V ACa 963/12

Sygn. akt V ACa 963/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 grudnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Jacek Grela Sędziowie: SA Artur Lesiak (spr.) SA Roman Kowalkowski Protokolant: sekr. sąd. Magdalena Tobiasz - Ignatowicz po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2012 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa Syndyka masy upadłości (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w T. przeciwko Gminie T. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w (...) z dnia 6 września 2012 r. sygn. akt I C 83/10 I. oddala apelację; II. zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Na oryginale właściwe podpisy. Sygn. akt V ACa 963/12 UZASADNIENIE Powód (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą(...) domagał się zasądzenia od pozwanej Gminy T. kwoty 292.160,73 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 17 maja 2005 r. wraz z kosztami procesu. W uzasadnieniu żądania wskazał, że na własny koszt wybudował sieć wodno - kanalizacyjną z przepompownią ścieków. Pomimo skierowania do G. o uregulowanie w umowie przejęcia sieci wodno - kanalizacyjnej G. odmówiła. Zarzucił, że na pozwanej Gminie spoczywał obowiązek przejęcia sieci wodno - kanalizacyjnej a odmowa tego przejęcia stanowi zawinione niewykonanie zobowiązania, które spowodowało u powoda szkodę w wysokości dochodzonej pozwem . Pozwana Gmina T. wniosła o oddalenie powództwa zarzucając, że nie jest prawdą iż odmawiała przejęcia sieci, tylko nie wyrażała zgody na zwrot jednostronnie określonych kosztów wybudowania sieci. Zarzuciła, że powód uzyskał ulgi podatkowe i umorzenie znacznych kwot podatkowych oraz strony jeszcze przed realizacją sieci uzgodniły, że budowa sieci nie obciąży Gminy i zostanie pokryta ze środków powoda. Wyrokiem z dnia 6 września 2012 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo. Sąd I instancji ustalił, ze decyzją z dnia 26 lipca 2006 r. Starosta B. projekt budowlany i udzielił pozwolenia na budowę dla (...) sieci wodociągowej wraz przepompownią ścieków. Budowa sieci w całości była finansowana przez powoda. Z tego tytułu powód poniósł koszty 323.664,56 zł. Od kwietnia 2007 r. powodowa Spółka wystąpiła do Gminy T. o zawarcie umowy o przejęcie wybudowanej sieci wodociągowo - kanalizacyjnej. Strony prowadziły negocjacje w tym przedmiocie jednak nie doszły do porozumienia. Sąd I instancji przywołał następnie poszczególne decyzji Wójta (...), na podstawie których zaległości podatkowe (...) spółki z o.o. w Trzebielinie zostały umorzone, odroczone lub rozłożone na raty. Sąd zważył, że dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy zasadnicze znaczenie ma przepis art. 49 k.c. w brzmieniu nadanym mu nowelą z dnia 30 maja 2008 r., która weszła w życie z dniem 3 sierpnia 2008 r. Przed nowelizacją Kodeksu cywilnego kwestie dotyczące urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych, które zostały podłączone do sieci przedsiębiorstwa wodociągowego regulowały przepisy ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. Nr 72, poz. 747 ze zm.), w szczególności art. 31 tej ustawy. Na gruncie stanu prawnego obowiązującego do dnia 3 sierpnia 2008 r. w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntował się pogląd, że gmina lub przedsiębiorstwo wodociągowe nie może odmówić osobie, która w własnych środków wybudowała urządzenia wodociągowego i urządzenia kanalizacyjne przejęcia tych urządzeń na własność, chyba że nie odpowiadały one właściwym parametrom technicznym określonym w odrębnych przepisach (por. uzasadnienie wyroków Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2004 r., II CK 420/03; wyrok z dnia 29 czerwca 2004 r., II CK 404/03, uchwała Sądu Najwyższego z 13 września 2007 r., Ili CZP 79/07). W przypadku gdy gmina (przedsiębiorstwo wodociągowe) nie wyraziła zgody na przejęcie urządzeń, osobie która sfinansowała budowę urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych nie przysługiwało roszczenie o zawarcie umowy o odpłatne przekazanie tych urządzeń (tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 2 lutego 2006 