ramach przedmiotowego postępowania przetargowego. Przede wszystkim jednak należy wskazać, że cena usług transmisji sygnału w technologii cyfrowej musi uwzględniać wymagania i ryzyka wynikające z opracowanej przez zamawiającego treści SIWZ, w tym w szczególności Załącznika nr 3 i wzoru umowy. W tym zakresie odwołujący nie wskazywali żadnych wielkości. Warto także wskazać, że w literaturze podkreśla się, że kara umowna ma kompensować negatywne następstwa niewykonania zobowiązania, których zakres nie jest zdeterminowany wartością świadczenia pierwotnego. Wobec możliwości poznania miernika w postaci wysokości odszkodowania należnego zamawiającego dopiero na etapie realizacji umowy, Izba przychyla się do stanowiska zamawiającego, iż nie ma kar rażąco wygórowanych a priori. Nie bez znaczenia jest także fakt, iż kwestionowane postanowienia § 22 wzoru umowy nie uruchamiają automatycznie naliczania i żądania zapłaty kary, ale przewidują, niezależnie od instytucji miarkowania kar umownych (art. 484 § 2 k.c.) po pierwsze możliwość pisemnego upomnienia wykonawcy przez zamawiającego w miejsce naliczenia kary umownej (§ 22 ust. 1 pkt 1), a także możliwość obniżenia wysokości, a nawet anulowania kary w przypadku, gdy wykonawca wykaże nieadekwatność zastrzeżonej kary umownej lub jej wysokości do stopnia i skutków naruszenia. Wskazane uregulowania wskazują w ocenie Izby na racjonalne podejście zamawiającego do postanowień w zakresie kar umownych. W kwestii nierównego ukształtowania praw stron umowy w zakresie kar umownych Izba podziela stanowisko zamawiającego, iż różnica rodzajowa świadczeń determinuje w tym przypadku zróżnicowanie treści umowy, a nadto, że poszukiwanie natury stosunku zobowiązaniowego w postanowieniach o akcydentalnym charakterze (kary umowne) jest niezasadne. Wobec powyższego Izba nie znalazła podstaw do przypisania zamawiającemu naruszenia przepisu art. 7 i 29 ustawy Pzp oraz art. 484 § 2 i art. 3531 k.c. Ze względu jednak na nakazanie zamawiającemu usunięcia § 8, 20 i 21 Izba nakazała także zamawiającemu usunięcie z § 22 ust. 1 zdania „w tym stwierdzonych podczas kontroli prawidłowości wykonywania Umowy” oraz usunięcie z § 22 ust. 3 pkt 3 punktów 20 i 21. Zarzuty
zapłaty kary umownej w ramach Rozdziału VIII „Odpowiedzialność Wykonawcy”, tj. § 23 wzoru umowy (TP EmiTel Sp. z o.o., Polskie Sieci Nadawcze Sp. z o.o. - jedynie § 23 ust. 2) ze wskazaniem na naruszenie art. 7 ust. 1 i 29 ust. 1 ustawy Pzp oraz art. 58 § 2 i art. 3531 k.c.
postanowień § 23 ust. 3 i 4 wzoru umowy, kwestionowanych przez TP EmiTel Sp. z o.o., Izba uznała, że nie sposób przypisać zamawiającemu w tym zakresie naruszenia jakiegokolwiek przepisu (kodeksu cywilnego). Zamawiający, nadając ustępowi 3 kwestionowane przez odwołującego brzmienie, skorzystał jedynie z prawa zastrzeżonego w art. 484 § 1 k.c. dla zamawiającemu jako wierzyciela świadczenia niepieniężnego. Trudno także uznać, aby odwołujący miał interes prawny w kwestionowaniu postanowienia ust. 4 skoro jest ono ewidentnie korzystne dla odwołującego.
