Sygn. akt KIO 2407/10 WYROK z dnia 18 listopada 2010 r. Krajowa Izba Odwoławcza - w składzie: Przewodniczący: Honorata Łopianowska Protokolant: Rafał Komoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2010 r. w Warszawie odwołania wniesionego przez wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia: Zakład Drogownictwa i Inżynierii spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w Łodzi oraz FIODOR Usługi Komunalne Alicja Kowalska w Łodzi w postępowaniu prowadzonym przez Zamawiającego – Zarząd Dróg i Transportu w Łodzi w trybie przetargu nieograniczonego na „Letnie i zimowe, ręczne i mechaniczne oczyszczanie pasów dróg publicznych na terenie Miasta Łodzi w latach 2010-2013” przy udziale przystępujących do postępowania odwoławczego wykonawców: - konsorcjum wykonawców NR spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Łodzi i Bogusław Turczak prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą GO - TRAKT Bogusław Turczak w Łodzi – po stronie Zamawiającego; - GNOM Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Łodzi – po stronie Zamawiającego orzeka:
(18)2008, s. 75-84). Stąd oddanie przez podmiot trzeci zasobu, jakim jest wiedza i doświadczenie wymaga uczestnictwa tego podmiotu w wykonaniu zamówienia, a zatem to uczestnictwo – w myśl przepisu art. 26 ust. 2 b ustawy prawo zamówień publicznych także jest objęte obowiązkiem udowodnienia. Powyższe uczestnictwo, w dowolnej, dozwolonej przez prawo postaci (jako podwykonawca, doradca bądź na innej jeszcze podstawie) musi zostać wykazane przez wykonawcę, bowiem nie można oddać, ani zobowiązać się do oddania wiedzy i doświadczenia bez osobistego udziału podmiotu udzielającego tych zasobów w realizacji zamówienia. W przeciwnym wypadku zamawiający będzie uprawniony do uznania, że wykonawca polegający na zasobach innego podmiotu, przedkładający samo tylko zobowiązanie do udostępnienia wiedzy i doświadczenia innego podmiotu bez wskazania uczestnictwa tego podmiotu w wykonaniu zamówienia, nie udowodnił dysponowania odpowiednim zasobem. Tym samym, dowód składany przez wykonawcę w postępowaniu o zamówienie publiczne, mający służyć przekonaniu zamawiającego, że wykonawca ten dysponuje wymaganym do realizacji zamówienia zasobem, którym to dowodem może być między innymi, wymienione jako przykładowe w treści art. 26 ust. 2 b ustawy pisemne zobowiązanie innego podmiotu do oddania wykonawcy do dyspozycji niezbędnego zasobu na okres korzystania z nich przy wykonywaniu zamówienia, powinien wskazywać wszelkie informacje, które pozwolą na przyjęcie (pozwolą zamawiającemu uznać za udowodnione), że w konkretnej sytuacji wykonawca KIO 2407/10 22 ubiegający się o zamówienie, jakkolwiek samodzielnie nie spełnia danego warunku, to w momencie realizacji zamówienia będzie dysponować wymaganym zasobem jak własnym. Na moment składania oferty, wykonawca powinien – dla uznania spełniania warunku udziału w postępowaniu – udowodnić, że na podstawie odpowiedniego, stosownego do charakteru udostępnianego zasobu stosunku prawnego, zasób ten w momencie rozpoczęcia wykonywania zamówienia będzie posiadał. Inaczej bowiem będzie skonstruowany ten stosunek prawny, gdy przedmiotem oddania do dyspozycji będzie zasób w postaci pracowników, inaczej – gdy będzie on dotyczył potencjału technicznego stanowiącego „zwykłe” maszyny, jeszcze inaczej – gdy tym potencjałem technicznym będzie podlegający wpisowi do odpowiedniego rejestru statek czy urządzenia, których używanie podlega reglamentacji z uwagi na obowiązujące przepisy, jeszcze inaczej – gdy przedmiotem udostępnienia będą zasoby, nierozerwalnie związane z podmiotem ich udzielającym, niemożliwe do samodzielnego obrotu i dalszego udzielenia ich bez zaangażowania tego podmiotu w wykonanie zamówienia, takie jak wiedza i doświadczenie. Powyższe wynika z brzmienia przepisu art. 26 ust. 2b ustawy Prawo zamówień publicznych, który stawia ogólny obowiązek udowodnienia oddania wykonawcy odpowiedniego zasobu, wymienia enumeratywnie kategorie zasobów, które mogą być na jego podstawie udostępniane, i w sposób względnie ogólny podaje zakres tego udowodnienia. Istotnie, przepis nie wymaga wprost nawiązania w treści zobowiązania (lub innego dokumentu) do uczestnictwa podmiotu oddającego zasób w postaci wiedzy i doświadczenia w realizacji zamówienia, niemniej jednak nie sposób nie zauważyć, że przepis zakłada pewną uniwersalność regulacji dotyczącej możliwości polegania na zasobach należących do innego podmiotu, obejmuje swym zakresem różne rodzaje zasobów, co do których sposób udowodnienia oddania do dyspozycji jest uzależniony od rodzaju tego zasobu a także jego indywidualnych cech w konkretnej sytuacji. Uszczegółowienie odnoszące się do udostępnianego zasobu nastąpi każdorazowo w ramach omawianego udowodnienia, bowiem poprzez to udowodnienie (nie: zadeklarowanie, wyrażenie intencji, czy w inny niezobowiązujący sposób) następuje takie opisanie zasobu, jego konkretyzacja, ustalenie warunków i zasad oddania zasobu przez podmiot trzeci na rzecz wykonawcy, okresu tego udostępnienia, że można będzie uznać, że nastąpiło udowodnienie oddania przez ten podmiot zasobu. Kategoria pojęciowa „udowodnienie” ma szczególny, otwarty charakter, odnosząc się do istniejących w danych warunkach okoliczności i jako taka z definicji nie może być tak precyzyjnie opisana w ustawie, że obejmie swym zakresem wszelkie możliwe sytuacje. KIO 2407/10 23 Trudno stawiać postulat w odniesieniu do wskazanego przepisu, by był on na tyle kazuistyczny, że miałby obejmować szczegółowo wszystkie możliwe sytuacje dotyczące poszczególnych, wymienionych w nim kategorii zasobów i uwzględniać specyfikę zobowiązania wynikającą z charakteru oddania w każdym wypadku do dyspozycji konkretnego zasobu, skoro już w ramach samych kategorii zasobów wymienionych w art. 22 ust. 1 pkt 2-4 ustawy, mogą w odniesieniu do tych zasobów wystąpić sytuacje, gdy wskazane zobowiązanie do oddania zasobów będzie musiało obejmować szczególne warunki. Powyższe nie jest możliwe, pozostawałoby przy tym w sprzeczności z regułami dotyczącymi stanowienia przepisów prawa (Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002r. w sprawie zasad techniki prawodawczej, Dz.U. nr 100, poz. 908, § 5: Przepisy ustawy redaguje się zwięźle i syntetycznie, unikając nadmiernej szczegółowości, a zarazem w sposób, w jaki opisuje się typowe sytuacje występujące w dziedzinie spraw regulowanych tą ustawą; § 145 ust. 1 i 2: Jeżeli norma ma znajdować zastosowanie we wszystkich okolicznościach, w przepisie prawnym nie określa się okoliczności jej zastosowania. Jeżeli norma ma znajdować zastosowanie tylko w określonych okolicznościach, okoliczności te jednoznacznie i wyczerpująco wskazuje się w przepisie prawnym przez rodzajowe ich określenie: § 155 ust. 1: Jeżeli zachodzi potrzeba zapewnienia elastyczności tekstu aktu normatywnego, można posłużyć się określeniami nieostrymi, klauzulami generalnymi albo wyznaczyć nieprzekraczalne dolne lub górne granice swobody rozstrzygnięcia.). Nie wydaje się trafnym rozumowanie, że wiedzę i doświadczenie można uzyskać od innego podmiotu na podstawie zobowiązania bądź na innej podstawie bez uczestnictwa takiego podmiotu w wykonaniu zamówienia. Wiedza i doświadczenie, o których mowa w art. 22 ust. 1 pkt 2 oraz art. 26 ust. 2 b ustawy Prawo zamówień publicznych to kategoria traktowana łącznie, rozumiana jako ogół wiedzy teoretycznej i umiejętności praktycznych wynikających z wcześniejszych realizacji analogicznych lub zbliżonych dostaw, usług czy robót, które wyraz znajdują w treści udzielonych referencji (lub innych dokumentów – zgodnie z rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 2009 r. w sprawie