Sygn. akt III AUa 1941/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 kwietnia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSA Antonina Grymel (spr.) Sędziowie SSA Marek Procek SSA Jolanta Pietrzak Protokolant Ewa Bury po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2013r. w Katowicach sprawy z odwołania H. J. (H. J. ) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. o ekwiwalent pieniężny z tytułu prawa do bezpłatnego węgla na skutek apelacji ubezpieczonego H. J. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach z dnia 10 lipca 2012r. sygn. akt VIII U 1840/12 zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i przyznaje ubezpieczonemu H. J. prawo do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla w wymiarze 3 ton rocznie za lata 2010 i
- /-/SSA M.Procek /-/SSA A.Grymel /-/SSA J.Pietrzak Sędzia Przewodniczący Sędzia Sygn. akt III AUa 1941/12 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 26 kwietnia 2012r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. odmówił H. J. prawa do wypłaty ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla wskazując, iż ponieważ do podstawy wymiaru jego świadczenia została doliczona pełna wartość deputatu węglowego, brak podstaw prawnych do wypłaty ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla za lata 2010-
- W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczony domagał się jej zmiany i przyznania prawa do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu węgla za lata 2010-
- Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania powołując się na okoliczności przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach wyrokiem z dnia 10 lipca 2012r. oddalił odwołanie. Swoje rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy poprzedził ustaleniem, iż H. J. był zatrudniony w Przedsiębiorstwie (...) w B. od 8 października 1974r., przy czym od 1 grudnia 2000r. przebywał na urlopie górniczym. Od (...) jest uprawniony do emerytury górniczej. W dniu 26 marca 2012r. złożył w organie rentowym wniosek o wypłatę ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla za lata 2010-2011r. Zaskarżoną decyzją odmówiono uwzględnienia powyższego wniosku. Sąd I instancji podał także, iż Przedsiębiorstwo (...) w B. było objęte Układem Zbiorowym Pracy dla Pracowników Zakładów (...) z dnia 21 grudnia 1991r. i figuruje w załączniku nr 1 do tegoż Układu w pkt 26 – w brzmieniu ustalonym protokołem dodatkowym nr 7 z dnia 21 listopada 1995r. Z informacji nadesłanej przez Państwową Inspekcję Pracy Okręgowy Inspektorat Pracy w K. wynika, iż w dniu 30 września 1996r. do rejestru układów wpisany został układ zbiorowy pracy dla Przedsiębiorstwa (...) S.A. w B. z dnia 1 lutego 1996r. Następnie 16 czerwca 2003r. do rejestru został wpisany kolejny układ zbiorowy pracy dla Przedsiębiorstwa (...) S.A. w B. zawarty w dniu 17 kwietnia 2003r. Cytowane układy nie regulowały uprawnień emerytów do deputatu węglowego. Ponadto, do Państwowej Inspekcji Pracy nie wpłynęła informacja, iż Przedsiębiorstwo (...) S.A. w B. zawarło porozumienie o odstąpieniu, o którym mowa w art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1994r. o zmianie ustawy Kodeks pracy (Dz. U. nr 113, poz. 547). Sąd Okręgowy ustalił również, iż kwestia uprawnień ubezpieczonego do wypłaty ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla przysługującego emerytom i rencistom za lata 2008-2009 była już przedmiotem rozpoznania przed tym samym Sądem, który wyrokiem z dnia 9 września 2011r. w sprawie sygn. akt VIII U 1256/11 przyznał mu prawo do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla za lata 2008-2009, jednak na skutek apelacji organu rentowego wyrok ten został zmieniony wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 5 lipca 2012r. w sprawie sygn. akt III AUa 2457/11, którym