postanowienia § 23 ust. 1 wzoru umowy Izba podziela stanowisko zamawiającego, iż odwołujący TP EmiTel Sp. z o.o. błędnie je odczytał. Z brzmienia wskazanego postanowienia wynika, iż ponowne nałożenie kary nie dotyczy tego samego naruszenia, ale nowego naruszenia, polegającego na nie usunięciu naruszenia, które uprzednio spowodowało nałożenie kary. Odwołujący Polskie Sieci Nadawcze Sp. z o.o. argumentował, iż zgodnie z Rozdziałem V wzoru umowy na zabezpieczenie należytego wykonania umowy wykonawca składa zabezpieczenie wobec czego brak jest podstaw, aby kary umowne potrącać z zobowiązań zamawiającego wobec wykonawcy (str. 12 pkt 14 protestu). Izba uznała zasadność tego zarzutu. Postanowienia § 23 ust. 2 zdanie drugie wzoru umowy w brzmieniu: „ Wykonawca wyraża zgodę na potrącenie powyższych kar umownych ze wszystkich zobowiązań zamawiającego wobec Wykonawcy” jest sprzeczne z ustawą, tj. art. 147 ust. 2 oraz 150 ust. 3 ustawy Pzp, ponieważ przewidziana przez zamawiającego tym postanowieniem umownym możliwość potrącania kar umownych z zobowiązań zamawiającego wobec wykonawcy stanowi dodatkowe, wobec ustawowo dopuszczonego i wybranego przez samego zamawiającego, zabezpieczenie należytego wykonania umowy. W przedmiotowym postępowaniu przetargowym zamawiający wyznaczył wysokość zabezpieczenia należytego wykonania umowy w pkt. 16.1.SIWZ (2% całkowitej ceny brutto) i dopuścił możliwość jego wniesienia jedynie w formach, o których mowa w art. 148 ust. 1 ustawy Pzp (pkt 16.1.1 i 16.1.2 SIWZ w pierwotnym brzmieniu oraz modyfikacja z dnia 14.12.2009 r. pkt 3). Tym samym zamawiający nie zażądał i nie dopuścił innego sposobu wniesienia zabezpieczenia, tj. przewidzianego w art. 150 ust. 3 ustawy Pzp. Właśnie biorąc pod uwagę przepis art. 150 ust. 3 ustawy Pzp, który przewiduje, że jednym ze sposobów tworzenia zabezpieczenia należytego wykonania umowy w przypadku umów zawieranych na okres dłuższy niż rok, są potrącenia z należności za częściowo wykonane usługi sprzeczność ta jest szczególnie jaskrawa. Izba za aktualny uznaje także argument, iż postawienie wymogu
zabezpieczenia na najniższym ustawowo przewidzianym poziomie musi prowadzić do wniosku, że taki poziom zabezpieczenia został przez zamawiającego uznany za wystarczający dla ochrony jego interesów przed niewykonaniem (a tym bardziej przed nienależytym wykonaniem) umowy. Skoro zatem zamawiający nie w pełni wykorzystał prawem przewidziane możliwości zabezpieczenia wykonania umowy, to sięganie po kolejne jest nieuzasadnione. Wobec powyższego Izba nakazała zamawiającemu usunięcie z § 23 ust. 2 wzoru umowy zdania drugiego w brzmieniu: „ Wykonawca wyraża zgodę na potrącenie powyższych kar umownych ze wszystkich zobowiązań zamawiającego wobec Wykonawcy”. Zarzut
ograniczenia odpowiedzialności wykonawcy za utracone korzyści w ramach Rozdziału VIII „Odpowiedzialność Wykonawcy” , tj. § 25 wzoru umowy (Polskie Sieci Nadawcze Sp. z o.o.) (TP EmiTel Sp. z o.o. - brak zarzutu, żądanie umieszczenia w § 25 wzoru umowy symetrycznego postanowienia) Odwołujący Polskie Sieci Nadawcze Sp. z o.o. zarzucił zamawiającemu, że w/w postanowienie wzoru umowy jest niejasne i krzywdzące, co stanowi naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy Pzp oraz 3531 k.c. (petitum protestu i odwołania). Oceniając treść § 25 wzoru umowy pod kątem jej zgodności z przepisem art. 29 ust. 1 ustawy Pzp, Izba nie znalazła podstaw do przypisania zamawiającemu naruszenia prawa w tym zakresie, ponieważ - jak wcześniej wskazano - przepis ten w przypadku postanowień umownych, które nie stanowią opisu przedmiotu zamówienia, nie znajduje zastosowania. Izba podtrzymuje w tym zakresie argumentację podniesioną wcześniej