rodzajów dokumentów, jakich może żądać zamawiający od wykonawcy, oraz form, w jakich te dokumenty mogą być składane). O ile można – choćby w trybie procesu szkoleniowego – przekazać wiedzę a nawet pewne, wybrane elementy praktyki, to jednak pojęcie „doświadczenia” jest znacząco szerszą kategorią pojęciową: obejmuje nie tylko sferę znajomości praktycznej danego zagadnienia, ale także wynikającą z niej umiejętność reakcji w warunkach zmieniających się okoliczności, której nie da się uzyskać w sposób inny, aniżeli wcześniej osobiście uczestnicząc w podobnych przedsięwzięciach; to zbiór niewyuczonych reakcji wynikających z już nabytych doświadczeń. Tym samym, wiedza i doświadczenie, o których mowa KIO 2407/10 24 w art. 22 ust. 1 pkt 2 oraz art. 26 ust. 2 b ustawy Prawo zamówień publicznych to sfera zasobów integralnie związanych z podmiotem je posiadającym, niezdatnych do przekazania, udostępnienia bez osobistego uczestnictwa tego podmiotu w wykonaniu zamówienia. O ile, gdy wskazane wiedza i doświadczenie w przypadku dostaw nie wyrażają się bezpośrednio posiadaniem szczególnych informacji i umiejętności innych aniżeli znajomość procesu handlowego oraz w niezbędnym zakresie ogólnej znajomości przedmiotu dostawy, to inaczej jest gdy dotyczy to usług czy robót budowlanych. Tu za wykazywanym zasobem idą rzeczywiste umiejętności, które wykonawca powinien posiadać, by móc prawidłowo wykonać zamówienie. Warunki udziału w postępowaniu znane na podstawie ogłoszenia i specyfikacji istotnych warunków zamówienia są z definicji powiązane z potrzebą posiadania odpowiednich zasobów dla celów zapewnienia prawidłowej realizacji zamówienia. Wynika to z istoty warunku udziału w postępowaniu, jako istotnego z punktu widzenia wykonania zamówienia, warunkującego pewne i niezakłócone wykonanie zamówienia przez wykonawcę (zasada proporcjonalności i adekwatności postawionych warunków w odniesieniu do przedmiotu zamówienia). Zatem każdorazowo, wykonawca zamierzający polegać na zasobach należących do innego podmiotu, który zobowiązał się do oddania mu do dyspozycji niezbędnych zasobów na okres korzystania z nich przy wykonywaniu zamówienia, będzie obowiązany w celu przekonania, że spełnia postawiony warunek udowodnić, że odpowiedni zasób został mu udzielony. Wymienione w brzmieniu art. 26 ust. 2 b ustawy Prawo zamówień publicznych jako przykładowy sposób tego udowodnienia, zobowiązanie innego podmiotu do oddania do dyspozycji zasobów każdorazowo powinno zatem zawierać podstawowe informacje o udostępnianym zasobie – w stopniu pozwalającym ocenić, czy udostępniany zasób jest zgodny z wymaganym przez zamawiającego; informacje dotyczące okresu tego udostępnienia, powinno uwzględniać charakter udostępnianego zasobu (przy wiedzy i doświadczeniu – niemożność ich oddania bez uczestnictwa podmiotu oddającego zasób w wykonaniu zamówienia), powinno wreszcie zawierać złożone w sposób wiążący i bezwarunkowy zobowiązanie się podmiotu trzeciego do oddania zasobu do dyspozycji wykonawcy. Dostrzeżenia w tym miejscu wymaga forma użyta w przepisie art. 26 ust. 2 b, zdanie drugie ustawy Prawo zamówień publicznych, gdzie ustawodawca wyznaczył w pewnym stopniu zakres zobowiązania: jego przedmiotem ma być oddanie do dyspozycji odpowiedniego zasobu na okres korzystania przy wykonywaniu zamówienia, co wskazuje na definitywne udostępnienie zasobu, a nie jedynie alternatywne czy warunkowe oświadczenie o umożliwieniu korzystania z posiadanego zasobu, uzależnione od rzeczywistej potrzeby jego uruchomienia, które w toku wykonywania zamówienia może się zaktualizować bądź nie. Jeśli postawiony warunek udziału KIO 2407/10 25 w postępowaniu jest proporcjonalny i adekwatny do przedmiotu zamówienia – potrzeba wykorzystania odpowiedniego zasobu, który jest przedmiotem tego warunku musi się w pewnym momencie wykonywania zamówienia zaktualizować, w przeciwnym wypadku postawiony warunek należałoby uznać za nadmierny lub zbędny do wykonywania zamówienia. W oparciu o powyższe należało uznać, że zamawiający jest nie tylko uprawniony ale zobowiązany do oceny, czy na podstawie złożonych przez wykonawców zobowiązań (lub innych odpowiednich dokumentów) nastąpiło udowodnienie dysponowania wymienionym w tym dokumencie zasobem. Powyższe wynika z literalnej wykładni przepisu art. 26 ust. 2 b ustawy Prawo zamówień publicznych. Tak argumentując uznano, że regulacja art. 26 ust. 2 b ustawy Prawo zamówień publicznych służy wykazaniu spełniania warunku udziału w postępowaniu związana jest z niezbędnością posiadania odpowiednich zasobów do realizacji zamówienia. Wynika to z brzmienia art. 22, art. 25 i 26 ustawy Prawo zamówień publicznych, które jednoznacznie wskazują, że postawione przez zamawiającego warunki są związane z posiadaniem odpowiednich walorów i zasobów dla celu zagwarantowania prawidłowej realizacji zamówienia. Przepis art. 26 ust. 2 b ustawy wprowadzono jako szczególną regulację umożliwiającą wykonawcy, który samodzielnie nie spełnia warunku udziału w postępowaniu (i z tą sytuacją samodzielnego niespełnienia warunku powiązaną) ubieganie się o zamówienie, jeśli w sposób opisany w tym przepisie udowodni, że odpowiednimi zasobami w momencie realizacji zamówienia będzie dysponował jak własnymi. Złożone w ofercie konsorcjum wykonawców NR spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Łodzi i Bogusław Turczak prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą GO - TRAKT Bogusław Turczak w Łodzi, zobowiązania podmiotów trzecich do oddania zasobu w postaci wiedzy i doświadczenia nie pozwalają uznać, że wykonawca ten udowodnił, że oddano mu wymagane treścią specyfikacji istotnych warunków zamówienia wiedzę i doświadczenie. Treść tych zobowiązań wskazuje, że: - w zobowiązaniu firmy GNOM spółka z o.o. w Łodzi z dnia 20 września 2010r. [str. 73 – 75 oferty Odwołującego] wystawca „Zobowiązania” oświadczył, iż: „niniejszym zobowiązuje się do oddania do dyspozycji „N.R.” Sp. z o.o. na potrzeby realizacji zamówienia publicznego „Letnie i zimowe, ręczne i mechaniczne oczyszczanie pasów dróg publicznych na terenie Miasta Łodzi w latach 2010-2013” własnego doświadczenia w zakresie:
- Zimowego ręcznego oraz mechanicznego oczyszczania pasów dróg publicznych na terenie Miasta Łodzi w sezonie 2008-2009 (referencje z Zarządu Dróg i Transportu w Łodzi, ilość KIO 2407/10 26 mechanicznie oczyszczanych pasów dróg -314,04 km, ilość ręcznie oczyszczanych powierzchni – 70 000 m²)
- Mechanicznego zamiatania ulic (referencje z Zarządu Dróg i Transportu w Łodzi, łączna ilość zamiecionych pasów dróg – 2 564,90 km) na czas korzystania z nich przy wykonywaniu ww. zamówienia. Jednocześnie zobowiązujemy się do oddania do dyspozycji „N.R.” Sp. z o.o., w okresie od rozpoczęcia realizacji zadania do dnia 31.10.2013r.: magazynu soli, położonego przy ul. Technicznej 20, spełniającego warunki opisane w SIWZ, 20 pługopiaskarek, spełniających warunki opisane w SIWZ (…)”; - w zobowiązaniu firmy Grawil – Silesiana sp. z o.o. we Wrocławiu z 13 września 2010r. [str. 80 oferty Odwołującego] podano, że wystawca – firma Grawil – Silesiana sp. z o.o. zobowiązuje się „do oddania do dyspozycji własnego doświadczenia w zakresie utrzymania dróg firmie „N.R.” sp. z o.o. w Łodzi, tj.: referencje z GDDKiA o/Katowice – zimowe trzymanie dróg krajowych na terenie: Rejon Gliwice – sezon zimowy 2008/2009 – wartość 3 224 795,14 zł, na potrzeby realizacji kontraktu pn. „Letnie i zimowe, ręczne i mechaniczne oczyszczanie pasów dróg publicznych na terenie Miasta Łodzi w latach 2010-2013”na okres korzystania z ich przy wykonywaniu w/w zamówienia”; - w zobowiązaniu firmy GNOM spółka z o.o. w Łodzi z dnia 20 września 2010r. [złożonym przez Odwołującego na wezwanie Zamawiającego przy piśmie z dnia 21 października 2010r.] wystawca „Zobowiązania” oświadczył, iż: „niniejszym zobowiązuje się do oddania do dyspozycji „N.R.” Sp. z o.o. na potrzeby realizacji zamówienia publicznego „Letnie i zimowe, ręczne i mechaniczne oczyszczanie pasów dróg publicznych na terenie Miasta Łodzi w latach 2010-2013” własnego doświadczenia w zakresie: Zimowego utrzymania dróg publicznych na terenie Miasta Łodzi w sezonie 2005-2008 (referencje z Zarządu Dróg i Transportu w Łodzirejon IV – 218,05 km pasa drogowego oraz rejon VII – 192,44 km pasa) na czas korzystania z nich przy wykonywaniu ww. zamówienia.”