oddalono odwołanie ubezpieczonego. Przechodząc do rozważań Sąd I instancji wskazał, iż podstawę prawną żądania H. J. stanowi ustawa z dnia 6 lipca 2007r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych (Dz. U. nr 147, poz. 1031), będąca kontynuacją rozwiązań prawnych zapoczątkowanych przez art. 55 ustawy z dnia 26 listopada 1998r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych (Dz. U. nr 162, poz. 1112 ze zm.) i przyjętych w kolejnych aktach restrukturyzacyjnych, tj. w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006 (Dz. U. nr 210, poz. 2037) i w ustawie z dnia 7 września 2007r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego w latach 2008-2015 (Dz. U. nr 192, poz. 1379) co do uprawnień emerytów i rencistów do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu węgla deputatowego. Regulacje ustawy z dnia 6 lipca 2007r. stanowią dopełnienie powyższych rozwiązań w kierunku wskazanym przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 grudnia 2005r. (SK 20/04, OTK-A 2005/11/183), gdzie stwierdzono, iż art. 55 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 26 listopada 1998r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych, w brzmieniu nadanym przez art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 21 grudnia 2001r. o zmianie ustaw: o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, Prawo energetyczne, o partiach politycznych, o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych, o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej, Prawo telekomunikacyjne, o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego ”Polskie Koleje Państwowe”, o spółdzielniach mieszkaniowych, o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2001-2006, o zmianie ustawy o zamówieniach publicznych oraz o utracie mocy ustawy o kasach oszczędnościowo-budowlanych i wspieraniu przez państwo oszczędzania na cele mieszkaniowe (Dz. U. nr 154, poz. 1802), obowiązującym do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 5 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych (Dz. U. nr 238, poz. 2020), w części obejmującej zwrot: ”z kopalń całkowicie likwidowanych”, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis art. 1 ustawy z dnia 6 lipca 2007r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych dotyczy podjęcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zainicjowanej w chwili wejścia w życie art. 55 ustawy dostosowawczej z dnia 26 listopada 1998r., tj. w dniu 14 stycznia 1999r., a zaniechanej z dniem 31 grudnia 2001r., formy wypłaty ekwiwalentu pieniężnego. Sąd I instancji zaznaczył, iż zgodnie z przepisami powołanej ustawy z dnia 6 lipca 2007r. ekwiwalent pieniężny z tytułu prawa do bezpłatnego węgla za lata 2002-2015 przysługuje osobie uprawnionej, czyli zgodnie z art. 2 emerytowi i renciście mającemu ustalone prawo do emerytury lub renty, którzy pobierali bezpłatny węgiel w naturze od przedsiębiorstw robót (...) lub przeszli na emeryturę lub rentę z tych przedsiębiorstw oraz wdowy, wdowców i sieroty mających ustalone prawo do renty rodzinnej po byłych pracownikach przedsiębiorstw robót (...), uprawnionych do bezpłatnego węgla na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla pracowników zakładów (...)z dnia 21 grudnia 1991r. i którzy uzyskali emeryturę lub rentę przed dniem 1 stycznia 2007r., a po dniu 31 grudnia 2001r. nie pobierali ekwiwalentu. Zgodnie z kolei z art. 7 ekwiwalent wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z harmonogramem, o którym mowa w ust. 7, na wniosek osoby uprawnionej, do którego należy dołączyć dokument potwierdzający uprawnienie do ekwiwalentu i określający jego wysokość oraz oświadczenie osoby uprawnionej o niepobieraniu w latach 2002-2007 lub za ich część, ekwiwalentu lub bezpłatnego węgla w naturze. Reasumując