zarzutów dotyczących § 3 wzoru umowy. Oceniając treść § 25 wzoru umowy pod kątem jej zgodności z zasadą swobody umów wyrażoną w art. 3531 k.c. Izba uznała, że wobec nie wskazania przez odwołującego, które z kryteriów swobody kontraktowej naruszył zamawiający (ani argumentacji z nimi związanej) brak jest jakichkolwiek podstaw uwzględnienia zarzutu. Wobec powyższego Izba nie znalazła podstaw do przypisania zamawiającemu naruszenia przepisu art. 29 ust. 1 ustawy Pzp oraz art. 3531 k.c. Zarzuty
rozwiązania umowy przez zamawiającego w ramach Rozdziału IX „Obowiązywanie i Zakończenie Umowy”, tj. § 28 ust. 1 pkt 1 i 2, 4 - 6, ust. 2 - 4 wzoru umowy w ramach rozdziału „Obowiązywanie i zakończenie umowy” (TP EmiTel Sp. z o.o., Polskie Sieci Nadawcze Sp. z o.o. oraz INFO-TV-FM Sp. z o.o.) Odwołujący TP EmiTel Sp. z o.o. zarzucił zamawiającemu naruszenie art. 29 ust. 1, 7 ust. 1 i 145 ust. 1 ustawy Pzp oraz art. 58 § 2 i 3531 k.c. Odwołujący Polskie Sieci Nadawcze Sp. z o.o. zarzucił zamawiającemu naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy Pzp oraz art. 3531 k.c. (petitum protestu i odwołania). Odwołujący INFO-TV-FM Sp. z o.o. zarzucił zamawiającemu naruszenie art. 7 i 29 ustawy Pzp, przy czym nie przywołał żadnych okoliczności faktycznych powiązanych z art. 7 ust. 2 i 3 ustawy Pzp. Podobnie w przypadku art. 29 ust. 3. Oceniając treść § 28 wzoru umowy pod kątem jej zgodności z przepisem art. 29 ust. 1 i 2 ustawy Pzp, Izba nie znalazła podstaw do przypisania zamawiającemu naruszenia prawa w tym zakresie, ponieważ - jak wcześniej wskazano - przepis ten w przypadku postanowień umownych, które nie stanowią opisu przedmiotu zamówienia, nie znajduje zastosowania. Izba podtrzymuje w tym zakresie argumentację podniesioną wcześniej
zarzutów dotyczących § 3 wzoru umowy. W konsekwencji Izba nie znalazła podstaw do przypisania zamawiającemu naruszenia zasad wyrażonych w art. 7 ust. 1 ustawy, których uszczegółowieniem odnoszącym się do przedmiotu zamówienia jest art. 29 ust. 1 ustawy Pzp. Odnosząc się do zarzutu powiązanego z art. 145 ust. 1 ustawy Pzp Izba uznała, że przyznane przez ustawodawcę w art. 145 ust. 1 ustawy Pzp prawo do odstąpienia przez zamawiającego od umowy nie wyklucza możliwości rozwiązania umowy o zamówienie publiczne na zasadzie swobody umów. Brak takiego zakazu w przepisach ustawy Prawo zamówień publicznych. W tym miejscu celowym jest ustalenie zakresu kontraktowej swobody stron stosunku prawnego nawiązanego w wyniku udzielenia zamówienia publicznego. Prawo zamówień publicznych niewątpliwie ogranicza zastosowanie wyrażonej w przepisie art. 3531 k.c. zasady. Przede wszystkim wskazać należy, że to na zamawiającego przepisem art. 36 ust. 1 pkt 16 ustawy Pzp ustawodawca nałożył obowiązek objęcia treścią SIWZ istotnych postanowień umownych, ogólnych warunków umowy, czy wzoru umowy, o ile wymogiem zamawiającego jest zawarcie umowy na warunkach tam wskazanych. Izba uznaje, że ze względu na publiczny charakter zobowiązania zamawiający może starać się przenieść ryzyko i odpowiedzialność na wykonawców, narzucając postanowienia umowne, poprzez opracowany przez siebie wzór umowy. Wykonawca natomiast musi skalkulować cenę ofertową uwzględniającą rozszerzony zakres ryzyk i odpowiednio zabezpieczyć swoje interesy, odpowiednio je wyceniając lub może nie