. W świetle tak sformułowanych zobowiązań uznać należało, że wykonawca – konsorcjum wykonawców NR spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Łodzi i GO - TRAKT Bogusław Turczak w Łodzi nie udowodnił, że będzie dysponował zasobami, o których mowa w art. 22 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo zamówień publicznych, w tym w szczególności wymaganą przez Zamawiającego wiedzą i doświadczeniem. W przedmiotowych zobowiązaniach znalazły się jedynie ogólne oświadczenia o oddaniu wiedzy i doświadczenia, bez nawiązania do osobistego uczestnictwa podmiotów udzielającego przedmiotowych zobowiązań w wykonaniu zamówienia. Nie sposób przyjąć, by z samego faktu zawarcia w zobowiązaniach, oświadczeń, że ich wystawcy oddadzą do dyspozycji konsorcjum wykonawców NR spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Łodzi i Bogusław Turczak prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą GO - TRAKT Bogusław Turczak w Łodzi wiedzę i doświadczenie należało wnioskować, że wystawcy tych zobowiązań będą uczestniczyć w wykonaniu zamówienia, a w konsekwencji, że udzielenie wiedzy KIO 2407/10 27 i doświadczenia w tym wypadku będzie pochodną uczestnictwa tych podmiotów w wykonaniu zamówienia. Dodatkowo, z treści zobowiązania firmy Grawil – Silesiana sp. z o.o. we Wrocławiu z 13 września 2010r. wynika wyraźnie, że jego przedmiotem jest oddanie do dyspozycji jedynie referencji. Stąd nietrafna jest argumentacja Zamawiającego zaprezentowana na rozprawie, zgodnie z którą gdyby referencje firmy Grawil-Silesiana, złożone na okoliczność spełnia warunków z pkt 6.2.
- SIWZ okazałyby się niewystarczające, to wystarczałoby zobowiązanie firmy GNOM Sp. z o.o. z dnia 20 września 2010 r. złożone w uzupełnieniu odpowiedzi przy piśmie konsorcjum NR i GO – TRAKT z 21 października 2010 r. bowiem z treści tego zobowiązania wynika łączne spełnienie wymaganego doświadczenia dotyczącego usług w odniesieniu do odcinka około 410 km pasa drogowego. Jak wykazano wyżej, wskazane zobowiązania są niewystarczające do uznania, że konsorcjum wykonawców NR spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Łodzi i GO - TRAKT Bogusław Turczak w Łodzi udowodniło, zgodnie z wymaganiem art. 26 ust. 2 b ustawy Prawo zamówień publicznych uzyskania do dyspozycji zasobu stanowiącego wiedzę i doświadczenie nie z uwagi na przedmiot usług, których dotyczą, ale z powodu niewykazania, że ich wystawcy będą uczestniczyć w wykonywaniu zamówienia. Nie sposób wnioskować, by z faktu zawarcia w „Zobowiązaniach”, oświadczeń, że ich wystawcy oddadzą do dyspozycji całą posiadaną wiedzę i doświadczenie oraz potencjał techniczny należało wnioskować, że ich wystawcy będą uczestniczyć w wykonaniu zamówienia, a w konsekwencji, że udzielenie wiedzy i doświadczenia w tym wypadku będzie pochodną uczestnictwa tych podmiotów w wykonaniu zamówienia. Nie jest dopuszczalne pozostawienie tej kwestii domysłom lub wnioskowaniu Zamawiającego, jeśli wprost to nie wynika z treści zobowiązania. Nie jest także uprawnione wnioskowanie, zgodnie którym skoro w zobowiązaniu (lub innym dokumencie), o którym mowa w art. 26 ust. 2 b ustawy Prawo zamówień publicznych zawarto deklarację udzielenia innemu podmiotowi wiedzy i doświadczenia, to skutkuje to uczestnictwem wystawcy takiego oświadczenia w realizacji zamówienia. O ile bowiem możliwa jest relacja odwrotna – fakt uczestnictwa przez podmiot trzeci w wykonaniu zamówienia co do zasady implikuje wykorzystanie wiedzy i doświadczenia podmiotu udzielającego tego zasobu, choć tylko w zakresie wynikającym z tego uczestnictwa - nie sposób uznać, by taka sama sytuacja zachodziła, gdy podmiot trzeci składa deklarację udzielenia wiedzy i doświadczenia a jednocześnie nie jest wykazane jego uczestnictwo w realizacji zamówienia, czy to jako podwykonawca czy na innej podstawie. Można sobie wyobrazić sytuację, gdy podmiot trzeci udzielając wiedzy i doświadczenia w rozumieniu art. 22 ust. 1 pkt 2 oraz art. 26 ust. 2 b ustawy Prawo zamówień KIO 2407/10 28 publicznych, co znajdzie wyraz w przekazaniu referencji (lub innego dokumentu potwierdzającego należyte wykonanie dostaw, usług lub robót) z prawem do posłużenia się nimi w postępowaniu o zamówienie, w ogóle nie będzie uczestniczył w wykonaniu tego zamówienia albo jego uczestnictwo będzie obejmować zakres całkowicie odmienny i niezwiązany zupełnie z przedmiotem oddanego zasobu w postaci wiedzy i doświadczenia. Taki stan będzie stanowił niewątpliwie użyczenie jedynie dokumentu w postaci referencji (lub innego tego rodzaju dokumentu) tylko dla formalnego wykazania spełniania warunku udziału w postępowaniu, czemu sprzeciwia się zarówno cel wprowadzenia przepisu art. 26 ust. 2 b ustawy jak i jego brzmienie (wyrażona w tym przepisie niezbędność do realizacji zamówienia oddanego przez podmiot trzeci zasobu). Powyższego nie może także zastępować złożona w piśmie przewodnim z dnia 13 października 2010r. (pkt 6 pisma), przekazanym przez wykonawcę wraz z uzupełnianymi dokumentami ogólna deklaracja, że będzie w ramach realizacji zamówienia zlecał wykonywanie prac podwykonawcom, zarówno w zakresie letniego jak i zimowego oczyszczania pasów dróg publicznych: powyższa deklaracja nie zastępuje bowiem oświadczenia podmiotów udostępniających wiedzy i doświadczenia w postępowaniu, że będą one uczestniczyć w wykonaniu usług objętych zamówieniem, nie wiadomo, że podwykonawcami, o których mowa w piśmie będą te właśnie podmioty, za pomocą tego pisma nie jest także wykazane, że wolą tych podmiotów jest uczestniczenie w realizacji zamówienia. Dodatkowo, z treści załączonej do oferty (str. 179 oferty) informacji o zamiarze korzystania z podwykonawstwa wynika, że konsorcjum ma zamiar korzystać z podwykonawcy (podwykonawców) tylko co do części 1, 3 i 6 zamówienia, co wskazuje, że część 4 zamówienia podmiot ten zamierzał realizować bez udziału podwykonawców. Nie sposób także odgadywać, że wobec niewątpliwego powiązania kapitałowego i osobowego pomiędzy jednym z członków konsorcjum (NR Sp. z o.o. w Łodzi) a podmiotem udostępniającym wiedzy i doświadczenia (GNOM spółką z o.o. w Łodzi) nastąpi uczestnictwo wystawcy zobowiązania w wykonaniu zamówienia. Powyższe nie stanowi i nie zastępuje obowiązku udowodnienia, o którym mowa w art. 26 ust. 2 b ustawy. Tym samym uznano, że potwierdził się zarzut dotyczący – wobec uprzedniego wezwania Wykonawcy - Konsorcjum firm NR Sp. z o.o. w Łodzi i GO-TRAKT w Łodzi na podstawie art. 26 ust. 3 i 4 ustawy do uzupełnienia w spornym zakresie dokumentów na potwierdzenie spełniania warunków udziału w postępowaniu, zaniechania wykluczenia na podstawie art. 24 ust. 2 pkt 4 a także zaniechania odrzucenia jego oferty na podstawie art. 24 ust. 4 ustawy Prawo zamówień publicznych. KIO 2407/10 29
- Nie potwierdził się natomiast zarzut dotyczący niespełnienia przez Konsorcjum firm NR Sp. z o.o. w Łodzi i GO-TRAKT w Łodzi warunku udziału w postępowaniu w zakresie potencjału dotyczącego wiedzy i doświadczenia opisanego w pkt 6.1.2.2 specyfikacji istotnych warunków zamówienia. Zamawiający w pkt 6.1.