Sąd Okręgowy stwierdził, iż aby wnioskujący mógł nabyć prawo do przedmiotowego ekwiwalentu, musi wykazać, iż: 1) był pracownikiem zakładu robót górniczych, z którego przeszedł na emeryturę lub rentę z tego zakładu, albo pobierał ekwiwalent jako emeryt lub rencista; 2) uzyskał prawo do emerytury lub renty przed dniem 1 stycznia 2007r.; 3) jako emeryt bądź rencista był uprawniony do bezpłatnego deputatu węglowego, a uprawnienie do bezpłatnego węgla przysługiwało na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zakładów(...) z dnia 21 grudnia 1991r.; 4) prawo do bezpłatnego węgla nie zostało zaspokojone przed dniem wejścia w życie ustawy. Nadto wnioskujący musi złożyć stosowny dokument potwierdzający prawo do deputatu i złożyć oświadczenie, że z tego prawa nie korzystał po 2002r. Ubezpieczony w czasie zatrudnienia otrzymywał węgiel deputatowy na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zakładów (...)z dnia 21 grudnia 1991r., którego art. 22 przewidywał uprawnienia do węgla deputatowego dla emerytów i rencistów. Postanowienia powyższego Układu przestały wiązać z dniem 23 listopada 2002r. w związku z wypowiedzeniem go i utratą mocy obowiązującej przez art. 241
(7)§ 4 kp z uwagi na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 listopada 2002r. (K 37/01). Z uwagi jednak na fakt, iż przepisy ustawy z 6 lipca 2007r. są kontynuacją przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań dotyczących wypłaty emerytom i rencistom ekwiwalentu z tytułu prawa do bezpłatnego węgla przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych istotne jest, iż w dacie 14 stycznia 1999r. ubezpieczony był pracownikiem pobierającym na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zakładów (...) z dnia 21 grudnia 1991r. bezpłatny węgiel. Ustawa z dnia 29 września 1994r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. nr 113, poz. 547) w art. 9 uregulowała zasady obowiązywania układów zbiorowych pracy zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy. Przepis jej art. 9 ust. 3 stanowił, iż do upływu terminu przewidzianego w ust. 1 tego samego przepisu strony uprawnione do zawarcia zakładowego układu zbiorowego pracy mogły zawrzeć porozumienie o włączeniu uprawnień i świadczeń określonych w układzie lub porozumieniu o przystąpieniu do układu, zawartych przed dniem 1 stycznia 1987r., do zakładowego układu zbiorowego pracy albo o odstąpieniu od stosowania tych uprawnień i świadczeń. Protokołem dodatkowym nr 7 z dnia 21 listopada 1995r. do Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zakładów(...)z dnia 21 grudnia 1991r. zmieniono treść jego art. 22, którego ust. 2 stanowił odtąd, iż uprawnienia do bezpłatnego węgla w naturze – z zastrzeżeniem art. 44
(1)– przysługują zamieszkałym w kraju emerytom i rencistom w wymiarze: 1) 2,5 tony rocznie, których uprawnienia powstały na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla (...) z dnia 1 lutego 1980r. i którzy korzystali z nich 25 listopada 1995r., 2) 3 tony rocznie, których uprawnienia powstały na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zakładów(...) z dnia 21 grudnia 1991r. W nowym brzmieniu art. 22 Układu odwoływał się zatem do jego art. 44
(1), który stanowił, iż od dnia 26 listopada 1995r. postanowienia art. 22 nie dotyczą jednostek, które do dnia 25 listopada 1995r. w swoich zakładowych układach zbiorowych pracy odstąpiły, na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1994r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz zmianie niektórych ustaw, od stosowania świadczeń, o których mowa w art. 22 ust. 2 pkt 1 w wymiarze i na zasadach określonych w Układzie Zbiorowym Pracy dla (...) z dnia 1 lutego 1980r. W ocenie Sądu I instancji, przepis art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1994r. koresponduje z art. 22 i 44