złożyć oferty na warunkach narzuconych przez zamawiającego, o ile wykonawca przez pryzmat swoich interesów uznane te warunki za nie do zaakceptowania. Niezależnie od tego jak dużo ryzyka i odpowiedzialności zostanie we wzorze umowy przypisane wykonawcy to ostatecznie decyzja o złożeniu oferty i wycena zamówienia należy do wykonawcy. W konsekwencji ustalonych przez siebie warunków zamawiający musi się liczyć z tym, iż koszty ryzyk i odpowiedzialności wpłyną na cenę ofertową, a tym samym jego możliwość zaspokojenia potrzeby, dla której realizacji wszczął postępowanie o zamówienie publiczne. Z realną możliwością realizacji owej potrzeby przy określonych warunkach należy jednocześnie wiązać obowiązek zamawiającego ważenia potrzeb swoich i wykonawców. Silniejsza, wręcz dominująca pozycja zamawiającego jako strony umowy o zamówienie publiczne wynika w tym przypadku nie z faktu przewagi ekonomicznej, ale z faktu, iż jest stroną reprezentująca interes publiczny. Odnosząc się do argumentu powiązanego z art. 3531 k.c. i art. 58 § 2 k.c, tj. iż ze względu na charakter umowy (umowa na czas określony) sprzeczna z istotą i naturą stosunku jest możliwość wcześniejszego zerwania tego stosunku w drodze wypowiedzenia każdej ze stron (jedynie dla umów zawieranych na czas nieokreślony przewidziana została instytucja wypowiedzenia umowy) Izba wskazuje, że ustawa Prawo zamówień publicznych, poza przepisem szczególnym przyznającym zamawiającemu prawo odstąpienia od umowy (art. 145 ust. 1 ustawy Pzp), nie zawiera regulacji
rozwiązania umowy. W ocenie Izby wobec wskazanego braku (także braku zakazu), na podstawie przepisu art. 139 ustawy Pzp zastosowanie znajdzie kodeksowa zasada swobody umów. Wypowiedzenie zatem umowy o zamówienie publiczne (umowy zawartej na czas określony) będzie możliwe o tyle, o ile możliwość taka została przewidziana we wzorze umowy w sytuacji, gdy zajdą wskazane we wzorze umowy okoliczności uzasadniające wypowiedzenie albo do rozwiązania umowy dojdzie za porozumieniem stron. W przedmiotowym postępowaniu przetargowym katalog okoliczności uzasadniających rozwiązanie umowy zamawiający przewidział w § 28 wzoru umowy i wobec uznania, że w przypadku rozwiązania umowy o zamówienie publiczne zastosowanie znajduje art. 3531 k.c., Izba nie znalazła podstaw do uznania, że wypowiedzenie umowy o zamówienie publiczne jest sprzeczne z istotą i naturą stosunku zobowiązaniowego zawartego na czas określony. Ze względu jednak na nakazanie zamawiającemu usunięcia § 8, 20 i 21 wzoru umowy Izba w konsekwencji nakazuje zamawiającemu usunięcie z § 28 ust. 1 pkt 1: § 20 i 21, a także usunięcie z § 28 ustępu
rozwiązania umowy przez wykonawcę w ramach Rozdziału IX „Obowiązywanie i Zakończenie Umowy”, tj. § 29 ust. 1 pkt 1 wzoru umowy (Polskie Sieci Nadawcze Sp. z o.o.) Odwołujący Polskie Sieci Nadawcze Sp. z o.o. zarzucił zamawiającemu, że w/w postanowienie wzoru umowy jest niejasne i krzywdzące, co stanowi naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy Pzp oraz 3531 k.c. (petitum protestu i odwołania). Wskazał, iż „określenie, że Wykonawca może rozwiązać umowę tylko w razie opóźnienia w zapłacie należności niespornych jest niejednoznaczne i w praktyce może uniemożliwić Wykonawcy rozwiązanie Umowy” (str. 14 protestu pkt 17). Oceniając treść § 29 ust. 1 pkt 1wzoru umowy pod kątem jej zgodności z przepisem art. 29 ust. 1 ustawy Pzp, Izba nie znalazła podstaw do przypisania zamawiającemu naruszenia prawa w tym zakresie, ponieważ - jak wcześniej wskazano - przepis ten w przypadku postanowień umownych, które nie stanowią opisu przedmiotu zamówienia, nie znajduje zastosowania. Izba podtrzymuje w tym zakresie argumentację podniesioną wcześniej