- 2 specyfikacji istotnych warunków zamówienia wymagał by wykonawca w ciągu ostatnich trzech lat wykonał (lub wykonywał) „co najmniej 1 usługi w zakresie mechanicznego oczyszczania - zamiatania utwardzonych dróg (krajowych, wojewódzkich, powiatowych lub gminnych) o długości strefy przykrawężnikowej minimum 70 km oraz ręcznego oczyszczania terenów o powierzchni nie mniejszej niż 100 000 m2.” Celem potwierdzenia spełnienia powyższego warunku Wykonawca wykazał wykonywane na rzecz AGENCJI Ochrony Osób i Mienia z Łodzi „zimowe ręczne oczyszczanie pasów drogowych” o sumarycznej powierzchni 635.000 m2 oraz uzyskane z wykorzystaniem zobowiązania podmiotu trzeciego doświadczenie w zakresie mechanicznego zamiatania ulic na terenie Miasta Łodzi w rejonach VIII, IX, X w latach 2009-2010 (pozycja 4 Formularza nr 5 WYKAZ WYKONANYCH USŁUG, referencja str. 69-71 oferty), którego przedmiotem jest usługa mechanicznego zamiatania ulic. Nie sposób w tym miejscu podzielić stanowiska Odwołującego, by sposób oceny spełnienia warunku w zakresie wiedzy i doświadczenia, opisany w punkcie 6.1.2.
- SIWZ odnosił się do ręcznego, tylko letniego utrzymywania powierzchni. Na rozprawie ustalono, że powyższe stanowisko Odwołujący wywiódł z zestawienia pkt 6.1.2.1 oraz pkt 6.1.2.2 specyfikacji istotnych warunków zamówienia, w tym faktu, że w pierwszym zapisie wyraźnie mowa o usługach zimowego utrzymania utwardzonych dróg, co zdaniem Odwołującego dowodziło, że w kolejnym pkt, to jest w przytoczonym wyżej postanowieniu specyfikacji istotnych warunków zamówienia wymagane są usługi letniego oczyszczania (ręcznego i mechanicznego). Wniosek taki nie wynika jednak z przytoczonego postanowienia specyfikacji istotnych warunków zamówienia. Nie wskazano w nim, że usługi mają dotyczyć letniego oczyszczania, co nakazuje wnioskować, że Zamawiający dopuszczał doświadczenie w zakresie ręcznego i mechanicznego oczyszczania utwardzonych dróg w zakresie opisanym w warunku, niezależnie od tego, czy będzie to dokonywane w warunkach zimowych czy letnich. Dostrzeżenia wymaga, że specyfikacja istotnych warunków zamówienia jest dokumentem o szczególnym znaczeniu w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego. Wyznacza ona obowiązki wykonawców, jakie na ich ciążą w związku z chęcią uczestniczenia w postępowaniu, warunki jakim muszą wykonawcy sprostać, wskazuje dokumenty, jakie należy złożyć by w nim uczestniczyć. Z tego względu specyfikacja istotnych warunków zamówienia winna być precyzyjna i jasna w swej treści, zaś jej zapisy należy KIO 2407/10 30 czytać w sposób dosłowny, pozbawiony pola do domysłów i dedukcji przez wykonawców, bez potrzeby prowadzenia procesu wnioskowania co należy uczynić w jej wykonaniu, aby ubiegać się o udzielenie zamówienia publicznego. Szczegółowa i wnikliwa analiza treści wskazanego postanowienia pkt 6.1.2.
- specyfikacji istotnych warunków zamówienia opracowanej w przedmiotowym postępowaniu prowadzi do konkluzji, iż Zamawiający nie zamieścił wymagania, by wykonawcy ubiegający się o zamówienie wykazali się doświadczeniem w zakresie wyłącznie letniego oczyszczania dróg. Jeśli intencją Zamawiającego było zawarcie w specyfikacji takich regulacji, które nakładałyby na wykonawców obowiązek wykazania się w tej mierze doświadczeniem, dotyczącym letniego oczyszczania dróg, powinna ta intencja znaleźć wyraz w jednoznacznym brzmieniu specyfikacji. Wniosek powyższy wynika nadto z wyjaśnień udzielonych przez Zamawiającego na zadane w odniesieniu do tego zapisu pytania (odpowiedź Zamawiającego na pytanie nr 1 udzielona wykonawcom w dniu 3 sierpnia 2010r.) Z powyższych względów uznano, że nie potwierdził się zarzut dotyczący zaniechania wykluczenia wybranego Wykonawcy na podstawie art. 24 ust. 2 pkt 4 ustawy Prawo zamówień publicznych.
- Nie potwierdził się w odniesieniu do oferty złożonej przez konsorcjum wykonawców NR spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Łodzi i Bogusław Turczak prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą GO - TRAKT Bogusław Turczak w Łodzi zarzut dotyczący braku potwierdzenia spełnienia warunków dotyczących wymaganego w pkt 6.1.4.6 specyfikacji istotnych warunków zamówienia potencjału technicznego. Zgodnie z pkt 6.1.4.