r., I CSK 83/05) a jedynie oparte na art. 471 k.c. w zw. z art. 31 cytowanej ustawy zbiorowym zaopatrzeniu w wodę roszczenie o naprawienie szkody wynikającej z niewykonania zobowiązania płynącego z nałożonego na gminę (przedsiębiorstwo wodociągowe) obowiązku przejęcia urządzeń na własność-szkody utożsamianej z koszami budowy urządzenia wodno - kanalizacyjnego (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 lutego 2003 r. II CK 40/2002 ). W chwili obecnej w orzecznictwie Sądu Najwyższego (np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2010 r, VCSK 195/09 OSNC 2010/7-8/116, z dnia 22 stycznia 2010 r., VCSK 206/09 , z 13 lipca 2011. III CZP 26/1) za ugruntowany uznać należy podzielany przez sąd orzekający w rozpoznawanej sprawie pogląd, że art. 49 k.c. w brzmieniu nadanym mu nowelą z dnia 30 maja 2008 r., dotyczy również sytuacji, w których urządzenia zostały wybudowane i podłączone do sieci przed dniem 3 sierpnia 2008 r. a retroaktywność art. 49 k.c. nie narusza reguły wyrażonej w art. 3 k.c. , gdyż wynika z celu regulacji jakim było uporządkowanie stanu prawnego związanego z podłączeniem wymienionych w tym przepisie urządzeń do przedsiębiorstwa. Sąd Okręgowy stwierdził, iż nie ulega wątpliwości, że sporna sieć wodociągowa stanowi własność powoda, który wybudował ją z własnych środków i która nie stała się częścią składową przedsiębiorstwa. Jednak z uwagi na możliwość domagania się przez powoda na podstawie art. 49 § 2 k.c. by przedsiębiorstwo wodociągowe (lub gmina) przejęło na własność urządzenia, za nieaktualny uznał pogląd, że w obecnym stanie prawnym w przypadku, gdy przedsiębiorstwo (gmina) odmawia przejęcia urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych na własność osobie, która poniosła koszt ich budowy przysługuje roszczenie o naprawienie szkody utożsamianej z koszami budowy urządzenia wodno - kanalizacyjnego. Wobec powyższego Sąd Okręgowy uznał, że na podstawie art. 471 k.c. powództwo należało oddalić. O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. i art. 108 § 1 k.p.c. Powód zaskarżył wyrok w całości i zarzucił: Naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: 1) art. 31 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy Sąd prawidłowo ustalił, że zachodzą przesłanki warunkujące zastosowanie tej normy prawnej: to jest koszty budowy urządzeń zostały sfinansowane przez powoda oraz, że powodowi przysługuje względem pozwanej Gminy roszczenie będące następstwem niewykonania przez pozwaną zobowiązania płynącego z nałożonego na Gminę obowiązku przejęcia urządzeń na własność; 2) art. 49 KC poprzez przyjęcie, że dyspozycja tego przepisu ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, podczas gdy, obok art. 31 Ustawy o z.z.w. jest to kolejny, odrębny przepis regulujący kwestie roszczeń powoda względem pozwanej Gminy w sytuacji odmowy odpłatnego przejęcia sieci przez pozwaną 3) art. 471 KC w zw. z art. 6 KC poprzez błędne przyjęcie, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie stanowi wystarczającej podstawy do uznania, iż powódka wskutek działania pozwanej poniosła szkodę, skoro Sąd na zasadzie art. 471 KC oddalił powództwo; 4) art. 49 KC poprzez jego niezastosowanie w sytuacji ustalenia przez Sąd I instancji zasadności powództwa w zakresie obowiązku zapłaty przez pozwaną Gminę na rzecz powoda kwoty dochodzonej pozwem rozumianego jako „odpowiednie wynagrodzenie" w kontekście art. 49 § 2 KC. Naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, a to: 1) art. 233 § 1 KPC oraz art. 328 § 2 KPC polegające na nie przeprowadzeniu prawidłowego postępowania dowodowego i nie rozważeniu w sposób bezstronny i wszechstronny całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, skutkujące w konsekwencji: a) całkowitym pominięciem przez Sąd opinii biegłych i nie wskazaniu w uzasadnieniu orzeczenia przyczyn dla których Sąd odmówił wiarygodności tym środkom dowodowym; b) wybiórczym i jednostronnym traktowaniem przez Sąd materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie poprzez przyznanie mocy dowodowej dokumentom, które nie mają żadnego znaczenia dla istoty sprawy, a