(1)Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zakładów (...) z dnia 21 grudnia 1991r. w brzmieniu ustalonym protokołem dodatkowym nr 7, z których wynika, iż strony uprawnione do zawarcia zakładowego układu zbiorowego pracy zawarły porozumienie o włączeniu uprawnień w zakresie węgla deputatowego określonych w Układzie z dnia 1 lutego 1980r., ale równocześnie zastrzegły, że postanowień o deputacie węglowym dla emerytów i rencistów, którzy przeszli na te świadczenia w czasie obowiązywania Układu Zbiorowego Pracy dla (...)z dnia 1 lutego 1980r., nie stosuje się w jednostkach, które w swoich zakładowych układach zbiorowych pracy odstąpiły na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1994r. od świadczeń w zakresie węgla deputatowego dla emerytów i rencistów na zasadach określonych w Układzie Zbiorowym Pracy dla (...)z dnia 1 lutego 1980r. Według Sądu I instancji, powołane wyżej przepisy nie dawały uprawnienia do odstąpienia od postanowień Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zakładów (...) z dnia 21 grudnia 1991r. Takie stanowisko zajął także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 września 2000r. (I PKN 437/00, OSNP 2002/7/162), w którym dokonano analizy przepisu art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1994r. Odmienna interpretacja przepisu art. 22 w związku z art. 44
(1)Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zakładów (...) w brzmieniu ustalonym protokołem dodatkowym nr 7, niż interpretacja przedstawiona wyżej, naruszałaby bowiem zasadę, iż przepisy układu ponadzakładowego nie mogą być mniej korzystne niż przepisy ustawy, wynikającą z art. 9 § 2 kp. Reasumując Sąd Okręgowy stwierdził, iż Przedsiębiorstwo (...) nie mogło skutecznie odstąpić od wypłacania deputatu węglowego byłym pracownikom oraz innym osobom dotychczas uprawnionym do jego otrzymywania, a zatem emeryci i renciści, którzy przeszli na emeryturę z tego zakładu, są uprawnieni do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla. W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż H. J. był pracownikiem zakładu robót (...), tj. Przedsiębiorstwa (...), uprawnionym do bezpłatnego węgla. W ocenie Sądu jednak ubezpieczony nie przeszedł na emeryturę po okresie zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...), czego wymagają przepisy ustawy z dnia 6 lipca 2007r., gdyż przed przejściem na emeryturę przeszedł na urlop górniczy, wobec czego nie może nabyć prawa do spornego ekwiwalentu. Z powyższych względów Sąd I instancji na podstawie art. 477 14 § 1 kpc orzekł o oddaleniu odwołania. Apelację od przedstawionego orzeczenia wywiódł ubezpieczony, zaskarżając wyrok w całości. Nie formułując zarzutów, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie mu prawa do ekwiwalentu z tytułu prawa do bezpłatnego węgla za lata 2010-
- W uzasadnieniu podniósł, iż uważa, że spełnił warunki do otrzymania ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla za lata 2010-
- Jak wynika bowiem z ustaleń poczynionych przez Sąd, był pracownikiem Przedsiębiorstwa (...) w B.. W grudniu 2000r. przeszedł na urlop górniczy, a następnie w listopadzie 2003r. na emeryturę, a zatem przed dniem 1 stycznia 2007r, tj. przed datą wskazaną w ustawie z dnia 6 lipca 2007r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja ubezpieczonego zasłużyła na uwzględnienie. H. J. wywodzi swoje pretensje do spornego świadczenia z przepisów ustawy z dnia 6 lipca 2007r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych (Dz. U. nr 147, poz. 1031 ze zm.). Jak trafnie wskazał Sąd I instancji, akt ten nie stanowi jednak odosobnionej regulacji prawnej dotyczącej problematyki wypłaty przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na rzecz emerytów i rencistów tego rodzaju świadczeń, będąc kontynuacją wcześniejszych rozwiązań