Sygn. akt V U 1338/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 kwietnia 2013 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Wiesława Kruczkowska Protokolant: Bożena Radziusz po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2013 roku w Białymstoku sprawy J. C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o emeryturę na skutek odwołania J. C. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 11 lipca 2012 roku Nr (...) - oddala odwołanie - Sygn. akt V U 1338/12 UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia 11 lipca 2012 roku wydaną na podstawie Ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r., nr 153 poz. 1227 z późn. zm.) i Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r., nr 8, poz. 43 z późn. zm.) odmówił przyznania J. C. prawa do emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach. Organ rentowy stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia warunków przewidzianych w art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z § 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, bowiem na dzień 1 stycznia 1999 roku nie udowodnił wymaganego 15-letniego okresu pracy w tych warunkach. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił, jako zatrudnienia w szczególnych warunkach, pracy J. C. od dnia 1 września 1966 roku do 30 września 1982 roku w Przedsiębiorstwie (...) z uwagi na rozbieżność w opisie zajmowanego stanowiska, bowiem w świadectwie pracy w warunkach szczególnych widnieje zapis – mechanik napraw pojazdów mechanicznych, zaś w świadectwie pracy ogólnym – monter samochodowy. Organ rentowy wskazał, że charakter pracy podany w świadectwie wykonywania pracy w warunkach szczególnych nie jest zgodny z Rozporządzeniem Rady Ministrów, a stanowisko nie jest zgodne z zarządzeniem resortowym przytoczonym przez zakład pracy, a ponadto brak jest informacji, czy w powyższym okresie przedmiotowa praca była wykonywana w kanałach remontowych. Również istnieje rozbieżność pomiędzy kwestionariuszem złożonym wraz z wnioskiem o rentę z tytułu niezdolności do pracy z 1993 roku, w którym odwołujący, jako zatrudnienie w powyższym okresie wskazał – instruktora nauki zawodu. Organ rentowy na podstawie dołączonych do wniosku dokumentów oraz w wyniku przeprowadzonego postępowania za udowodnione na dzień 1 stycznia 1999 roku okresy przyjął staż sumaryczny 27 lat, 3 miesięcy i 20 dni. Odwołanie od powyższej decyzji złożył pełnomocnik J. C., który zaskarżył decyzję w całości i zarzucił jej niezasadne nieuwzględnienie okresu zatrudnienia skarżącego od 01.09.1966r. do 30.09.1982 r. w Przedsiębiorstwie (...), jako zatrudnienia w warunkach szczególnych. Następnie pełnomocnik wniósł o uznanie okresu zatrudnienia J. C. od 01.10.1982r. do 31.01.1985 r. w Gminnej Spółdzielni (...) w J. – miejsce pracy Młyn w B., ul. (...), obecnie ulica pod Krzywą, w charakterze robotnika młynu – młynarza, jako zatrudnienia w warunkach szczególnych, zgodnie z wykazem A dział X pkt. 10 „prace przy wytwarzaniu mąki, płatków i śruty” do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r., nr 8, poz. 43 z późn. zm.). Wskazując na powyższe pełnomocnik odwołującego wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie J. C. prawa do emerytury zgodnie z wnioskiem z dnia 14 maja 2012 roku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. w odpowiedzi na odwołanie pełnomocnika J. C. wniósł o jego oddalenie, podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i ponownie wskazał na nieudokumentowanie przez wnioskodawcę piętnastoletniego okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach, z uwagi na niezgodność opisu zajmowanego stanowiska z wykazem resortowym. Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje: Odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie, dlatego podlegało oddaleniu. Zgodnie z art. 184 powołanej na wstępie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z § 4 powołanego na wstępie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn wynoszący 15 lat oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 – 20 lat dla kobiet, 25 lat dla mężczyzn. Emerytura przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa. Natomiast art. 32 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy stanowi, że dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa w ustępie 1, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. W tym też zakresie należy stosować przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. 