to: decyzjom wójta pozwanej Gminy dotyczącym umorzenia podatku od nieruchomości, odroczeniu terminu płatności podatku; c) nie wyjaśnieniu istotnych okoliczności mających znaczenie w sprawie, w kontekście przyjęcia przez Sąd, że w niniejszej sprawie roszczenia powoda winny być wywiedzione w oparciu o art. 49 KC, a w szczególności niewyjaśnieniu: treści i charakteru łączącej strony umowy, statusu własnościowego sieci w kontekście przebiegu jej granic przez cudze nieruchomości, momentu wejścia sieci w skład Zakładu Usług (...) (przedsiębiorstwa); d) sprzeczności ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez uznanie z jednej strony, że powodowi nie przysługuje względem pozwanej roszczenie odszkodowawcze na gruncie art. 471 KC, z drugiej zaś strony oddalenie powództwa na podstawie i w oparciu o tenże sam art. 471 KC; 2) art. 328 § 2 KPC poprzez jego niezastosowanie w wyniku niezawarcia w uzasadnieniu wyroku wszystkich obligatoryjnych elementów tj niewskazanie faktów, które Sąd uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, jak i przyczyn dla których dowodom zgromadzonym w sprawie odmówił wiarygodności i mocy dowodowej wydając zaskarżony wyrok; 3) naruszeniu art. 321 KPC poprzez błędne przyjęcie, że zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty dochodzonej pozwem w oparciu o inną niż wskazana w pozwie podstawę prawną przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, jest niedopuszczalne. Na podstawie tych zarzutów wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez uwzględnienie powództwa w całości wraz z zasądzeniem kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych za obydwie instancje. Ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, z pozostawieniem temu Sądowi orzeczenia o kosztach postępowania. Pozwana w odpowiedzi na apelację wniosła o jej oddalenie i obciążenie strony powodowej kosztami postępowania apelacyjnego uwzględniającego koszty zastępstwa prawnego za II instancję według obowiązujących norm. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny podziela dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne i rozważania w zakresie oceny materiału dowodowego oraz podstawy prawnej rozstrzygnięcia, przyjmując je za podstawę także własnego rozstrzygnięcia i odwołuje się do nich bez potrzeby ich powtarzania. Chybione są zarzuty naruszenia prawa materialnego. Na wstępie należy zaznaczyć, że w judykaturze utrwalony jest pogląd, iż obecnie brzmienie artykułu 49 k.c. dotyczy również sytuacji, w których odnośne urządzenia zostały wybudowane i podłączone do sieci przed dniem 3 sierpnia 2008 r. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2010 r., V CSK 185/09, z dnia 22 stycznia 2010 r„ V CSK 206/09, z dnia 2 marca 2006 r., I CSK 83/05, z dnia 23 lipca 2003 r„ II CKN 346/01, i z dnia 26 lutego 2003 r„ II CK 40/02), W świetle regulacji przewidzianej w art. 49 § 1 k.c. urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. Wejście w skład przedsiębiorstwa prowadzi do wyłączenia tych urządzeń spod działania zasady superficies solo cedit, wyrażonej w art. 48 i 191 k.c. Wyłączenie tej zasady oznacza, że własność tych urządzeń nie jest pochłaniana przez własność nieruchomości i urządzenia takie stanowią rzeczy ruchome. W obecnym stanie prawnym nie można jednak przyjąć, aby własność tych ruchomości z chwilą połączenia z instalacją przedsiębiorstwa w taki sposób, że stała się jej częścią składową, prowadziła do nabycia własności tych urządzeń. Prawidłowa wykładnia art. 49 k.c. prowadzi do wniosku, że urządzenia określone w tym przepisie z chwilą, gdy przez fizyczne połączenie z siecią przestają być częścią składową nieruchomości, zachowują status samoistnych rzeczy ruchomych, mogących być przedmiotem odrębnej własności i odrębnego obrotu (tak Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia z dnia 22 stycznia 2010 r., V CSK 195/09 oraz z dnia 22 stycznia 2010 r., V CSK 206/09). Jak trafnie wyjaśnił Sąd Najwyższy świadczy o tym sformułowania art. 49 § 2 k.c. - "osoba, która poniosła koszty budowy urządzeń, o których mowa w § 1, i jest ich właścicielem" - oraz art. 305