legislacyjnych i korespondując z unormowaniami innych ustaw traktujących o tym zagadnieniu, dlatego też interpretacji jego przepisów nie można zawężać do wykładni językowej z pominięciem rysu historycznego i wykładni systemowej. Szczegółowy wywód w tej kwestii Sąd Apelacyjny w Katowicach zaprezentował jednak w wielu dotychczas rozstrzyganych sprawach dotyczących ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla (por. wyrok z dnia 20 maja 2008r. w sprawie sygn. akt III AUa 754/08 oraz wyrok z dnia 6 sierpnia 2008r. w sprawie sygn. akt III AUa 1172/08), wobec czego powtarzanie go w omawianej sprawie w całości, jest zbędne. Wypada jedynie przypomnieć, iż możliwość utraty przez emerytów i rencistów prawa do spornego ekwiwalentu powstała w związku z nowelizacją działu XI Kodeksu pracy, dokonana ustawą zmieniającą z dnia 29 września 1994r. (Dz. U. nr 113, poz. 574). Zgodnie z art. 9 ust. 1 powołanego aktu, z upływem dwunastu miesięcy od jego wejścia w życie utraciły moc wszystkie układy zbiorowe pracy i porozumienia o przystąpienia do nich, zawarte przed tym dniem z tym, że w przypadku układów pochodzących sprzed daty 1 stycznia 1987r. nie było możliwości przedłużenia ich obowiązywania w dotychczasowym kształcie, natomiast w odniesieniu do pozostałych – zastrzeżono w ust. 2 powołanego przepisu dopuszczalność porozumienia podmiotów predysponowanych w świetle art. 241 14 § 1 kp do zawarcia ponadzakładowego układu zbiorowego pracy o wstąpieniu w prawa i obowiązki stron tego układu bądź porozumienia. Taki właśnie los spotkał Układ Zbiorowy Pracy dla Pracowników Zakładów(...)z dnia 21 grudnia 1991r., co do którego w dniu 3 października 1995r. zostało zawarte stosowne porozumienie, a w dacie 20 października 1995r. dokonano w myśl art. 9 ust. 7 ustawy zmieniającej – prawnej jego rejestracji tego aktu jako ponadzakładowego układu zbiorowego pracy w rozumieniu przepisów działu XI Kodeksu pracy. Przekształcenie wspomnianego układu w ponadzakładowy układ zbiorowy pracy miało zaś ten skutek, że zgodnie z art. 239 kp, jego postanowienia znajdowały zastosowanie do wszystkich pracowników zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych wymienionych w załączniku nr 1 do tego aktu, dwukrotnie modyfikowanego protokołami dodatkowymi nr 7 z dnia 21 listopada 1995r. i nr 9 z dnia 29 lutego 2000r. i to niezależnie od treści obowiązujących w tych zakładach wewnętrznych przepisów płacowych. W świetle art. 241 26 § 1 kp postanowienia zakładowego układu zbiorowego pracy nie mogą być bowiem mniej korzystne dla pracowników od postanowień obejmującego ich układu ponadzakładowego. W razie zaistnienia tego rodzaju sytuacji zastosowanie ma norma aktu wyższego rzędu, jakim jest ponadzakładowy układ zbiorowy pracy. Odmiennie rzecz miała się z układami zbiorowymi pracy i porozumieniami o przystąpieniu do nich zawartymi przed dniem 1 stycznia 1987r., a do takich należał Układ Zbiorowy Pracy dla (...)z dnia 1 lutego 1980r. Wprawdzie regulacja art. 9 ustawy zmieniającej nie dopuszczała możliwości przedłużenia żywota tychże aktów w opisanym wyżej trybie, ale w ust. 3 tego samego przepisu zastrzeżono, iż strony uprawnione, w myśl art. 241
(23)kp, do zawarcia zakładowego układu zbiorowego pracy mogą – do upływu terminu przewidzianego w ust. 1 – porozumieć się w kwestii włączenia uprawnień i świadczeń unormowanych w ”tym” układzie bądź porozumieniu do zakładowego układu zbiorowego pracy albo odstąpienia od ich stosowania. Zgodnie z art. 9 ust. 7 również i te porozumienia podlegały zgłoszeniu do rejestru zakładowych układów zbiorowych pracy, a jeśli ich zawarcie implikowało konieczność zmiany postanowień zakładowego układu zbiorowego pracy, zmian tych dokonywano stosownie do treści art. 241 9 § 1 kp. Konkludując powyższe rozważania stwierdzić należy, iż nowelizacja art. 22 