zarzutów dotyczących § 3 wzoru umowy. Odnosząc się do zarzutu powiązanego z art. 3531 k.c. o nierównoprawnym charakterze § 29 ust. 1 pkt 1 wzoru umowy, co sprzeciwia się naturze stosunku prawnego (str. 14 pkt 11 odwołania), Izba uznała, wobec nie wskazania przez odwołującego argumentów przemawiających za koniecznością zapewnienia stronom w tym przypadku „równoprawności”, że brak jest do podstaw uwzględnienia zarzutu. Zarzut
skutków zakończenia umowy w ramach Rozdziału IX „Obowiązywanie i Zakończenie Umowy”, tj. § 32 ust. 2 wzoru umowy (Polskie Sieci Nadawcze Sp. z o.o.) Odwołujący Polskie Sieci Nadawcze Sp. z o.o. zarzucił zamawiającemu, że w/w postanowienie wzoru umowy jest nierównoprawne (również wykonawca przekazuje zamawiającemu określone materiały np. interfejsy do systemu monitoringu - str. 14 pkt 17 protestu), co stanowi naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy Pzp oraz 3531 k.c. (petitum protestu i odwołania). Oceniając treść § 32 ust. 2 wzoru umowy pod kątem jej zgodności z przepisem art. 29 ust. 1 ustawy Pzp, Izba nie znalazła podstaw do przypisania zamawiającemu naruszenia prawa w tym zakresie, ponieważ - jak wcześniej wskazano - przepis ten w przypadku postanowień umownych, które nie stanowią opisu przedmiotu zamówienia, nie znajduje zastosowania. Izba podtrzymuje w tym zakresie argumentację podniesioną wcześniej
zarzutów dotyczących § 3 wzoru umowy. Oceniając treść § 32 ust. 2 wzoru umowy pod kątem jej zgodności z zasadą swobody umów wyrażoną w art. 3531 k.c. Izba uznała, wobec nie wskazania przez odwołującego argumentów przemawiających za koniecznością zapewnienia stronom w tym przypadku „równoprawności”, że brak jest do podstaw uwzględnienia zarzutu. Zarzuty
zmian umowy w ramach Rozdziału X „Postanowienia ogólne i końcowe”, tj. § 34 ust. 2 wzoru umowy (TP EmiTel Sp. z o.o.) Odwołujący zarzucił zamawiającemu naruszenie art. 29 ust. 1 oraz art. 144 ustawy Pzp oraz zażądał usunięcia postanowień § 34 ust. 2 pkt 1 - 6 wzoru umowy. Nadto odwołujący, w części wstępnej odwołania (str. 12 pkt III), wskazywał na możliwe konsekwencje w postaci nieważności umowy, odnosząc jednak tę możliwość, nie sprecyzowaną zresztą, do postanowień § 8 wzoru umowy. Wobec takiego powiązania Izba nie mogła przyjąć, że odwołujący, zaskarżając postanowienia § 34 ust. 2 wzoru umowy, podniósł również i w tym przypadku zarzut obarczenia umowy sankcją nieważności. Krajowa Izba Odwoławcza jest organem powołanym do rozpoznawania odwołań od rozstrzygnięć protestów wnoszonych w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego (art. 172 ust. 1 ustawy Pzp), jednak może poddać rozpoznaniu wyłącznie takie odwołanie, (per analogiam wyłącznie takie zarzuty odwołania), które składa podmiot do tego legitymowany. Na gruncie Prawa zamówień publicznych ustawodawca bezpośrednio wskazał, jaki przejaw interesu prawnego podmiotu legitymowanego podlega ochronie. Zgodnie z przepisem art. 179 ust. 1 ustawy Pzp środki ochrony prawnej przysługują wykonawcom, jeżeli ich interes prawny w uzyskaniu zamówienia może doznać uszczerbku w wyniku naruszenia przez zamawiającego przepisów ustawy. Chodzi zatem o interes wyrażający się w możliwości uzyskania zamówienia. Zdaniem Izby uznać jednocześnie należy, że interes ten wyraża się także w „utrzymaniu uzyskanego zamówienia”.