- specyfikacji istotnych warunków zamówienia, „Każdy z Wykonawców winien dysponować zadaszonym magazynem soli drogowej, o konstrukcji stałej, szczelnej i podłożu betonowym lub asfaltowym (z podbudową betonową), wyprofilowanym w taki sposób aby w miejscu składowania środków chemicznych właściwościach higroskopijnych nie zbierała się woda. Konstrukcja magazynu winna zapobiegać przedostawaniu się środków chemicznych do gruntu. Magazyn powinien być zlokalizowany w granicach administracyjnych Miasta Łodzi, a jego minimalna pojemność dla jednej części zamówienia powinna wynosić nie mniej niż 250 t.” Na potwierdzenie spełnienie warunku wykonawca wskazał lokalizację 2 budynków, jeden własny położony na terenie nieruchomości położonej w Łodzi przy ul. Wedmanowej 8 a drugi oddany do dyspozycji Konsorcjum przez firmę GNOM zlokalizowany na terenie nieruchomości położonej w Łodzi przy ul. Technicznej
- Odwołujący podniósł w odwołaniu zarzuty jedynie w odniesieniu do jednego z budynków, to jest udostępnionego przez firmę GNOM sp. z o.o. w Łodzi, co nakazuje uznać, że nie KIO 2407/10 31 zakwestionowana została wskazana w wykonaniu wspomnianego warunku druga lokalizacja magazynu soli, to jest własny obiekt jednego z członków konsorcjum, położony przy ul. Wedmanowej
- W odniesieniu do zapisu zawartego w wykazie narzędzi, wyposażenia zakładu i urządzeń technicznych [oferta Konsorcjum firm NR Sp. z o.o. w Łodzi i GO-TRAKT w Łodzi, poz. 11, str. 107 oferty] Zamawiający wezwał wykonawcę do złożenia wyjaśnień dotyczących wskazanych magazynów soli, na co wykonawca udzielił odpowiedzi o treści: „(…) wyszczególnione w wykazie narzędzia, wyposażenie zakładu oraz urządzenia techniczne posiadają parametry tożsame z wymaganiami opisanymi przez Zamawiającego w pkt 6.1.4 SIWZ”. Oceniając tak sformułowane wyjaśnienie (stanowiące raczej oświadczenie) należało uznać, że winno ono pozostawiać daleko idący niedosyt ze strony zobowiązanego do ich oceny Zamawiającego co do tego, czy potwierdzono spełnienie warunku udziału w postępowaniu w zakresie potencjału technicznego. Zauważyć bowiem należało w tym miejscu, że Zamawiający wyraźnie wymagał, by w razie gdy wykonawca będzie składał ofertę na więcej niż jedną część zamówienia, budynek posiadał odpowiednio większą pojemność - dla jednej części zamówienia nie mniej niż 250 t, co oznacza że przy złożeniu oferty na cztery części należało dysponować budynkiem (budynkami) o pojemności czterokrotnie większej. Złożone na wezwanie Zamawiającego oświadczenie nie tylko nie pozwala zbadać, czy budynki posiadają wymagane parametry i właściwości, ale również czy spełniono warunek pojemności budynku przeznaczonego na magazyn soli dla czterech części zamówienia, skoro nie sposób z niego wywnioskować żadnych informacji na temat posiadanego wyposażenia, poza ogólnym stwierdzeniem, że posiadają parametry tożsame z wymaganiami opisanymi przez Zamawiającego w pkt 6.1.
- W tych warunkach ocena spełniania przez Zamawiającego warunków udziału w postępowaniu staje się iluzoryczną, ograniczoną do przyjęcia oświadczenia wykonawcy bez poddawania go analizie. Zgodnie z treścią specyfikacji istotnych warunków zamówienia (tom I Instrukcja dla wykonawców, pkt 7.1.5), w celu potwierdzenia spełniania warunków udziału w postępowaniu, wykonawca obowiązany był dołączyć wykaz narzędzi, wyposażenia zakładu i urządzeń dostępnych wykonawcy usług w celu realizacji zamówienia wraz z informacją o podstawie dysponowania tymi zasobami – zgodnie z formularzem Nr
- Formularz ten natomiast wyszczególnia wymagane przez Zamawiającego urządzenia, narzędzia i inne elementy, pozostawiając zarazem do wypełnienia przez wykonawców kolumnę tytułowaną „Opis narzędzi, wyposażenia zakładu i urządzeń technicznych jakimi dysponuje Wykonawca na potwierdzenie warunku określonego w pkt 6.1.4 SIWZ”. Z powyższego wynika, że obowiązkiem wykonawców było wypełnienie wskazanej kolumny poprzez podanie konkretnych cech (opisu) posiadanej KIO 2407/10 32 infrastruktury, którego to wymagania nie wyczerpuje ogólne i blankietowe wskazanie nazwy sprzętu z określeniem „zgodne z opisem w SIWZ”. Biorąc jednak pod uwagę okoliczność, że Odwołujący postawił zarzut wyłącznie w odniesieniu do budynku wykazanego przez konsorcjum wykonawców NR spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Łodzi i GO - TRAKT Bogusław Turczak w Łodzi położonego przy ul. Technicznej 20, kwestia drugiego budynku nie mogła być rozpatrywana. W myśl bowiem art. 192 ust. 7 ustawy Prawo zamówień publicznych, Krajowa Izba Odwoławcza nie może orzekać co do zarzutów, które nie były zawarte w odwołaniu. Tym samym niedopuszczalnym było przesądzanie o spełnieniu lub nie postawionego w tym zakresie warunku, wobec niepodniesienia jakiegokolwiek zarzutu co do drugiego budynku, przy jednoczesnej niedopuszczalności z urzędu ewentualnego uwzględnienia występujących w tej mierze okoliczności. Powyższe decydowało o uznaniu, że Odwołujący nie wykazał zasadności podniesionego zarzutu, iż konsorcjum wykonawców NR spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Łodzi i GO - TRAKT Bogusław Turczak w Łodzi nie spełniło postawionego warunku w zakresie potencjału technicznego.
- Uznano za zasadny analogiczny zarzut podniesiony w odniesieniu do oferty złożonej przez GNOM spółka z o.o. w Łodzi, dotyczący braku potwierdzenia spełnienia warunków dotyczących wymaganego w pkt 6.1.4.6 specyfikacji istotnych warunków zamówienia potencjału technicznego. Na potwierdzenie spełnienie warunku posiadania budynku przeznaczonego na magazyn soli wykonawca wskazał budynek zlokalizowany na terenie nieruchomości położonej w Łodzi przy ul. Technicznej 20 [oferta GNOM sp. z o.o., wykaz narzędzi, wyposażenia zakładu i urządzeń technicznych, poz. 11, str. 53 oferty], podając, że jest to magazyn soli drogowej przy ulicy Technicznej 20, zgodny z opisem SIWZ, stanowiący własność wykonawcy. Zamawiający wezwał na podstawie art. 26 ust. 4 ustawy Prawo zamówień publicznych wykonawcę do „wyjaśnienia złożonego wykazu narzędzi, wyposażenia zakładu i urządzeń technicznych dostępnych wykonawcy w celu realizacji zamówienia w zakresie zawartych w nim zapisów, że wykazane w nim narzędzia, wyposażenie zakładu i urządzenia techniczne są zgodnie z SIWZ. Prosimy o potwierdzenie, że w/w stwierdzenie stwierdzenia oznacza, że wyszczególnione w wykazie narzędzia,, wyposażenie zakładu i urządzenia techniczne posiadają parametry tożsame z wymaganiami opisanymi przez Zamawiającego w pkt 6.1.4 SIWZ” [pismo Zamawiającego z dnia 11 października 2010r. nr ZDiT.NZ.3321-752/10]. W odpowiedzi na wezwanie wykonawca udzielił odpowiedzi o treści: „(…) wyszczególnione w wykazie narzędzia, wyposażenie zakładu oraz urządzenia techniczne posiadają parametry tożsame z wymaganiami opisanymi przez Zamawiającego w pkt 6.1.4 SIWZ”. Oceniając tak sformułowane KIO 2407/10 33 wyjaśnienie należało uznać, że winno ono wywołać ze strony Zamawiającego poważne wątpliwości co do tego, czy spełniono postawiony warunek. Podkreślenia wymaga, że tak udzielona odpowiedź nie pozwala na rzeczywistą analizę i ocenę przez Zamawiającego, czy wykonawca spełnia postawione warunki. Odpowiedź ta w istocie zawiera jedynie oświadczenie o spełnieniu przez wykonawcę warunku w odniesieniu do wymaganego sprzętu, urządzeń i narzędzi. Istotne jest w tym miejscu, że Zamawiający wymagania co do ilości i rodzaju sprzętu powiązał wyraźnie ze złożeniem oferty na jedną lub więcej części zamówienia, przy czym na niektóre, z tych części należało spełniać wspomniane warunki w sposób szczególny. Wykonawca składając ofertę na cztery części zamówienia (2, 8, 11 i 12) wskazując jeden budynek na cele magazynu soli [własny budynek przy ul. Technicznej 20 – wykaz narzędzi wyposażenia zakładu i urządzeń technicznych, str. 53 oferty] bez szerszego opisu nie dał Zamawiającemu realnej możliwości dokonania oceny spełnienia warunku w odniesieniu do czterech części zamówienia, to jest oceny nie tylko czy budynek spełnia wymagania techniczne (wyprofilowanie, nieprzedostawanie się soli do podłoża) ale także – wobec złożenia przez GNOM sp. z o.o. oferty na cztery części zamówienia - czy pojemność tego budynku odpowiada czterokrotności wymaganej minimalnej pojemności, tj. 250 t. Następnie, wątpliwości powinno budzić nie tylko ogólne sformułowanie zawarte w wykazie ale także fakt, że ten sam budynek został udostępniony przez GNOM spółka z o.o. w Łodzi dla konsorcjum wykonawców NR spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Łodzi i GO - TRAKT Bogusław Turczak w Łodzi, na podstawie art. 26 ust. 2 b ustawy Prawo zamówień publicznych. Powyższe oznacza, że budynek ten miał zapewnić możliwość przechowywania soli wykonawcy GNOM sp. z o.o. w ramach czterech części zamówienia, a także dla konsorcjum NR i GO-TRAKT – dla celów nieokreślonej (wobec wskazania dwóch budynków), ale przynajmniej jednej części zamówienia. Również wyniki postępowania dowodowego przeprowadzonego na rozprawie stawiają uzasadnione wątpliwości, czy budynek spełniał w dniu składania ofert warunki postawione przez Zamawiającego: załączone do odwołania fotografie sporządzono już po złożeniu ofert, zaś Przystępujący oświadczyli, że po złożeniu ofert podjęli prace mające na celu modernizację tego budynku przedkładając fotografie obrazujące, według ich oświadczeń stan z dnia poprzedzającego rozprawę, to jest w toku prac budowlanych. Powyższe czyni zasadnym wniosek o potrzebie dokonania starannej i wnikliwej analizy spełniania w powyższym zakresie warunku postawionego przez Zamawiającego, w ramach ponownego badania i oceny oferty wykonawcy KIO 2407/10 34 GNOM spółka z o.o. w Łodzi, w tym wezwania do wyjaśnienia powyższej kwestii na podstawie art. 26 ust. 4 ustawy. Zasadą jest w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, że wezwanie do wyjaśnienia lub uzupełnienia dokumentów złożonych na potwierdzenie spełniania warunków udziału w postępowaniu może być wystosowane do wykonawcy jednokrotnie. Wezwanie Zamawiającego stanowiło w istocie wniosek o potwierdzenie, że stwierdzenie zawarte w ofercie oznacza, że wyszczególnione w wykazie narzędzia, wyposażenie zakładu i urządzenia techniczne posiadają parametry tożsame z wymaganiami opisanymi przez Zamawiającego w pkt 6.1.4 SIWZ, co pozwala uznać, że nie została w pełni zrealizowana dyspozycja art. 26 ust. 4 ustawy Prawo zamówień publicznych. Udzielona przez wykonawcę ogólna odpowiedź zdaje się być bowiem konsekwencją tak sformułowanego wezwania, co czyni zasadnym ponowne wezwanie wykonawcy do wyjaśnienia w tym zakresie złożonego wykazu w części dotyczącej zakwestionowanego w odwołaniu budynku mającego stanowić magazyn soli.