ust. 2 Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zakładów (...)nie uzależniała dalszego trwania uprawnień deputatowych emerytów i rencistów, wywodzonych z postanowień tegoż aktu, od woli stron zakładowych układów zbiorowych pracy i nie pozwalała pracodawcom objętym jego unormowaniami na odstąpienie od realizacji tych świadczeń w ich wewnętrznych przepisach płacowych. Oznaczała natomiast włączenie do powołanego aktu regulacji Układu Zbiorowego Pracy dla (...) w części dotyczącej przyznania bezpłatnego węgla osobom przechodzącym na emeryturę lub rentę pod jego rządami, ale przy respektowaniu sytuacji prawnej zaistniałej z wyniku zastosowania przez partnerów społecznych art. 9 ust. 3 ustawy zmieniającej dział XI Kodeksu pracy. Jeżeli zatem podmioty uprawnione do zawarcia zakładowego układu zbiorowego pracy w drodze stosownych porozumień odstąpiły do dnia 25 listopada 1995r. od realizacji postanowień ”starszego” układu, nie zostały objęte regulacją art. 22 ust. 2 pkt 1 ponadzakładowego układu zbiorowego pracy. Jeśli zaś nie skorzystały z możliwości, jaką stwarzał im w tym zakresie cytowany art. 9 ust. 3 ustawy nowelizującej – podlegały powyższemu postanowieniu układowemu i nie mogły już później wprowadzić do zakładowych układów zbiorowych prac zmian zmierzających do pozbawienia osób uprawnionych w świetle tegoż unormowania wypłaty spornego deputatu. Włączenie postanowień Układu Zbiorowego Pracy dla (...)do Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zakładów (...), przekształconego uprzednio w ponadzakładowy układ zbiorowy pracy, implikowało wzmocnienie ochrony uprawnień deputatowych emerytów i rencistów objętych tą regulacją w stosunku do tej, jaką dawała im wcześniejsza inkorporacja tych unormowań do zakładowych układów zbiorowych pracy. Należy jednak odróżnić porozumienie, o jakim traktuje wspomniany art. 9 ust. 3 ustawy zmieniającej, od rezygnacji w dawnych zakładowych umowach zbiorowych z deputatów i innych świadczeń oraz ekwiwalentów pieniężnych za nie, do czego upoważniał (ale tylko w odniesieniu do osób pozostających w zatrudnieniu, albowiem dla nich zawierana była tego rodzaju umowa) art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1985r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (teks jednolity: Dz. U. z 1990, nr 69, poz. 407). Jeśli nawet obowiązująca w danym zakładzie zakładowa umowa zbiorowa, przekształcona następnie w myśl art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej dział XI Kodeksu pracy w zakładowy układ zbiorowy pracy, nie przewidywała możliwości wypłaty deputatów na rzecz emerytów i rencistów, to fakt nie skutkował automatycznego pozbawienia uprawnień w tym zakresie osób, które przeszły na emeryturę lub rentę pod rządami dawnych układów zbiorowych, skoro – jak wskazano wyżej – nie były one adresatami owych umów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 1986r., III PZP 4/86, OSNCP z 1987, nr 1, poz. 15). Odstąpienie od realizacji przedmiotowych świadczeń wobec tego kręgu podmiotów, będące negatywną przesłanką objęcia emerytów i rencistów unormowaniem art. 22 ust. 2 pkt 1 Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zakładów(...) wymagało zawarcia porozumienia w trybie art. 9 ust. 3 ustawy zmieniającej i jego zarejestrowania przez Okręgowego Inspektora Pracy. Przechodząc do rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż skoro ubezpieczony wywodził swoje pretensje deputatowe z postanowień Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zakładów (...)z dnia 21 grudnia 1991r., to istota problemu sprowadza się do tezy, iż jego były pracodawca – Przedsiębiorstwo (...) w B. nie mógł skutecznie odstąpić od stosowania świadczeń wynikających z unormowań tego aktu w trybie określonym w art. 9 ust. 3 ustawy nowelizującej dział XI Kodeksu pracy. W tym