zarzutu sprzecznych z art. 29 ust. 1 oraz art. 144 ustawy Pzp postanowień § 34 ust. 2 pkt 1 - 6 wzoru umowy Izba ustaliła, że wskazane postanowienia umowne nie mogą przynieść odwołującemu uszczerbku w będącym następstwem uzyskania zamówienia, „utrzymaniu zamówienia”. O braku interesu prawnego w tym przypadku przesądza fakt, iż § 34 ust. 2 wzoru umowy przewiduje jedynie „możliwość zmiany postanowień Umowy” (brak konieczności zawarcia aneksu do umowy, na którą powoływał się odwołujący na str. 34 odwołania pkt 22), przede wszystkim jednak to, że wskazane w § 34 ust. 2 pkt 1 - 6 okoliczności zmiany umowy nie będą automatycznie, tj. wbrew woli samego odwołującego (gdy to jego oferta zostanie uznana za najkorzystniejszą) powodować zmiany postanowień uprzednio zawartej umowy, co wynika wprost z postanowienia § 34 ust. 1 wzoru umowy, zgodnie z którym „Wszelkie zmiany Umowy wymagają zachowania formy pisemnego aneksu pod rygorem nieważności”. Stosownie do art. 78 § 1 k.c., dla skuteczności zmian postanowień umowy, zawartej w wyniku przeprowadzenia przedmiotowego postępowania przetargowego, niezbędnym będzie złożenie przez odwołującego własnoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść jego oświadczenia woli. Jeśli zatem wolą odwołującego nie będzie dokonanie zmiany umowy, nie podpisze on aneksu do umowy. Z uwagi na fakt, że odwołujący, kwestionując zgodność z ustawą postanowienia § 34 ust. 2 wzoru umowy nie podniósł w tym przypadku zarzutu obarczenia umowy sankcją nieważności Izba nie mogła rozpoznać zgodności tego postanowienia z ustawą pod kątem naruszenia interesu prawnego odwołującego w aspekcie zawarcia umowy obarczonej na podstawie przepisu art. 146 ust.1 ustawy Pzp nieważnością z mocy prawa. Zatem jedynie dodatkowo Izba wskazuje, że przesłanką skuteczności klauzuli adaptacyjnej i zarazem dopuszczalnej zmiany umowy jest, poza wyraźnym zastrzeżeniem zmiany przez zamawiającego w ogłoszeniu lub SIWZ, uprzednie określenie warunków dopuszczalnych zmian. Zgodzić należy się z zamawiającym co do tego, że ustawa Pzp nie wprowadza wymogu co do stopnia szczegółowości „warunków zmiany umowy”. W ocenie Izby warunki te jednak powinny: 1. wskazywać okoliczności, od których zaistnienia uzależnione zostaje prawo jednej lub obu stron umowy do żądania renegocjacji określonych praw i obowiązków objętych umową, 2. identyfikować - choćby w ujęciu rodzajowym - materię podlegającą ewentualnej renegocjacji z nawiązaniem do konkretnych praw i obowiązków, których dotyczyć mogą ewentualne zmiany (np. w razie zmiany wysokości obowiązujących stawek podatku od towarów i usług VAT dotyczących przedmiotu umowy zamawiający będzie zobowiązany do zapłaty wynagrodzenia uwzględniającego nową wysokość stawek tego podatku), 3. procedurę uzgadniania tej zmiany i ewentualną odpowiedzialność za uchylenie się od wyrażenia zgody na wymaganą zmianę umowy. O ile zatem klauzula adaptacyjna spełni wszystkie powyżej wskazane wymagania, o tyle uzasadni możliwość sądowego dochodzenia zawarcia aneksu jako przyrzeczonej zmiany umowy o zamówienie publiczne (art. 390 k.c.). Zarzuty