- W odniesieniu do zarzutu rażąco niskiej ceny, dostrzeżenia wymaga, że wbrew twierdzeniu Zamawiającego przedstawione w ofertach konsorcjum wykonawców NR spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Łodzi i Bogusław Turczak prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą GO - TRAKT Bogusław Turczak w Łodzi – dla części 3 i 4 zamówienia, jak i w ofercie GNOM spółka z o.o. w Łodzi – dla części 8, ceny za wykonanie zamówienia powinny były wzbudzić wątpliwości Zamawiającego co do poprawności ich kalkulacji. Zamawiający wezwał konsorcjum wykonawców NR spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Łodzi i GO - TRAKT Bogusław Turczak w Łodzi w odniesieniu do części 4 zamówienia, do złożenia wyjaśnień na podstawie art. 90 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych, ponieważ w tej części cena różniła się znacząco od pozostałych ofert, w tym o 34% od kwoty, jaką Zamawiający zamierza przeznaczyć na realizację zamówienia. Zamawiający wystosował także wezwania na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych do wyjaśnienia kwestii cen jednostkowych oferty złożonej przez GNOM spółka z o.o. w Łodzi. Wbrew stanowisku Zamawiającego, podstawą takich wątpliwości mogło być nie tylko skonfrontowanie cen zawartych w ofertach z kwotą jaką Zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, czy też wartością szacunkową zamówienia, ale także porównanie ich z cenami innych wykonawców, lub szerzej – z cenami oferowanymi na rynku za podobny przedmiot i to nie tylko cenami końcowymi ale także cenami jednostkowymi. Zgodnie z treścią art. 90 ustawy, zamawiający w celu ustalenia, czy oferta zawiera rażąco niską cenę w stosunku do KIO 2407/10 35 przedmiotu zamówienia, zwraca się do wykonawcy o udzielenie w określonym terminie wyjaśnień dotyczących elementów oferty mających wpływ na wysokość ceny. Zamawiający, oceniając wyjaśnienia, bierze pod uwagę obiektywne czynniki, w szczególności oszczędność metody wykonania zamówienia, wybrane rozwiązania techniczne, wyjątkowo sprzyjające warunki wykonywania zamówienia dostępne dla wykonawcy, oryginalność projektu wykonawcy oraz wpływ pomocy publicznej udzielonej na podstawie odrębnych przepisów. Zamawiający odrzuca ofertę wykonawcy, który nie złożył wyjaśnień lub jeżeli dokonana ocena wyjaśnień wraz z dostarczonymi dowodami potwierdza, że oferta zawiera rażąco niska cenę w stosunku do przedmiotu zamówienia. Jak stwierdził Sąd Okręgowy w Katowicach w wyroku z dnia 30 stycznia 2007 r. sygn. akt XIX Ga 3/07, o cenie rażąco niskiej można mówić wówczas, gdy oczywiste jest, że przy zachowaniu reguł rynkowych wykonanie umowy przez wykonawcę byłoby dla niego nieopłacalne. Rażąco niska cena jest to cena niewiarygodna, oderwana całkowicie od realiów rynkowych. Przykładem może być oferowanie towarów poniżej kosztów zakupu lub wytworzenia albo oferowanie usług za symboliczną kwotę. Biorąc pod uwagę powyższe, ustalenie, iż cena oferty jest niższa od cen innych ofert złożonych w postępowaniu nie jest wystarczające do uznania danej ceny za rażąco niską. Podzielono pogląd, iż cena nie może być oceniana wyłącznie według kryterium arytmetycznego (wyrok ETS z dnia 18 czerwca 1991r. w sprawie C - 295/89 również wyrok ETS w sprawie 76/81 („Transporoute”) i wyrok ETS z dnia 22 czerwca 1989 r. w sprawie C-103/88 („Fratelli Costanzo”). Należy zatem każdorazowo poddać ocenie konkretny stan faktyczny. Przytoczony wyżej przepis nakazuje wątpliwości co do poprawności kalkulacji ceny odnosić do ceny za wykonanie zamówienia. Pojęcie ceny, w myśl art. 2 pkt 1 ustawy Prawo zamówień publicznych, należy rozumieć zgodnie z brzmieniem art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2001r. o cenach (Dz.U. Nr 97, poz. 1050 ze zm.). W myśl wskazanego przepisu, cena oznacza wartość wyrażoną w jednostkach pieniężnych, którą kupujący jest obowiązany zapłacić przedsiębiorcy za towar lub usługę; w cenie uwzględnia się podatek od towarów i usług oraz podatek akcyzowy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów sprzedaż towaru (usługi) podlega obciążeniu podatkiem od towarów i usług oraz podatkiem akcyzowym. Z przepisu tego wynika zatem, że ceną jest cena umowna – którą kupujący obowiązany jest do zapłaty za zakupiony towar lub usługę. Stąd zasadne jest badanie, co jest rzeczywistym przedmiotem operacji gospodarczej w świetle danego stosunku zobowiązaniowego: w analizowanej sprawie jeden złożony przedmiot zamówienia rozumiany jako zespół czynności rozpatrywanych łącznie czy też KIO 2407/10 36 poszczególne usługi traktowane samodzielnie, a w konsekwencji – jak uregulowano stosunek zobowiązaniowy w zakresie ceny za wykonanie zamówienia. Zamawiający na gruncie analizowanej sprawy wykazywał, że wykonawca ma prawo skalkulować wewnętrzne elementy oferty (a tym samym ceny poszczególnych usług składających się na wykonanie zamówienia) w sposób dowolny, w tym taki, który umożliwi mu otrzymanie większej części zapłaty lub wcześniejszej płatności za część wykonanego zamówienia, bowiem ocenie podlega cena za całość zamówienia. Powyższa argumentacja opiera się na założeniu, że cena jest pewną wynikową wartością za wykonanie całości zamówienia, na którą składają się elementy, których jednostkowa wycena pozostaje już bez znaczenia dla tej ceny, jeśli tylko w całości odpowiada ona kosztom i nakładom ponoszonym w związku z wykonaniem zamówienia, powiększonym o odpowiedni zysk. Wykonawcy mogą zatem wyceniać niektóre usługi znacząco drożej aniżeli ponoszone nakłady i koszty, inne zaś poniżej rzeczywistych kosztów, byleby cena jako całość bilansowała całe przedsięwzięcie – wycena elementów składających się na cenę końcową jest w tym wypadku jedynie technicznym zabiegiem, który odbywa się niejako „wewnątrz ceny”, bez znaczenia dla oceny, czy nie mamy do czynienia z rażąco niską ceną. W analizowanej sprawie mamy do czynienia z inną sytuacją. Cena to nie płacona ryczałtem wartość za ogół opisanych w specyfikacji istotnych warunków zamówienia (formularzu cenowym) usług, ale ceny jednostkowe za poszczególne usługi wchodzące w zakres zamówienia, których płatności są uzależnione od rzeczywistego ich zrealizowania (co do niektórych usług – rzeczywistej potrzeby ich wykonania w odpowiednim wymiarze i czasie, która zaktualizuje się zależnie od warunków zewnętrznych, np. odśnieżanie). Przyjęte przez Zamawiającego zasady rozliczeń jednoznacznie nawiązują do systemu płatności za jednostkowe usługi, rzeczywiście wykonane. Na gruncie analizowanej sprawy, charakter nadany przez Zamawiającego cenie za wykonanie zamówienia wynika z postanowień pkt 16.3, 16.5 i 16.6 specyfikacji istotnych warunków zamówienia. W myśl pkt 16.