stanie rzeczy nie budzi wątpliwości, iż H. J. jest osobą uprawnioną w rozumieniu cytowanej ustawy z dnia 6 lipca 2007r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych i dochodzone świadczenie faktycznie mu przysługuje. Jednocześnie, wbrew odmiennemu stanowisku Sądu I instancji, powyższej oceny nie zmienia okoliczność, iż nabycie przez skarżącego z dniem(...). uprawnień do górniczej emerytury, poprzedzone było korzystaniem przez niego w okresie od 1 grudnia 2000r. z urlopu górniczego. Uszło bowiem uwadze tego Sądu, iż stosownie do treści art. 21 ust. 1 powołanej przez Sąd Okręgowy ustawy z dnia 26 listopada 1998r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych (Dz. U. nr 162, poz. 1112 ze zm.) urlop górniczy, o którym mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, przysługiwał pracownikowi zatrudnionemu pod ziemią u pracodawcy objętego Układem Zbiorowym Pracy, któremu ze względu na wiek, łączny staż pracy oraz staż pracy pod ziemią wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, brakuje nie więcej niż pięć lat do nabycia prawa do emerytury przed dniem 1 stycznia 2007r. – w wymiarze do lat pięciu. Redakcja powołanego wyżej przepisu oznacza tym samym, iż urlop górniczy przysługiwał wyłącznie pracownikowi, a więc osobie pozostającej w stosunku pracy, zaś jego uzyskanie nie powodowało ustania stosunku pracy, który ulegał rozwiązaniu dopiero z upływem okresu udzielonego urlopu górniczego, na co w omawianym przypadku wskazuje znajdujące się w aktach organu rentowego zaświadczenie pracy z dnia 10 września 2003r. potwierdzające, iż H. J. jest zatrudniony w Przedsiębiorstwie (...) S.A. w B. nieprzerwanie od 8 października 1974r. do nadal, z tym, iż od 1 grudnia 2000r. korzysta z urlopu górniczego. Wobec powyższego przyjęcie przez Sąd I instancji, iż ubezpieczony nie przeszedł na emeryturę po okresie zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) S.A. w B. uznać należy za nieprawidłowe, czyniące jego apelację w pełni uzasadnioną. Jedynie na marginesie – odnosząc się do wskazanych w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji przyczyn odmowy przyznania odwołującemu prawa do spornego ekwiwalentu, Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, iż w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania art. 3 ust. 1 wspomnianej na wstępie ustawy o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych stanowiący, iż omawiany ekwiwalent nie przysługuje osobom uprawnionym, których roszczenia z tytułu prawa do bezpłatnego węgla zostały zaspokojone przed dniem wejścia w życie ustawy – mimo wliczenia pełnej wartości ekwiwalentu węglowego do podstawy wymiaru emerytury ubezpieczonego. Pomijając fakt, iż uwzględnienie przedmiotowego składnika wynagrodzenia odwołującego w podstawie wymiaru jego świadczenia znajdowało uzasadnienie w obowiązujących ówcześnie przepisach regulujących omawiane zagadnienie, zdaniem Sądu Apelacyjnego przede wszystkim użyte w cytowanym wyżej przepisie pojęcie zaspokojenia spornego roszczenia rozumieć należy nie jako wliczenie jego równowartości do podstawy wymiaru emerytury lub renty, ale wyłącznie jako spełnienie świadczenia albo przez byłego pracodawcę w formie przewidzianej w postanowieniach Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zakładów (...), tj. w naturze lub równoważniku pieniężnym, albo przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w postaci ekwiwalentu pieniężnego, np. w wykonaniu wyroku sądowego wydanego w nawiązaniu do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 grudnia 2005r. (SK 20/04, OTK-A z 2005, nr 11, poz. 183). Z przedstawionych względów Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego na mocy art. 386 § 1 kpc orzekając, jak w sentencji. /-/SSA M.Procek /-/SSA A.Grymel /-/SSA J.Pietrzak Sędzia Przewodniczący Sędzia JR