opisu przedmiotu zamówienie w zakresie „braku wskazania umożliwienia wykorzystania przez wykonawcę istniejących tras kablowych w lokalizacji w Warszawie, nieprecyzyjnego wskazania charakteru obiektów (Ośrodek Regionalny w Zielonej Górze, Redakcja Zamiejscowa w Koszalinie, Redakcja Zamiejscowa w Toruniu - ośrodki terenowe bądź obiekty, które powinny być włączone do systemu komunikacji w ramach platformy teleinformatycznej w przypadku transmisji sygnałów ASI, SD HD/SDI, JPEG2000, AES-EBU oraz strumieni transportowych z serwisami MUX3 TVP), braku precyzji wskazującej konieczność zaliczenia obiektów do obiektów, dla których ma być zapewniony transfer IP/Ethernet w ramach usług IT-l oraz IT-2 (TP EmiTel Sp. z o.o.) Zarzuty zostały przez wskazaną spółkę wycofane na rozprawie w dniu 19.01.2010 r., wobec czego Izba nie odniosła się do tych zarzutów. Zarzut
załącznika nr 7 do umowy (INFO-TV-FM Sp. z o.o.) ze wskazaniem na naruszenie art. 7 i 29 ustawy Pzp. Oceniając treść załącznika nr 7 do wzoru umowy pod kątem jej zgodności z przepisem art. 7 i 29 ustawy Pzp, Izba nie znalazła podstaw do przypisania zamawiającemu naruszenia prawa w tym zakresie, ponieważ - jak wcześniej wskazano - przepis ten w przypadku postanowień umownych, które nie stanowią opisu przedmiotu zamówienia, nie znajduje zastosowania. Izba podtrzymuje w tym zakresie argumentację podniesioną wcześniej
zarzutów dotyczących § 3 wzoru umowy. Biorąc powyższe pod uwagę na podstawie przepisu art. 191 ust. 1 ustawy Pzp zdanie pierwsze, art. 191 ust. 1a oraz art. 191 ust. 2 ustawy Pzp Izba orzekła jak w sentencji. O kosztach postępowania odwoławczego Izba orzekła na podstawie art. 191 ust. 6 i 7 ustawy Pzp, tj. stosownie do wyniku postępowania, uwzględniając przy rozliczaniu wpisu poszczególnych odwołujących fakt, że sprawy o sygn. akt KIO/UZP/1876/09, KIO/UZP/1881/09, KIO/UZP/1883/09, zgodnie z zarządzeniem Prezesa Krajowej Izby Odwoławczej, zostały rozpoznana łącznie ze sprawą o sygn. akt. KIO/UZP 1877/09. Jednocześnie też Izba, uwzględniając treść § 4 ust. 1 pkt 2 lit b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 lipca 2007 r. w sprawie wysokości oraz sposobu pobierania wpisu od odwołania oraz rodzajów kosztów w postępowaniu odwoławczym i sposobu ich rozliczania (Dz. U. Nr 128, poz. 886 z późn. zm.), uznała za uzasadnione koszty odwołującego INFO-TV-FM Sp. z o.o. poniesione z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika na podstawie złożonej do akt faktury w wysokości 3 600,00 zł. Stosownie do art. 194 i 195 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 223, poz. 1655 z późn. zm.) na niniejszy wyrok - w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia - przysługuje skarga za pośrednictwem Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych do Sądu Okręgowego w Warszawie. Przewodniczący: ................................. Członkowie: ………………………. ………………………..
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.