- specyfikacji istotnych warunków zamówienia, podstawą płatności będzie cena jednostkowa, skalkulowana przez Wykonawcę za jednostkę obmiarową dla pozycji wyszczególnionej w Formularzu cenowym. Pkt 16.
- specyfikacji istotnych warunków zamówienia stanowi zaś, że Wykonawca zobowiązany jest do określenia ceny jednostkowej netto dla każdej pozycji wymienionej w formularzu cenowym. Cenę oferty stanowi wartość usług ogółem - brutto określona w ostatniej pozycji Formularza cenowego (dla każdej części). W myśl natomiast § 11 projektu umowy, obowiązującą formą wynagrodzenia, zgodnie ze specyfikacją istotnych warunków zamówienia oraz wybraną w trybie przetargu ofertą Wykonawcy KIO 2407/10 37 będzie wynagrodzenie obliczone na podstawie cen jednostkowych wyszczególnionych w formularzu cenowym oraz ilości rzeczywiście wykonanych i odebranych prac. Z powyższego wynika, że w przedmiotowym postępowaniu ceny jednostkowe to nie ceny o wewnętrznym, technicznym znaczeniu, które miałyby co najwyżej zobrazować sposób kalkulacji ceny za wykonanie zamówienia, albo służyć jedynie prezentacji elementów, jakie składają się na cenę za wykonanie zamówienia, ale ceny rzeczywiste do zapłaty. Zamawiający nie przyjął zatem mechanizmu rzeczywistego ryczałtu, polegającego na wskazaniu przez wykonawcę kwoty za wykonywane przez okres trzech lat oczyszczanie letnie i zimowe miasta w poszczególnych rejonach, który to ryczałt zostałby odpowiednim algorytmem rozłożony na poszczególne okresy rozliczeniowe (przykładowo miesięczne) i w tej wysokości rozliczany z tytułu wykonywania umowy. W analizowanej sprawie powyższa sytuacja nie ma miejsca. Zamawiający wyraźnie podał w pkt 16.3 specyfikacji istotnych warunków zamówienia, że podstawą płatności będzie cena jednostkowa, skalkulowana prze wykonawcę za jednostkę obmiarową dla odpowiedniej usługi. Powyższy zapis nie budzi wątpliwości. Jeśli zatem zaistnieje potrzeba wykonania usług w wymiarze większym aniżeli przewidziane w obmiarze (formularzu cenowym) Zamawiający zobowiązany będzie do zapłaty kwoty z tytułu tego zwiększonego wykonania usług według cen jednostkowych za daną usługę. Powyższe wskazuje, że ceną za wykonanie zamówienia nie jest łączna cena podawana w ofercie za wykonanie ogółu usług (określona ceną oferty) w ilości przyjętej wg obmiarów (założonych w formularzach cenowych) na podstawie danych historycznych z poprzednich lat, czyli przewidywanych i będących podstawą oszacowania ich ilości, ale cena za odpowiednią usługę rozpatrywaną samodzielnie. W tych okolicznościach nie sposób uznać za wiarygodne twierdzenia Zamawiającego na rozprawie, że co do rozliczenia zamówienia po ewentualnym wyczerpaniu kwoty, stanowiącej cenę oferty, w takim wypadku wykonawca będzie zobowiązany do wykonywania zamówienia za podaną przez siebie w ofercie cenę łączną (cenę ofertową). Oświadczenie to pozostaje w sprzeczności z przytoczonymi wyżej postanowieniami specyfikacji istotnych warunków zamówienia i projektem umowy, przewidującymi płatności za wykonane usługi według cen jednostkowych. W tych warunkach ceny jednostkowe mają zatem cechy samodzielnych cen za wykonanie poszczególnych usług składających się na złożone zamówienie. Potwierdzają to nie tylko postanowienia pkt 16.3 specyfikacji istotnych warunków zamówienia, ale także dalsze jej zapisy, dotyczące opisu szczegółowego poszczególnych usług. Uszło uwadze stron, że Zamawiający wyraźnie i jednoznacznie w treści specyfikacji istotnych warunków zamówienia nałożył obowiązek skalkulowania cen jednostkowych w sposób realny – KIO 2407/10 38 odzwierciedlający rzeczywiście ponoszone koszty i nakłady na wykonanie każdej jednostki zamówienia – osobnej usługi. Każda usługa została szczegółowo opisana w załączniku do specyfikacji istotnych warunków zamówienia (tom II Szczegółowa Specyfikacja Techniczna) w podziale na tematy: zakres usługi, termin wykonania, charakterystyka usługi, odbiór i rozliczenie prac. W części tytułowanej „Odbiór i rozliczenie prac” co do każdej z usług wyraźnie i w sposób definitywny (poprzez użycie słowa „musi”) sformułowano wymaganie, by cena jednostkowa obejmowała wartość wykonania danej usługi. Przykładowo można wskazać usługę „oczyszczanie jezdni” gdzie zawarto wymaganie (str. 113 specyfikacji istotnych warunków zamówienia): „Usługa rozliczana będzie zgodnie ze stawką zawarta w ofercie cenowej, a jej uśredniona cena jednostkowa musi zawierać wartość wykonania usługi (…)” . Podobnie w odniesieniu do oczyszczania jezdni cyklicznego (str. 115 specyfikacji istotnych warunków zamówienia): „Usługa rozliczana będzie zgodnie ze stawką zawartą w ofercie cenowej, a jej uśredniona cena jednostkowa musi zawierać wartość wykonania usługi (…)”, mycia powierzchni utwardzonych (str. 117 specyfikacji istotnych warunków zamówienia): „Usługa rozliczana będzie zgodnie ze stawką zawarta w ofercie cenowej, a jej uśredniona cena jednostkowa musi zawierać wartość wykonania usługi (…)” oraz każdej innej usługi składającej się na wykonanie zamówienia (załącznik do specyfikacji istotnych warunków zamówienia, tom II Szczegółowa Specyfikacja Techniczna, części „Odbiór i rozliczenie prac” wszystkich opisanych usług). Opisane wymaganie Zamawiającego, bardzo przecież kategorycznie sformułowane wyraźnie nakazuje wycenić poszczególne usługi w sposób rzeczywisty, czym zamyka drogę do kreatywnego traktowania przez wykonawców wyceny poszczególnych usług, w tym znacznie przeszacowanego podawania cen jednostkowych jednych usług, zaniżonego zaś skrajnie innych. Powyższe działanie optymalizacyjne byłoby bowiem do zaakceptowania przy cenie za całość zamówienia, która byłaby skonstruowana jako zapłata za pewien zespół usług rozpatrywanych łącznie, w sposób zagregowany, ale nie wtedy gdy zapłata następuje za rzeczywiście wykonane usługi, rozpatrywane samodzielnie. Potwierdzeniem powyższego są dodatkowo odpowiedzi Zamawiającego na zadane pytania co do brzmienia specyfikacji. W kierowanych do wykonawców odpowiedziach na zadane pytania przy piśmie z dnia 14 września 2010r. Nr ZDiT.NZ.3320-82/10 Zamawiający [zestaw 3, odpowiedź na pyt. Nr 7, str. 9 pisma] podał, że nie przewiduje żadnych zmian w zakresie przedmiotu zamówienia, w tym uwzględnienia gotowości wykonawcy do świadczenia usług a wszelkie koszty wykonawca musi wliczyć w ceny poszczególnych usług. Ważnym jest fakt, który znany jest od lat, że każdy wykonawca określa wartość zamówienia całościowo i kalkuluje ceny nie w oparciu o wartość danej usługi ale całego zamówienia wiec twierdzenie pytającego pozbawione jest