1983 Nr 8, poz. 43 ze zm.). Zgodnie z § 3 i 4 wyżej wymienionego Rozporządzenia pracownik, który wykonywał pracę w szczególnych warunkach wymienionych w wykazie A nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn oraz posiada wymagany okres zatrudnienia 20 lat pracy dla kobiet oraz 25 lat pracy dla mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Przy czym § 2 ust. 1 Rozporządzenia wskazuje, że okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest to, że odwołujący osiągnął wiek uprawniający do ubiegania się o przyznanie mu emerytury zgodnie z § 3 i 4 wyżej wymienionego Rozporządzenia, bowiem urodził się on w dniu 8 czerwca 1952 roku, a więc ukończył 60 lat. Nadto J. C. wykazał wymagany przepisami okres składkowy i nieskładkowy wynoszący na dzień 1 stycznia 1999 roku 27 lat, 3 miesiące i 20 dni, a także nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. W niniejszej sprawie kwestią sporną jest uznanie zatrudnienia J. C. od dnia od 01 września 1966r. do dnia 30 września 1982r. w Przedsiębiorstwie (...), jako pracy w warunkach szczególnych. Udowodnienie minimalnego, piętnastoletniego okresu zatrudnienia w takich warunkach jest konieczne do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Uznanie okresu zatrudnienia J. C. od 01.10.1982r. do 31.01.1985 r. w Gminnej Spółdzielni (...) w J. – miejsce pracy Młyn w B., ul. (...), obecnie ulica pod Krzywą, w charakterze pracownika w młynie – młynarza zostało podniesione przez pełnomocnika odwołującego w treści odwołania od decyzji i nie stanowiło podstawy do wydania rozstrzygnięcia przez organ rentowy w tej sprawie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie miał wiedzy dotyczącej zatrudnienia wnioskodawcy w charakterze robotnika młynu - młynarza, bowiem nie zostało to podniesione we wniosku odwołującego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że zebrane w aktach dokumenty oraz świadectwo pracy nie potwierdzają, aby J. C. był zatrudniony w spornym okresie na stanowisku mechanika napraw pojazdów samochodowych w kanałach remontowych i dlatego nie uwzględnił, jako zatrudnienia w szczególnych warunkach, okresu zatrudnienia wnioskodawcy od dnia 01 września 1966r. do dnia 30 września 1982r. w Przedsiębiorstwie (...) (k. 20v). Wstępnie należało podkreślić, że stosownie do treści art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS podstawą ustalenia zatrudnienia w szczególnych warunkach są przepisy dotychczasowe. Wykładni pojęcia „przepisy dotychczasowe” dokonał Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z dnia 13 lutego 2002r., III ZP 30/01 (OSNAPiUS 2002/10/243), wskazując na niektóre przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r., z wyłączeniem tych, które zobowiązywały ministrów, kierowników urzędów centralnych i centralne związki spółdzielcze do ustalenia wykazu stanowisk pracy w podległych im zakładach pracy. Sąd Najwyższy stwierdził, że odesłanie do „przepisów dotychczasowych” w kwestii wykazów obejmujących świadczenie pracy w warunkach szczególnych, zawarte w art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie obejmuje przepisów kompetencyjnych § 1 ust. 2-3 rozporządzenia. Odesłanie odnosi się więc tylko do „wieku emerytalnego, rodzajów prac, stanowisk, warunków” uprawniających do wcześniejszej emerytury. To pozwala na wniosek, że „przepisy dotychczasowe”, o których mowa w odesłaniu, to § 2 ust. 1 Rozporządzenia stanowiący, iż okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy; § 4-8a określające wiek emerytalny i okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach pracowników wykonujących prace wyszczególnione w wykazie A i B stanowiących załącznik do rozporządzenia oraz § 9-15 dotyczące wieku emerytalnego i warunków przechodzenia na emeryturę osób zatrudnionych w szczególnym charakterze. Tym samym wykonywanie pracy na stanowisku określonym w zarządzeniu resortowym, której nie wymieniono w wykazach A i B, stanowiących załącznik do rozporządzenia nie uprawnia do uzyskania emerytury na podstawie art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (por. wyrok Sądu najwyższego z 20.10.2005r., I UK 41/05, OSNP 2006/19-20/306). Podsumowując, wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których wyżej wymienionym osobom przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, tj. rozporządzenia. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie stanowiskiem świadectwo pracy w warunkach szczególnych wydane pracownikowi przez pracodawcę stanowi domniemanie i podstawę do przyjęcia, iż okres pracy w nim podany jest okresem pracy w warunkach szczególnych, o którym mowa w art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W sytuacji braku wymaganego świadectwa pracy w warunkach szczególnych wystawionego przez pracodawcę, Sąd może prowadzić postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia, czy praca wykonywana przez stronę, była wykonywana w warunkach wymaganych przepisami rozporządzenia, czy ubezpieczony zajmował któreś ze stanowisk pracy wymienionych w załącznikach 1 lub 2 do rozporządzenia (por. wyrok Sądu apelacyjnego w Katowicach z 4.11.2008r., III AUa 3113/08, Lex nr 552003). Z drugiej strony posiadanie świadectwa pracy potwierdzającego wykonywanie zatrudnienia w warunkach szczególnych nie wiąże organu rentowego i nie przesądza automatycznie o przyznaniu świadczenia emerytalnego na podstawie art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zw. z § 2 i 4 Rozporządzenia. Świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 244 § 1 i 2 k.p.c, gdyż podmiot wydający to świadectwo nie jest organem państwowym, ani organem wykonującym zadania z zakresu administracji państwowej. Tylko dokumenty wystawione przez te organy stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Natomiast omawiane świadectwo pracy traktuje się w postępowaniu sądowym, jako dokument prywatny w rozumieniu art. 245 k.p.c., który stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Dokument taki podlega kontroli zarówno, co do prawdziwości wskazanych w nim faktów, jak i co do prawidłowości wskazanej podstawy prawnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25 maja 2004r., III UK 31/04, OSNP z 2005/1/13 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 24 września 2008r., III AUa 795/08, OSAB 2008/4/60). Odnosząc się do powyższego należało ustalić, czy w spornym okresie zatrudnienie J. C. stosownie do treści świadectw pracy z tego okresu w powiązaniu z wykazem A wskazanego powyżej rozporządzenia było zatrudnieniem w szczególnych warunkach. Jak wynika z treści świadectwa pracy z dnia 30 września 1982 roku wystawionego przez Przedsiębiorstwo (...) Oddział numer 1 w B. J. C. od 1 lipca 1969 roku do 30 września 1982 roku zatrudniony był na stanowisku mechanika samochodowego (k. 36 akt osobowych). Z treści świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach wystawionego przez syndyka masy upadłości Przedsiębiorstwa (...) w upadłości J. C. od 1 września 1966 roku do 30 września 1982 roku zatrudniony był na stanowisku mechanika napraw pojazdów mechanicznych tj. wykonywał pracę na stanowisku wymienionym w Dz. XIV „Prace różne” pkt 16, Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku (Dz. U. z 1983 r., nr 8 poz. 43), który to akt stanowi załącznik nr 1 do zarządzenia nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładzie pracy nadzorowanych przez ministra Budownictwa i (...), na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub renty. Wobec powyższych rozbieżności, zawartych we wskazanych świadectwach pracy Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe, w celu wyjaśnienia, czy J. C. w spornym okresie wykonywał pracę w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Świadek Z. K., który pracował wraz z odwołującym w Przedsiębiorstwie (...) zeznał, że J. C. pracował, jako mechanik pojazdów samochodowych, w tym samym, co on warsztacie. Odwołujący miał wykonywać wszystkie naprawy pojazdów samochodowych, przy czym świadek na pytanie pełnomocnika odwołującego wskazał, że były to samochody ciężarowe przeważnie marki Ził i Star, zaś Żuk i Nysa zdarzały się sporadycznie. Naprawy tych samochodów odbywały się zawsze w kanałach, bowiem nie było podnośników do samochodów ciężarowych. Ponadto świadek zeznał, że J. C. był jego podwładnym, lecz nie potrafił wskazać, w jakim to było okresie, a także, iż zgodnie z jego pamięcią wnioskodawca cały czas pracował, jako mechanik. Na pytanie pełnomocnika organu rentowego świadek wskazał, że początkowo warsztat, w którym pracowano posiadał 4 kanały naprawcze, a w drugim budynku znajdowały się jeszcze 4, które służyły do przeglądu technicznego. Wprawdzie świadek nie pamiętał dokładnej liczny zatrudnionych mechaników na jednej zmianie, ale wskazał, że było ich 5-
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.