jakichkolwiek podstaw i zmierza w KIO 2407/10 39 ocenie zamawiającego do zapewnienia sobie stałych dochodów niezależnie od ilości wykonanych usług co z kolei naruszałoby w sposób jawny interes publiczny. Wobec powyższego, skoro ceny jednostkowe są cenami do zapłaty, mogą być one rozpatrywane w kategorii rażąco niskiej ceny. Natomiast cena, którą podał wykonawca w formularzu ofertowym była wartością ogółem brutto z podatkiem VAT wymaganą przez Zamawiającego na potrzeby porównania ofert w prowadzonym postępowaniu, braną pod uwagę podczas w trakcie oceny ofert przy zastosowanym kryterium najniższej ceny. W sprawie bezspornym jest, że konsorcjum wykonawców NR spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Łodzi i GO - TRAKT Bogusław Turczak w Łodzi, w złożonej ofercie (formularzu cenowym) dla części 3 i 4 podało ceny jednostkowe, które powinny wywołać uzasadnione wątpliwości, czy nie są rażąco niskie: - za odśnieżanie powierzchni utwardzonych interwencyjne: cena 5 zł za 100 m²- dla części 3 oraz części 4; - w odniesieniu do oczyszczania ręcznego cyklicznego: 3 grosze za 1 m²; oczyszczania ręcznego interwencyjnego „lekkiego”: 10 groszy za 1 m²; oczyszczania ręcznego interwencyjnego „ciężkiego” 15 groszy za 1 m² - dla części 3; - w odniesieniu do oczyszczania ręcznego cyklicznego: 2 grosze za 1 m²; oczyszczania ręcznego interwencyjnego „lekkiego”: 10 groszy za 1 m²; oczyszczania ręcznego interwencyjnego „ciężkiego” 15 groszy za 1 m² - dla części
- Jednocześnie wykonawca podał cenę 2.000 zł za jeden km wyjazdu w ramach „Zapobiegania i zwalczania śliskości” (wariant II) dla części 4 zamówienia. Powyższe ceny zasadnie wywołały wątpliwości Zamawiającego (pismo Zamawiającego z dnia 8 października 2010r. ZDiT.N.Z.3321-744/10). W odpowiedzi na wezwanie do złożenia wyjaśnień dotyczących elementów oferty mających wpływ na wysokość ceny dla części 4 zamówienia na podstawie art. 90 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych, wykonawca złożył wyjaśnienia oraz kalkulację z której wynika, że rzeczywiste koszty wykonywania poszczególnych usług są inne aniżeli przedstawione w formularzu ofertowym. Ocena tych wyjaśnień, oraz ceny jednostkowe zawarte w ofercie dla części 4 powinny były skutkować uznaniem, że ceny te mają charakter rażąco niskich, co w konsekwencji winno znaleźć wyraz w decyzji o odrzuceniu oferty konsorcjum wykonawców NR spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Łodzi i GO - TRAKT Bogusław Turczak w Łodzi w części 4 zamówienia na podstawie art. 90 ust. 3 oraz art. 89 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo zamówień publicznych. Powyższe decydowało o uznaniu zasadności zarzutu co do naruszenia wskazanych przepisów. KIO 2407/10 40
- W odniesieniu do części 3 zamówienia Zamawiający, winien był powziąć wątpliwości, czy ceny jednostkowe podane w ofercie konsorcjum NR i GO-TRAKT za wymienione w formularzu usługi, takie jak oczyszczanie ręczne cykliczne, oczyszczanie ręczne interwencyjne „lekkie”, oczyszczanie ręczne interwencyjne „ciężkie” nie dawały podstawy do zastosowania trybu przewidzianego w art. 90 ustawy, w celu ustalenia czy ceny te nie mają charakteru rażąco niskich. Z tego powodu uwzględniono zarzut odwołania w powyższym zakresie. Nakazywanie wzywania konsorcjum wykonawców NR spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Łodzi i GO - TRAKT Bogusław Turczak w Łodzi do złożenia wyjaśnień na podstawie art. 90 ustawy Prawo zamówień publicznych w ramach ponownego badania i oceny oferty w części 3 zamówienia staje się jednak bezprzedmiotowe, wobec uwzględnienia zarzutu dalej idącego, opisanego w pkt 1 uzasadnienia, to jest nakazania wykluczenia wykonawcy z powodu niespełnienia warunku udziału w postępowaniu.
- Potwierdził się także zarzut odwołania co do niezastosowania procedury wyjaśnienia rażąco niskiej ceny w ofercie GNOM spółki z o.o. w zakresie części
- W ofercie tego wykonawcy wskazano ceny jednostkowe za „Odśnieżanie powierzchni utwardzonych – interwencyjne” w zakresie części 8 na poziomie 5 zł za 100 m2, tj. 5 groszy za 1 m
- Tak podane ceny jednostkowe powinny wywoływać ze strony Zamawiającego wątpliwości co do tego czy są one skalkulowane w sposób rynkowy, co z kolei winno znaleźć wyraz w zastosowaniu procedury przewidzianej w art. 90 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych. Zamawiający, pismem z dnia 8 października 2010r. nr ZDiT.NZ.3321-745/10 wezwał tego wykonawcę do złożenia wyjaśnień na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych, w zakresie cen jednostkowych dla rejonu II, VIII i IX, to jest cen jednostkowych za usługi „zapobiegania i zwalczania śliskości oraz pługowania wraz ze zwalczaniem śliskości” wg wariantu I w stosunku do wariantu II, usługi „interwencyjnego odśnieżania powierzchni utwardzonej” oraz „oczyszczania cyklicznego letniego i zimowego”, co wskazuje, że kwestia cen jednostkowych wzbudzała wątpliwości Zamawiającego. Treść oferty, w tym ceny jednostkowe za wymienione usługi dawały podstawy do zastosowania trybu przewidzianego w art. 90 ustawy, w celu ustalenia czy ceny te nie mają charakteru rażąco niskich. Jak wskazano wyżej, ceny jednostkowe, w konkretnej sytuacji mogą być rozważane w kategorii ceny rażąco niskiej. Z taką sytuacją mamy do czynienia w tym wypadku. Zamawiający winien zatem wezwać wykonawcę GNOM spółka z o.o. w Łodzi na podstawie art. 90 ustawy Prawo zamówień publicznych, w celu KIO 2407/10 41 ustalenia czy ceny te nie mają charakteru rażąco niskich. Z tego powodu uwzględniono zarzut odwołania w powyższym zakresie nakazując dokonanie ponownego badania i oceny oferty GNOM sp. z o.o. w Łodzi w części
- W ramach tych czynności należy wezwać wykonawcę do złożenia wyjaśnień na podstawie art. 90 ustawy Prawo zamówień publicznych, a następnie dokonać oceny tych wyjaśnień z uwzględnieniem okoliczności przytoczonych w uzasadnieniu orzeczenia. Opisane naruszenia ustawy Prawo zamówień publicznych mają wpływ na wynik postępowania, o którym mowa w art. 192 ust. 2 ustawy, co skutkowało uwzględnieniem odwołania w zakresie szczegółowo opisanym wyżej. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do wyniku postępowania - na podstawie art. 192 ust. 9 i 10 Prawo zamówień publicznych oraz w oparciu o przepisy § 5 ust. 4 w zw. z § 3 pkt 1) i 2) rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 marca 2010r. w sprawie wysokości i sposobu pobierania wpisu od odwołania oraz rodzajów kosztów w postępowaniu odwoławczym i sposobu ich rozliczania (Dz.U. Nr 41 poz. 238). Przewodniczący: